Website: Email : Tel (: 0918.775.368
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA XÃ HỘI HỌC
BÁO CÁO THỰC TẬP
Tập quán chăm sóc sức khoẻ sinh sản của người Thái ở Mộc châu
(Nghiên cứu tại Xã Tân lập - Huyện Mộc châu - Tỉnh Sơn la)
Giáo viên hướng dẫn: Tiến sĩ Hoàng Bá Thịnh
Sinh viên thực hiện: Vũ Quỳnh Hoa
Lớp: K48 (Hệ tại chức)
Hà nội, tháng 10 năm 2007
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
LỜI CẢM ƠN!
Để hoàn thành báo cáo thực tập, thực tế này, bên cạnh những cố
gắng của bản thân trong thời gian qua, em còn nhận được sự hưóng
dẫn, giúp đỡ, truyền thụ kiến thức, kinh nghiệm của các thầy, cô giáo
trong khoa xã hội học - trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn -
Đại học quốc gia Hà nội.
Đặc biệt là em xin chân thành cảm ơn sự quan tâm của Thầy
Tiến sỹ Hoàng Bá Thịnh, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em
trong suốt thời gian viết báo cáo thực tập, thực tế này với ý nghĩa giúp
cho em bước đầu làm quen và biết phương pháp nghiên cứu một vấn
đề mà mình lựa chọn và cũng bổ sung cho em tư duy trong quá trình
học tập và công tác của mình.
Do trình v kinh nghi m còn nhi u h n ch trong vi c s d ng lýđộ à ệ ề ạ ế ệ ử ụ
thuy t ã h c ch ng minh cho nh ng n i dung c n nghiên c u. Em r t mongế đ ọ ứ ữ ộ ầ ứ ấ
nh n c s ch b o c a các th y, cô giáo em ti p thu v t ng b c ho nậ đượ ự ỉ ả ủ ầ để ế à ừ ướ à
thi n h n n a nghiên c u c a mình trong th i gian ti p theo.ệ ơ ữ ứ ủ ờ ế
Bắc giang, tháng 10 năm 2007
HỌC VIÊN

2.2: Khái niệm sức khỏe sinh sản……………………………………….11
2.3: Khái niệm gia đình………………………………………………12
3, Tổng quan nghiên cứu…………………………………………… 12
Chương 2: Phong tục, tập quán chăm sóc sức khỏe sinh sản của người
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Thái ở xã Tân lập, huyện Mộc châu, tỉnh Sơn la…………………… 14
1, Đặc điểm kinh tế - xã hội của xã Tân lập, huyện Mộc châu………14
2, Thực trạng hệ thống y tế và việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe
của người Thái ở xã Tân lập…………………………………………………14
2.1: Hệ thống y tế và hoạt động y tế………………………………….14
2.2: Y tế bản………………………………………………………… 15
3, Một số phong tục, tập quán trong chăm sóc sức khỏe sinh sản của
người Thái ở xã Tân lập………………………………………………16
3.1: Tập quán trong hôn nhân…………………………………………16
3.2: Tập quán trong chăm sóc thai nghén………………………… 17
3.3: Tập quan sinh đẻ và chăm sóc con cái……………………………23
4, Một số kiến nghị, đề xuất………………………………………… 26
Tài liệu tham khảo…………………………………………………… 27
MỞ ĐẦU
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
1- Tính cấp thiết của đề tài.
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Đảng và
nhà nước Việt nam đã có nhiều chính sách ưu tiên nhằm nâng cao đời
sống, sức khoẻ cho đồng bào các dân tộc thiểu số sống ở vùng sâu,
vùng xa cũng như đẩy mạnh sự phát triển toàn diện của miền núi. Tuy
nhiên thực tế cho thấy sự phát triển về kinh tế, văn hoá - xã hội tại khu
vực này vẫn còn thấp hơn nhiều so với các khu vực khác của cả nước.
Mức sống thấp, trình độ dân trí chưa được nâng cao, giao thông đi lại

phong tập, tập quán cũng ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng chăm
sóc sức khoẻ nói của các bản người dân tộc Thái vì sức khoẻ của con
người có tính quyết định đến chất lượng cuộc sống và hiệu quả lao
động của họ.
Đặc biệt, là vấn đề chăm sóc sức khoẻ sinh sản đối với các đồng
bào dân tộc ở vùng sâu vùng xa, thực trạng mức sinh cao và phong tục
tập quán lạc hậu là những nguyên nhân gây lên tình trạng tử vong của
sản phụ và trẻ sơ sinh hoặc là ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ của bà mẹ
và trẻ em sau này. Bên cạnh đó ở khu vực này hệ thống chăm sóc
chăm sóc y tế và dịch vụ cung cấp các biện pháp tránh thai tại đây còn
có một khoảng cách khá xa so với tình hình chung của cả nước. Mục
tiêu giảm quy mô dân số của chương trình dân số thực hiện tại nơi này
còn gặp nhiều khó khăn, do vậy, những vấn đề liên quan đến nâng cao
chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khoẻ sinh sản đang là vấn đề đòi hỏi
phải giải quyết rất kiên trì và lâu dài.
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
2- Mục tiêu nghiên cứu.
Mục tiêu nghiên cưú của đề tài nhằm giải quyết các vấn đề sau:
- Tìm hiểu thực trạng phong tục, tập quán và đời sống kinh tế, xã
hội có ảnh hưởng đến việc chăm sóc sức khoẻ của người dân tộc Thái
trước và sau khi chuyển đến nơi ở mới.
- Các vấn đề xã hội nảy sinh trong việc chăm sóc sức khoẻ sinh
sản của họ?
- Nhận thức của người dân về vấn đề này như thế nào?
- Thái độ, hành vi cụ thể của họ trong việc chăm sóc sức khoẻ
sinh sản như thế nào?
- Đưa ra một số kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao chất lượng
chăm sóc sức khoẻ cho đồng bào dân tộc thiểu số nói chung và chăm
sóc sức khoẻ sinh sản của người Thái nói riêng.

yếu tố kinh tế chính trị xã hội, nhận thức của nhóm dân tộc thiểu số
này có ảnh hưởng đến đời sống của họ.
Tất cả những vấn đề trên được xem xét dưới góc độ biện
chưngzx lịch sử. Những vấn đề lịch sử cụ thể ở xã Tân lập nói riêng
và ở Sơn la nói chung đều được xem xét một cáhc biện chứng duy vật.
Có nghĩa là biến đổi xã hội của các tầng lớp dân cư từ kinh tế, địa lý,
tâm lý, tập quán, văn hoá xã hội…đều có ảnh hưởng qua lại tác động
lẫn nhau.
Ở góc độ phương pháp luận nghiên cứu đề tài này đứng trên hai
khía cạnh. Có nghĩa là một mặt đứng trên phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác - Lê nin lấy chủ ngiã duy vật biện chứng và chủ chủ nghĩa
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
duy vật lịc sử làm căn cứ đồng thời trên quan điểm tư tưởng Hồ Chí
Minh và đường lối chính sách của Đảng cộng sản Việt nam để nghiên
cứu phân tích các vấn đề cụ thể.
Mặt khác nghiên cứu này cũng dựa trên một số lý thuyết xã hội
chuyên nghành như lý thuyết xã hội họ kinh tế, lý thuyết xã hội học
văn hoá, lý thuyết xã hội học sức khoẻ, lý thuyế xã học nông thôn, lý
thuyết xã hội học gia đình, lý thuyết xã hội học nghề nghiệp… những
lý thuyết xã hội học đó được vận dụng, xem xét và lý giải các vấn đề
trên địa bàn nghiên cứu.
4.2. Những phương pháp nghiên cứu xã hội học cụ thể:
Nhắm làm cho báo cáo thực tập đạt chất lượng chúng tôi đã sử dụng
một số phương pháp nghiên cứu xã hội học như sau:
4.2.1. Phương pháp phân tích tài liệu.
Phân tích tài liệu là phương pháp thu thập thông tin gián tiếp
thông qua nguồn tài liệu thống kê có sẵn. Những nguòn tài liệu này đã
có trước khi đoàn cán bộ và sinh viên đến địa bàn nghiên cứu.
Để báo cáo thựctập được hoàn thiện đầy đủ nội dung và thông

Thái xã Tân lập đã thu được những thông tin tương đối toàn diện về
người dân và địa bàn xã Tân lập.
4.2.4. Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu.
Nghiên cứu mẫu là phương pháp được sử dụng trong rất nhiều
lĩnh vực khoa học khác nhau. Nghien cứu mẫu ở đây là nghiên cứu
mẫu đại diện. Thay việc nghiên cứu toàn bộ băng việc nghiên cứu bộ
10
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
phận đại diện, từ kết quả của bọ phận đại diện đó được kết luận cho
toàn bộ tổng thể địa bàn nghiên cứu. Xã Tân lập được chọn nghiên
cứu ở đây là đại diện cho Huyện Mộc châu chủ yếu là có Cộng đồng
người Thái sinh sống, đặc biệt các phong tục tập quán của họ có ảnh
hưởng rất lớn đến việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản của họ, những
nghiên cứu ở xã Tân lập, những kết luận, những kiến nghị, đề nghị về
vấn đề chăm sóc sức khoẻ sinh sản cho cộng đồng các dân tọc thiểu số
nói chung và cộng đồng dân tộc Thái nói chung có thể được coi là cần
thiết và có ý nghĩa.
4.2.5. Phương pháp phỏng vấn sâu.
Đây là những phỏng vấn để xrm xét nghiên cứu một cách sâu
sắc có căn cứ và cũng là để hiểu sâu bản chất nguồn gốc của vấn đề
đang nghiên cứu.
Phỏng vấn sâu ở đây đã được tiến hành với một sô người có
trách nhiệm lãnh đạo và quản lý của xã như: Chủ tịch xã, phó chủ tịch
phụ trách khối văn xã, xhủ tịch Hội phụ nữ, trạm trưởng trạm ý tế xã,
trưởng thôn và những người dân trong địa bàn 9 bản của xã. Phỏng
vấn ở đây còn có ý nghĩa minh hoạ và khẳng định kết quả nghiên cứu
bởi những thông tin qua phân tích tài liệu, qua quan sát địa bàn địa
bàn xã Tân lập - Huyện Mộc châu, tỉnh Sơn la những năm gần đây.
5 - Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu.
5.1. Ý nghĩa khoa học:


14
Phong tục tập
quán
Phong tục, tập
quán
Chăm sóc sức khoẻ
sinh sản
Trình độ
nhận thức của
người dân.
Các chính sách
của nh nà ước
v à đ ịa phương
Điều kiện
kinh tế, xã h
ội
của địa
phương.
Hệ thống cơ
sở y tế địa
phương
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
15
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
NỘI DUNG CHÍNH.
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.
1, Cơ sở phương pháp luận.
Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác xít là phương pháp luận
cơ bản và nền tảng trong suốt quá trình nghiên cứu của đề tài. Làm sơ

này nhằm giải thích việc lựa chọn các hình thức chăm sóc sức khoẻ
của người Thái nói riêng và của dân tộc thiểu số nói chung cho thấy
chủ yếu họ lựa chọn hành động hành động duy lý - truyền thống vì:
Khi nói đến các tập quán của cư dân người Thái trong việc chăm
sóc sức khoẻ nói chung và chăm sóc sức khoẻ sinh sản là xem xét
hành động xã hội đó trước sự ảnh hưởng của những thói quen, những
nghi lễ, phong tục, của truyền thống gia đình và môi trường xã hội. Cụ
thể hơn hành động xã hội này được xem xét trong các tương quan
tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nhề nghiệp, tập quán của họ đã có từ
bao đời nay mặc dù có ảnh hưởng của tác động CNH, HĐH đất nước
cũng đã phần nào làm thay đổi nhận thức của người dân và dần dần họ
từng bước có sự thay đổi, thích nghi với thói quen mới tiến bộ hơn
nhưng cơ bản họ vẫn giữ được bản sắc văn hoá của người Thái.
2, Các khái niệm.
2.1: Khái niệm phong tục, tập quán.
17
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Là những thói quen đã ăn sâu vào đời sống xã hội, được mọi
người công nhận và làm theo. như phong tục nấu bánh chưng ngày tết
của nhân ta, hay phong tục cưới xin, ma chay…
2.2: Khái niệm sức khoẻ sinh sản:
Trong truyền thống văn hoá Việt nam không thấy đề cập đến
khái niệm sức khoẻ sinh sản (SKSS) mà chỉ nói đến sức khoẻ, giới
tinh, tình dục. Khái niệm SKSS được du nhập từ các nước phương tây
vào nước ta thời gian gần đây. SKSS không phải là cái gì xa lạ mà nó
chỉ là một bộ phận của sức khoẻ con người nói chung. Nó được nêu ra
một cách chính thức từ hội nghị quóc tế về dân số và phát triển (Ai
cập) năm 1994, tại hội nghị này, SKSS được định nghĩa như sau:
"SKSS là một trạng thái khoẻ mạnh hoàn toàn về thể chất, tinh
thần và xã hội chứ không chỉ là bệnh tật hay ốm yếu, trong tất cả mọi

2.3, Khái niệm gia đình:
Gia đình theo quan niệm của chủ nghĩa Mác được thể hiện là
"Hàng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người còn tạo
ra những người khác, sinh sôi nảy nở, đó là quan hệ giữa chồng và
vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình". Gia đình là một hình thức tồn
tại xã hội mang tính phổ biến, được tổ chức UNESCO của Liên hiệp
quốc coi là một giá trị vô cùng quý báu của nhân loại cần được giữ gìn
và phát huy. Nhân năm quốc tế về gia đình - 1994, tr chức này đã đưa
ra định nghĩa về gia đình như sau: "Gia đình là một nhóm người có
qun hệ họ hàng, cùng sống chung và có ngân sách chung".
19
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Gia đình đó là một nhóm xã hội đặc biệt gắn bó với nhau bởi
huyết thống và tình cảm. Gia đình được hình thành trên cơ sowrhoon
nhân (Tình yêu và tính giao) và quan hệ huyết thống có được từ quan
hệ hôn nhân đó (Cha mẹ, con cái, ông bà, họ hàng…)
Gia đình Vệt nam hiện đang tồn tại với nhiều loại hình khác
nhau. Đó là, gia đình hạt nhân, gia đình mở rộng, gia đình đầy đủ, gia
đình khuyết thiếu…trong đó, gia đình hạt nhân là gia đình gồm 2 thế
hệ: Bố mẹ và con cái chưa trưởng thành, đây là loại hình gia đình phổ
biến nhất ở nước ta hiện nay. Gia đình mỏ rộng hay còn gọi là gia đình
lớn bao gồm từ 3 thế hệ trở lên. Trong gia đình bao gồm ông bà, cha
mẹ, cháu chắt và có khi cả thân tộc cùng chung sống cùng chung kinh
tế trong mái nhà. gia đình không đầy đủ là gia đình thiếu khuyết về
thành phần cơ bản (Vợ hoặc chồng).
3, Tổng quan nghiên cứu.
* Chăm sóc sức khoẻ sinh sản trên thế giới:
Hiện nay vấn đề chăm sóc sức khoẻ sinh sản đang và đã là mối
quan tâm chung của mỗi quốc gia. Nhận thức đúng vị trí, vai trò và
tầm quan trọng của vấn đề chăm sóc sức khoẻ nói chung và chăm sóc

Tuy nhiên công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân còn nhiều bất
cập. Hệ thống và chất lượng dịch vụ y tế chưa được đáp ứng được nhu
cầu ngày càng đa dạng của nhân dân, điều kiện chăm sóc y tế cho
người nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người còn nhiều khó
khăn; tổ chức y tế dự phòng còn nhiều bất cập. Chính sách bảo hiểm y
21
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tế, thu viện phí và khám sức khoẻ cho người nghèo giải quyết chưa
tốt….
Trên cơ sở 13 thành tố mà hội nghị ytế thế giới đã đưa ra, căn cứ
và tình hình cụ thể của Việt nam để chọn ưu tiên vấn đề nào là cơ bản,
Việt nam đã chọn 7 thành tố chính đó là:
1, Quyền sinh sản.
2, Kế hoạch hoá gia đình.
3, Bảo đảm cung cấp chăm sóc trước trong và sau đẻ an toàn,
chăm sóc sức khoẻ trẻ em, nạo phá thai an toàn và quản lý biến chứng
sau nạo phá thai, cung cấp chăm sóc sau nạo thai.
4, Phòng chống và chữa trị các bệnh lây truyền qua đường tình
dục. HIV/AIDS.
5, Phát hiện và điều trị sớm ung thư đường sinh sản.
6, Dự phòng và điều trị vô sinh.
7, Chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên.
22
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Chương 2: Phong tục, tập quán chăm sóc sức khoẻ sinh
sản của người Thái ở xã Tân lập, huyện Mộc châu, tỉnh Sơn
la.
1- Đặc điểm kinh tế- xã hội của xã Tân lập, Huyện Mộc châu.
Xã Tân lập thuộc huyện Mộc châu, tỉnh Sơn la có diện tích là
10.000ha, có 1.904 hộ với 9169 nhân khẩu, phân bố trong 14 bản và

xa, nhiều đèo dốc, gập ghềnh…vì điều kiện đi lại khó khăn, do vậy
kinh tế và dân trí kém phát triển. Trạm y tế xã cách khá xa các bản, xa
nhất là bản Nà pháy 14km đường nhiều đèo, dốc khiến cho việc đi lại
và công tác y tế chăm sóc sức khoẻ cho người dân gặp rất nhiều khó
khăn. Bên cạnh đó, một số phong tập quán còn đè nặng tư tưởng của
người dân nơi đây.
2 - Thực trạng hệ thống y tế và việc đáp ứng nhu cầu chăm
sóc sức khoẻ của người Thái ở xã Tân lập`.
2.1. Hệ thống y tế và hoạt động y tế:
Cũng tương tự như nhiều vùng núi, dân tộc trong cả nước, hệ
thống y tế của xã Tân lập bao gồm: Trạm y tế xã, nhân viên y tế thôn
và y tế tư nhân (rất ít). Trong đó y tế trạm là đơn vị có vai trò chính
trong việc quản lý và chăm sóc sức khoẻ cho người dân trong xã, nhân
viên y tế thôn hỗ trợ cho y tế xã trong việc tuyên truyền, chăm sóc sức
khoẻ ban đầu và sơ cứu, nếu người dân bị bệnh nặng hơn thì chuyển
lên bệnh viện huyện còn nạng hơn nữa thì lên bệnh viện tỉnh.
Hoạt động của trạm ytế xã được đặt ở gần uỷ ban nhân dân gần
như là trung tâm của 9 bản, trạm y tế chỉ có một số phòng cơ bản như:
24
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Phòng đỡ đẻ, khám phụ khoa; phòng khám và tiêm thuốc, một phòng
cho bệnh nhân lưu nội trú. theo quy định của Bộ y tế trạm y tế xã là
nơi thực hiện việc khám thai và tiêm phòng uốn ván, đỡ đẻ, khám phụ
khoa, là nơi tư vấn và cung cấp phương tiện tránh thai (Bao cao su, đặt
vòng, thuốc viên tránh thai…) cho người dân.
2.2. Y tế bản:
Đội ngũ nhân viên y tế thôn bản thông thường được đào tạo 9
tháng tại trung tâm y tế huyện, có người kiêm luôn cả chức danh cán
bộ dân số của bản, họ là những trợ thủ đắc lực cho y tế xã trong việc
tuyên truyền, vận động vệ sinh môi trường, thực hiện tiêm chủng mở