Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
I. MỞ ĐẦU
Những năm gần đây một trong những xu thế phát triển giáo dục của thế giới
trong đó có Việt nam là đổi mới phương pháp giảng dạy tất cả các môn học để nâng cao
chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường . Khoa học tự nhiên gồm các môn Vật lí,
Hoá học, Sinh học nghiên cứu tính tổng thể và đa dạng của tự nhiên dưới những góc độ
khác nhau. Khoa học tự nhiên giúp hiểu biết thế giới vô sinh và hữu sinh. Cũng như góp
phần vào việc hiểu biết tác động qua lại giữa khoa học, kĩ thuật, môi trường, xã hội và
con người.
Hoá học nghiên cứu thành phần cấu tạo các chất, sự biến đổi của các chất trong
đời sống, sản xuất, trong tự nhiên và tác hại của các chất đối với đời sống sản xuất.
Môn Hoá học ở trường phổ thông giúp học sinh có những tri thức về thế giới tự
nhiên thông qua việc khảo sát các chất, sự biến đổi các chất, chu trình các chất trong
môi trường xung quanh và con người. Những tri thức này rất quan trọng và không thể
thiếu được trong hệ thống tri thức phổ thông của nhân loại. Do đó Hoá học là môn học
cơ bản quan trọng không thể thiếu được trong hệ thống các môn học ở trường phổ
thông.
Những năm gần đây đổi mới phương pháp dạy học tất cả các môn học trong đó
có môn Hoá học đã được triển khai rộng rãi ở tất cả các truờng học. Việc đổi mới
phương pháp dạy học ở trường phổ thông đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ, nhiều mặt,
nhiều khâu từ giáo viên, chương trình, sách giáo viên, sách giáo khoa, trang thiết bị dạy
học, kiểm tra, đánh giá. Phương pháp dạy học được thực hiện bởi thầy - trò và thiết bị
dạy học. Do đó song song với chương trình sách giáo khoa là một hệ thống thiết bị dạy
học tương ứng nhằm thực hiện các phương pháp dạy học. Vấn đề đặt ra là quản lí - sử
dụng thí nghiệm hoá học trong trường phổ thông như thế nào để các giờ dạy phong phú,
có hiệu quả góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất
lượng bộ môn và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường. Trong đề tài
này tôi trình bày về một số nội dung, một số công việc cụ thể nhằm đổi mới phương
pháp dạy học và phát huy tích cực tư duy của học sinh.
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
1

Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
- Nhiều trường không có cán bộ thí nghiệm chuyên trách, không được tập huấn với các
trang thiết bị mới.
d) Tổ chuyên môn - nhóm
- Xây dựng kế hoạch chưa cụ thể đối với các giờ dạy có thí nghiệm.
- Chưa có chuyên đề về sử dụng thí nghiệm trong giờ dạy học môn Hoá học.
e) Nhà trường
- Chưa có phòng thực hành riêng, mới chỉ có phòng kho vì vậy việc sử dụng thí nghiệm
của giáo viên còn ngại.
- Nhiều thí nghiệm hoá chất còn thiếu, hoá chất không đảm bảo nên giáo viên không sử
dụng được.
- Hàng năm chưa có lớp bồi dưỡng thí nghiệm thực hành cho giáo viên.
2. Xuất phát từ mục tiêu môn học
Trong trường phổ thông học sinh phải có hệ thống kiến thức cơ bản về môn hoá
học gồm các khái niệm cơ bản, các định luật , học thuyết và các tính chất của các chất .
Thí nghiệm giúp học sinh làm quen với tính chất, mối liên hệ và quan hệ có qui
luật giữa các đối tượng nghiên cứu, giúp làm cơ sở để nắm vững các qui luật, các khái
niệm khoa học và biết khai thác chúng. Thí nghiện còn giúp học sinh sáng tỏ mối liên
hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích được bản chất của các quá trình trong tự nhiên,
trong sản xuất và đời sống. Nhờ thí nghiệm mà con người thiết lập được những quá
trình mà trong thực tế tự nhiên hoàn toàn không có được và kết quả là tạo ra những chất
mới. Nó còn giúp học sinh khả năng vận dụng những quá trình nghiên cứu trong nhà
trường, trong phòng thí nghiệm vào phạm vi hoạt động rộng rãi trong các lĩnh vực hoạt
động của con người.
Đối với bộ môn Hoá học, thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt quan trọng như một bộ
phận không thể tách rời của quá trình dạy học. Thí nghiệm giữ vai trò quan trọng trong
nhận thức, phát triển, giáo dục của quá trình Dạy - Học. Người ta coi thí nghiệm là cơ
sở của việc học Hoá học và để rèn luyện kĩ năng thực hành. Thông qua thí nghiệm, học
sinh nắm kiến thức một cách hứng thú, vững chắc và sâu sắc hơn. Thí nghiệm hoá học
được sử dụng với tư cách là nguồn gốc, là xuất xứ của kiến thức để dẫn đến lý thuyết,

thống bồn rửa, nước)
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
4
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
- Xã hội hoá GD các trang thiết bị, hoá chất thực hành thí nghiệm quý mà nhà trường
còn thiếu.
- Khuyến khích giáo viên tự làm đồ dùng thí nghiệm đưa vào tiêu chuẩn thi đua của nhà
trường.
2.Cán bộ quản lí phòng thí nghiệm
- Thường xuyên được bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ để tiếp cận với trang thiết bị
mới, có khả năng hỗ trợ giáo viên dạy môn Hoá học khi sử dụng thí nghiệm.
- Cán bộ thí nghiệm phải thành thạo các thao tác cơ bản trong phòng thí nghiệm: gia
công, làm sạch các dụng cụ thuỷ tinh, rửa sấy khô các dụng cụ thuỷ tinh, sử dụng các
loại nút, cân đong hoá chất, lắp ráp các mô hình thí nghiệm để hỗ trợ giáo viên giảng
dạy.
- Có quy định cho việc sử dụng thí nghiệm, trong phòng thí nghiệm thực hành có
hướng dẫn xử lý khi bị bỏng hoá chất, ngộ độc.
- Sắp xếp phòng thí nghiệm thực hành khoa học, dễ nhìn, dễ tìm ,dễ thấy.
3. Đối với tổ , nhóm chuyên môn
- Sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn thường xuyên, hiệu quả thống nhất chi tiết tới phương
pháp sử dụng đồ dùng , thí nghiệm ở từng phần cụ thể.
4.Đối với học sinh
- Xác định đúng động cơ mục đích học tập đúng đắn.
- Chuẩn bị bài cũ chu đáo nhất là đối với các giờ thực hành.
- Nghiêm túc trong các giờ học có thí nghiệm.
5. Đối với giáo viên
- Nắm vững đổi mới phương pháp dạy học , có ý thức trong việc đổi mới dạy học
thường xuyên.
- Có kế hoạch giảng dạy bộ môn, kế hoạch sử dụng thí nghiệm hoá học cụ thể.
a) Trong soạn giảng

với từng đối tượng, từng bài thì sử dụng thí nghiệm hóa học nghiên cứu nhằm tích cực
hoá hoạt động của học sinh giúp học sinh tự học, sáng tạo trong tư duy, rèn cho học sinh
tích cực tìm tòi, kĩ năng quan sát phát hiện vấn đề. Từ đó học sinh nắm được kiến thức
một cách vững chắc cả về lý thuyết lẫn thực tiễn và rèn kĩ năng thực hành.
C/. Một số ứng dụng
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
6
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
1.Sử dụng thí nghiệm như là nguồn kiến thức phát huy tích cực tư duy của học
sinh
* Môn Hoá học lớp 8
Ví dụ 1: Dạy bài đinh luật bảo toàn khối lượng (Hoá học lớp 8)
Vào bài: Giáo viên đặt vấn đề nêu nhiệm vụ tiết học (Không ghi đầu bài) chung ta
nghiên cứu thí nghiệm sau đây.
Thí nghiệm 1:
Trên hai đĩa cân ở vị trí cân bằng, một đĩa có các quả cân, đĩa kia có 2 cốc nhỏ đựng
hoá chất (dung dịch NaCl, AgNO
3
) đổ 2 hoá chất vào nhau có kết tủa trắng lắng xuống.
Nhưng hai đĩa cân vẫn ở vị trí thăng bằng.
Thí nghiệm 2:
Làm lại thí nghiệm với các chất khác (dung dịch NaOH, FeCl
2
) gọi một học sinh
lên thực hiện. Cho học sinh nhận xét 2 đĩa cân vẫn thăng bằng.
Hỏi: thí nghiệm này nói lên điều gì?
Học sinh thảo luận rút ra kết luận: khối lượng các chất trước và sau phản ứng không
thay đổi.
Giáo viên: Kết luận này đúng cho mọi trường hợp gọi là định luật bảo toàn khối lượng
các chất.

Ví dụ 2: Dạy bài Ôxi (Hoá học lớp 8).
- Dạy tính chất vật lý :
Giáo viên điều chế ôxi thu vào 3 lọ đậy kín
Học sinh quan sát và trả lời các em biết gì về khí ôxi?
Học sinh thảo luận trả lời.
Quan sát giáo viên rót khí ôxi từ lọ A sang B (Trước khi rót dùng que diêm thử lọ B que
diêm không sáng lên chứng tỏ lọ B không có ôxi). Sau khi rót dùng diêm thử lại ở lọ B,
diêm cháy sáng lên.
Hỏi: Nhận xét khối lượng riêng của ôxi so với không khí (ôxi nặng hơn không khí).
- Dạy phần tính chất hoá học của ôxi:
Thí nghiệm 1:
GV làm thí nghiệm cho ôxi tác dụng với Fe, S, P, ở nghiệt độ thường.
Học sinh: Quan sát nhận xét.
Thí nghiệm 2:
Giáo viên làm thí nghiệm biểu diễn hoặc chia nhóm học sinh làm thí nghiệm ôxi tác
dụng Fe, S, P, ở nhiệt độ cao như sách giáo khoa.
Học sinh: Quan sát hiện tượng phản ứng, chất mới tạo thành, giải thích?
Học sinh: Rút ra tính chất hoá học .
Khi nghiên cứu tính chất hóa học của ôxi, lần đầu tiên học sinh học kỹ về tính
chất của một chất. Vì vậy cần củng cố cho học sinh thế nào là tính chất vật lý, tính chất
hóa học của một chất. Trong bài này, đối với mỗi thí nghiệm GV cần hướng dẫn HS chú
ý đến điều kiện xảy ra phản ứng, các dấu hiệu bề ngoài xảy ra phản ứng, sự tạo thành
các chất mới, giải thích quá trình phản ứng hóa học.
* Môn Hoá học lớp 9
Ví dụ 3 : Bài axitcacbonic và muối cacbonat (hóa học lớp 9).
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
8
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát: khi cho 25ml nước cất vào cốc cho thêm
vài giọt dung dịch quỳ tím hoặc giấy quỳ rồi cho sục CO

( Châm nến cháy và đổ lọ chứa CO
2
vào cốc thủy tinh đặt cây nến đang cháy- nến bị
tắt)
Hỏi: Thí nghiệm trên chứng tỏ điều gì?
( CO
2
không duy trì sự cháy)
2.sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu nhằm hoạt động hóa người
học.
Thí nghiệm hóa học trong trường phổ thông có thể được sử dụng trong nghiên cứu
tài liệu mới, hình thành khái niệm mới, khi hoàn thiện kiến thức, kỹ năng, ôn tập và
khi kiểm tra kiến thức, kỹ năng. Thí nghiệm hóa học có thể do GV hoặc do HS tiến
hành theo phương pháp minh họa hoặc phương pháp nghiên cứu. Sử dụng thí nghiệm
hóa học theo phương pháp nghiên cứu thường là GV làm thí nghiệm hoặc hướng dẫn
cho HS làm thí nghiệm; Hướng dẫn HS quan sát các hiện tượng hóa học xảy ra, dẫn dắt
để HS phát hiện ở kiến thức cần lĩnh hội. Tuy vậy để sử dụng thí nghiệm theo phương
pháp nghiên cứu có hiệu quả còn phụ thuộc nội dung bài học, tính chất của các vấn đề
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
9
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
cần nghiên cứu, trình độ của GV và HS. Thí nghiệm nghiên cứu do tự tay HS thực hiện
trong khi học tập sẽ có tác dụng tích cực nhất . GV nên khắc phục mọi khó khăn, cố
gắng để tổ chức cho các em thực hiện càng nhiều, việc học tập hóa học kết quả càng
cao.
Dạy và học theo hình thức nghiên cứu này rất thích hợp vơí những bài dạy về tính
chất của chất.
Ví dụ1: Dạy về tính chất hóa học của Axit ( Hóa học lớp 9)
Giáo viên cần thực hiện theo các bước sau:
Bước 1 : Chuẩn bị thí nghiệm: Tùy thuộc vào tình hình cụ thể, sĩ số lớp, điều kiện cơ sở

- Axit chỉ tác dụng với một số Kim loại đứng trước H trong dãy các Kim loại sau:
K, Na, Ca, Mg,Al, Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Cu, Hg, Ag, Pt, Au.
Chú ý: GV không nên đi sâu vào ý nghĩa của dãy kim loại trên.
Như vậy: Thí nghiệm được đưa vào trước để tìm kiếm tri thức mới. Đó là Axít
làm đổi màu quỳ tím thành màu đỏ, tác dung với kim loại tạo thành muối và giải phóng
khí hiđrô, tác dụng với bazơ tạo thành muối và nước( phản ứng trung hòa), tác dụng với
oxit bazơ tạo thành muối và nước.
Ví dụ2: Dạy về tính chất hóa học của Muối ( Hóa học lớp 9)
Khi dạy phần tìm hiểu tính chất hóa học của muối, giáo viên cần thực hiện theo các
bước sau:
Bước 1 : ( Tôi chia lớp thành 4 nhóm).
*. Chuẩn bị dụng cụ hóa chất cho 4 nhóm gồm:
- Dụng cụ: mỗi nhóm 3 ống nghiệm, 3công tơ hút(Pipét).
- Hóa chất: + Nhóm 1: Al , Fe, Cu , ddCuSO
4
, dd MgCl
2
+ Nhóm 2: dd BaCl
2
. HCl, H
2
SO
4
, CaCO
3
, ddCuSO
4
+ Nhóm 3: dd BaCl
2
, ddCuSO

Tên thí nghiệm Hiện tượng PTHH Nhận xét
HCl + ddCuSO
4
H
2
SO
4
+
ddBaCl
2
HCl + CaCO
3
*Nhóm 3: thực hiện nghiên cứu thí nghiệm dung dịch muối tác dụng với dd muối và
ghi nội dung theo bảng sau:
Tên thí nghiệm Hiện tượng PTHH Nhận xét
ddBaCl
2
+ ddCuSO
4
ddNaCl + ddCuSO
4
ddNaCl + ddAgNO
3
*Nhóm 4: thực hiện nghiên cứu thí nghiệm dung dịch muối tác dụng với dd bazơ và
ghi nội dung theo bảng sau:
Tên thí nghiệm Hiện tượng PTHH Nhận xét
ddCuSO
4
+ ddNaOH
ddNa

4
.
* Nhóm 3: Cho vào ống nghiệm 1 dd BaCl
2
, ống nghiệm 2 và 3 dd NaCl. Sau đó nhỏ
vào ống nghiệm 1 và 2 ddCuSO
4
, ống nghiệm 3 ddAgNO
3.
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
12
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
* Nhóm 4: Cho vào các ống nghiệm theo thứ tự 1, 2, 3 1 ít dung dịch ddCuSO
4
, dd
Na
2
CO
3
, dd KNO
3
. Sau đó lần lượt nhỏ vào ống nghiệm 1 và 3 một ít dung dịch dd
NaOH, nhỏ dd Ca(OH)
2
vào ống nghiệm 2.
Chú ý: Làm thí nghiệm đến đâu ghi ngay vào phiếu học tập đến đó.
Kết quả phiếu học tập trên chính là nội dung cơ bản HS cần nắm, sau khi tìm hiểu
xong tính chất hóa học của muối thông qua các thí nghiệm, GV chỉ cần nhấn mạnh một
số vấn đề sau:
- Dung dịch muối có thể tác dụng với một số kim loại tạo thành muối mới và kim loại

- Cách lấy hóa chất: Cho lượng nhỏ KMnO
4
vào

ống nghiệm khô, dùng kẹp gỗ
kẹp ống nghiệm.
- Cách đốt nóng đáy ống nghiệm trên ngọn lửa đèn cồn.
+ GV: Có những cách nào để thu được khí oxi điều chế được?
+ HS: Dựa vào tính chất vật lý, HS nêu được 2 cách thu.
( Đẩy nước và đẩy không khí)
Vì đây là lần đầu tiên các em được tìm hiểu về phương pháp điều chế một chất trong
phòng thí nghiệm. Các em cần được hướng dần tỉ mỉ hơn nên GV làm mẫu thí nghiệm
điều chế oxi từ KMnO
4
, HS quan sát 2 cách thu khí oxi vừa điều chế được.
Phản ứng nung nóng KMnO4
2KMnO
4
t
0
K
2
MnO
4
+ MnO
2
+ O
2
Trong dạy học sử dụng thí nghiệm theo phương pháp nghiên cứu được đánh giá là
phương pháp có giáo dục trí dục, đức dục lớn nhất cho học sinh. Thí nghiệm hóa học

trong sử dụng thí nghiệm cần loại bỏ các thí nghiệm sử dụng các chất rất độc, hướng
dẫn học sinh chi tiết cụ thể .
2. Các khuyến nghị được đề xuất .
Trên đây là một số nghiên cứu việc sử dụng thí nghiệm hóa học trong giảng dạy
và góp phần vào đổi mới phương pháp dạy học. Để nâng cao hơn nữa chất lượng giảng
dạy môn hóa học ở trường THCS theo suy nghĩ của tôi cần phải có 1 số điều kiện sau:
- GV phải có kiến thức vững vàng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ giỏi, có phương
pháp giảng dạy phù hợp theo đúng đặc trưng bộ môn.
- Kích thích được sự say mê học tập của HS đối với bộ môn hóa học.
- Thầy cô giáo phải say mê, tâm huyết với nghề nghiệp, nhiệt tình trách nhiệm với HS.
- Phải đầu tư nhiều thời gian nghiên cứu bài, đọc tài liệu tham khảo, soạn bài để bài
giảng có chiều sâu, GV phải chuẩn bị thí nghiệm đặc biệt là phải tiến hành làm thử thí
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
15
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
nghiệm trước khi giảng để trong giờ dạy GV làm thí nghiệm hoặc hướng dẫn cho HS
làm thí nghiệm mới thành công được.
- Một số hoá chất và thiết bị thí nghiệm bị hỏng dẫn đến thí nghiệm khó thành công,
đề nghị nhà trường và PGD có kế hoạch bổ sung để phục vụ cho công tác chuyên môn
được tốt hơn.
- Các cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương quan tâm hơn nữa đẩy nhanh tốc độ xây
dựng các phòng chức năng , phòng thực hành để góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng
bộ môn và chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường.
Ngày 20 tháng 1 năm 2011
Người viết
Trịnh Thị Tuyết.
Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
16
Sáng kiến kinh nghiệm năm học: 2010 - 2011
Tài liệu tham khảo

Trịnh Thị Tuyết - Trường THCS Tam Cường
18