Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
MỤC LỤC
1. Khái niệm thuế hiệu quả 3
2. Tiếp cận bằng đồ thị 3
3. Sự co giãn cung cầu 5
4. Đo lường gánh nặng phụ trội 7
5. Tác động của Thuế đối với Tổn thất xã hội 9
5.1 Loại thuế 9
5.1.1 Thuế trực thu 10
5.1.1.1 Thuế TNCN 10
5.1.1.2 Thuế TNDN 11
5.1.2 Thuế gián thu 12
5.2 Thuế suất: 13
5.3 Loại thị trường 14
5.3.1 Tổn thất xã hội trong thị trường độc quyền 14
5.3.1.1 Đánh thuế theo sản lượng: 14
5.3.1.2 Đánh thuế không theo sản lượng: 14
5.3.2 Tổn thất xã hội trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo 14
5.4 Độ co giãn quyết định tổn thất xã hội 15
5.4.1 Thuế trực thu 15
5.4.1.1 Đường cung và đường cầu cùng co giãn 15
5.4.1.2 Đường cầu hoàn toàn không co giãn 16
5.4.1.3 Đường cầu hoàn toàn co giãn 16
5.4.2 Thuế gián thu 17
5.4.2.1 Cầu hoàn toàn không co giãn 17
1
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
5.4.2.2 Cầu hoàn toàn co giãn 18
5.4.2.3 Cung co giãn ít 18
5.4.2.4 Cung co giãn nhiều 19
6. Đánh thuế và hiệu quả kinh tế - Quyết định tổn thất xã hội 20

Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
Hình 1: Ví dụ về tổn thất xã hội khi đánh thuế vào thị trường dầu lửa
Bây giờ Chính phủ đánh thuế 50cents vào người cung cấp dầu lửa. Thuế sẽ
làm gia tăng chi phí của người sản xuất, dẫn đến sản lượng cung cấp giảm xuống
ứng với mỗi mức giá, lúc này đường cung dịch chuyển sang trái từ S1 sang S2.
Điểm cân bằng mới được xác lập ở điểm B với số lượng dầu lửa bán giảm xuống
còn Q2=90tỷ gallons với giá cả tăng lên P2=1.8$. Lúc này số đơn vị gallon ở giữa
Q1 và Q2 đã trở thành những đơn vị mà lợi ích biên xã hội của tiêu dùng dầu lửa
vượt quá chi phí biên xã hội của sản xuất dầu lửa.
Ta thấy sự giảm đi sản lượng và tăng giá đã tao ra một tổn thất xã hội bằng
diện tích BAC. Bởi vì về phía người tiêu dùng, họ mua được ít sản phẩm hơn với giá
mắc hơn nên thặng dư giảm xuống bằng diện tích P1P2BD do giá tăng và giảm phần
diện tích BAD do thôi không mua sản phẩm so với trước. Tương tự, người sản xuất
do giá tăng nên được lợi thêm phần P1P2BD nhưng mất đi phần diện tích DAC do
giá giảm. Tổng cộng mức giảm thặng dư của người sản xuất và người tiêu dùng
chính là tổn thất xã hội – diện tích BAC.
Trường hợp giả định ở đây thuế đánh vào nhà sản xuất sẽ làm gia tăng chi phí
của người sản xuất, dẫn đến sản lượng cung cấp giảm xuống ứng với mỗi mức giá
tăng lên. Như vậy mặc dù Chính Phủ đánh thuế 50 cent lên nhà sản xuất nhưng so
với ban đầu nhà sản xuất chịu thuế chỉ 30 cent, phần còn lại làm tăng giá cả sản
4
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
phẩm do đó người tiêu dùng gián tiếp bị ảnh hưởng bởi thuế là 20 cent.
Ngược lại thay vì đánh thuế vào nhà sản xuất, chính phủ đánh thuế vào người
tiêu dùng. Phía nhà sản xuất sẽ xảy ra tình trạng cung dầu lửa vượt quá cầu nên nhà
sản xuất hạ thấp giá để bán cho đến khi giá cả giảm đến mức $1.30 cũng với lượng
cân bằng 90 tỷ gallons. Như vậy về phía người tiêu dùng, tiền thuế 50 cent nộp cho
chính phủ được bù lại bởi sự giảm đi 20 cent giá cả thị trường nghĩa là họ chỉ chịu
thuế 30 cent, còn nhà sản xuất phải gánh chịu 20 cent thuế còn lại trên mỗi đơn vị
dầu lửa bán được.

=> ∆Q/Q =
η
s
x ∆P/P
∆P = x t
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
vào thuế suất, để từ đó ảnh hưởng đến tổn thất xã hội. Đối với thuế đánh vào hàng
hóa thì quan điểm của thuế hiệu quả là nên dùng thuế suất thấp, vì thuế suất cao sẽ
tạo ra tổn thất xã hỗi lớn hơn so với thuế suất thấp. Nhưng vấn đề đặt ra là liệu thuế
suất thấp thì chính phủ có đáp ứng được nguồn thu để tài trợ cho hoạt động chi tiêu
công của chính phủ hay không?
Câu trả lời là không. Thuế suất thấp thì chính phủ chưa chắc có nguồn thu
thấp, điều này được chứng minh qua đường cong Laffer. Mô hình này cho rằng nếu
chính phủ càng gia tăng thuế suất thì số thu thuế càng cao, nhưng nếu thuế suất gia
tăng vượt qúa một tỷ lệ giới hạn nào đó thì số thuế chính phủ thu được sẽ giảm dần.
Do đó với một mức thuế suất thấp thì chưa chắc tạo ra nguồn thu thấp cho chính
phủ, với mức thuế suất thấp có thể sẽ giúp việc tiêu dùng nhiều hơn, làm kích cầu,
từ đó số thuế chính phủ thu được sẽ nhiều hơn. Vì vậy dựa trên quan điểm của thuế
hiệu quả thì chính phủ nên đánh thuế suất thấp, nhất là các hàng hóa thiết yếu trong
tiêu dùng thì càng nên dùng mức thuế suất thấp.
4. Đo lường gánh nặng phụ trội
Tổn thất xã hội được tính bằng công thức:
Ta có:
η
s

Trong đó:
Từ đó suy ra: = ½ x x t x
Thay vào phương trình trên, ta có:
DWL=-½ x x t

, P
1.
Nếu Chính Phủ đánh thuế 10 cent vào người sản xuất, dẫn đến cung dịch
chuyển từ S
1
đến S
2
khi đó người sản xuất gánh chịu chi phí trên một đơn vị sản xuất
cao hơn, điểm cân bằng mới là B và tạo ra tổn thất xã hội là BAC.
Nếu Chính phủ đánh thuế thêm 10 cent nữa, điểm cân bằng mới dịch chuyển
sang D, phần tổn thất xã hội tăng lên thêm là hình DBCE lớn hơn so với hình BAC.
Như vậy, tổn thất biên khi đánh thuế thêm 10 cent nữa cao hơn nhiều so với tổn thất
biên khi đánh thuế 10 cent lần đầu.
Tổn thất xã hội khi đánh thuế 20 cent nói chung là hình tam giác DAE.
Kết luận: thị trường càng di chuyển ra xa điểm cân bằng, thì càng làm hạn
chế thương mại (thương mại càng cao thì thặng dư xã hội càng lớn). Khoảng cách
giữa cung và cầu càng giãn ra thì tổn thất xã hội càng lớn.
5. Tác động của Thuế đối với Tổn thất xã hội
5.1 Loại thuế
Theo phương thức huy động của Thuế, có 2 loại thuế đó là thuế trực thu và
thuế gián thu. Thuế trực thu động viên trực tiếp vào thu nhập, do đó tạo cảm giác rõ
ràng và thường gặp phản ứng của đối tượng chịu thuế. Thuế gián thu là hành vi thu
thuế tinh vi hơn của nhà nước. Khi nhu cầu tiêu dùng được thoã mãn thì người chịu
thuế không chú ý đến số thuế mình phải chịu. Trên thực tế, điều này có thể rõ ràng
9
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
đối với việc tiêu dùng các hàng hoá, dịch vụ liên quan đến thuế tiêu thụ đặc biệt,
thuế xuất khẩu.
Cách phân loại theo phương thức huy động của thuế giúp nhà nước xây dựng
mối quan hệ hợp lý về tỷ trọng giữa 2 phương thức huy động trong việc tập trung

P
3
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
Khi đánh thuế TNCN, ngân sách chi tiêu sẽ giảm. Từ đây dẫn giảm nhu cầu
tiêu dùng đối với hàng hóa. Vì vậy, khi đánh thuế TNCN, đường cầu giảm (dịch
chuyển sang trái so với vị trí ban đầu).
Vậy đường cầu cho hàng hoá X dịch chuyển sang trái khi có thuế thu nhập cá
nhân.
Khi D dịch chuyển sang D
1
, điểm cân bằng cung cầu hàng hoá X của cá nhân
A dịch chuyển từ E
1
sang E
2
, thặng dư của cá nhân A giảm một khoảng bằng diện
tích tứ giác P
1
P
3
AE
1
và thặng dư nhà sản xuất giảm một khoảng bằng diện tích tứ
giác P
1
P
2
E
1
E

Q
1
2
E
1
D
1
A
E
1
E
2
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
Khi đánh thuế TNDN, một số doanh nghiệp trước kia hoạt động không hiệu
quả rút khỏi thị trường làm cho cung giảm. Đường cung dịch chuyển lên trên, tổn
thất xã hội sẽ xảy ra.
Khi đánh thuế thu nhập doanh nghiệp, đường cung S dịch chuyển sang S
1
,
điểm cân bằng cung cầu hàng hoá X của cá nhân A dịch chuyển từ E
1
sang A, thặng
dư của người tiêu dùng giảm một khoảng bằng diện tích tứ giác P
1
P
2
AE
1
và thặng dư
nhà sản xuất giảm một khoảng bằng diện tích tứ giác P

biệt Xét trường hợp thuế VAT. Luật thuế GTGT hiện hành có hiệu lực từ 1/1/2009,
với 3 mức thuế suất là 0%, 5%, 10%
Khi đánh thuế giá trị gia tăng lên mặt hàng A sẽ làm cho giá cả hàng hóa có
thể tăng, từ đó làm cho đường cung có xu hướng dịch chuyển về bên trái so với vị trí
ban đầu. Đường cung dịch chuyển lên trên một khoảng đúng bằng khoảng thuế t mà
12
1
S
1
P
2
P
2
’
1
Q
2
P
1
A
E
1
E
2
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
hàng hóa X phải chịu.Túy theo độ co dãn của đường cung và cầu mà khi đánh thuế,
giá cả sẽ tăng nhiều hay ít.
Giả sử, mặt hàng A chịu thuế VAT 10%, có đồ thị như sau:
Như đã phân tích trong phần 2, chỉ khác là thuế ở đây không cố định mà theo
biến động giá: t = 0.1 P

E
2
).
5.2 Thuế suất:
Thuế suất: Tuỳ từng sắc thuế mà có các thuế suất khác nhau
Chúng ta xem xét tổn thất xã hội xảy ra đối với thuế nhập khẩu mặt hàng X
với thuế suất ưu đãi CEPT t1% và thuế suất thông thường t2% (t2> t1)
-
-
-
Tổn thất xã hội xảy ra trong 2 trường hợp:
13
1
2
P
2
P
2
’
1
Q
2
P
1
1
1
2
P
2
P

1
, tổn thất xã hội là tam giác A
1
A
3
B.
- Ta thấy, A
1
A
2
B nhỏ hơn A
1
A
3
B. Vậy thuế suất càng cao thì tổn thất
càng lớn.
5.3 Loại thị trường
5.3.1 Tổn thất xã hội trong thị trường độc quyền
Có 2 cách đánh thuế trong thị trường độc quyền là đánh thuế theo sản lượng
và đánh thuế không theo sản lượng.
5.3.1.1 Đánh thuế theo sản lượng:
Khi chính phủ đánh thuế thì giá tăng lên, sản lượng giảm xuống. Như vậy sau
khi đánh thuế theo sản lượng, người tiêu dùng bị thiệt, vì giá bán tăng lên, sản lượng
giảm xuống và lợi nhuận của xí nghiệp cũng bị giảm xuống  cả người tiêu dùng
và nhà sản xuất đều gánh chịu tổn thất xã hội
5.3.1.2 Đánh thuế không theo sản lượng:
Khi chính phủ khoán một mức thuế thì người tiêu dùng không bị ảnh hưởng
vì giá cả và sản lượng không thay đổi, nhưng lợi nhuận của nhà sản xuất bị giảm
xuống đúnng bằng khoản thuế  nhà sản xuất gánh chịu tổn thất xã hội.
5.3.2 Tổn thất xã hội trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo

điểm A, với tiền lương là W1 và số giờ lao động là H1.
Sau khi chính phủ đánh thuế thu nhập lên người lao động (đường cung), thì
thuế sẽ làm giảm thu nhập của người lao động , do đó người lao động yêu cầu tăng
lương để có thể phần nào bù vào số thuế họ phải nộp. Khi đó cung lao động sẽ dịch
chuyển từ S1 đến S2. Với đường cầu không đổi so với vị trí gốc, sự dịch chuyển này
15
Thuế
H
1
A
B
C
D
W
2
W
1
W
3
Tiền lương
(W)
Giờ lao động (H)
S
1
S
2
H
2
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
làm tiền lương cần bằng tại vị trí cao hơn là W2, và số giờ lao động là H2, tương

Giờ lao động (H)
S
1
S
2
H
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
bù đắp số thuế phải nộp.
Điều này được minh họa bằng hình vẽ sau:
Theo hình trên thì cầu hoàn toàn co giãn, nên khi chính phủ đánh thuế vào thu
nhập của người lao động , làm tiền lương không tăng , vẫn là W1. Do đó thu nhập
sau thuế của người lao động sẽ là W2. Người lao động chịu hoàn toàn số thuế.
Chúng ta thấy rằng trong trường hợp này cũng không xuất hiện tổn thất xã hội.
5.4.2 Thuế gián thu
5.4.2.1 Cầu hoàn toàn không co giãn
Khi đánh thuế 50 cent/gallon dầu lửa vào người sản xuất. Trong trường hợp
đường cầu hoàn toàn không co giãn. Thuế làm chi phí biên gia tăng, giá cả tăng
17
Thuế
H
1
D
W
2
W
1
Tiền lương
(W)
Giờ lao động (H)
S

sản xuất đưa ra lựa chọn sản xuất và tiêu dung không hiệu quả nhăm tránh thuế.
6. Đánh thuế và hiệu quả kinh tế - Quyết định tổn thất xã hội
Như trên đã phân tích, tổn thất xã hội do thuế gây ra tăng theo bình phương
thuế suất, vì thế tổn thất biên do đánh thuế càng cao khi thuế suất càng cao. Điều
này hàm ý cho việc thiết kế hệ thống thuế hiệu quả, theo các khía cạnh:
-Bóp méo trước đó (preexisting distortions).
-Thuế lũy tiến
-Bằng phẳng hóa thuế suất
6.1 Bóp méo trước đó
Là thất bại thị trường (ngoại tác, cạnh tranh không hoàn hảo . . .) xảy ra trước
khi Chính phủ đánh thuế.
Hình 5- vấn đề bóp méo tồn tại trước đó.
Hình vẽ thể hiện hai thị trường: một thị trường không có ngoại tác và một thị
trường có ngoại tác
Đối với thị trường thứ nhất (hình a), không có ngoại tác, điểm cân bằng ban
đầu ở điểm A, tương ứng sản lượng Q1.
Đối với thị trường thứ hai có ngoại tác tích cực dẫn đến chi phí xã hội biên
20
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
(SMC) ở dưới chi phí cá biệt (S1-PMC). Các công ty chọn sản xuất tại điểm E, với
sản lượng Q1 nhưng sản lượng hiệu quả là tại điểm D, với mức sản lượng Q0. Như
vậy các công ty sản xuất thấp hơn mức hiệu quả xã hội, tổn thất lớn hơn do đã có
ngoại tác trước đó. Tổn thất xã hội là EDF.
Giả sử chính phủ đánh thuế đơn vị 1 đôla trên 1 đơn vị sản phẩm vào người
sản xuất trong cả hai thị trường. Thuế đã làm dịch chuyển đường cung hướng vào
trong từ S1 đến S2 (cả 2 hình) dẫn đến người sản xuất cắt giảm sản suất đến Q2.
Đối với thị trường trong hình (a), không có ngoại tác, thuế tạo ra mức tổn thất
rất nhỏ, diện tích BAC.
Đối với thị trường trong hình (b) đã có một tổn thất tồn tại trước khi đánh
thuế do ngoại tác gây ra và thuế làm gia tăng thêm tổn thất biên bằng diện tích

Hệ thống hiệu quả nhất nên trải gánh nặng rộng ra hơn, theo đó thuế suất và tổn thất
xã hội được thu hẹp.
22
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
Nguyên tắc có tính hướng dẫn cho đánh thuế hiệu quả là tạo ra “sân chơi rộng
lớn” chứ không nên đánh thuế cao vào một số nhóm người hoặc nhóm hàng hóa nào
đó, còn một số đối tượng khác thì không.
Thuế đồng nhất là cách duy nhất loại bỏ tổn thất hiệu quả. Khi một người đã
đóng khoản thuế này dù anh ta có làm việc và kiếm thêm tiền thì thuế suất biên thu
nhập vẫn là zero.
6.3 Bằng phẳng hóa thuế suất theo thời gian
Thực tế DWL gia tăng theo bình phương thuế suất hàm ý: Chính phủ không
nên gia tăng hoặc hạ thấp thuế, mà đúng ra nên thiết lập thuế suất dài hạn để đáp
ứng nhu cầu ngân sách, sử dụng thặng dư và thâm hụt để bằng phẳng hóa những
biến động ngân sách ngắn hạn Chẳng hạn, giả sử chính phủ đánh thuế với thuế suất
20% để tài trợ nhu cầu chi tiêu ngân sách. Trong năm nhu cầu chi tiêu quân sự tăng
lên, ước lượng tăng gấp đôi dự toán trong năm, sau đó trở lại bình thường. Chính
phủ không nên tài trợ nhu cầu đó bằng việc gia tăng thuế suất lên đến 40% năm sau
và sau đó hạ thấp thuế suất 20% năm kế tiếp. Hợp lý hơn, chính phủ nên gia tăng
thuế suất với mức độ nhỏ và kéo dài nhiều năm trong tương lai, như 1% cho 20 năm.
Tại đây, chúng ta thấy rằng nếu chính phủ tăng thuế lên 1% thì sẽ tạo ra tổn thất xã
hội nhỏ hơn rất nhiều nếu như chính phủ tăng thuế suất lên 20% .
Khái niệm này phản ảnh sự bằng phẳng hóa thuế suất theo thời gian giống
như khái niệm bằng phẳng hóa tiêu dùng. Như vậy, với chính sách bằng phẳng hóa
thuế suất sẽ tạo ra một hệ thống hiệu quả theo nguyên lý: cố định tương thuế suất cố
định thời gian chứ không nên tăng thuế cao trong một khoản thời gian và giảm thấp
thuế trong khoảng thời gian khác.
23
Tiểu luận môn Thuế hiệu quả : Tác động của thuế đối với tổn thất xã hội
KẾT LUẬN