GV: Sử Thị Thu Hằng Kinh tế môi trường
LỜI NÓI ĐẦU
Ô nhiễm môi trường đang là vấn đề cấp bách và hết sức nóng hổi hiện nay, nó đặt
ra cho các nhà quản lý, cho xã hội nhiều bài toán khó khăn. Với đề tài “giải pháp giảm ô
nhiễm môi trường” nhóm chúng em thật sự có rất nhiều vấn đề muốn chia sẻ cùng cô và
các bạn nhưng trong phạm vi thời gian ít ỏi, chúng em chỉ đưa ra một số giải giáp tâm đắc
nhất nhằm cải thiện tình hình ô nhiễm môi trường do rác thải y tế hiện nay.
Như chúng ta thấy đến năm 2010, Việt Nam có 1186 bệnh viện với công suất
187843 giường. Chúng là các nguồn thải chất thải nguy hại lớn nhất, phát sinh khoảng
350 tấn chất thải y tế ngày trong đó có 40 tấn chất thải nguy hại/ngày. Thế nhưng khâu
phân loại, quản lý, xử lý rác thải, chất thải của các cơ sở y tế là hết sức lỏng lẻo. Hầu hết
rác thải y tế chưa được phân theo đúng chủng loại, chưa được khử khuẩn trước khi thải
bỏ, không có nhà lưu chứa hoặc có nhưng không đúng tiêu chuẩn không đảm bảo vệ sinh
và có nguy cơ lây nhiễm ra cộng đồng. Hầu hết được xử lý theo phương pháp truyền
thống như chôn lấp ở các bãi rác công cộng, đốt bằng lò thủ công,… nguy cơ ô nhiễm môi
trường gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe con người. Ngoài ra sự bất cẩn hay cố ý của
một số cơ sở y tế mà một lượng lớn rác thải y tế độc hại đang tồn đọng trong môi trường
sống của chúng ta làm tăng nguy cơ lây lan các mầm bệnh truyền nhiễm. Vì vậy nhóm
chúng em xin trình bày về thực trạng xử lý hiện nay cũng như đề xuất một số biện pháp
nhằm cải thiện tình hình ô nhiễm do rác thải y tế gây ra.
Lớp: Kinh tế- Đầu tư K32B Trang
1
GV: Sử Thị Thu Hằng Kinh tế môi trường
CHƯƠNG 1: SƠ LƯỢC VỀ CHẤT THẢI Y TẾ
1.1. Khái niệm
Chất thải y tế là chất thải từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm,
nghiên cứu trong các cơ sở y tế. Chất thải y tế nếu không được thu gom, phân loại, xử lý
đúng sẽ tạo nên nguy cơ cho sức khỏe và môi trường sống của con người.
1.2. Phân loại
1.2.1. Chất thải rắn
Chất thải rắn y tế nguy hại chiếm khoảng 10-25% được chia làm 4 nhóm sau đây:

- Người nhà và khách thăm nuôi bệnh nhân.
- Công nhân làm việc trong khối hỗ trợ như thu gom, vận chuyển rác, giặt là;
- Công nhân trong cơ sở xử lý và tiêu hủy chất thải (như bãi rác hoặc lò đốt), bao gồm cả
những người nhặt rác.
1.3.2.1. Nguy cơ của chất thải lây nhiễm
Vi sinh vật gây bệnh trong chất thải lây nhiễm có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua
nhiều đường: qua vết thương, vết cắt trên da; qua niệm mạc; qua đường hô hấp; qua
đường tiêu hóa. Sự xuất hiện của các loại vi khuẩn kháng kháng sinh và kháng hóa chất
khử khuẩn có thể liên quan đến thực trạng quản lý chất thải y tế không an toàn. Vật sắc
nhọn không chỉ gây ra vết thương trên da, mà còn gây nhiễm trùng vết thương nếu chúng
bị nhiễm bẫn. Thương tích do vật sắc nhọn là tai nạn thường gặp nhất trong cơ sở y tế.
Một khảo sát của Viện Y học lao động và môi trường năm 2006 cho thấy 35% số nhân
viên y tế bị thương tích do vật sắc nhọn trong vòng 6 tháng qua, và 70% trong số họ bị
thương tích do vật sắc nhọn trong sự nghiệp. Tổn thương do vật sắc nhọn có khả năng lây
truyền các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm như HIV, HBV, và HCV. Khoảng 80% nhiễm
trùng HIV, HBV, HCV nghề nghiệp là do thương tích do vật sắc nhọn và kim tiêm. Việc
tái chế hoặc xử lý không an toàn chất thải lây nhiễm, bao gồm cả nhựa và vật sắc nhọn có
thể có tác động lâu dài tới sức khỏe cộng đồng.
1.3.2.2. Nguy cơ của chất thải hóa học và dược phẩm
Lớp: Kinh tế- Đầu tư K32B Trang
3
GV: Sử Thị Thu Hằng Kinh tế môi trường
Nhiều hóa chất và dược phẩm sử dụng trong cơ sở y tế là chất nguy hại (ví dụ chất
gây độc, ăn mòn, dễ cháy, gây phản ứng, gây sốc, gây độc) nhưng thường ở khối lượng
thấp. Phơi nhiễm cấp tính hoặc mãn tính đối với hóa chất qua đường da, niêm mạc, qua
đường hô hấp, tiêu hóa. Tổn thương da, mắt và niêm mạc đường hô hấp có thể gặp khi
tiếp xúc với hóa chất gây cháy, gây ăn mòn, gây phản ứng (ví dụ formaldehyde và các
chất dễ bay hơi khác). Tổn thương thường gặp nhất là bỏng. Các hóa chất khử khuẩn
được sử dụng phổ biến trong bệnh viện thường có tính ăn mòn. Trong quá trình thu gom,
vận chuyển và lưu giữ, chất thải nguy hại có thể bị rò thoát, đổ tràn. Việc rơi vãi chất thải

Nguy cơ ô nhiễm không khí tăng lên khi phần lớn chất thải nguy hại được thiêu đốt
trong điều kiện không lý tưởng. Việc thiêu đốt không đủ nhiệt độ trong khi rác thải đưa
vào quá nhiều sẽ gây ra nhiều khói đen. Việc đốt chất thải y tế đựng trong túi nilon PVC,
cùng với các loại dược phẩm nhất định, có thể tạo ra khí axit, thường là HCl and SO
2
.
Trong quá trình đốt các dẫn xuất halogen (F, Cl,. Br, I ) ở nhiệt độ thấp, thường tạo ra
axit. như hydrochloride (HCl). Điều đó dẫn đến nguy cơ tạo thành dioxins, một loại hóa
chất vô cùng độc hại, ngay cả ở nồng độ thấp. Các kim loại nặng, như thủy ngân, có thể
phát thải theo khí lò đốt.
Những nguy cơ môi trường này có thể tác động tới hệ sinh thái và sức khỏe con
người trong dài hạn.
1.3.2.4. Sự nhạy cảm của cộng đồng
Công chúng và cộng đồng xung quanh bệnh viện rất nhậy cảm với những tác động
thị giác của chất thải giải phẫu, trong khi đó, việc vận hành kém lò đốt có thể dẫn đến xả
ra khí thải gây khó chịu cho nhà dân xung quanh.
1.4. Những nguy cơ liên quan tới xử lý và tiêu hủy không phù hợp
1.3.1. Xử lý và tiêu hủy chất thải rắn
Chất thải rắn, nếu không được xử lý và tiêu hủy đúng cách có thể gây ra các tác
động tiêu cực tới môi trường và sức khỏe con người như ở trên đã mô tả. Vận hành và bảo
dưỡng kém lò đốt có thể dẫn đến xả ra khí thải chứa nhiều chất ô nhiễm như các kim loại
nặng (chì, thủy ngân, cat-min), bụi, axid HCl, SO2, CO, NOx và cả dioxin/furans. Hai
khảo sát do Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường thực hiện năm 2003 và 2008 thấy
Lớp: Kinh tế- Đầu tư K32B Trang
5
GV: Sử Thị Thu Hằng Kinh tế môi trường
rằng nồng độ dioxin trong khí thải lò đốt rác y tế cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn cho
phép, và hầu hết các lò đốt đang thải ra khói đen gây ô nhiễm không khí trong quá trình
vận hành. Tiêu hủy an toàn tro lò đốt cũng là một vấn đề bởi vì các chất gây ô nhiễm
trong tro có thể là ô nhiễm đất và nguồn nước.

Phải có khu vực riêng cho công tác lưu giữ chất thải tạm thời tránh xa khu vực sinh
sống của người dân nhằm phòng trừ lây nhiễm trong thời gian chờ xử lý.
2.3. Phương tiện phân loại, thu gom, vận chuyển nội bộ
Các bệnh viện phải mua sắm phương tiện để phân loại, thu gom, vận chuyển chất
thải nguy hại. Những phương tiện này bao gồm túi đựng rác, thùng rác các cỡ và phương
tiện vận chuyển có bánh xe có các cấu hình chuẩn. Chúng được đề xuất trong kế hoạch
quản lý chất thải y tế của tỉnh và của cơ sở, được Sở Y tế và bệnh viện thuộc dự án mua
sắm.
2.4. Xe vận chuyển bên ngoài bệnh viện
Cần mua sắm xe vận tải chất thải nguy hại từ bệnh viện tới cơ sở xử lý tập trung.
Tuy nhiên, chỉ có những bệnh viện không thể tiếp cận được với dịch vụ vận chuyển bên
ngoài hoặc bệnh viện đang xử lý chất thải cho các cơ sở khác mới được nhận hỗ trợ này.
2.5. Công nghệ xử lý rác thải
Khuyến khích các bệnh viện áp dụng công nghệ xử lý thân thiện với môi trường.
Phải hỗ trợ kinh phí cho các bệnh viện sử dụng công nghệ không đốt, công nghệ lò hấp….
Cần có một thực đơn công nghệ phù hợp với danh mục các công nghệ không đốt kèm
theo tính toán chi phí cụ thể.
Phải có nguồn vốn để nâng cấp các lò đốt cũ (ví dụ lắp đặt thêm thiết bị xử lý khí
thải hay nâng cao ống khói) chỉ trong trương hợp lò đốt đáp ứng được một số tiêu chí
nghiêm ngặt theo quy định.
Bảng ưu, nhược điểm của một số công nghệ xử lý chất thải rắn y tế:
Công
nghệ
Ưu điểm Nhược điểm
Chi phí
(thời điểm 2010)
Công nghệ không đốt
Máy
cắt
kim

sau khi hủy
Đóng
rắn
- Có thể áp dụng cho
chất thải hóa học và chất
thải dược phẩm
- Dễ vận hành, chi phí
thấp
- Không áp dụng cho các
loại chất thải khác
- Chi phí đầu tư cho
xi măng và cát
Hố chôn
xi măng
- Có thể áp dụng cho
chất thải sắc nhọn và
chất thải bệnh phẩm
- Dễ vận hành, chi phí
thấp
- Đòi hỏi đất và khoảng
trống
- Tiềm ẩn nguy cơ gây ô
nhiễm nước ngầm nếu
thiết kết và xây dựng
không đảm bảo
- Chi phí đầu tư:
100–200 USD/m
3
Chôn
lấp hợp

chất thải giải phẫu, chất
thải dược phẩm và chất
thải hóa học và những chất
thải không thể hấp
- Đòi hỏi nhân công có
trình độ
- Chi phí đầu tư cao, đòi
hỏi túi chịu nhiệt
- Chi phí đầu tư:
500 – 50,000
USD
- Chi phí vận hành:
0.33 USD/kg
Khử
khuẩn
bằng
vi sóng
- Hiệu suất khử khuẩn
cao
- Giảm được thể tích
chất thải nếu có máy
nghiền
- Chi phí vận hành thấp
- Thân thiện với môi
trường
- Không phù hợp đối với
chất thải giải phẫu, chất
thải dược phẩm và chất
thải hóa học và những chất
thải không thể hấp

trường
thải dược phẩm và chất
thải hóa học và những chất
thải không thể hấp
- Đòi hỏi nhân công có
trình độ
- Chi phí đầu tư cao, đòi
hỏi túi chịu nhiệt
250,000 USD
- Chi phí vận hành:
0.33 USD/kg
Khử
khuẩn
hóa học
- Hiệu suất khử khuẩn
cao, đặc biệt là chất thải
lây nhiễm dạng lỏng
- Giảm thể tích chất thải
nếu kèm theo máy
nghiền
- Một số hóa chất khử
khuẩn không đắt
- Không phù hợp đối với
chất thải giải phẫu, chất
thải sắc nhọn, chất thải
dược phẩm và chất thải
hóa học
- Đòi hỏi nhân công có
trình độ
- Hóa chất nguy hại có thể

nhiệt
phân)
- Phù hợp với tất cả chất
thải lây nhiễm, hầu hết
chất thải hóa học và chất
thải dược phẩm
- Giảm đáng kể khối
lượng và thể tích chất
thải
- Không phá hủy được
toàn bộ chất thải gây độc
tế bào
- Chi phí đầu tư tương đối
cao
- Chi phí vận hành cao
- Đòi hỏi công nhân có
trình độ
- Phát sinh khí thải gây ô
nhiễm không khí nếu vận
hành và bảo dưỡng không
đảm bảo
- Chi phí đầu tư:
20,000 – 100,000
USD
- Chi phí vận hành:
0.6 USD/kg hoặc
đắt hơn
Các công nghệ có thể áp dụng cho công trình xử lý nước thải bệnh viện:
Lớp: Kinh tế- Đầu tư K32B Trang
10

Bãi lọc ngập nước
Hồ sinh học hiếu khí, kỵ khí hoặc tùy tiện
Khử khuẩn
Bằng Clo
Bằng tia cực tím
Bằng Ozon
Xử lý bùn
Ngăn nén bùn
Bể metal
Công trình làm khô bùn
2.6. Tiêu hủy sau cùng
Hóa chất nguy hại như tro lò đốt hoặc hóa chất chứa nhiều kim loại nặng phải được
chôn lấp an toàn trong các hố chôn xi măng, hoặc vận chuyển tới bãi chôn lấp đặc biệt
dành cho chất thải nguy hại. Bùn của hệ thống xử lý nước thải vốn được xem là chất thải
nguy hại cần được nạo vét định kỳ và tiêu hủy bởi công ty tiêu hủy chất thải có giấy phép
và đủ phương tiện chuyên dụng. Các chất thải có thể tái chế như nhựa, bìa các tông, hộp
kim loại phải được bán cho cơ sở tái chế có giấy phép hành nghề. Để đảm bảo tiêu hủy và
tái chế an toàn chất thải, bệnh viện phải ký hợp đồng với các công ty có giấy phép hành
nghề quản lý chất thải và phải thiết lập hệ thống hồ sơ chất thải để theo dõi chất thải từ
lúc phát sinh tới khi tiêu hủy cuối cùng. Tất cả nhân viên và công nhân có liên quan cần
được nâng cao nhận thức và được tập huấn để thực hiện nhiệm vụ của họ.
Lớp: Kinh tế- Đầu tư K32B Trang
11
GV: Sử Thị Thu Hằng Kinh tế môi trường
2.7. Thu gom và xử lý nước thải
Hình sau đây mô tả sơ đồ quản lý nước thải bệnh viện:
Hệ thống thu gom và xử lý nước thải bệnh viện cần phù hợp với “Quy chuẩn hệ
thống thoát nước trong nhà” và Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 7957:2008 về thiết kế hệ
thống thoát nước và các công trình xử lý nước thải bên ngoài và dự thảo Tiêu chuẩn Việt
Nam về thiết kế, vận hành, bảo dưỡng các công trình xử lý nước thải bệnh viện. Nước thải