UỶ BAN NHÂN DÂN HUYỆN ĐÔNG ANH
PHÒNG GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài :
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH
KHI DẠY BÀI
" CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG" (PHẦN VĂN) Ở MÔN NGỮ
VĂN 9.
Giáo viên : Đỗ Thị Kim Hoà
Tổ : Xã hội
Đơn vị : Trường THCS Cổ Loa
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
Năm học 2007 - 2008
2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
DÀN Ý
A. Đặt vấn đề:
I. Lý do chọn đề tài:
II. Cơ sở thực tiễn và lý luận:
1. Xuất phát từ mục tiêu tiết dạy và mục đích của dạng bài
"Chương trình địa phương".
2. Dựa trên đặc điểm lứa tuổi học trò.
3. Thực tế giảng dạy của giáo viên
4. Căn cứ vào mục đích của giờ giáo dục địa phương.
III. Phạm vi đề tài và đối tượng khảo sát:
B. Nội dung chính:
I. Khảo sát tình hình thực tế của học sinh:
II. Những giải pháp cụ thể:
1. Cải tiến khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
2. Định hướng cho học sinh nguồn tư liệu
( Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên - Chu kỳ 1992 - 1996 ).
9. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THCS Chu kỳ 2004 -
2007
10. Luật Giáo dục – Chương I - Điều 14 – XB năm 2005
11. Chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010
12. Loa Thành Thánh tích.
(Chu Trinh - Nhà xuất bản Hà Nội - 1968)
13. Lửa chiều
14. Đất thiêng
4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài:
Nguyễn Nghĩa Dân có viết:
“Hiện nay, phương pháp lấy người học làm trung tâm là một phương
pháp phù hợp với mục tiêu giáo dục nhân cách của nền giáo dục xã hội chủ
nghĩa ở nước ta”
(“Đổi mới phương pháp dạy học” – trang 12– NXB Giáo dục).
Qua 16 năm chiêm nghiệm từ thực tế công tác giảng dạy, tôi càng
khẳng định rằng phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm là hoàn
toàn đúng đắn.
Đặc biệt, ngày hôm nay, nhân loại đang đứng trước sức phát triển như
vũ bão của khoa học công nghệ, trước những biến đổi không ngừng vừa theo
dòng chảy qui luật vừa đột biến bất thường. Con người trong tương lai phải là
những con người hành động một cách năng động sáng tạo, thích ứng nhanh
với những thay đổi và mọi khả năng tiếp cận, giải quyết vấn đề mềm dẻo linh
hoạt.
Nhà trường với phương pháp cổ truyền cùng thời gian đã hoàn thành sứ
mạng lịch sử của nó, nhường chỗ cho sự xuất hiện của nhà trường với phương
một số tác phẩm từ sau năm 1975 viết về địa phương mình. Từ đó học sinh
bước đầu biết cách sưu tầm, tìm hiểu về tác giả, tác phẩm văn học địa
phương và hình thành sự quan tâm, yêu mến đối với văn học của địa
phương”
(SGV Ngữ văn 9 – Trang 128 - Tập I).
Tiết 42 “Chương trình địa phương”(Phần Văn) ở lớp 9 là sự kế tiếp
của tiết 121 “Chương trình địa phương” ở lớp 8. Ở lớp 8, học sinh bước đầu
biết tìm hiểu về văn học địa phương đến năm 1975. Ở lớp 9, học sinh tiếp tục
6
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
tìm hiểu để bổ sung những hiểu biết về văn học địa phương từ sau năm 1975
đến nay.
Một số tiết học “Chương trình địa phương” được sắp xếp từ lớp 6 đến
lớp 9 theo nhận định của giáo viên chúng tôi thì đây là những tiết học hay, bổ
ích và lý thú. Bởi vì nó có tác dụng giáo dục học sinh vô cùng sâu sắc: vừa
rèn cho học sinh đức tính kiên trì, ham học hỏi vừa phát huy tính tự giác,
tính cực cho người học.
2. Dựa trên đặc điểm lứa tuổi học trò:
Nhưng làm thế nào để phát huy được tính tích cực chủ động của học
sinh lớp 9 khi học bài “Chương trình địa phương”, trong khi đa số học sinh
thụ động máy móc, lười suy nghĩ. Song học sinh lứa tuổi này đang có sự phát
triển về mặt tâm sinh lý: dường như đã có ý thức thích quan tâm, giúp đỡ lẫn
nhau và trong tâm thức bắt đầu nảy sinh sĩ diện và lòng tự tôn tập thể.
Yêu cầu của bài này : Học sinh tự mình sưu tầm, tìm đọc những tác
giả, những tác phẩm văn học địa phương để có những hiểu biết chung về văn
học địa phương mình.
(SGV Ngữ văn 9 – Trang 128 – Tập I).
Học sinh - chủ thể của hoạt động học phải có được những kiến thức
bằng hoạt động của chính mình. Trong lúc này, người thầy đóng vai trò tác
Sản phẩm của quá trình dạy học môn văn là hình thành nên nhân cách
của trò: bồi đắp tình yêu quê hương đât nước, tình cảm gắn bó tự hào về nơi
chôn rau cắt rốn của mình. Đặc biệt qua việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu về
truyền thống văn học địa phương thì người giáo viên nên chú trọng nhiều hơn
đến thái độ, tình cảm trân trọng, tự hào đối với những con người (các tác giả)
nơi quê hương mình. Bởi vì, khi ta có tình cảm đối với quê hương thì một nét
riêng biệt, một thoáng lịch sử, một điệu tâm hồn, một bóng dáng thân quen
cũng đủ gợi lên trong ta niềm yêu thương, gắn bó với quê hương, xứ sở, đồng
8
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
bào. Cho nên khi am hiểu sâu sắc về những con người nơi quê hương cùng
với truyền thống cao đẹp của mảnh đất này thì tình cảm của ta lại càng được
bồi đắp phong phú hơn. Bổn phận của người giáo viên làm thế nào để giúp
học sinh hiểu và biết được một kho tàng thơ văn đồ sộ của địa phương để mà
bày tỏ tinh thần tự hào, hãnh diện về quê hương đất nước.
Nhưng trong quá trình dạy học, mọi sự khó khăn đến đâu thì người giáo
viên dạy văn cũng luôn tâm niệm một điều : Bồi đắp tình yêu quê hương đất
nước, tình cảm gắn bó tự hào về nơi chôn nhau cắt rốn của mình là góp phần
hình thành nên nhân cách học trò. Đặc biệt qua việc hướng dẫn học sinh tìm
hiểu văn học địa phương thì người giáo viên cần chú trọng đến thái độ, tình
cảm của trò đối với quê hương đất nước cũng như giá trị văn hoá lịch sử của
địa phương.
Từ những xuất phát điểm trên đây, tôi trăn trở và băn khoăn trước một
vấn đề: Làm thế nào để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh khi
dạy bài “Chương trình địa phương” (Phần văn) ở môn Ngữ văn lớp 9, trong
khi điều kiện dạy và học bộ môn Văn còn gặp nhiều khó khăn, vốn tri thức
của học sinh thì cạn hẹp mà mục tiêu giáo dục đặt ra ngày càng cao.
Qua hai năm thử nghiệm những biện pháp phát huy tính tích cực, chủ
động của học sinh khi dạy bài “Chương trình địa phương” (Phần văn) ở
cầu cụ thể để có được những định hướng ban đầu.
3. Học sinh có quá ít thời gian chuẩn bị, chưa định hướng được quá
trình tìm hiểu văn học địa phương bắt đầu như thế nào.
II. Những giải pháp cụ thể :
Trước thực trạng đó, chúng tôi nghiên cứu, tìm cách khắc phục những
nguyên nhân trên. Mục đích của bài này như đã trình bày ở trên: “Giúp học
sinh bổ sung vào vốn hiểu biết về văn học địa phương bằng việc nắm được
những tác giả và một số tác phẩm từ sau năm 1975 viết về địa phương mình.
Từ đó học sinh bước đầu biết cách sưu tầm, tìm hiểu về tác giả, tác phẩm văn
10
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
học địa phương và hình thành sự quan tâm, yêu mến đối với văn học của địa
phương”. (SGV Ngữ văn 9 – Trang 128 - Tập I).
Đây thực chất là một tiết học giúp học sinh hình thành kỹ năng tìm tòi,
phát hiện và bày tỏ thái độ tình cảm đối với địa phương.
1. Cải tiến khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài:
Để giờ dạy có hiệu quả, tôi thiết nghĩ, tuỳ từng yêu cầu, mức độ của dạng
bài mà giáo viên có cách hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài cho phù hợp chứ
không nhất thiết giờ học trước hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài cho giờ học
sau. Đối với việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị cho giờ dạy tìm hiểu “Chương
trình địa phương” (Phần văn), giáo viên nên tiến hành trước đó 4 tuần để
học sinh có thời gian và điều kiện chuẩn bị ở nhà, giáo viên có thời gian xem
xét. Đây thực chất là một việc làm khích lệ học sinh phát huy vai trò chủ thể
của mình. Trò có thời gian chuẩn bị sẽ có được những sản phẩm tinh thần tốt
đẹp.
2. Định hướng cho học sinh nguồn sưu tầm;
Theo Nguyễn Kỳ- Trường Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục và đào
tạo, 1996, trong “PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC”, mối quan hệ
thầy trò:
cho từng nhóm:
- Nhóm 1: Lập bảng thống kê các tác giả văn học địa phương (những tác giả
có sáng tác được công bố từ năm 1975 đến nay) theo mẫu:
ST
T
Họ tên Bút danh Những tác phẩm chính
12
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
- Nhóm 2: Sưu tầm một số tác phẩm hay (thuộc bất kỳ thể loại nào) viết về
địa phương mình (Kể cả những tác phẩm của những tác giả tuy không phải
người địa phương nhưng có sáng tác viết về địa phương).
- Nhóm 3: Viết một bài văn ngắn giới thiệu và nêu cảm nghĩ của mình về
một trong những tác phẩm viết về địa phương mà em sưu tầm được.
- Nhóm 4: Viết một bài văn hay một bài thơ về địa phương mình.
Với cách thức giao nhiệm vụ như vậy nghĩa là “ biến người học
thành tác nhân tự nguyện, tích cực có ý thức về sự tự giáo dục của mình. Đó
chính là chuẩn của phương pháp tích cực: tính tích cực, tính tự do và tính
giáo dục”.
(Jean Vial – “Lịch sử và thời sự về phương pháp giáo dục”.
Nguyễn Kỳ và Dương Xuân Nghiên dịch).
4. Hướng dẫn cách thức thực hiện:
Học sinh lớp 8 thì vốn kiến thức của các em chưa phong phú, đặc biệt
đối với những sinh đại trà, hầu như các em không mấy quan tâm đến những
tác phẩm văn học nghệ thuật của xã nhà vì các em chưa có hứng thú. Để giờ
dạy thành công thì người giáo viên cần gia công tìm hiểu thực tế, chuẩn bị
mọi phương án, dự trù tình huống. Mặc dù người giáo viên có thể cung cấp
luôn cho học sinh mọi chi tiết, dẫn chứng ( Bảng hệ thống các tác giả, các tác
phẩm thơ văn viết về địa phương. Nhưng làm như vậy vô hình đã xoá nhoà
vai trò tích cực của chủ thể.
Tôi hướng dẫn và tổ chức cho học sinh thực hiện tiết 42 “Chương trình địa
phương” (Phần văn), tiến hành theo các hoạt động:
Hoạt động 1: Phân công học sinh chấm chéo:
Nhằm mục đích khích lệ cho học sinh phát huy tính tích cực của người
học, trên lớp chúng tôi phân công học sinh trong nhóm chấm chéo bài của
nhau. Hình thức này giúp các em học tập lẫn nhau và phát huy hơn nữa tinh
thần trách nhiệm của bản thân trong quá trình học. Bởi vì: “Đổi mới và hiện
đại hoá phương pháp giáo dục, chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động,
thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình
14
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
tiếp cận tri thức, dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông
tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích tổng hợp, phát triển được
năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học
sinh, sinh viên trong quá trình học tập, hoạt động tự quản trong nhà trường
và tham gia các hoạt động xã hội”.
(Chiến lược phát triển giáo dục – 2001 – 2010)
Học sinh lớp 9 lứa tuổi 14 -15 đã tỏ ra muốn để ý quan tâm đến nhau,
các em rất thích ghi chép Sổ tay lưu niệm, ghi nhật ký, lưu bút, rất thích nhận
mặt chữ của các bạn mình. Giáo viên giao bài cho học sinh chấm chéo, nhận
xét, đó là công việc tạo niềm say mê cho trò. Trong quá trình đọc bài, các em
sẽ học tập lẫn nhau về cách trình bày, diễn đạt, về nội dung kiến thức, và giúp
nhau sửa chữa những sai sót trong bài làm.
Hoạt động 2: Phát huy tính tích cực và ghi nhận kết quả của nhóm học
tập:
Các nhóm đã được phân công, công việc thay mặt nhóm tập hợp kết
quả, công khai trước lớp:
- Nhóm 1: Nhóm trưởng tập hợp các bảng thống kê về tác giả, tác phẩm văn
học địa phương mà thành viên trong tổ đã sưu tầm được và sàng lọc, loại bỏ
8. Khen thưởng và kỷ luật:
Trong quá trình thực hiện và rút kinh nghiệm của nhiều năm học, tôi có
thể rút ra những nhận xét như sau: có những học sinh làm bài vô cùng nghiêm
túc và đạt chất lượng tốt, song cũng có không ít những học sinh chưa nghiêm
túc làm bài, hoặc làm bài một cách chống đối. Để khắc phục tình trạng học
sinh lười suy nghĩ, tôi áp dụng biện pháp cộng điểm của tất cả các thành viên
trong tổ chia điểm trung bình của tổ, tổ nào điểm trung bình cao hơn, toàn tổ
sẽ được thưởng điểm thi đua. Tổ nào cứ có một bạn dưới 5 thì bị trừ 2 điểm
thi đua.
Hình thức khen thưởng và kỷ luật này thúc đẩy sự cố gắng của học sinh
rất nhiều. Vì tâm lý thường tình của lứa tuổi 14 – 15 không muốn thua kém
bạn bè. Đặc biệt, đánh giá khen thưởng gắn vào hoạt động tổ nhóm sẽ làm
cho học sinh nâng cao tính cộng đồng và tinh thần trách nhiệm trước tậo thể.
16
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
9. Tập hợp thành quả của học sinh và nhân rộng điển hình:
Trong giáo dục học, phương pháp giáo dục là: “Sản phẩm của sự liên
kết lý thuyết và thực hành sư phạm nhằm giúp cho người học chiếm lĩnh kiến
thức, phát triển trí tuệ, hình thành nhân cách”.
(“Phương pháp giáo dục tích cực lấy người học làm trung tâm”.
Nguyễn Kỳ – NXBGD – 1995 – trang 13).
Cái lý thuyết mà các em thu nhận đựoc qua giờ học “Chương trình địa
phương” (Phần văn) ấy chính là các em được củng cố kiến thức về thể loại,
chủ đề, cách thức trình bày, củng cố các kỹ năng: hệ thống hoá kiến thức, cảm
thụ, diễn đạt
Để làm cho lý thuyết và thực hành liên kết chặt chẽ nhằm giúp học sinh
đựoc rèn luyện năng lực tư duy văn học, và để nhân rộng kết quả đạt được,
chúng tôi tập hợp những sản phẩm tinh thần của học trò để bổ sung vào Tập
san văn học của nhà trường. Với hoạt động này tôi muốn nhân rộng điển hình
Hoằng
Không Cây đa dấu tích
9 Trần Nguyên
Đán
Không Đón xuân trên thành cổ
PHẦN II: SƯU TẦM NHỮNG TÁC PHẨM VIẾT VỀ ĐỊA
PHƯƠNG:
Cổ Loa
cảm tác
Trời Nam đất Việt thật anh hùng
Rực rỡ Loa Thành lắm chiến công
Phong kiến Bắc phương từng ngập xác
Thực dân Pháp, Mĩ cuốn cờ rông.
18
Nguyên Hiệu trưởng Trường
THCS Cổ Loa - Đông Anh - Hà
Nội.
Địa chỉ: Xóm Nhồi – Cổ Loa -
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
Đất ấy dân này mong giữ trọn
Dựng xây chủ nghĩa đất Tiên Rồng
Xã tắc chuyển mình nơi mở cửa
Đường lên hạnh phúc bước thung dung.
Đón xuân trên
thành cổ
Tôi đón xuân trên lũy thành xưa
Cổ Loa ngàn thuở đến bây giờ
Buồn vui bao cảnh đời dâu bể
Xuân hồng về biếc những cành tơ.
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
Cây đa dấu tích
Nhớ ngày hôm ấy Chợ Sa
Cờ treo trên đỉnh cây đa sáng ngời
Búa liềm phần phật giữa trời
Đây là mong ước bao người bấy nay.
Thời gian cảnh vật đổi thay
Cây đa dấu tích hôm nay không còn
Chỉ riêng có tấm lòng son
Và màu cờ Đảng vẫn còn sáng trong.
(Trương Quang Hoằng) - Tác giả đã mất
Nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Liên Hà - Đông Anh – Hà Nội.
Địa chỉ: Xóm Hương – Cổ Loa - Đông Anh – Hà Nội.
Một khoảng đời
Anh chống nạng tưới cây loang vạt áo
21
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
Thấy chúng tôi anh khựng lại thẫn thờ
Buông nạng lao vào lòng đồng đội
Chúng tôi ôm nhau như thuở ở chiến hào.
Căn nhà đơn sơ sạch sẽ gọn gàng
Chiếc chăn gấp như hồi còn quân ngũ
Một tấm ảnh ố vàng lồng trong khung kính
Tấm hình tiểu đội một hàng ngang.
Chúng tôi dồn nhau đăm đắm nhìn vào ảnh
Ai cũng lặng đi vì non nửa không về
Không ai bảo ai cúi đầu lặng lẽ
Khoảng đời chiến tranh cứ thế ùa vào.
Hai mấy năm rồi gặp lại nhau
dân lành. Khói thù ngút tận trời xanh, nghe theo tiếng “Cổ Loa” thiêng liêng, lớp
lớp trai trẻ hăng hái xung phong ra nơi chiến trường đánh cho kẻ thù hãi hùng run
sợ.
Để rồi đến ngày hôm nay Cổ Loa được vinh dự đón nhận danh hiệu “Anh
hùnh lực lượng vũ trang” vô cùng cao quí.
Niềm tự hào ấy thầy đã thay ta nói hộ tấm lòng. Từng câu chữ trong bài thơ,
ta như thấy có bóng hình mình trong đó. Cảm ơn thầy , cảm ơn những vần thơ mộc
mạc, bình dị của một nhà thơ - một ngưòi thầy kính yêu – Hoàng Trọng Văn.
23
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đỗ Thị Kim Hoà
PHẦN IV: NHỮNG BÀI VĂN, THƠ CỦA HỌC SINH VIẾT VỀ ĐỊA
PHƯƠNG:
Hội Cổ Loa
Làng ta vào hội tháng giêng
Mùng sáu là hội đất thiêng Loa Thành
Thấy nhiều các chị các anh
Muôn màu muôn sắc tạo thành rừng hoa
Thuyền rồng lướt nhẹ hồ ta
Những câu quan họ mượt mà làm sao !
Đằng kia vui quá chọi gà
Người đi người lại chen ra chen vào
Bóng thuyền hấp dẫn biết bao !
Hai đội thi đấu đội nào thắng đây?
Sân khấu chèo diễn cũng hay
Trẻ em thì thích đu quay quay vòng
Liếc nhau đôi má ứng hồng
Gặp nhau ngày hội trong lòng nhớ nhau
(Nguyễn Quỳnh Hương – Lớp 9 G).
Địch đuổi theo
Vua khẩn cầu
Rùa trợ giúp
Rồi gươm rút
Rời khỏi bao
Một nhát vào
25
Copyright: Tài liệu đại học ©