Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
PHÒNG GIÁO DỤC HUYỆN QUỐC OAI
TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN SƠN-QUỐC OAI-HÀ NỘI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh lớp 4 qua phân
môn Tập đọc.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Lập
Chức vụ :Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Yên Sơn.
Năm học : 2013-2014
1
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc.
SƠ YẾU LÝ LỊCH
Họ và tên: Nguyễn Thị Lập
Năm sinh: 1-9-1973
Chức vụ :Giáo viên.
Đơn vị công tác :Trường Tiểu học Yên Sơn.
Trình độ chuyên môn:Cao đẳng sư phạm
Hệ đào tạo :Chuyên tu
3
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Việc bồi dưỡng và phát triển năng lực đọc hiểu tác phẩm văn học cho
học sinh Tiểu học là một việc làm hết sức cần thiết mà mỗi giáo viên chúng ta
cần phải lưu tâm.
Muốn hiểu được bài học tốt, người học phải đọc tốt và đọc tốt ở đây là
đọc hay, đọc diễn cảm. Muốn đọc hay và đọc diễn cảm được. Thì người đọc
phải hiểu nội dung bài tập đọc.
Từ khi chương trình cải cách giáo dục thay đổi (chương trình cải cách
2000), môn Tiếng Việt cũng có sự thay đổi về cả nội dung và phương pháp dạy
học. Nhận rõ hơn tầm quan trọng giữa việc dạy văn và dạy tiếng nên trong giờ
học giáo viên đã biết kết hợp chặt chẽ hai vấn đề trên nhằm phát huy tối đa hiệu
quả giờ dạy Tập đọc.
Ở Tiểu học, việc tiếp xúc với các tác phẩm văn học chủ yếu được tiến hành
trong giờ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Tập làm văn nhưng chủ yếu là trong
giờ Tập đọc. Qua những bài Tập đọc, học sinh không chỉ hiểu nội dung sự việc
mà còn nắm được thái độ tình cảm, sự đánh giá sự việc của tác giả và sự cảm
nhận của người đọc qua bài đọc đó. Nếu giáo viên không giúp học sinh khám
phá ra những cảm xúc, thái độ tình cảm trong tác phẩm đó có nghĩa là giáo viên
chúng ta chỉ đem đến cho học sinh một văn bản để đọc như một cái máy nhập
dữ liệu mà không cần biết đến cái đẹp , cái nhân văn chứa đựng trong đó. Chính
vì thế việc bồi dưỡng năng lực đọc hiểu văn học cho học sinh là vô cùng quan
trọng.
Trên thực tế: Việc dạy bồi dưỡng khả năng đọc hiểu văn học cho học sinh
chưa thực sự chú trọng. Với các bài tập đọc giáo viên còn nặng về thực hiện các
bước lên lớp, quy trình bài dạy và chỉ dừng lại ở mức độ tìm hiểu nội dung mà
chưa khai thác đến cái hay, cái đẹp cũng như nghệ thuật của văn chương. Học
sinh chỉ được tìm hiểu văn bản trên khía cạnh tái hiện thực mà không biết rằng
đọc hiểu văn học không phải là hoạt động phản ánh hiện thực thông thường.
- Ở hầu hết các lứa tuổi, chúng ta đều ham đọc sách, truyện (hay còn gọi
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
1.2. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ
* Mục đích:
Giáo viên: Nâng cao nhận thức của bản thân về việc giảng dạy và bồi
dưỡng học sinh khả năng đọc hiểu. Tìm ra các biện pháp khắc phục các tồn tại,
khó khăn trong quá trình giảng dạy từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học cho
phù hợp với đối tượng học sinh.
Học sinh : - Hình thành kĩ năng đọc hiểu văn học cho học sinh.
- Phát triển tư duy sáng tạo.
- Rèn các phẩm chất cần thiết như: chăm chỉ, yêu con người, có lòng
nhân ái, giúp đỡ mọi người…
- Có phương pháp học tập sáng tạo, làm việc khoa học phù hợp với
mục đích học tập của mình.
- Yêu con người, thiên nhiên, quê hương, đất nước qua các hình ảnh gần
gũi trong các bài Tập đọc.
1.3. ĐỐI TƯỢNG PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về việc dạy đọc hiểu văn học ở phân môn
Tập đọc lớp 4.
- Nghiên cứu kĩ các bài Tập đọc Lớp 4 chương trình SGK .
- Đề xuất các biện pháp trong dạy Tập đọc để nâng cao khả năng đọc hiểu cho
học sinh lớp 4.
- Xác định tính thực thi và hiệu quả của việc dạy đọc hiểu văn học qua các bài
Tập đọc.
1.4. GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Qua phân môn Tập đọc lớp 4. Trường Tiểu học Yên Sơn-huyện Quốc Oai-Hà
Nội.
- Sử dụng các giờ học ngoại khoá trong suốt năm học.
- Kết hợp với Thư viện trường, Tổng phụ trách,…
- Thời gian: Năm học 2013 – 2014
6
7
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Hình tượng là lớp đời sống toả sáng sau ngôn từ. Con người đọc hiểu tác
phẩm văn học qua các chi tiết xây dựng trên hình tượng bởi vì hình tượng là sự
đan kết của các chi tiết tạo hình, tình tiết và sự kiện. Muốn các chi tiết, tình tiết
trở thành hình tượng, người đọc phải có trí tưởng tượng , khả năng liên tưởng
để tái tạo trong tâm trí và hình tượng và đặc biệt cần đến vốn sống để giúp khả
năng liên tưởng , tưởng tượng có hiệu quả hơn.
+ Cấp độ ý nghĩa của hình tượng và sự đọc hiểu ý nghĩa của hình tượng (ý
nghĩa của tác phẩm)
Đọc hiểu chỉ sâu sắc khi đạt đến độ hiểu ý nghĩa hình tượng của tác phẩm.
Ý nghĩa của tác phẩm có thể hiện trực tiếp qua ngôn ngữ của tác phẩm đồng
thời còn có những ý nghĩa mà người đọc phải nghiên cứu kĩ tác phẩm mới phát
hiện ra.
+ Cấp độ tư tưởng của tác phẩm và sự đọc hiểu ý nghĩa của tư tưởng
Tư tưởng của tác phẩm là cấp độ cao hơn ý nghĩa, chính tư tưởng tác phẩm
là một nội lực mãnh liệt, là nhu cầu bức bách khiến nhà văn cầm bút. Muốn đọc
hiểu được tư tưởng của tác phẩm cần dựa vào những lời nói trực tiếp của nhà
văn và nhân vật, có thể dựa vào lôgic của sự miêu tả và cảm hứng của tác giả
trong tác phẩm. Đó chính là chân lí, cái thiện hay sự phê phán cái ác cái xấu xa
2.2. THỰC TRẠNG DẠY TẬP ĐỌC
* Thuận lợi
Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu, giáo viên thường xuyên
được bồi dưỡng, trau dồi chuyên môn qua công tác dự giờ, kiểm tra, chuyên đề,
tạo mọi điều kiện hỗ trợ giúp giáo viên giảng dạy tốt…
Bản thân giáo viên luôn phấn đấu, có lòng yêu nghề mến trẻ, tận tụy với
học sinh, tích cực thực hiện mục tiêu nhà trường đề ra. Nắm bắt phương pháp
giảng dạy và vận dụng sáng tạo.
Nhà trường luôn khuyến khích giáo viên giảng dạy bằng phương tiện
công nghệ thông tin để giúp học sinh hứng thú học tập trước phương pháp mới.
- Học sinh lớp 4 rất say mê nghệ thuật và đặc biệt là văn học. Có tới 90 %
các em thích đọc truyện trong đó có các tác phẩm văn học.
- Các tác phẩm các em thích đều rất phù hợp với lứa tuổi, với đặc điểm tâm, sinh
lí: như bài “Dế Mèn bênh vực kẻ yếu” - trích trong tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu
kí” của nhà văn Tô Hoài; “Góc sân và khoảng trời” - của nhà thơ Trần Đăng
Khoa,…Các câu chuyện trong phân môn Kể chuyện như “Búp bê của ai?”; “Sự
tích hồ Ba Bể”…
Văn học đã để lại cho các em những ấn tượng mạnh mẽ và sâu sắc. Văn
học đã có những ảnh hưởng rất lớn đối với đời sống tâm hồn các em. Hầu hết
các em đều khẳng định: Văn học giúp các em hiểu biết nhiều điều trong cuộc
sống xã hội, giúp các em hiểu biết thêm về mọi sự vật hiện tượng và thế giới
quan xung quanh ta.
Hầu hết học sinh có hứng thú khi đọc các tác phẩm có trong sách giáo khoa
Tiếng Việt 4, Số ít học sinh không thích đọc là do khả năng đọc của học sinh
còn hạn chế.
Sách giáo khoa Tiếng Việt 4 đã có nhiều cố gắng trong việc biên soạn đó là
phổ cập kiến thức Tiếng Việt qua các phân môn để rèn luyện 4 kĩ năng: nghe,
đọc, nói, viết cho học sinh. Phân môn Tập đọc tích hợp việc dạy văn với việc
dạy tiếng có nhiều ưu điểm nổi bật :
- Đưa văn bản có giá trị nghệ thuật và giá trị nội dung với nhiều thể loại khác
nhau: văn, thơ, truyện, kịch…. Như: “ Truyện cổ nước mình”( thể loại thơ-
TV4/1), “Đôi giày ba ta màu xanh”(văn) TV4/1, “ Ở vương quốc tương lai”
( kịch)- TV4/1, “Một người chính trực” ( Truỵên lịch sử)- TV4/1, “ Thư thăm
bạn” -TV4/T1- thể loại văn viết thư …
- Sách đề cập đến nhiều mặt phong phú của cuộc sống con người phù hợp với
lứa tuổi học sinh, có tác dụng giáo dục nhân cách, đạo đức và thẩm mĩ… cho
trẻ.
10
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
b. Hạn chế: Hiệu quả đọc hiểu bài đọc của học sinh phụ thuộc rất nhiều
Lớp thực nghiệm( 4A) Lớp đối chứng (4B)
TS % TS %
1-2 0 0 0 0
3-4 0 0 0 0
5-6 8 29,6 8 32
7-8 10 37 9 36
9-10 9 33,4 8 32
TS HS 27 25
2.3. BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
2.3.1. MỤC TIÊU CỦA GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP
Mục tiêu hàng đầu của môn Tiếng Việt ở Tiểu học là hình thành và phát
triển ở học sinh các kĩ năng: nghe, đọc, nói, viết để học tập và giao tiếp. Cụ thể
đối với lớp 4 ngoài kĩ năng đọc còn có yêu cầu về tìm hiểu nội dung bài đó là:
Bước đầu cảm nhận được vẻ đẹp của một số bài văn, bài thơ, đoạn kịch của Việt
Nam và thế giới. Nhận biết được các câu văn, hình ảnh, chi tiết có giá trị nghệ
thuật trong các bài văn, bài thơ, màn kịch đã học”.
Đọc thành tiếng để củng cố kĩ năng đọc đúng: giáo viên nghe học sinh
đọc sau đó nhận xét, gợi ý và hướng dẫn về cách phát âm, cách ngắt nghỉ, tốc độ
đọc giúp học sinh có khả năng đọc tốt hơn. Đọc thành tiếng để luyện học sinh
đọc hay (đọc diễn cảm): Giáo viên căn cứ vào nội dung, phong cách văn bản để
dẫn dắt, gợi ý học sinh tìm ra cách đọc, tập thể hiện bằng giọng đọc, bước đầu ý
thức được cách đọc nhằm diễn tả nội dung một cách tốt nhất.
Việc yêu cầu đọc diễn cảm ở mức độ nào và việc hướng dẫn luyện đọc
diễn cảm như thế nào để phát huy tính tính tích cực và sáng tạo cuả học sinh là
một vấn đề mà tôi rất quan tâm trong giờ Tập đọc. Một trong những biện pháp
hiệu quả là để bồi dưỡng đọc hiểu là đọc diễn cảm có sáng tạo. Giúp trẻ nâng
12
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
cao khả năng cảm xúc thẩm mĩ và kích thích các em khám phá cái hay, cái đẹp
của văn chương.
2.3.2. NỘI DUNG VÀ CÁCH THỨC THỰC HIỆN
Biện pháp 1: Nắm vững mức độ, yêu cầu về kĩ năng đọc hiểu lớp 4
a. Hiểu nghĩa các từ ngữ trong bài:
Hiểu nghĩa của các từ ngữ trong bài là yêu cầu đầu tiên với người đọc.
Sách Tiếng Việt 4 bước đầu hướng dẫn học sinh hiểu cách cảm nhận nghĩa cuả
các từ ngữ trong văn cảnh cụ thể của bài.
Ví dụ: Câu hỏi: Vì sao chú bé Hiền được gọi là “ông Trạng thả diều”? - Trong
bài “Ông Trạng thả diều”- TV4/1. Học sinh cần dựa vào những điều đã được nói
đến trong bài để nêu được vì cậu bé Hiền là một cậu bé thông minh, ham học
hỏi, có ý chí vượt khó, đỗ Trạng nguyên khi mới 13 tuổi, cái tuổi mà trẻ em vẫn
ham thả diều, đá bóng. Nguyễn Hiền đỗ Trạng nguyên nhưng vẫn thích thả diều
vì thế mà được gọi là “Ông Trạng thả diều”.
Ở những bài Tập đọc thuộc văn bản nghệ thuật, việc hiểu ý nghĩa một số
từ ngữ có giá trị nghệ thuật là yêu cầu rất quan trọng. Ở nhiều bài, nhà văn, nhà
thơ đã rất tinh tế trong cách sáng tác. Vì vậy giáo viên phải có biện pháp giúp
học sinh huy động vốn hiểu biết của mình để phát hiện và chiếm lĩnh kiến thức
đó một cách sáng tạo.
Ví dụ: Trong bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”, ( TV4/1)
nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm có viết:
Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng.
Hình ảnh “mặt trời” được diễn tả trong hai câu cuối của đoạn thơ với hai ý
nghĩa khác nhau.
14
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
- Trong câu “Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi”, hình ảnh “mặt trời” gợi
cho ta nghĩ đến nguồn ánh sáng và những tia nắng ấm áp giúp cho cây bắp lớn
lên. hạt bắp thêm chắc mẩy. Vì vậy, có thể nói là “mặt trời của bắp”
những truyền thống cao đẹp của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam.
Như vậy việc hướng dẫn học sinh khai thác hàm ý của lời nói một cách
hợp lí đảm bảo tính vừa sức của sách Tiếng Việt 4 và giúp học sinh làm quen
với kĩ năng đọc hiểu , khám phá những tầng nghĩa sâu xa của tác phẩm văn học
làm tiền đề cho học sinh học tiếp lên các lớp học trên.
b. Cảm nhận hình ảnh, tái hiện hình ảnh
Một trong những đặc điểm của văn bản nghệ thuật là giàu hình ảnh. Sách
Tiếng Việt 4 dạy cho các em biết cảm nhận hình ảnh trong các tác phẩm văn học
nhưng không yêu cầu các em phải nêu rõ thế nào là hình ảnh? Các câu hỏi đưa
ra cho học sinh thường đã hàm chứa gợi ý để các em có thể tự cảm nhận được
các hình ảnh trong bài học.
Ví dụ: Trong bài “ Bè xuôi sông La”, TV4/2 nhà thơ Vũ Duy Thông có viết:
Sông La ơi sông La
Trong veo như ánh mắt
Bờ tre xanh im mát
Mươn mướt đôi hàng mi
Hãy cho biết: Đoạn thơ miêu tả những nét đẹp gì của dòng sông La. Qua
đoạn thơ, em thấy dược tình cảm của tác giả với dòng sông quê hương như thế
nào?
Giáo viên hướng dẫn để học sinh thấy: Nước sông La “Trong veo như ánh
mắt”: ý nói nước sông rất trong như ánh mắt trong trẻo và chứa chan tình cảm
của con người.
- Bờ tre xanh mát bên sông “Mươn mướt đôi hàng mi”: ý nói bờ tre rất đẹp,
đẹp như hàng mi “mươn mướt” (bóng láng và mỡ màng, nhìn thấy thích mắt)
trên đôi mắt của con người.
Qua đoạn thơ ta thấy được tình cảm yêu thương tha thiết và gắn bó sâu
nặng của tác giả đối với dòng sông quê hương.
16
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Với các câu hỏi dạng như trên, qua nhiều bài Tập đọc, học sinh dần dần tự
và tình thương con của mẹ.
Thực tế trong quá trình dạy học, giáo viên cần linh hoạt, sáng tạo trong
việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu, cảm nhận các hình ảnh trong bài văn, bài thơ,
trong các tác phẩm mà các em được học.
* Một số bài tập yêu cầu học sinh tái hiện hình ảnh, cảnh vật mà các em hình
dung và cảm nhận được. Với yêu cầu này học sinh trở thành người “ Đồng sáng
tạo”. Các em chỉ có thể thực hiện tốt yêu cầu này khi khi hiểu được hình ảnh
nghệ thuật. Các em phải miêu tả lại bằng lời của chính mình. Lời miêu tả của
các em có bóng dáng của hình ảnh, cảnh vật được miêu tả trong bài học.
Ví dụ: Trong bài “ Mẹ ốm” của nhà thơ Trần Đăng Khoa - TV 4/1
Em hiểu những câu thơ sau muốn nói điều gì?
Lá trần khô giữa cơi trầu
Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay
Cánh màn khép lỏng cả ngày
Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm hôm.
Với câu hỏi này có thể học sinh không trả lời được ngay. Tôi sẽ gợi ý : Em
hãy hình dung khi mẹ không bị ốm thì lá trầu, Truyện Kiều, ruộng vườn sẽ như
thế nào? (lá trầu tươi để mẹ ăn trầu, Truyện kiều sẽ mở để mẹ đọc, mẹ sẽ ra
ruộng vườn đề làm việc,…) từ đó học sinh sẽ có tìm được nội dung của đoạn thơ.
- Những câu thơ trên gợi lên hình ảnh không bình thường của lá trầu, Truyện
Kiều, ruộng vườn, cánh màn khi mẹ ốm. Lá trầu xanh mọi khi giờ để khô vì mẹ
ốm không ăn được. Lúc khỏe mẹ hay đọc Truyện Kiều nhưng nay những trang
sách đã gấp lại, rồi việc đồng áng cũng chẳng có người chăm nom. Cánh màn
khép lỏng cả ngày làm cho mọi vật thêm buồn hơn khi mẹ ốm.
Tái hiện lại hình ảnh, cảnh vật mà các em hình dung và cảm nhận được
khi đọc bài là cách thức kiểm tra, đánh giá năng lực đọc hiểu của học sinh,
đánh giá khả năng diễn đạt của học sinh đồng thời cũng là một cách để rèn cho
học sinh kĩ năng sắp xếp dàn ý cho bài văn.
18
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
c. Khuyên người ta đừng vội tin những lời nói ngọt ngào.
( Gà Trống và Cáo- TV4- Tập 1)
+ Tác giả của bài văn đã làm gì để động viên cậu bé Lái trong ngày đầu
đến lớp? Tại sao tác giả lại chọn cách như vậy? (Đôi giày ba ta màu xanh-
TV4/1).
+ Bài thơ thể hiện tình cảm của tác giả đối với quê hương đất nước như
thế nào? (Trăng ơi từ đâu đến- TV4/2).
+ Bài văn thể hiện tình cảm của tác giả đối với cảnh đẹp Sa Pa như thế
nào? (Đường đi Sa Pa - TV4/2).
Qua những câu hỏi như trên, sách giáo khoa đã bước đầu hình thành ở
học sinh năng lực đồng cảm, chia sẻ với những nỗi niềm, những tâm sự của tác
giả nói riêng và của mọi người xung quanh các em nói chung.
e. Hiểu ý nghĩa, giá trị của tác phẩm
Sự tồn tại cuả mỗi tác phẩm trong cuộc đời bao giờ cũng mang một ý
nghĩa riêng, giá trị riêng. Yêu cầu học sinh tìm hiểu được ý nghĩa, giá trị của tác
phẩm được học là muốn từng bước rèn cho các em khả năng khái quát hoá văn
bản học tập, đây là một thao tác tư duy rất cần thiết với mỗi người trong quá
trình học tập và trong cuộc sống. Với học sinh lớp 4, chương trình sách giáo
khoa đưa ra những câu hỏi phù hợp với lứa tuổi và trình độ nhận thức của trẻ,
chỉ yêu cầu học sinh trả lời ở mức đơn giản, phù hợp với nội dung bài học.
Ví dụ:
- Nêu ý nghĩa của bài thơ ? (Bài thơ về Tiểu đội xe không kính- TV4/2).
- Câu chuyện giúp em hiểu những gì về các nhà thám hiểm?( Hơn một
nghìn ngày vòng quanh trái đất- TV 4- tập 2)
Với những câu hỏi tìm hiểu như trên, Sánh giáo khoa TV4 đã chuẩn bị
cho học sinh một kiến thức vững vàng, tự tin để học tiếp lên các lớp trên. Nhiều
bài đọc có giá trị thẩm mĩ cao sẽ theo các em suốt tuổi học đường, góp phần
hình thành cho các em hứng thú học tập, lòng say mê tìm hiểu thế giới xung
quanh qua các tác phẩm văn học.
từ ngữ được lặp lại, gợi tả, nhân hoá,…). Đọc thầm để tìn hiểu nội dung của
21
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
từng đoạn, để biết cảm xúc của tác giả hay tình cảm mà tác giả muốn gửi gắm
trong bài văn, bài thơ, kịch bản,… Đọc lướt toàn bài để tìm ra hành động hay
tính cách của nhân vật…
Giáo viên cần luyện đọc cho học sinh đọc thầm nhanh có hiệu quả cao nhất
để học sinh nắm được nội dung bài.
Luyện đọc tốt trong giờ Tập đọc sẽ góp phần giúp học sinh đọc hiểu
được tác phẩm.
Biện pháp 3: Hướng dẫn tìm hiểu bài có hiệu quả.
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu nhằm mục đích trau dồi kĩ năng
đọc - hiểu nắm bắt thông tin, góp phần nâng cao năng lực đọc hiểu và tạo cơ sở
cho học sinh luyện đọc diễn cảm.
Để hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài đạt kết quả tốt, ngay khi học sinh tiếp
cận văn bản chúng ta đã nêu yêu cầu nhằm giúp học sinh nắm được mục đích
đọc đúng (luyện đọc), giáo viên cần giúp các em hiểu nghĩa một số từ ngữ có tác
dụng góp phần nâng cao kĩ năng đọc - hiểu từ ngữ được chú giải ở sách giáo
khoa, từ ngữ phổ thông mà học sinh chưa quen, các từ ngữ quan trọng giúp hiểu
nôị dung bài hoặc các từ ngữ gợi tả hình ảnh, âm thanh nổi bật trong bài… Dựa
vào các câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm
hiểu bài theo một số yêu cầu sau:
- Nêu rõ câu hỏi, định hướng cho học sinh đọc thầm( đoạn, cả bài); trả lời
đúng nội dung yêu cầu của câu hỏi. Có thể kết hợp cho một học sinh đọc thành
tiếng, những học sinh khác đọc thầm sau đó trao đổi, thảo luận theo
nhóm( nhóm đôi, nhóm bàn…) vấn đề giáo viên nêu ra.
Ví dụ: Trong bài: “ Điều ước của vua Mi - đát” (TV4/1), giáo viên gọi
một học sinh đọc thành tiếng, cả lớp đọc thầm đoạn cuối của bài và cho cô biết :
Vua Mi - đát đã hiểu ra điều gì? (Câu hỏi4). (Hạnh phúc không thể xây dựng
bằng ước muốn tham lam).
23
Nâng cao chất lượng đọc hiểu cho học sinh Lớp 4 qua phân môn Tập đọc
Học sinh nêu ra các hình ảnh so sánh trong bài như: người bự những phấn
như mới lột, hai cánh mỏng như cánh bướm non, Từ hình ảnh so sánh trên để
làm nổi bật được một bên là chị Nhà Trò yếu đuối với một bên là bọn nhện độc
ác, hung hăng.
Ví dụ: Trong bài “ Dòng sông mặc áo” của Nguyễn Trọng Tạo - TV4/2 .
Câu hỏi 3: Cách nói “dòng sông mặc áo” có gì hay? Đây chính là biện pháp
nghệ thuật nhân hóa trong bài đã nhân hóa dòng sông như một con người với
cách thay đổi màu sắc theo dòng thời gian và cũng có tâm trạng vui vẻ, phấn
khởi như người được mặc lên mình những bộ áo mới đẹp nhằm ca ngợi vẻ đẹp
của dòng sông quê hương. Giảng từ “ hây hây”- màu đỏ phơn phớt nhưng chứa
đựng sự vui vẻ, tươi tắn xen lẫn sự tự tin
Biện pháp 4: Khuyến khích đọc diễn cảm có sáng tạo
Ở lớp 4, học sinh thực hành đọc diễn cảm nhiều hơn. Kĩ năng đọc diễn
cảm các văn bản nghệ thuật được luyện tập sau khi học sinh đã đạt được yêu
cầu tối thiểu về trình độ đọc (đọc đúng, rõ ràng, rành mạch). Sau khi học sinh
tìm hiểu bài và nắm được nội dung, ý nghĩa của bài, tôi mới hướng dẫn đọc diễn
cảm và diễn cảm có sáng tạo. Trước hết học sinh tìm giọng đọc, giọng điệu, ngữ
điệu phù hợp với tình huống, thể hiện tình cảm, thái độ của tác giả đối với nhân
vật và nội dung miêu tả trong văn bản. Hướng dẫn học sinh luyện tập để từng
bước đạt yêu cầu theo các mức độ từ thấp đến cao như sau:
- Biết nhấn giọng ở các từ ngữ quan trọng (từ ngữ gợi tả , gợi cảm, từ làm
nổi bật ý chính, )
- Biết thể hiện ngữ điệu (sự thay đổi về tốc độ, cao độ, trường độ, cường
độ,.) phù hợp với từng loại câu: câu kể, câu hỏi, câu cầu khiến, câu cảm.
- Biết đọc phân biệt lời kể của tác giả với lời nhân vật.
- Biết đọc phân biệt lời nhân vật phù hợp với lứa tuổi, tính cách (già, trẻ,
người tốt, người xấu, )
- Biết sử dụng ngữ điệu phù hợp với tình huống miêu tả trong văn bản hay
sẽ viết những gì mà học sinh thấy.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©