“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

1
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email: SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẮK LẮK
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG BUÔN MA THUỘT
TỔ ĐỊA LÍ


SAÙNG KIEÁN KINH NGHIEÄM

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SƠ ĐỒ HÓA
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ
CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

3
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

I. PHẦN MỞ ĐẦU
I.1. Lí do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học trong những năm gần đây đã trở thành vấn
đề cấp thiết đang được các cấp, các ngành quan tâm. Sự phát triển giáo dục đòi
hỏi phải đổi mới việc giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ một cách toàn diện, theo kịp
thực tế phát triển của sản xuất và đời sống trong xã hội. Tại nghị quyết TW
khoá VII đã ghi rõ: “ Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp học và
bậc học. Kết hợp tốt việc học với hành, học tập với lao động sản xuất, thực
nghiệm và nghiên cứu khoa học, gắn nhà trường với xã hội. áp dụng phương
pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo,
năng lực giải quyết vấn đề”.
Mặt khác do tác động mạnh mẽ của thực tế khách quan, tốc độ phát triển
kinh tế-xã hội, khoa học kĩ thuật ngày càng nhanh, khối lượng tri thức nói
chung, tri thức khoa học Địa lí nói riêng ngày càng tăng nhanh. Do đó, để học
sinh nhanh chóng tiếp thu kiến thức và hiểu được từng nội dung, thì cần phải có
phương pháp dạy học sao cho phù hợp, đặc biệt trong môn Địa lí.
Xuất phát từ thực tiễn cho thấy hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế về
phương pháp tiếp cận trong dạy học chương trình môn Địa lí. Bên cạnh đó, thực
tế đổi mới còn chưa rõ ràng, tình trạng dạy học theo phương pháp truyền thụ
một chiều, không phát huy được năng lực hoạt động và tư duy sáng tạo của học
sinh, không kích thích được quá trình tự học tập của học sinh và còn chưa cải
thiện được nhiều so với yêu cầu.
Trên cơ sở nhận thức trên, tôi chọn đề tài: “ Sử dụng phương pháp sơ đồ

công tác chưa nhiều vì vậy, đề tài của tôi chỉ giới hạn trong việc nghiên cứu về
phương pháp sơ đồ trong dạy học địa lí ở chương trình hiện hành. Đề tài có
phạm vi hẹp nhưng có khả năng áp dụng rộng đối với toàn bộ chương trình địa
lí nói chung.
I.5. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu tài liệu: phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa các
nguồn tài liệu có liên quan đến đề tài.
- Qua các tiết thực nghiệm trên lớp (phương pháp thực nghiệm sư phạm).
- Điều tra hiệu quả của phương pháp qua bài khảo sát nhanh, qua chất
lượng bài thi một tiết, bài thi học kỳ của học sinh.
- Phân tích, thống kê kết quả bằng thống kê toán học.
- Các phương pháp khác có liên quan.

“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

5
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

II. PHẦN NỘI DUNG
II.1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
a. Khái niệm sơ đồ
Sơ đồ là một kết cấu, tổ chức có tính logic và phản ánh các thành phần và
các mối quan hệ giữa các thành phần trong kết cấu, tổ chức đó; được thể hiện
bằng công cụ đồ họa kết hợp các ký hiệu, ước hiệu chữ (text), phụ đề Các mối
tương quan qua lại giữa các thành phần thường được thể hiện bằng các mũi tên.
Chiều hướng quan hệ thể hiện bằng hướng của nó. Kích thước, màu sắc hay kết
hợp text, phụ đề-chú thích và thuyết minh để thể hiện các nhân tố, cường độ,
tính chất của quan hệ của các hiện tượng-sự vật địa lí. Các mối quan hệ có thể
phức tạp và đan xen nhưng thể hiện qua sơ đồ sẽ nâng cao tính hệ thống, làm cơ

tiêu mà quan điểm dạy học tích cực nhấn mạnh.
Trong quá trình dạy học tôi nhận thấy khả năng tư duy tổng hợp, khái
quát hoá, của học sinh trong môn địa lí nói chung còn yếu. Nhiều học sinh có
quan niệm rằng học địa lí nhàm chán vì phải tiếp nhận những kiến thức máy
móc, học thuộc lòng các nội dung, con số, khô khan và khó nhớ. Một trong
những nguyên nhân đó là cách dạy chưa đáp ứng được yêu cầu. Việc thiết lập
sơ đồ, dạy theo sơ đồ và coi sơ đồ là công cụ hỗ trợ dạy học, là phương tiện để
thực hiện phương pháp dạy học sẽ là giải pháp có hiệu quả trong rất nhiều
trường hợp.
Về mặt tâm lí lứa tuổi, học sinh cấp THPT cũng có xu hướng muốn tiếp
cận thông tin theo các phương pháp tư duy logic. Ghi chép và nhớ máy móc vụn
vặt sẽ không có hiệu quả và không tạo ra hứng thú học tập, tính chủ động cũng
sẽ không có.
Trong khi đó, hiện nay cũng chưa có một tài liệu tham khảo chính thức nào viết
sâu về phương pháp sử dụng sơ đồ, đơn thuần là các tiểu mục định hướng
phương pháp chung. Việc nghiên cứu phải gắn với quá trình thực nghiệm để
kiểm chứng trên phạm vi rộng và với thời gian dài.
Như vậy cả về lí luận và thực tiễn đều cho thấy yêu cầu và đòi hỏi thực
hiện của
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

7
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

phương pháp dạy học tích cực, trong đó việc dạy bằng sơ đồ sẽ có nhiều ưu việt
hơn, hiệu quả cao hơn.
II.2. Thực trạng
a. Thuận lợi-khó khăn
-Thuận lợi:


khái quát thông qua các sơ đồ dạy học trực quan. Sơ đồ càng gọn, rõ, phản ánh
càng chính xác giữa nội dung và kiến thức trong bài càng giúp cho học sinh học
tập có kết quả. Nhờ vào sơ đồ hợp lí các em sẽ có tư duy hệ thống hợp lí, lôgic;
đồng thời học sinh cũng dễ dàng nhớ bản chất, biết vận dụng kiến thức bài học.
Phương pháp sơ đồ hoá không thể là duy nhất trong một nội dung, một
bài, Vì vậy, áp dụng phương pháp sơ đồ hoá bao giờ cũng cần có sự phối hợp
đồng bộ với các phương pháp dạy học khác, tuỳ theo mức độ từng bài cụ thể mà
khả năng phối hợp có khác nhau. Sự chuẩn bị tốt các phương pháp hỗ trợ, phối
hợp với phương pháp giảng giải, phát vấn, trao đổi, nêu vấn đề Chắc chắn sẽ
làm cho hiệu quả của phương pháp sơ đồ được nâng lên.
Việc phân ra các loại bài giảng theo kiểu cấu trúc hệ thống, kiểu phát
triển tư duy, tư duy logic là để tiện cho việc nghiên cứu và tổ chức kiểm tra
đánh giá. Trong thực tế các loại bài này thường kết hợp chặt chẽ với nhau, cùng
song song tồn tại trong cùng một chương, một bài. Xây dựng được cấu trúc bài
học một cách khoa học chính là tạo ra điều kiện để phát triển khả năng tư duy.
Ngược lại tìm cách nâng cao năng lực tư duy của học sinh trong việc học tập bộ
môn địa lí cũng là nhằm đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống. Vì vậy, ta có
thể vận dụng phương pháp sơ đồ hoá vào tất cả các khâu dạy học ở trên lớp với
nhiều bài học khác nhau.
Về hình thức, quá trình vận dụng này rất đa dạng, một bài, một phần kiến
thức của bài, thậm chí một chương có thể là một sơ đồ. Tuỳ theo nội dung kiến
thức của bài, ta có thể lập bằng nhiều chuỗi kiến thức với những mạch liên hệ
ngang dọc khác nhau.
Phương pháp sơ đồ hóa có nhiều thuận lợi trong dạy học, trong phát huy
trí lực học sinh, nhưng nó không thể là phương pháp duy nhất. Nó được phối
hợp sử dụng cùng với các phương pháp khác trong một giờ lên lớp.
c. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
(tác dụng của sơ đồ trong dạy học môn địa lí)
Để vận dụng phương pháp sơ đồ trong dạy học địa lí có hiệu quả thì giáo

tích chất khoa học, vừa phản ánh lôgic nội dung bài học phù hợp với từng đối
tượng học sinh và tiện cho việc sử dụng trên lớp của giáo viên.
Về mặt phương tiện, giáo viên cần có sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học
hiện đại như máy chiếu Overhead, máy chiếu tinh thể lỏng (LCD-Projector),
công nghệ thông tin, thì việc thiết kế các sơ đồ và giảng dạy sẽ hiệu quả hơn so
với việc sử dụng nhiều bảng-giấy, tốn công sức, mất thời gian treo đồ dùng. Vì
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

10
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

vậy người giáo viên phải có kỹ năng sử dụng máy vi tính và làm chủ các thiết bị
hiện đại trong quá trình dạy học.
II. 3.Vận dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy học địa lí
II.3.1. Sử dụng sơ đồ trong khâu khởi động bài mới
a. Định hướng chung
Mục tiêu của việc sử dụng sơ đồ trong khâu khởi động bài mới, đầu tiết
học là nhằm giới thiệu cấu trúc nội dung, hệ thống chương trình cũng như các
yêu cầu, nhiệm vụ chủ yếu sẽ được tiến hành trong thời gian kế tiếp. Từ việc
định hướng đó, người học sẽ có được cái nhìn tổng quan-hệ thống nhất về nội
dung và xác định nhiệm vụ của mình trong học tập.
Tuỳ theo vị trí của tiết, bài nằm ở vị trí nào của chương trình; tuỳ vào đặc
điểm nội dung của bài, mà ta có thể lựa chọn hình thức khởi động nào, có hay
không cần thiết bằng sơ đồ. Tuy nhiên căn cứ thực tế chương trình địa lí thì có
thể thực hiện khởi động bằng sơ đồ kiến thức ở hầu hết các bài.
b. Phương thức thực hiện
b.1. Phương thức 1:
Giáo viên sử dụng sơ đồ chuẩn bị sẵn treo lên (giấy khổ lớn) hoặc dùng
máy chiếu Overhead, LCD-Projector chiếu sơ đồ hệ thống lên màn hình. Sử

khái niệm, mối quan hệ, các qui luật đan xen phức tạp. Mỗi một bài có thể có
nhiều sơ đồ thành phần nằm trong một hệ thống lớn hơn. Mỗi tiết sẽ là một
thành phần nằm trong hệ thống đó. Trong mỗi tiết lại có dung lượng và số
lượng các đơn vị kiến thức khác nhau. Tuỳ từng nội dung, giáo viên có thể thiết
lập sơ đồ toàn bài hoặc từng phần. Việc thiết lập và sử dụng sơ đồ trong giảng
dạy kiến thức mới cần chú ý một số điểm sau:
-Biên tập và chuẩn bị trước sơ đồ để đảm bảo kiến thức trọng tâm
-Việc sử dụng sơ đồ phải được quan niệm như công cụ, phương tiện. Tuỳ
theo điều kiện thực tế có thể lựa chọn các hình thức và qui trình khai thác khác
nhau. Có một số lựa chọn như: hoàn thành sơ đồ khuyết, trình bày theo sơ đồ
sẵn có, tự thiết lập sơ đồ,
-Sản phẩm của quá trình sử dụng không chỉ là kiến thức mà còn là kỹ
năng thu được từ học tập theo sơ đồ. Đó là kỹ năng lí luận: tổng hợp, khái quát
hoá, kỹ năng phân tích và các kỹ năng hành động như thành lập sơ đồ, thiết
lập mối quan hệ bằng công cụ đồ hoạ,
b. Phương thức thực hiện
b.1. Phương thức 1: Hoàn thiện sơ đồ khung.
-Điều kiện:
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

12
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

+Giáo viên chuẩn bị sẵn sơ đồ khung theo nội dung dạy học (giấy hoặc sơ đồ
trên bài giảng điện tử).
+Câu hỏi hay nhiệm vụ phải cụ thể, chi tiết, trọng tâm.
-Thực hiện:
Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào sách giáo khoa, hiểu biết, và sơ đồ trên
bảng (hoặc trên màn hình) để hoàn thành sơ đồ, trình bày, diễn giải bằng lời,

-Thời gian trình bày ngắn nên giáo viên phải tập trung làm rõ trọng tâm,
đi thẳng vào vấn đề, tránh lan man sẽ không phát huy tác dụng.
-Việc tham gia của học sinh trong khâu này không chỉ đơn thuần là quan
sát, lắng nghe mà còn phải chủ động tổng hợp theo sơ đồ, thiết lập sơ đồ, hoàn
thiện sơ đồ,động não để ghi nhớ, phát hiện các mối liên hệ trong sơ đồ. Giáo
viên phải làm cho học sinh bị lôi cuốn, động não để khắc sâu nội dung.
-Kết thúc khâu này thường là bước chuyển tiếp nội dung. Vì vậy, giáo
viên cũng lưu ý thiết kế sơ đồ theo hướng mở, lời dẫn dắt chuyển tiếp có sự gắn
kết kiến thức một cách logic.
b. Phương thức thực hiện
b.1. Phương thức 1: Học sinh trình bày: củng cố-tổng kết
Ví dụ: Sử dụng sơ đồ trong việc củng cố-tổng kết
-Giáo viên để một số ô trống, để trống một số cạnh, yêu cầu học sinh tìm các
kiến thức điền vào ô trống hoặc vẽ và điền tiếp các cạnh.
-Sau khi học xong “Bài 8-Liên bang Nga-Tiết 1-Tự nhiên, dân cư và xã hội”,
giáo viên sử dụng sơ đồ sau:
+Học sinh căn cứ vào nội dung bài học hoàn thành tầng thứ 3 của sơ đồ
+Học sinh vừa hoàn thành sơ đồ vừa trả lời các câu hỏi gợi ý tìm kiến thức của
giáo viên.

“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

14
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email: b.2. Phương thức 2: Giáo viên trình bày: củng cố-tổng kết
Giáo viên mở từng phần của sơ đồ, lần lượt trình bày và nhấn mạnh, chuyển ý.
Học sinh nghe và ghi nhớ.

chuẩn bị tự tìm kiếm; kết hợp đánh giá với tự đánh giá. Việc tổ chức đánh giá
cũng linh hoạt ở tất cả các khâu: đầu giờ, trong giảng bài mới và trong thời gian
cuối tiết
Với quan điểm đó, việc sử dụng sơ đồ trong đánh giá cũng phải đảm bảo
đáp ứng được những yêu cầu chung đó. Sơ đồ đã được coi là phương tiện, công
cụ dạy học thì cũng được coi là phương tiện kiểm tra. Nó còn có thể là sản
phẩm của quá trình kiểm tra-đánh giá. Thông qua nó, giáo viên vừa có khả năng
đánh giá được kiến thức, vừa có thể kiểm tra được kỹ năng học của học sinh
(thiết lập sơ đồ, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa,…). Đánh giá diễn ra ở tất cả
các khâu của quá trình dạy học. Ở mỗi khâu có sự khác nhau nhất định. Trình
độ nhận thức ở học sinh các lớp cũng có sự phân hóa,
Do vậy việc lựa chọn các cấp độ để kiểm tra đánh giá phải được chú
trọng để đảm bảo đánh giá khách quan, phân hoá được học sinh và cũng không
đánh đố. Khác với kiểm tra bằng các hình thức khác, thông qua sơ đồ người dạy
có thể tổ chức kiểm tra-đánh giá đa dạng, lồng ghép được cả hình thức trắc
nghiệm khách quan và cả tự luận, có thể đánh giá cá nhân hay khả năng tổ chức
và hợp tác nhóm. Đồng thời cũng kiểm tra được các mức độ từ nhận biết, thông
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

16
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

hiểu đến khả năng tự xác lập giá trị, tự đánh giá của học sinh, đặc biệt đánh giá
được cả kỹ năng hành động, tư duy logic và óc suy luận, nhìn nhận được cả
thái độ tình cảm của học sinh khi tham gia đánh giá, Không những vậy, giáo
viên có thể tổ chức đánh giá kết hợp tổ chức hoạt động trò chơi với phương
châm: “học mà chơi, chơi mà học”, tạo tinh thần và không khí cởi mở, thoải
mái cần thiết trong tiết học.
b. Một số dạng bài tập nhận thức phục vụ đánh giá
b.2. Dạng 2: Bài tập ghép nối nội dung-thiết lập mối quan hệ sơ đồ
Dạng này yêu cầu cao hơn, với mực độ thông hiểu, nhận biết cao hơn.
Học sinh phải huy động kiến thức để phân tích, lựa chọn, để ghép nối đúng
các nội dung sao cho tương thích. Về bản chất, đây là hình thức trắc nghiệm
khách quan ghép đôi.
Ví dụ: điền, ghép nối nội dung trong sơ đồ nhằm thể hiện sự phân bố
chủ yếu của các cây công nghiệp trong khu vực Đông Nam Á theo các quốc
gia: 5 nước thành viên
sáng lập Asean
5 nước thành viên gia nhập vào
các năm tương ứng
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

18
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

b.3. Dạng 3: Bài tập tổng hợp điền khuyết và ghép nối mối quan hệ.
Dạng này có độ phức tạp cao hơn hai dạng trên với yêu cầu nhận biết,
thông hiểu, vận dụng và phân tích để thấy các mối quan hệ trong sơ đồ một cách
khoa học, logic. Đây chính là tiền đề để học sinh có cơ sở tự mình lập được sơ
đồ khi đã có kiến thức vững vàng.

Ví dụ 1: Dựa nội dung đã học về nông nghiệp Đông Nam Á, thành lập sơ đồ
thể hiện cơ cấu ngành nông nghiệp của khu vực này (mức độ 1-thực hiện tại
lớp).
Ví dụ 2: Dựa vào nội dung bài đã học, hãy thiết lập sơ đồ thể hiện sự ảnh
hưởng của điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên đến sự phát triển nông
nghiệp Đông Nam
Á. (mức độ 2, yêu cầu tổng hợp, khái quát cao hơn-giao về nhà, có gợi ý về
nội dung và bố cục).
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

20
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

II.4. Thực nghiệm
Để phát huy hiệu quả của phương pháp sơ đồ, giáo viên cần căn cứ nhiều
yếu tố để linh hoạt trong việc lựa chọn sử dụng ở khâu nào? Biên soạn nội dung
nào có sử dụng sơ đồ? Phải phối hợp như thế nào với các yếu tố khác để việc sử
dụng sơ đồ có hiệu quả cao nhất?
a. Phương pháp thực nghiệm
- Dựa vào tình hình thực tế nhà trường, tôi chọn hai lớp có chất lượng học
lực khá tương đương nhau và tiến hành dạy để kiểm nghiệm.
+ Lớp thực nghiệm: dạy có sử dụng phối hợp các sơ đồ trong các khâu
của quá trình dạy học cả trên lớp và giao bài tập về nhà (kết hợp sử dụng công
nghệ thông tin)
+ Lớp đối chứng: dạy không sử dụng sơ đồ, chỉ sử dụng các phương pháp
dạy học truyền thống.
- Thời lượng: một lớp dạy 2 tiết (tiết 1: Bài 17, tiết 2: Bài 27)
- Đánh giá kết quả: Kiểm tra tự luận tiết 1(45 phút); kiểm tra trắc nghiệm
tiết 2 (15 phút).

động và việc làm
89
18,5
68,5
13,0
0,0
7,7
42,3
43,3
7,7
Tiết 2-Bài 27:
Công nghiệp
trọng điểm
89
17,7
63,5
18,5
0,0
9,6
44,2
42,3
3,9

“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

21
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

Tại lớp đối chứng:


22
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

xây dựng bài. Học sinh chăm chú nghe giảng, có hứng thú học tập vì có tính
chủ động rõ nét hơn thể hiện ở việc tự suy nghĩ, tìm hiểu và ghi nhớ thông tin.
-Thông qua phương pháp sơ đồ, người học xây dựng được mối liên hệ
giữa thông tin mới với những kiến thức và kĩ năng sẵn có. Với sự hướng dẫn
của giáo viên, học sinh có thể tự lực khám phá những cái mình chưa biết, chứ
không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã sắp đặt sẵn.
- Cả kĩ năng lí luận và kĩ năng hành động như khả năng tự thiết kế được
sơ đồ, phân tích qua sơ đồ, đánh giá qua sơ đồ, đều được phát huy tối đa trong
tiếp nhận thông tin thông qua quá trình tự xử lí thông tin có logic, hệ thống.
Với những tình huống và gợi ý của giáo viên đưa ra, học sinh suy nghĩ và tự tìm
ra cách giải quyết (điền vào sơ đồ, hoàn chỉnh sơ đồ hoặc làm ngược lại, ).
- Về mặt thái độ, tình cảm, học sinh được bộc lộ những khả năng, sáng
tạo, linh hoạt ứng dụng vào các tình huống mới, biết tự phát hiện và giải quyết
những vấn đề đặt ra và từ đó tạo lòng ham mê học tập, có quan điểm học tập
đúng đắn hơn.

III. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
III.1. Kết luận
Với việc nghiên cứu, vận dụng lí luận vào những ví dụ cụ thể ở các bài
địa lí 10, 11, 12 ở trên, tôi có đưa ra định hướng và các phương án dạy bằng
phương pháp sơ đồ hóa. Đây là những vấn đề mà tôi cảm thấy tâm đắc và thấy
rằng nó có tính khả thi cao, ứng dụng không chỉ cho một bài, một phần nội
dung của một bài trong chương trình mà còn ứng dụng cho nhiều bài khác,
nhiều nội dung ở khối lớp khác. Rộng ra có thể vận dụng lí luận cho một số
môn học khác trong trường THPT.
Việc đổi mới phương pháp trong dạy-học địa lí cấp THPT là cấp thiết

trong học tập thông qua sơ đồ.
- Luôn rèn luyện khả năng tư duy logic, khái quát hoá, cũng như các kỹ
năng địa lí, đặc biệt tự học tập thông qua các sơ đồ.
*Về phía các nhà lí luận về phương pháp và chuyên môn cần tiếp tục
nghiên cứu và viết sách tham khảo liên quan tới việc sử dụng sơ đồ trong dạy và
học địa lí.
*Các cấp quản lí giáo dục ở mỗi địa phương cũng nên tổ chức lồng ghép
thành các chuyên đề trao đổi kinh nghiệm ở cấp cụm-tổ chuyên môn và cấp tỉnh
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

24
Bùi văn Tiến-Trường THPT Buôn Ma Thuột-Email:

để có thể huy động trí tuệ tập thể tham gia vào việc xây dựng sơ đồ cho giảng
dạy địa lí các cấp, nhân rộng và thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học. Riêng
với vấn đề ứng dụng phương pháp sơ đồ thì càng cần có các chuyên đề để trao
đổi kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy nhiều hơn nữa.
*Về phía các cấp lãnh đạo tại các trường, cần cố gắng tạo điều kiện
nhiều mặt, đặc biệt mỗi trường cần có một phòng học bộ môn, có thiết bị nghe
nhìn. Mỗi cá nhân giáo viên cần được hỗ trợ về mặt kinh phí cho việc thiết kế
các sơ đồ cả trên giấy và trên máy giống như là việc đầu tư cho việc mua dụng
cụ và phương tiện thực hành các bộ môn khác.
Nhà trường cần trang bị đầy đủ các phương tiện, thiết bị, đồ dùng… để
tạo điều kiện tốt hơn nữa cho giáo viên trong việc nghiên cứu xây dựng và sử
dụng phương pháp sơ đồ hóa trong giảng dạy môn địa lí.
“Sử dụng phương pháp sơ đồ hóa trong dạy-học địa lí cấp trung học phổ thông”
Tháng 3/2013

25