Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
––––––––––––––––––

NÔNG THỊ HỒNG NHUNG
CẤU TRÚC MỘT CÔNG TRÌNH BÁCH KHOA
VỀ VĂN HÓA CỔ TRUYỀN CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

THÁI NGUYÊN - 2014

THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

i
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu
trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chƣa từng đƣợc
ai công bố trong bất kì công trình nào khác.

Tác giả luận văn Nông Thị Hồng Nhung

MỤC LỤC iii
PHỤ LỤC vi
DANH MỤC CÁC BẢNG iv
MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Lịch sử nghiên cứu 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6
4. Đối tƣợng nghiên cứu 7
5. Phạm vi nghiên cứu 8
6. Phƣơng pháp nghiên cứu 8
7. Đóng góp của luận văn 9
8. Bố cục của luận văn 9
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ THUYẾT VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN VĂN 11
1.1. Lý thuyết về Từ điển học và Công trình bách khoa học 11
1.1.1. Từ điển 11
1.1.1.1. Định nghĩa 11
1.1.1.2. Phân loại từ điển 12
1.1.2. Các công trình bách khoa 15
1.1.2.1. Khái niệm “công trình bách khoa” (“bách khoa toàn thƣ”) 15
1.1.2.2. Phân loại công trình bách khoa 17
1.1.3. Cấu trúc vĩ mô và vi mô trong một công trình bách khoa 18
1.1.3.1. Cấu trúc vĩ mô (cấu trúc bảng đầu mục) 18
1.1.3.2. Cấu trúc vi mô 21
1.2. Lý thuyết về văn hóa học 23
1.2.1. Khái niệm về văn hóa - văn hóa cổ truyền 23
1.2.2. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa 25

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


VĂN HÓA CỔ TRUYỀN CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM 66

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3.1. Bƣớc đầu đánh giá các công trình bách khoa về văn hóa cổ truyền ở Việt Nam 66
3.1.1. Về cuốn Từ điển văn hóa cổ truyền dân tộc Tày của Triền Ân, Hoàng Quyết,
Hoàng Đức Toàn 66
3.1.2. Về cuốn Từ điển văn hóa, phong tục cổ truyền Việt Nam của Nguyễn Nhƣ Ý,
Chu Huy 69
3.2. Khái quát về văn hóa các dân tộc Việt Nam 72
3.2.1. Một số đặc trƣng cơ bản của văn hóa cổ truyền của các dân tộc Việt Nam 72
3.2.2. Các vùng văn hóa Việt Nam 73
3.2.2.1. Vùng văn hóa Tây Bắc 73
3.2.2.2. Vùng văn hóa Việt Bắc 74
3.2.2.3. Vùng văn hóa châu thổ Bắc Bộ 74
3.2.2.4. Vùng văn hóa Trung Bộ 75
3.2.2.5. Vùng văn hóa Tây Nguyên 75
3.2.2.6. Vùng văn hóa Nam Bộ 75
3.2.3. Các thành tố cơ bản của văn hóa cổ truyền các dân tộc Việt Nam 76
3.2.3.1. Ngôn ngữ 76
3.2.3.2. Tôn giáo 77
3.2.3.3. Tín ngƣỡng 77
3.2.3.4. Lễ hội 78
3.2.3.5. Phong tục tập quán 78
3.2.3.6. Nghề thủ công 79
3.2.3.7. Các loại hình nghệ thuật truyền thống 79
3.2.3.8. Ẩm thực 79
3.2.3.9. Công trình kiến trúc 80
3.2.3.10. Trang phục 80
3.2.3.11. Văn học 80

Bảng 2.2. Sự có mặt của các yếu tố trong cấu trúc vi mô của mỗi mục 40
Bảng 2.3. Quy tắc chính tả, hình thức thể hiện các yếu tố trong cấu trúc vi mô của
mỗi mục 41
Bảng 2.4. Các loại mục trong cấu trúc vĩ mô 44

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Hiện nay, các công trình tra cứu mang tính bách khoa ngày càng nhiều,
đƣợc mở rộng về kích cỡ, đƣợc hoàn thiện về nội dung tri thức. Điều này xuất phát từ
vai trò và khả năng phục vụ đắc lực cho nhu cầu hiểu biết, đào tạo nâng cao vốn tri
thức của đông đảo mọi tầng lớp nhân dân. Nhƣng điều đáng lƣu tâm là hiện nay ở
Việt Nam, các công trình tra cứu mang tính bách khoa về văn hóa nói chung và đặc
biệt là về văn hóa cổ truyền của các dân tộc còn rất ít ỏi. Các công trình này (nếu có)
lại thƣờng chƣa phản ánh đƣợc bức tranh muôn màu đặc sắc, bề dày truyền thống văn
hóa của các dân tộc.
1.2. Việc biên soạn các công trình bách khoa về văn hóa cổ truyền càng cấp
thiết và có ý nghĩa hơn trong thời kì hội nhập kinh tế thế giới và xu hƣớng toàn cầu
hóa, khi nhu cầu giới thiệu và quảng bá về hình ảnh của đất nƣớc Việt Nam trong mắt
bạn bè thế giới, trong đó có những nét đặc sắc trong văn hóa cổ truyền của các dân
tộc, đã trở thành một yêu cầu quan trọng. Đặc biệt trong giao đoạn giao lƣu và tiếp
biến văn hóa diễn ra mạnh mẽ hiện nay, nhu cầu nâng cao tri thức về văn hóa các
cộng đồng trong quốc gia của mình, để hiểu biết về chính mình, để tự hào và ý thức
bảo tồn, phát triển những nét bản sắc riêng càng trở nên cấp thiết.
Hiện nay ở Việt Nam, do những nguyên nhân khác nhau nhiều dân tộc (đặc
biệt là các dân tộc thiểu số) đang để mai một dần vốn văn hóa truyền thống của dân
tộc mình. Đó là điều rất đáng lƣu tâm và cần đƣợc điều chỉnh. Để giải quyết vấn đề
này, ngoài việc nâng cao bản lĩnh của con ngƣời Việt Nam trƣớc cánh cửa hội nhập,

nƣớc ta. Có thể kể đến một loạt bài viết trình bày về lí thuyết từ điển học nói chung
cũng nhƣ một số công việc “bếp núc” cụ thể của từ điển học, bắt đầu từ bài viết của
Hoàng Phê“Về việc biên soạn một cuốn từ điển tiếng Việt mới” in trên tạp chí Ngôn
ngữ số 2/ 1969. Sau khi kiểm kê lại những từ điển tiếng Việt hiện có, ông chỉ ra
nguyên nhân những hạn chế ở những cuốn từ điển đó. Sau đó, tác giả thảo luận về
vấn đề quan điểm mới và phƣơng pháp mới trong công việc biên soạn từ điển. Đồng
thời trong bài báo này tác giả đã đề cập đến vấn đề các phƣơng châm biên soạn, theo
ông cần quán triệt và chú ý trƣớc tiên trong toàn bộ việc biên soạn là tính khoa học
và tính tƣ tƣởng và tính tiện dùng. Cũng trong tập chí Ngôn ngữ số 2 này, Bùi Khắc
Việt có bài viết giới thiệu“Một vài kinh nghiệm biên soạn từ điển ngôn ngữ ở các
nƣớc xã hội chủ nghĩa”.
Thứ đến trên tạo chí Ngôn ngữ số 3/1977, tác giả Đặng Chấn Liêu giới thiệu
“kinh nghiệm làm từ điển hai thứ tiếng”. Thứ nhất đó là kinh nghiệm về xác định đối

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3
tƣợng của từ điển định soạn để định trƣớc đƣợc quy mô của loại từ điển và thứ hai
tác giả bàn đến nhiều hơn cả về vấn đề phức tạp về ngữ nghĩa trong việc tìm từ tƣơng
đƣơng giữa hai thứ tiếng.
Thứ đến có thể kể bài “Vấn đề lƣợng thông tin của từ điển ngữ văn” của Bùi
Đình Mỹ trên tạp chí Ngôn ngữ số 2/1991, bàn về khối lƣợng, định nghĩa, về kênh
hình, việc tăng giá trị sử dụng của từ điển ngữ văn.
Đặc biệt trong số các công trình nghiên cứu lí luận từ điển học phải kể đến
Hoàng Phê, Nguyễn Ngọc Trâm…cuốn Một số vấn đề từ điển học (NXB Khoa học
xã hội, Hà Nội, 1997). Sự ra đời của công trình này đã đánh giá một cột mốc quan
trọng lĩnh vực nghiên cứu lí luận từ điển học. Đó là tác phẩm về từ điển học đầu tiên
ở nƣớc ta. Do một số khó khăn nên công trình chỉ dừng lại ở việc tập hợp các bài viết
nhƣng tập sách đƣợc soạn thảo theo kế hoạch của một tập thể. Đó là các bài viết tâm
đắc nhƣ: “Một số vấn đề từ điển học” của Hoàng Phê, Nguyễn Ngọc Trâm, “Một vài

thích, Ngôn ngữ, s1.
- Nguyễn Kim Thản (1983), Các công trình bách khoa và việc biên soạn các
công trình bách khoa ở Việt Nam, Thông tin khoa học và xã hội.
- Đặng Chấn Liêu (1997), Vài kinh nghiệm làm từ điển hai thứ tiếng, Ngôn ngữ, s3.
- Hồ Hải Thụy (2005), Suy nghĩ lại về làm từ điển, Ngôn ngữ và Đời sống
s.12-2004 + s.1+2.
- Tạ văn Thông (2010) Mục trong công trình bách khoa văn hóa Việt Nam.
Tạp chí Từ điển và bách khoa thƣ, s3.

Vấn đề nghiên cứu lí luận về từ điển học và công trình bách khoa đã sớm
đƣợc các nhà từ điển học Viêt Nam quan tâm và dày công nghiêm cứu. Mỗi công
trình nghiên cứu đi sâu vào một chủ đề riêng, tâm đắc nhất của các tác giả về lí luận
từ điển học, nhờ vậy đã đúc rút đƣợc những kinh nghiệm, nêu nhiều đề xuất mới,
đóng góp vào lí thuyết từ điển nói chung và đặt cơ sởn nhất định cho việc biên soạn
những công trình sau này. Đây là cơ sở lí luận rất quan trọng tạo điều kiện tiền đề tốt
cho sự phất triển từ điển học của Việt Nam trên con đƣờng hội nhập với nền văn hóa
thế giới.
2.2. Những công trình bách khoa nghiên cứu về văn hóa các dân tộc trên thế giới
và ở Việt Nam
Trong những năm gần đây việc biên soạn và công bố các công trình bách khoa
về văn hóa ngày càng trở nên cấp thiết. Điều này xuất phát từ nhu cầu mở mang nhận

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

5
thức của các dân tộc trong quá trình giao lƣu và tiếp biến văn hóa diễn ra mạnh mẽ
hiện nay. Các công trình tiêu biểu nhƣ :
- Bùi Thiết (1993), Từ điển lễ hội Việt Nam, Nxb Văn hóa, H.
- Nguyễn Đức Thọ (chủ biên) (1993), Từ điển di tích văn hóa Việt Nam, Nxb.
KHXH và Nxb Mũi Cà Mau.

trong xu hƣớng hội nhập văn hóa hiện nay. Các tác phẩm ấy đã góp phần quan trọng
trong việc lƣu giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc, để cho ngƣời
đời nay và mai sau đƣợc biết và trân trọng.
Thứ hai: Ở Việt Nam những công trình bách khoa chuyên biệt về văn hóa cổ
truyền - các công trình cung cấp đầy đủ tri thức về văn hóa cổ truyền Việt Nam hoặc
văn hóa cổ truyền của các vùng miền, dân tộc, hoặc công trình chỉ nghiên cứu về một
thành tố trong văn hóa cổ truyền nhƣ (văn hóa gia đình, văn hóa ẩm thực, văn hóa du
lịch, tín ngƣỡng, lễ hội ), cho đến nay vẫn không nhiều. Điều đó có thể do nhiều
nguyên do khác nhau, trong đó có thể là do thiếu những khuôn mẫu. Chúng có thể
giúp cho các tác giả hình dung khái quát về “xƣơng sống” của các tác phẩm trong
tƣơng lại, đó là cấu trúc vĩ mô, vi mô của các mục trong các công trình này.
Thiết nghĩ, hiện nay một đề tài tìm hiểu về cấu trúc một công trình bách khoa
về văn hóa cổ truyền các dân tộc Việt Nam rất cấp thiết, sẽ góp phần hình dung
khái quát về cấu trúc của loại công trình bách khoa về văn hóa ccỏ truyền. Nó
không chỉ có ý nghĩa trong lĩnh vực nghiên cứu văn hóa các dân tộc, mà còn có thể
thúc đẩy việc nghiên cứu và biên soạn các công trình tra cứu mang tính bách khoa
về văn hóa.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Thông qua việc tìm hiểu và khảo sát một số công trình tra cứu về văn hóa cổ
truyền của các dân tộc Việt Nam, nhiệm vụ của luận văn là khảo sát và tìm hiểu về
cấu trúc vĩ mô và cấu trúc vi mô trong một công trình tra cứu bách khoa về văn hóa
cổ truyền ở Việt Nam.
Trên cơ sở tìm hiểu và khảo sát đó luận văn sẽ bƣớc đầu xác lập mô hình cấu
trúc vĩ mô và vi mô, làm cơ sở để biên soạn các công trình bách khoa về văn hóa cổ
truyền các dân tộc.
3.2. Nhiệm vụ
- Tìm hiểu cơ sở lí luận về từ điển học và công trình bách khoa, về văn hóa cổ
truyền các dân tộc liên quan đến đề tài.
- Sƣu tầm tài liệu liên quan đến văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Thứ hai: cuốn Từ điển văn hóa, phong tục cổ truyền Việt Nam, Nguyễn Nhƣ
Ý, Chu Nhƣ, NXB Giáo dục Việt Nam, 2013. Đây là cuốn từ điển về văn hóa cổ
truyền đƣợc biên soạn trong thời gian gần đây nhất, là năm 2013; có đối tƣợng là văn
hóa của tất cả các dân tộc Việt Nam.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

8
Công trình này gồm hơn 2000 mục khác nhau, phản ánh các khái niệm, hiện
tƣợng trong đời sống văn hóa vật chất và tinh thần của ngƣời Việt Nam trong tiến
trình hình thành và phát triển của dân tộc. Hệ thống các mục trong cuốn từ điển là:
- Công cụ sản xuất, phƣơng thức sản xuất, các sản phẩm vật chất, các nghề thủ
công, cách chế tác công cụ lao động, các phƣơng tiện đánh bắt
- Cách thức ăn mặc, cƣ trú, đi lại của con ngƣời thuộc các giới, lứa tuổi, dân
tộc khác nhau.
- Các phong tục, tập quán, nghi lễ, gắn với vòng đời của con ngƣời từ khi sinh
ra cho đến lúc chết theo lẽ tự nhiên “sinh - lão - bệnh- tử”.
- Các nghi lễ các điều cấm kỵ trong sinh hoạt tôn giáo, tín ngƣỡng của các
giáo phái các tín đồ.
- Các lễ nghi, tập quán thờ cúng tổ tiên
- Các hình thức vui chơi giải trí dân gian nhƣ: hát xoan, hát quan họ, dân ca
dân vũ đi theo đó là các loại nhạc cụ, các trò diễn xƣớng dân gian
- Các yếu tố trong thiết chế xã hội xƣa thể hiện qua các đơn vị hành chính, các
chức tƣớc, học vị
5. Phạm vi nghiên cứu
- Tập trung nghiên cứu cấu trúc (vĩ mô và vi mô) của các mục trong các công
trình tra cứu bách khoa. Không tìm hiểu về vốn văn hóa cổ truyền của các dân tộc dƣới
góc độ văn hóa, văn học nghệ thuật, hay tín ngƣỡng, cách thức tri nhận văn hóa
- Chủ yếu tìm hiểu về văn hóa cổ truyền các dân tộc Việt Nam, không nghiên
cứu về văn hóa đƣơng đại.

- Luận văn có thể là tài liệu tham khảo về cấu trúc chung cho việc biên soạn
một công trình tra cứu mang tính bách khoa về văn hóa cổ truyền của dân tộc Việt
Nam, là động lực thúc đẩy việc biên soạn loại công trình này trong tƣơng lai.
- Luận văn có thể là một cơ sở giúp cho bạn đọc thuộc những dân tộc khác
nhau tìm hiểu về vốn văn hóa cổ truyền của các dân tộc Việt Nam, cũng nhƣ một dân
tộc cụ thể. Từ đó, độc giả thấy đƣợc khái quát sự thống nhất trong đa dạng, nét đặc
sắc trong bức tranh muôn màu văn hóa của các dân tộc ở Việt Nam.
8. Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm
3 chƣơng:
Chương 1: Cơ sở lí thuyết và một số vấn đề có liên quan đến luận văn
Chương 2: Kết quả khảo sát một số công trình bách khoa về văn hóa cổ truyền
của dân tộc Việt Nam

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

10
Chương 3: Đề xuất về cấu trúc của một công trình bách khoa về văn hóa cổ
truyền của các dân tộc Việt Nam.
Phần Phụ lục:
- Phụ lục 1: Một số hình ảnh về ngƣời Tày và sinh hoạt văn hóa cổ truyền Việt Nam
- Phụ lục 2: Một số trang hai công trình là đối tƣợng nghiên cứu chính của luận văn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

11
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÍ THUYẾT
VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN


của một cộng đồng và từ điển không phải là một công trình nhằm trình bày những
kiến giải cá nhân.
Từ những định nghĩa về “từ điển” trên đây ta thấy một số đặc tính chung của
loại công trình này đuợc chỉ ra nhƣ sau:
- Về chức năng, từ điển là dùng để tra cứƣ, tìm kiếm thông tinn qua các lớp từ
đƣợc thu thập trở thành các mục.
- Các đầu mục đƣợc sắp xếp theo thứ tự nhất định có thể đi kèm theo các
thông tin phụ liên quan đến đầu mục này.
- Trong mỗi mục ngoài các đầu mục, là phần còn lại (còn đƣợc quan niệm là
phần thuyết) có vai trò giảng giải về nội dung của đầu mục hoặc cung cấp thông tin
về cái đƣợc nêu ra trong phần “đề”.
1.1.1.2. Phân loại từ điển
Nói đến phân loại từ điển ở đây là nói đến việc phân loại theo lý thuyết. Về
phƣơng diện này, có nhiều ý kiến và cách phân loại khác nhau.
Trong cuốn “Kiểm kê từ điển học Việt Nam”, tác giả Vũ Quang Hào đã dẫn ra
cách phân loại từ điển của L.V. Séc- ba công bố năm 1940 trong bài báo nổi tiếng
“Thực nghiệm lí thuyết đại cuơng về từ điển học”:
1) Từ điển bách khoa và từ điển ngôn ngữ
2) Từ điển tổng toàn và từ điển thông thƣờng
3) Từ điển thông thƣờng và từ điển ý niệm
4) Từ điển giải thích và từ điển đối dịch
5) Từ điển phi lịch sử và từ điển lịch sử
Theo Ladislav.Zgusta trong Giáo trình từ điển học (1971), sự phân loại đầu
tiên mang tích bao quát nhất là sự phân biệt giữa từ điển ngôn ngữ và từ điển bách
khoa. “Từ điển ngôn ngữ chủ yếu đề cập đến ngôn ngữ, tức là đề cập đến các đơn vị
từ vựng của một ngôn ngữ và tất cả các đặc tính ngôn ngữ của chúng Ngƣợc lại từ
điển bách khoa chỉ đề cập đến các biểu vật của đơn vị ngôn ngữ (denotate) của các
đơn vị từ vựng (từ) chúng cung cấp các thông tin ngoài ngôn ngữ, có tính chất vật
chất hoặc phi vật chất, chúng chỉ sắp xếp theo thứ tự của các đơn vị từ vựng, bằng
cách đó các mảnh đoạn của thế giới ngôn ngữ khi ngƣời ta nói tới” [42, tr.246].

đƣợc cụ thể hóa, theo đó có thể phân loại từ điển thành nhiều loại nhỏ hơn. Thêm nữa,
do các tiêu chí tƣơng đối độc lập, nên có thể có sự phối hợp một số tiêu chí trong phân
loại từ điển” [18, tr.42]. Do mục đích của luận án, tác giả đã có sự phân biệt kĩ hơn giữa
từ điển bách khoa và từ điển ngôn ngữ, mà cụ thể là từ điển giải thích.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

14
Trong bài viết “Giới thiệu sơ luợc về từ điển và từ điển học Việt Nam”, Chu
Bích Thu chọn cách phân lọai nhƣ sau: “Gọi chung những từ điển một thứ tiếng là từ
điển giải thích, phân biệt với từ điển song ngữ và đa ngữ là từ điển đối dịch. Trong
đó từ điển giải thích lại chia thành hai loại: từ điển ngữ văn và từ điển bách khoa
[ ] Trong đó từ điển đối dịch lại bao gồm từ điển đối dịch ngữ văn và từ điển đối
dịch thuật ngữ” [32, tr.12]. Theo các tác giả đây là cách phân loại không logic,
không triệt để nhƣ cách phân loại truyền thống, nhƣng là cách phân loại dễ theo dõi
và cũng dễ trình bày, mặt khác cũng phần nào phù hợp với thực tế ở Việt Nam.
Luận văn này theo cách phân loại từ điển theo Vũ Quang Hào trong cuốn “Kiểm
kê từ điển học Việt Nam”(2005), bởi đây là cách phân loại tƣơng đối có hệ thống:
CÁC CÔNG TRÌNH (SÁCH) TRA CỨU

Từ điển ngữ văn Từ điển khái niệm Các công trình bách khoa

Một thứ Nhiều thứ Một thứ Nhiều thứ Từ điển Bách khoa
tiếng tiếng tiếng tiếng bách khoa thƣ
Theo Vũ Quang Hào, trong các công trình tra cứu từ 1 đến 6, lại có thể phân ra
thành nhiều loại nhỏ.
1) Từ điển ngữ văn một thứ tiếng bao gồm từ điển từ điển giải thích, từ điển

toàn thƣ)
Tác giả này còn chỉ ra tiêu chí phân loại của từ điển bách khoa và công trình
bách khoa là ở chức năng và quy mô.
Có thể phân loại từ điển theo những tiêu chí khác nhau. Các tiêu chí phân loại
trên có thể đƣợc cụ thể hóa hơn và có thể phối hợp đan xen nhiều tiêu chí, nên đã dẫn
đến tình trạng là trên thực tế các kiểu loại từ điển rất đa dạng và phong phú. Việc
phân loại từ điển có ý nghĩa đặc biệt trong nghiên cứu lí luận từ điển học và thực tế
biên soạn từ điển.
1.1.2. Các công trình bách khoa
1.1.2.1. Khái niệm “công trình bách khoa” (“bách khoa toàn thƣ”)
Từ cổ đại các nhà bác học ở những cái nôi văn hóa lớn của nhân loại đã viết
những công trình mang tính chất công trình bách khoa đầu tiên, về thế giới xung
quanh loài ngƣời và bản thân loài ngƣời.
Công trình bách khoa là mƣợn từ tiếng Hán. trong tiếng Hán công trình bách
khoa là thuật ngữ dịch từ Encylopedie hoặc Encyclopaedia có nguồn gốc từ Hi lạp
từ thời Platon, nghĩa đen là giáo dục trong một chu trình, tức là giảng dạy tất cả các
tri thức.
Nhƣ vậy công trình bách khoa là công trình hệ thống hóa toàn bộ các tri thức,
nhằm mục đích là giáo dục ngƣời đọc.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

16
Trên tạp chí Từ điển học và bách khoa thƣ (7-2012), số 4 (tr18). tác giả
Nguyễn Trung Thuần cho rằng Đào Duy Anh ở Việt Nam là ngƣời đầu tiên sử dụng
thuật ngữ bách khoa từ điển và bách khoa toàn thƣ trong bộ “Giản yếu Hán Việt từ
điển” (1923) do ông biên soạn.
Theo Hà Học Trạc “Bách khoa toàn thƣ là công trình trong đó, ngƣời ta
trình bày dƣới dạng chủ đề hoặc theo thứ tự mục sắp xếp theo thứ tự chữ cái
toàn bộ tri thức của nhân loại (bách khoa toàn thƣ tổng hợp) hoặc những tri