NỘI DUNG BÀI VIẾT
Trang
A- ĐẶT VẤN ĐỀ 2
B- NỘI DUNG 4
I- CƠ SỞ LÝ LUẬN 4
II- THỰC TRẠNG DẠY HỌC 4
III- BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH 6
1. Biện pháp 1: Trau dồi hứng thú cho học sinh khi tiếp xúc với thơ văn 7
2. Biện pháp 2: Tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và trang bị những
kiến thức văn học cơ bản 8
3. Biện pháp 3: Rèn kĩ năng đọc hiểu 10
4. Biện pháp 4: Rèn kĩ năng đọc diễn cảm 12
5. Biện pháp 5: Rèn luyện kĩ năng cảm thụ văn học 13
6. Biện pháp 6: Kết hợp bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học qua các phân
môn khác của môn Tiếng Việt 14
IV- KẾT QUẢ SAU KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN 15
V- GIẢI PHÁP TRONG THỜI GIAN TỚI 16
C- KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 17
I. KẾT LUẬN 17
II. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ 17
III. KẾ HOẠCH VÀ THỜI GIAN VIẾT SÁNG KIẾN 18
1
A- ĐẶT VẤN ĐỀ
Bước sang thế kỷ XXI, điều kiện kinh tế xã hội nước ta có những thay đổi
lớn. Đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Vấn đề hội nhập,
giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, xu hướng toàn cầu hoá trong kinh
tế đang đặt ra ngày càng cấp bách. Trong xu hướng đó, ngành Giáo dục cũng
phải đổi mới để vươn lên.
Giáo dục tiểu học đặt nền móng cho sự phát triển tình cảm, đạo đức, trí tuệ,
thẩm mỹ và thể chất của mỗi con người
Trong quá trình học tiểu học, nhân cách học sinh sẽ dần dần hình thành và

Trong chương trình tiểu học nói chung và lớp 4 nói riêng, quá trình cảm thụ
văn học diễn ra nhiều nhất trong các giờ tập đọc. Cảm thụ văn học tốt là cơ sở
để hình thành năng lực đọc tốt.
Cảm thụ văn học là quá trình tiếp nhận, hiểu, cảm được tác phẩm văn
chương. Đây là một quá trình nhận thức tinh tế, phức tạp và mang tính chủ quan
cá nhân rõ nét. Cảm thụ văn học càng sâu thì sẽ càng rút ra được những nhận
xét, đánh giá tinh tế. Có thể nói, cơ sở của quá trình cảm thụ văn học là mối liên
hệ giữa tác giả, tác phẩm và người đọc. Chính vì vậy việc dạy Tiếng Việt ở lớp 4
không chỉ nhằm cung cấp những hiểu biết nhất định về xã hội và tự nhiên, về
văn hoá, văn học mà còn phải bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói
quen giữ gìn sự trong sáng Tiếng Việt cho các em.
II- THỰC TRẠNG DẠY HỌC
Ở lứa tuổi học sinh lớp 4, óc phân tích, năng lực so sánh, tổng hợp, khái
quát chưa hoàn thiện. Chính vì vậy, khi đọc tác phẩm văn học các em chỉ phân
tích được những biểu hiện bề ngoài của nhân vật, của hành động, của ngôn từ.
Còn phần đặc điểm, tính cách nhân vật hay cao hơn nữa là ý nghĩa, cảm xúc
phần hàm ngôn trong tác phẩm văn học, các em thường cảm nhận một cách hời
hợt, chưa sâu sắc. Mặt khác do kiến thức thực tế còn ít nên khi tiếp xúc với các
tác phẩm văn học, các em thường sa vào những chi tiết cụ thể, thiếu khả năng
khái quát, tổng hợp, so sánh
Bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp 4 hiện nay là một
trong những vấn đề chưa được các nhà giáo quan tâm đúng. Qua thực tế giảng
dạy và trao đổi với đồng nghiệp, tôi nhận thấy: phần lớn các em có kỹ năng đọc
trơn là chủ yếu, khả năng đọc diễn cảm còn chưa cao. Các em học nội dung bài
song không biết phát hiện yếu tố nghệ thuật sử dụng trong bài; Có thể biết hình
ảnh này đẹp, câu thơ này hay nhưng không trả lời được nó hay đẹp ở điểm nào.
Trong các giờ tập đọc, giáo viên mới chỉ tập trung rèn đọc nhiều, còn việc khai
4
thác nội dung nghệ thuật chỉ dừng ở một vài nhóm học sinh có kỹ năng đọc tốt.
Bên cạnh đó, do tình hình xã hội, các em (kể cả gia đình các em) thường chú

- Đọc diễn cảm: 6 em.
- Đọc to, rõ ràng, phát âm chuẩn: 15 em
- Đọc đúng nhưng nhỏ: 7 em
- Đọc ngọng (l/n): 9 em .
b- Bài tập phát hiện ý và nghệ thuật của bài văn:
Tôi cho một bài tập đọc đã học, yêu cầu học sinh tìm ý nội dung và chỉ ra
những biện pháp nghệ thuật đã được sử dụng.
Kết quả :
- Nêu được nội dung và phát hiện được nghệ thuật sử dụng: 6 em
- Nêu được ý nội dung : 20 em
- Không nêu được nội dung và nghệ thuật: 11 em .
c- Bài tập cảm thụ một đoạn thơ đã học :
- Điểm 9, 10 : 3 em.
- Điểm 7, 8 : 10 em.
- Điểm 5, 6 : 14 em.
- Điểm 3, 4 : 10 em.
Qua việc khảo sát thực tế đầu năm cho thấy mức độ cảm thụ văn học của
các em chỉ dừng lại ở mức trung bình. Việc nắm các bài tập đọc chỉ dừng lại ở
nội dung đơn giản, chưa tiếp cận được với nghệ thuật. Vốn ngôn ngữ của các em
còn nghèo nàn, khả năng cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài văn, thơ còn
yếu.
III- BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH:
Cảm thụ văn học là một quá trình lâu dài có nhiều cấp độ, nhằm tái tạo và
sáng tạo mới hình tượng nghệ thuật dựa theo đặc điểm cá nhân và cảm xúc của
từng người. Để đạt được kết quả đó, quá trình cảm thụ của học sinh phải đảm
6
bảo đi đúng hướng. Vì vậy quá trình cảm thụ vừa mang tính chủ quan, vừa phụ
thuộc vào nội dung, ý nghĩa khách quan của tác phẩm, vừa phụ thuộc vào vốn
sống, vốn hiểu biết văn học và đặc điểm nhân cách mỗi học sinh. Những tác
phẩm có giá trị về nội dung và nghệ thuật phù hợp với đặc điểm lứa tuổi có tác

của mỗi bài tập đọc, tôi yêu cầu các em cần phải soạn bài kĩ ở nhà trước giờ học.
Và để định hướng cho các em chuẩn bị bài đạt hiệu quả cao, tôi gợi ý những câu
hỏi trong phần hướng dẫn về nhà cho các em.
Ví dụ: Để giúp học sinh chuẩn bị bài "Tuổi Ngựa" (Tiếng Việt 4 tập 1) tôi
đã hướng dẫn học sinh bằng những câu hỏi cụ thể sau:
Đi chơi khắp nơi nhưng "Ngựa con" vẫn nhớ mẹ như thế nào? Từ ngữ nào
thể hiện điều đó?
- Trong khổ thơ cuối "Ngựa con" đã nhắn nhủ với mẹ điều gì?
Cần nhấn giọng ở những từ ngữ nào để diễn tả tình yêu của cậu bé "Tuổi
Ngựa" đối với mẹ?
Em hãy vẽ một bức tranh minh hoạ bài thơ.
c- Sử dụng đồ dùng trực quan:
Trong phân môn tập đọc, đồ dùng trực quan thường được dùng để giới
thiệu bài giảng nội dung bài nhằm lôi cuốn hấp dẫn học sinh vào bài giảng. Đồ
dùng trực quan có thể là tranh ảnh, mô hình, vật thật, băng hình và đặc biệt
chính giọng đọc của giáo viên cũng là một trực quan đặc biệt hữu hiệu. Như ở
bài "Đoàn thuyền đánh cá", sau khi quan sát tranh ảnh về cảnh tàu thuyền đánh
cá trên biển lại được nghe giọng đọc truyền cảm của tôi thì bất cứ học sinh nào
cũng háo hức muốn tiếp cận ngay bài đọc để xem vẻ đẹp của biển như thế nào?
Công việc lao động của người đánh cá ra sao?
Mặt khác, tôi còn giao cho học sinh sưu tầm những tranh ảnh, đồ dùng trực
quan có liên quan đến nội dung bài tập đọc.
Ví dụ: Học bài "Vẽ về cuộc sống an toàn" tôi có yêu cầu các em sưu tầm
những bức tranh theo chủ điểm (đăng trên các báo, tạp chí). Học sinh đã rất
8
thích thú và sưu tầm được nhiều bức tranh đẹp theo yêu cầu. Từ đó các em có
niềm say mê, hứng thú rất lớn khi tiếp xúc với các bài thơ, văn.
2- Tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống và trang bị những kiến
thức văn học cơ bản.
a- Tích luỹ vốn hiểu biết về thực tế cuộc sống:

tôi còn tổ chức cho các nhóm giao lưu, chơi trò chơi và thi có thưởng.
b- Trang bị những kiến thức văn học cơ bản.
Nếu vốn sống là cơ sở của quá trình cảm thụ thì những kiến thức văn học
cơ bản cũng có tầm quan trọng không kém.
Những kiến thức văn học cơ bản là các khái niệm: Tác giả, tác phẩm, chi
tiết, hình ảnh, đoạn văn, câu thơ, khổ thơ là các biện pháp tu từ, so sánh, ẩn
dụ, nhân hoá là những kiến thức mà bất kỳ một người nào muốn cảm thụ tốt
tác phẩm văn học đều phải biết.
Ví dụ: Ở bài "Trăng ơi từ đâu đến?" (Tiếng việt 4 - tập 2) nhờ biện pháp
so sánh "Trăng hồng như quả chín" "Trăng tròn như mắt cá" các em thấy được
sự khám phá rất độc đáo của nhà thơ về trăng, thấy được sự gần gũi của trăng
với trẻ thơ.
Muốn năng lực cảm thụ của học sinh hình thành và phát triển tốt thì công
việc song song với bồi dưỡng vốn sống là trang bị cho học sinh những kiến thức
cơ bản. Việc trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh được tôi tiến hành thường
xuyên ở từng tiết học. Sau mỗi một khái niệm, một biện pháp nghệ thuật được
cung cấp, tôi thường xuyên sử dụng lại và kiểm tra mức độ tiếp thu và sử dụng
của học sinh. Nếu có những vấn đề khó hiểu cần nhiều thời gian, tôi sẽ cung cấp
cho các em vào tiết sinh hoạt thơ văn cuối tuần.
3- Rèn kĩ năng đọc hiểu:
10
Đọc hiểu có vai trò quyết định đến quá trình cảm thụ của học sinh. Kĩ năng
đọc hiểu của học sinh được dần dần hình thành và rèn luyện, phát triển trong
suốt quá trình ở tiểu học. Chính vì vậy mà việc đọc hiểu càng trở nên quan trọng
hơn. Có đọc hiểu tốt thì mới cảm thụ tốt bài học. Nếu kỹ năng đọc hiểu yếu, khi
đọc một bài văn, thơ các em sẽ chẳng biết nên bắt đầu như thế nào để tìm hiểu
bài, sẽ chẳng hiểu câu "Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng" ý nói gì. Tại
sao nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm lại viết "Lưng đưa nôi và tim hát thành lời"?
Những điều đó các em chưa hiểu thì chưa thể cảm thụ được tác phẩm mà chỉ có
thể gọi là đọc tác phẩm.

Bè đi chiều thầm thì, Gỗ lượn đàn thong thả, Như bầy trâu lim dim, Đằm minh
trong êm ả. Cách so sánh như thế làm cho cảnh bè gỗ trôi trên sông hiện lên rất
cụ thể, sống động.)
Trong quá trình dạy học, tôi thường rất quan tâm chú ý đến cách sử dụng hệ
thống câu hỏi nhằm giúp học sinh phát hiện được nội dung, nghệ thuật cũng như
ý nghĩa của tác phẩm văn học. Qua đó, các em sẽ cảm thụ tác phẩm tốt hơn và
các em sẽ tiếp cận được với mọi vấn đề xung quanh bài học.
b- Sử dụng đồ dùng trực quan.
Đồ dùng trực quan giúp học sinh say mê tiếp cận với văn thơ. Bên cạnh đó,
đồ dùng trực quan còn có thể được dùng để giải nghĩa từ. Ví dụ trong bài
"Đường đi Sa Pa" (Tiếng Việt 4- tập 2) tôi đã dùng tranh để giải nghĩa từ
"chênh vênh", "dốc cao" để giúp học sinh hiểu rõ hơn các từ ngữ này.
Khi dạy bài "Sầu riêng", tôi đã sưu tầm và mang đến lớp một quả sầu riêng,
kết hợp với tranh minh hoạ trong sách giao khoa để giúp các em miêu tả những
nét đặc sắc của quả sầu riêng được cụ thể và sinh động hơn.
4- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm.
Trong quá trình cảm thụ, việc đọc diễn cảm cũng là một khâu rất quan
trọng. Qua đọc diễn cảm, chúng ta sẽ biết được mức độ tiếp thu bài của học sinh.
Từ việc hiểu tác phẩm, đọc đúng và lưu loát văn bản, các em sẽ có sáng tạo
hợp lý trong cách đọc sao cho đạt hiệu quả cao nhất. Nếu một bài đọc học sinh
12
đọc rất lưu loát, đúng về ngắt nghỉ, nhấn giọng, lên giọng nhưng toàn bộ bài
em đọc với giọng khô khan, thiếu tình cảm thì bài đọc đó coi như chưa đạt kết
quả. Chính vì thế mà ngữ điệu đóng vai trò rất quan trọng trong đọc diễn cảm.
Đọc diễn cảm là một kĩ năng phải rèn giũa công phu của giáo viên không chỉ
ngày một ngày hai mà có được. Tôi đã áp dụng rèn kĩ năng đọc diễn cảm thông
qua các biện pháp:
- Đàm thoại, thảo luận: Tôi tổ chức cho các em thảo luận nhóm để trao đổi,
tìm giọng đọc của đoạn, bài sao cho phù hợp với tình huống miêu tả trong văn
bản.

c- Bài tập tìm hiểu và vận dụng một số biện pháp tu từ gần gũi với học sinh.
Ví dụ: "Mai sau,
Mai sau,
Mai sau,
Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh"
(Tre Việt Nam - Tiếng Việt 4- tập 1)
Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ gì trong đoạn thơ trên? Viết như vậy
nhằm khẳng định điều gì? (Tác giả đã sử dụng điệp từ "xanh" và điệp ngữ "Mai
sau" thể hiện rất đẹp sự kế tiếp liên tục của các thế hệ tre già, măng mọc và
khẳng định sự trường tồn của sức sống dân tộc Việt Nam).
d- Bài tập về bộc lộ cảm thụ văn học qua một đoạn viết ngắn.
Ví dụ: Trong bài "Bè xuôi sông La" (Tiếng Việt 4 - tập 2) nhà thơ Vũ Huy
Thông có viết:
"Sông La ơi sông La
Trong veo như ánh mắt
Bờ tre xanh im mát
Mươn mướt đôi hàng mi"
Đoạn thơ trên giúp em cảm nhận được vẻ đẹp của dòng sông La như thế nào?
(Tham khảo: Đoạn thơ giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp thật quýên rũ của
dòng sông La. Nhà thơ đã "nhân hoá" sông La, gọi tên sông trìu mến như gọi
14
một con người. Cách so sánh dòng sông La "Trong veo như ánh mắt" làm cho ta
thấy sắc màu trong xanh của dòng sông cũng đậm đà tình cảm. Những luỹ tre rủ
bóng xuống mặt sông cũng được nhân hoá thành "Bờ tre xanh im mát. Mươn
mướt đôi hàng mi". Vẻ đẹp của dòng sông, của bờ tre chẳng khác nào vẻ đẹp của
một người con gái quê hương. Đó chính là vẻ đẹp đậm đà tình cảm yêu thương
gắn bó với con người).
* Việc rèn kĩ năng cảm thụ văn học thông qua các bài tập thực sự đã mang
lại những hiệu quả nhất định. Các em đã được rèn luyện từng bước (từ dễ đến
khó) để có được năng lực cảm thụ văn học tốt và viết được những đoạn văn hay.

đọc một câu thơ hay, một đoạn văn có hình ảnh đẹp.
Đặc biệt, vốn văn học và vốn sống của các em được tích luỹ ngày một
nhiều. Giờ đây, mỗi em đều có một bộ sưu tầm về các tư liệu phục vụ học tập
nhất là môn Tiếng Việt. Hầu như không có em nào mang những cuốn truyện "rẻ
tiền" đến lớp đọc. Tủ sách của các em bây giờ là "Dế Mèn phiêu lưu kí", là "Góc
sân và khoảng trời", "Bầu trời trong quả trứng" hay "Đất rừng phương Nam".
Bên cạnh đề kiểm tra Tiếng Việt định kì (giữa học kì 2), tôi cho thêm để
kiểm tra cảm thụ văn học với từng học sinh. Kết quả cụ thể như sau:
- Điểm 9, 10: 8 học sinh.
- Điểm 7, 8: 23 học sinh.
- Điểm 5, 6: 6 học sinh.
Trên đây là một số kết quả mà học sinh lớp tôi đã đạt được về vấn đề cảm
thụ văn học trong hơn một học kỳ vừa qua. Kết quả đạt được tuy mới ở mức độ
khiêm tốn nhưng cũng đã động viên được cả thầy và trò cùng cố gắng nhiều hơn
nữa để đạt được kết quả cao hơn trong thời gian tới.
V- GIẢI PHÁP TRONG THỜI GIAN TỚI:
Trong thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục tiến hành áp dụng các biện pháp trên đây
để bồi dưỡng năng lực cảm thụ văn học cho học sinh lớp mình. Đặc biệt, tôi sẽ
cố gắng tổ chức nhiều hơn các hoạt động ngoại khoá, các buổi "Hội vui học tốt"
nhằm nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.
16
Để kỉ niệm ngày chiến thắng 30/4 các em sẽ tìm hiểu về anh bộ đội cụ Hồ,
về công cuộc giải phóng, thống nhất đất nước qua các tác phẩm văn học. Hướng
tới kỉ niệm ngày sinh nhật Bác 19/5, tôi sẽ tổ chức cho các em sưu tầm và tìm
đọc những bài thơ, tập thơ của Bác và thi viết về Bác Hồ kính yêu
17
C- KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
I- KẾT LUẬN
Sau hơn một học kì áp dụng một số biện pháp nhằm nâng cao năng lực cảm
thụ văn học cho học sinh qua phân môn Tập đọc đã đạt được kết quả khả quan,

1. Thời gian xác định đề tài: Tháng 9/2006.
2. Thời gian tham khảo tài liệu, nghiên cứu, dự giờ: Tháng 10/2006.
3. Thời gian thực nghiệm: Từ tháng 11/2006 đến tháng 3/ 2007.
4. Thời gian viết đề tài: Tháng 4/2007 .
Nguyên Khê, ngày 10 tháng 4 năm 2007
Người viết
Trịnh Thị Mỹ
19
20
PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN ĐÔNG ANH
TRƯỜNG TIỂU HỌC LÊ HỮU TỰU

Đề tài
MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
CẢM THỤ VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 4
QUA PHÂN MÔN TẬP ĐỌC
Giáo viên : Trịnh Thị Mỹ
Chủ nhiệm lớp : 4B
Danh hiệu đăng ký : GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP HUYỆN
Năm học 2006 - 2007