1
TăVNă

Săthànhăcôngăcaăkăthut thătinhătrongăngănghimă( IVF) (1978)ălàăcucă
cáchămngătrongăđiuătrăvôăsinh.ăóngăgópăchoăsăthànhăcôngănàyăngoàiăcácăkăthută
trongălaboăthìăvicăraăđiăcácăthucăkíchăthíchăphátătrinătrngăcóămtăvaiătròăkhông
nh.ăTuyănhiênăbênăcnhăăkíchăthíchănhiuătrngăđăcóăthăchnălcăphôiăcóăchtălngă
cyă chuynă vàoă bungă tă cungă thìă mtă tácă dngă khôngă mongă mună gâyă raă làă hiă
chngăquáăkíchăbungătrngă(HCQKBT),ămtătrongănhngăbinăchngănghiêmătrngă
nhtă vàă hayă xyă raă caă kíchă thíchă bungă trngă trongă điuă tră vôă sinh.ă HCQKBTă
thngăxyăraăvàiăngàyăsauăkhiătiêmăthucăkíchăthíchărngătrng.ăTălăHCQKBTăă
mcăđănhăchimăkhongă20ă– 33%,ămcăđătrungăbìnhă3ă- 6%,ămcăđănngă0,1ă–
2%ătrongăcácăchuăkăthătinhătrongăngănghimăvàăcóăthădnăđnătăvong [6].ăBiuă
hină caă HCQKBTă nngă thngă rtă rmă r:ă bungă trngă to,ă bángă bng,ă trànă dchă
màngăphi,ăriălonăđinăgii,ăgimăthătíchătunăhoàn,ăthiuăniu,ătrmătrngăhnălàă
huytăkhi,ăsuyăgan,ăsuyăthn,ăhiăchngănguyăc suy hôăhpăcpăcaăngiăln [1].
Doăvyăcôngăvicădăđoán,ăngnăchn,ătheoădõiăvàăđiuătrăHCQKBTăkhôngăchălàă
tráchănhimăriêngăcaăcácăbácăsălâmăsàngămàăcònălàătráchănhimăcaăđiuădngă -
nhngăngiăluônăsátăsaoătheoădõiăbnhănhânăhàngăngàyătătrc và trong quá trình
điuătr.ăNgiăiuădngălàăcuăniăgiaăbnhănhânăvàăcácăbácăs,ăcngănhăhătră
bácăsălàmăttăhnătrongăđiuătrăHCQKBT [13].
Viămongămunălàmăgimătălăbinăchngăxyăraătrênăbnhănhânăcóăhiăchngă
quáăkíchăbungătrngătrongăđiuătrăhătrăsinhăsn,ăngiăđiuădngăcnăđcătrangă
băkinăthcăcăbnăvăHCQKBTăvàăcácăkănngăchmăsócăngiăbnhăđăcóăthăhiuă
rõăhnăcácăyuătănguyăc,ănhnăbitătriuăchng,ămcăđădinătin,ănguyênătcăxătrí,ă
theoădõiăvàădăphòngăchngăbnhănày.ăChuyênăđăđcăthcăhinăviăcácăniădungă
chínhăsauăđây:
1. Sinh lý quá trình hình thành và phát trin nang trng.
2. Hi chng quá kích bung trng.

khongă12ăngàyăcóămtănangătrngăđtăđnăgiaiăđonătrngăthànhăvàăphóngănoưn.ăCă
chăcaăsăchiêuămăcácănangătrngănguyênăthyăvnăchaăđcăhiuărõ,ădngănhă
Thang Long University Library3
khôngăphăthucăvàoăsăkimăsoátăcaătuynăyênămàăcóăthăphăthucăvàoăcácăyuătă
niătiăcaăbungătrng.ă
Vàoăcuiăchuăkăkinhănguyt,ăsăthoáiăhóaăcaăhoàngăthălàmăgimăđiăestradiol,ă
progesteron, inhibin A săkíchăthíchătuynăyênătngănngăđ FSH. Khongămt ngày
trcăkhiăbtăđuăchuăkăkinhămi,ăFSHătngălàmăkhiăphátăsăphátătrinăcaăcácănangă
trng.ăTuyănhiênăquá trình này đòiăhiăphiăthaămưnămtăsă điuăkină[9]:
- NngăđăFSHăphiăđtăđnămtăngngănhtăđnh.
- CácăthăthăcaăFSHăphiăhìnhăthànhăđyăđăăcácănangătrng.
- Ngoàiăra,ăphiăcóăyuătăniătiăca bungătrng.
DiătácădngăchăyuăcaăFSH,ăcácănangătrngăđcăchiêuămăsăphátătrină
văkíchăthcăvàăcóăchcănngăbàiătităhormon.
Phát trin v kích thc:
Cácă tă bàoă nangă giaă tngă vă să lng,ă cácă tă bàoă vă hìnhă thànhă bênă ngoàiă
màngăđáyăvàăcóăsătoăkhoangăchaădchănangăbênătrong.ăCácătăbàoănangătrngăcóătácă
dngădinhădngălàmăchoănoưnăphátătrin vàăbàiătit cácăthànhăphnăcaădchănang.
Chc nng bài tit hormon:
FSHăchăyuătácădngătrênătăbàoănang,ătrongăkhiăLHătácădngăchăyuătrênătă
bàoăvăvàămtăphnătrênătăbàoănang.
ThăthăcaăLHăxutăhinătrênătăbàoăv.ăLHăgnăvàoăthăthăcaănóătrênătăbàoă
văkíchăthíchătăbàoăvăsnăxutăandrogen,ăchăyuălàăandrostenedionăvàătestosteronătă
cholesterol.ăAndrogenăđcăsnăxutătătăbàoăvăđcăhpăthuăvàoădchănangăvàăsauă
đóăđcătăbàoănangăchuynăthànhăestradiol.
SătngănngăđăFSHăvàoăcuiăgiaiăđonătngăsinhăcaăchuăkăkinhădnătiă
tng snăxutăcácăthăthăcaăFSHătrênăcácătăbàoănang.ăFSHăgnăvàoăthăthăcaănóă


5
1.4. HINăTNG PHÓNG NOÃN
Phóngănoưnălàăhinătngămtănoưnăcóăkhănngăthătinhăđcăgiiăphóngătă
mtănangătrngăvtătri.
Thiăgianăphóngănoưnăthayăđiărtănhiuătrongătngăchuăkăkinh,ăngayăcătrênă
cùngămtăngiăphăn.ăcătínhăthiăgianătrungăbìnhăphóngănoưnălàă34 – 38ăgiăsauă
săkhiăphátăcaăđnhăLH.ăTuyănhiên,ănngăđăđnhăLHăphiăđcăduyătrìăítănhtătrongă
14 – 27ăgiăđăđmăboăchoăsătrngăthànhăhoànătoànăcaănoưn.ăThôngăthng,ăđnhă
LH kéo dài trong 48 – 50ăgi.ăPhóngănoưnăkhôngăphiălàămtăsăkinăđtăngt.ănhă
LHăkhiăphátămtăchuiăcácăbinăcămàăcuiăcùngădnăđnăsăphóngănoưn.

LH
Progesteron

EnzymăphơnăgiiăProteinăăăăăăăăăăăăăăăăăăăXungăhuytănang
(Collagenase)ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă(BƠiătităprostaglandin)

ThƠnhănangăyuăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăThmăhuytătngăvƠoănang
ThoáiăhóaăthƠnhătiăgòătrngăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăNangăphngăcng

Vănang
Phóng noãn
Hình 1.2: C ch phóng noãn [2]
6
CHNGăII
HIăCHNGăQUỄăKÍCH BUNGăTRNG


7
2.2. PHỂNăLOIă HIăCHNGăQUỄăKệCHăBUNGăTRNG
2.2.1. PhơnăloiăHCQKBTătheoăthiăđimăkhiăphátăbnhă
Nmă2006,ătácăgiăMathurăvàăcngăsă[10] phânăraă2ăloiăHCQKBTătheoăthiă
đimăkhiăphátăbnh:
- HCQKBT sm xyă raă trongă vòngă 10ă ngàyă t khiă kíchă thíchă rngă trngă bngă
hCG.ăHCQKBTăsmă phnăánhăsăđápă ngă tháiăquáăcaăbungătrngă viăkíchă
thíchăcaăhCGăngoiăsinh.
- HCQKBT mun xyă raă sauă 10ă ngàyă t khiă kíchă thíchă rngă trngă bngă hCG.ă
HCQKBTămunăgâyăraăbiăhCGăniăsinhă doăphôiălàmătătităraăhocăsădngă
hCGăhătrăgiaiăđonăhoàngăth.
2.2.2. PhơnăloiăHCQKBTătheoămcăđăbnh
- HCQKBT nh thngăcóăcácătriuăchngăđauăbngădi,ăkhóăchu,ătngăcânănh,ă
bunănôn,ătrên siêuăâmăthyăbungătrngă<ă5cm (3 – 4cm).
- HCQKBT trung bình:ăbngăcng,ăđau,ăbunănônăvàănôn,ăxutăhinădchătrongăă
bngătrênăsiêuăâm,ăăhematocrită>ă41%,ăbchăcuă>ă10.000/mm
3
, bungătrngă≥
5cm (5 – 7cm).
- HCQKBT nng:ă dchă trongă ă bngă nhiu,ă trànă dchă màngă phi.ă Hematocrit >
45%,ăbchăcuă>ă15.000/mm
3
. Thiuăniu,ăcreatinin: 1-1,5mg/dl, men gan tng,
bungătrngătoă8 – 10cm.
- HCQKBT rt nng:ătrànădchănhiuălàmăăbngăcng,ăgimăoxyămáu,ătrànădchă
màng tim. Hematocrit >ă 55%,ă bchă cuă >ă 25.000/mm
3
.ă Thiuă hocă vôă niu,ă
creatinin >1,5mg/dl,ăsuyăthn,ăbungătrngăto trên 12cm, suyăhôăhp,ăcóăthăcóă
Hình 2.2: Hình nh bung trng đa nang trên siêu âm
Thang Long University Library9
- NngăđăAMHă(antiămullerianăhormone)ătng. AMHăđcăchoălàăyuătădăđoánă
timănngăđápăngăbungătrng.ăAMHădoăcácătăbàoăhtăcaănangătrngăcóăhcă
nhăvàătinănangătrngăcóăhcătităra,ălàăthcăđoăđápăngăcaăbungătrng.ăKhiă
AMHăcóănngăđă1,26ăng/mlăthìăkíchăthíchăbungătrngăthànhăcôngă(98%).ăNguyă
căQKBTăxutăhinătrênăcácăbnhănhânăcóănngăđăAMHă>ă7ăng/ml.
- SănangătrngăthăcpăAFCă(antralăfollicleăcount)ănhiu,ătrênăsiêuăâmăthyămiă
bungătrngăcóă≥ă12ănangătrngăcóăhcăđngăkínhă2ă– 8 mm.
- ChăsăBMIăthp <18.
2.3.2. Yuătănguyăcăthăhai
Daăvào cáchăđápăngăcaăbungătrngăkhiăkíchăthíchăđădăđoánăsăxutăhină
caăHCQKBTăgm: nngăđăE2ă>ă4000pg/ml,ăkíchăthcănangătrngătrênă14mmăvàă
sălngănangătrng trên 20 nang,ăsălngănoưnăchcăhútăđc trên 20 noãn.
2.4. CỄCăBINăPHỄPăPHọNGăNGAăHIăCHNGăQUỄăKệCHăBUNGăTRNG
NgnăchnăhoànătoànăHCQKBTălàăkhôngăthănhngăxácăđnhăsmănhngăyuă
tănguyăcătimătàngăvàăqunălýălâmăsàngăcnăthnăbnhănhânăbăHCQKBTăthìătălăvàă
mcăđăHCQKBTăcóăthăgimăđiăđángăk.ăChinălcăngnăchn HCQKBT cóăthă
chia thànhăhaiăloi [4]:
* Loi phòng nga th nht (đi vi các yu t nguy c ca bn thân bnh
nhân): kíchăthíchăbungătrngăphùăhpăviătngăbnhănhânăsauăkhiăđưăđánhăgiáăcácă
yuătănguyăcăthănhtăvàăphânăloiăbnhănhânăđápăngăkém,ăbìnhăthngăhocăquáă
mnh.
* Loi phòng nga th hai (đi vi cách đáp ng ca bung trng khi kích
thích): khiăcóăxutăhinăcácăyuătănguyăcăxutăphátătăđápăngăquáămcăcaăbungă

hiă chngă cóă vă nhă songă songă viă să gimă dnă caă hCGă ngoiă sinhă trongă máu.ă
Trong trngăhpăbnhănhânăcóăthai,ănngăđăhCGătrongămáuătipătcătngădoăsăbàiă
tităcaăhCGăniăsinh,ăcóăthălàm choăHCQKBTănngăhnăvàăkéoădàiă [5].
Viă nhngă bnhă nhână cóă HCQKBTă nhă vàă trungă bìnhă cóă thă đcă điuă tră
ngoiătrú.ăVìăvy,ăngiăđiuădngăcnăhngădnăbnhănhânăchăđănăung,ănghă
ngi,ădùngăthucătheoăchăđnhăcaăbácăs.ăVi nhngăbnhănhânăcóăHCQKBTănng
hocărtănngăphiăđiuătrătiăbnhăvin,ăngiăđiuădngăcnălàmăttăcôngătácăchmă
sócăbnhănhân.
3.2. HNGăDNăBNHăNHỂNăCịăHCQKBTăNHăHOCăTRUNGăBỊNHăCă
IUăTRăNGOIăTRÚ
NhngătrngăhpăHCQKBTănhăhayătrungăbình,ăcóăhematocrit <ă44%ăbnhă
nhânăcóăthăđcăđiuătrăngoiătrúă[12]:
3.2.1.ăHngădnăchăđănghăngi
Bnhă nhână cnă nmă nghă tiă ging,ă tránhă hotă đngă thă lcă đă phòngă tnă
thngăvàăxonăbungătrng.ăTuyănhiênăbnhănhânăkhôngănht thităphiănmănghă
tuytăđi đătránhătcămchădoăhuytăkhi. 12
3.2.2. Hngădnăchăđănăung
Bnhănhânănênăungănhiuănc:ăítănhtă2ălít/ngày,ă1giăphiăungăncămtă
ln,ăbăsungăđin giiăbngăvicăphaăthêmăoresol đăung,ătránhăđăungăcnăvàăcafé,ă
ungăđăncăsaoăchoăncătiuăcóămàuăvàng trong vàă2ăgiăđiătiuă1ăln.ă
năchăđănhiuăđmănhătht,ătôm,ăcua,ăcá ănhmăbăsungălngăproteinăđưăbă
thoátăraăkhiălòngămch.
3.2.3.ăHngădnăchăđădùngăthuc
Dùngăthucătheoăchăđnhăcaăbácăs.

- Xétănghim:ăhematoritătngă≥ă5%ăhayăhematocrit ≥ă45%.
Kăhochăchmăsócăcăthănhăsau:
3.3.1. Duyătrìăcơnăbngădchăchoăbnhănhơn
HCQKBTăcóăđcăđim làăthoátădchătămáuăvàoăcácăkhoangăcaăcăthănhăă
bng,ăkhoangămàngăphi, màng timădoătngătínhăthmăthànhămch. Vì vyăqunălý
dchălàămtătrongănhngănguyênălýăcăbnăđiuătrăHCQKBT,ăcóă4ătiêuăchunăcnăthită
đăduyătrìăcânăbngădchălàă[12]:
- Lngăncătiuăđàoăthiătngăngăviălngăncăcăthănhn.
- Trngălngăcăthăcnăđcăduyătrì.
- Nngăđăhemoglobinăvàăhematocrităphiăđcănăđnh.
- Chu vi vòng bngăsăcungăcpăthôngătinăcóăgiáătrătheoădõiăsăphátătrinădchăcă
trngăvìăvyăcnăkimăsoátăngayăsauăkhiăchcăhútătrng.
3.3.2.ăTheoădõiăvƠăchmăsócăbnhănhơn
Bnhănhânăniătrúăcó HCQKBT phi đcătheoădõiăvàăchmăsóc theo chăđnh
nghiêm ngt caăbácăsăchoăđnăkhiăcácăduăhiuăđcăgiiăquytătrităđ.
Các duăhiuăsauăđâyăđcătheoădõi [1]:
- Duă hiuă sinhă tn:ă huytă áp,ă mchă (nhpă tim), nhpă hôă hp và thână nhită (4ă
gi/1ln).
- Cânănngăvàăchuăviăvòngăbngăđoăhàngăngày.
- Theo dõi và duy trìăcânăbngălngăncăvàoăvàăraăhàng ngày.
- Xétănghimămáuăhàngăngày:ăkimătraăcôngăthcămáuăđyăđ,ăkimăsoátăsăđôngă
máu,ă urêă máuă vàă đină giiă đ,ă cácă chcă nngă gan,ă xemă cóă riă lonă đină giiă
không,ănhătngăkali,ăgimănatriămáu,ăđngăthiătngăhematocrit vàăgimăthanhă
thiăcreatinin.
- Siêuăâmăhăchu:ăkíchăthcă2ăbungătrng,ădchăăbng (1 ln/ngày).
Bnhănhânăcóămáuăcôă(Hbă>14g/dl,ăhematocrit > 45%) cnăphiătruynătnhă
mchă 500mlă HES (hydroxyethyl starch),ă liuă tiă đaă hàngă ngàyă làă 33ml/kg,ă truynă
chmăđătránhăxungăhuytăphi.
thoátămch,ănênăcóănguyăcăhìnhăthànhăcácăccămáuăđôngăgâyătcămch.ăVìăvyăcácă
bnhănhânănàyăđcăphòngătcămch doăccămáuăđôngăbngăsădngăheparinăcóătrngă
lngăphânătăthp, liuătuăthucăvàoăcânănngăcaăbnhănhân.
3.4. QUYăTRỊNHăCHMăSịCăIUăDNGăIăVIăBNHăNHỂNăBăHCQKBTă
NNGă/ăRTăNNG
Quyătrìnhăchmăsócăđiuădngăgmă5ăbc,ădoăngiăđiuădngăthcăhină
nhmăchmăsócăbnhănhânăđtăktăquăttănht:
 Nhnăđnh.
 Chnăđoán điuădng.
 Lpăkăhoch chmăsóc.
 Thcăhinăkăhochăchmăsóc.
 Lngăgiáăsauăchmăsóc.
3.4.1. Nhnăđnh
a. Hành chính:
Hiăbnhănhânăhocăngiănhàăbnhănhân:ăHătên,ătui,ăgii, nghănghip,ăđaă
ch,ăngàyăgiăvàoăvin.ăKhiăcnăliênăhăviăai.
b.ăBnhăán 16
- Lýădoăvàoăvin.
- Bnhăsăđiuătrăvôăsinh:ăđưăđiuătrăvôăsinhăbngăthătinhătrongăngănghimăă
đâu?ăưăđcăkíchăthíchăbungătrngăkhiănào?ăưăđcăchcăhútătrngăcáchăđâyă
bao lâu?ăSauăkhiăchcăhútătrngăcóănhngătriuăchngăgìălàmăbnhănhânăkhóăchuă
phiăvàoăvin?
- Cácăloiăthucăđưăsădngălàăgì?
- Tinăsăbnăthân:ăPARA (săconăsinhăđătháng,ăsăconăsinhăsm,ăsălnăsyăthai,ă
săconăcóăhinănay) ?ăCóăbăbnhăphăkhoaănàoăkhông?ăNgoàiăvôăsinhăcònămcă
bnhăgìăkhácăkhông? Có dăngăthucăgìăhayăchtăgìăkhông?
- Tinăsăgiaăđình:ătrongăgiaăđìnhăcóăaiăbăvôăsinhăkhông?ăCóăaiăbăbnhăgìăkhácă

hinătiănhăthănào (sălnănămiăngày,ăsălngăvàăchtălngămiăbaăn)?
- Bnhănhânăđiătinăcóăgìăbtăthngăkhông,ămàuăsc, sălngăvàătínhăchtăphână
(lng,ănhưo,ărn).
H tit niu – sinh dc
- Chmăthnă– Bpăbnhăthnănhăthănào?
- Cóăcuăbàngăquangăkhông?
- Ncătiu:ămàuăsc,ăsălng,ătínhăcht?
- Sinhădcăvàăhuămônăcóătnăthngăgìăkhông?ăTínhăchtătnăthngăthănào?
H ni tit
- Bnhă nhână cóă đangă bă bnhă niă tită gìă không?ă cóă đangă dùngă thucă niă tită gìă
không?
H c, xng, khp
- Vnăđngăcácăchiăthănào?
- C,ăxng, khpăcóăbătnăthngăkhông?
Mt:ăcóăđau,ăviêmădínhăkhông?
Tai Mi Hng:ăcóătnăthngăgìăkhông?ă(niêmămc,ămàuăscăniêmămc….)
Thn kinh, tâm thn
- Cóătnăthngăthnăkinhăkhông?
- Ngăđcăkhông? Ngăcóăsâuăgicăkhông? Ng mtăngày baoănhiêuăgi?
Các vn đ khác
- Văsinh:ăqunăáo,ăđuătóc,ămóngătay,ămóngăchânăcóăgnăgàngăschăsăkhông?
S hiu bit ca bnh nhân và ngi nhà bnh nhân v bnh vô sinh và HCQKBT
nh th nào?
Tham kho h s bnh án
- Cácăxétănghiêmăcnălâmă sàng:ă Xétănghim máuă(Hb,ăhematocrit…), ncătiuă
(màu sc,ăsălng,ătínhăcht,ăthànhăphn)? 18
- Siêuăâmăăbng,ăbungătrng?
19
10. Bnh nhân và gia đình cha hiu bit đy đ v bnh ca mình LQ cha
đc cung cp đy đ kin thc v bnh và cách chm sóc bnh nhân.
KQM:ăBnhănhânăvàăgiaăđìnhăhiuărõăvăbnhăcaămìnhăvàăyênătâmă
điuătr.

3.4.3.ăLpăkăhochăchmăsóc
1. Theo dõi du hin sinh tn 4h/ln:
oămch,ăhuytăáp,ănhpătim,ăthânănhită4h/ln.ăGhiăvàoăbngătheoădõi.ăNu có
dinăbinăbtăthngăphiăbáoăngayăviăbácăs.

Hình 3.3: m mch cho bnh nhân

2. Chm sóc làm gim khó th cho bnh nhân:
- ánhăgiáămcăđăkhóăth:ămănhpăth,ăkiuăth,ăngheăphi, đoălngăSp02ă
4h/lnăvàăghiăvàoăbngătheoădõi. 20
- Nuăbnhănhânăcó khóăth:ăchoăbnhănhâ nmăđuăcao,ăniărngăqunăáo,ăkêăcaoă
chân, choăthăoxyătheoăyălnh. Bnhănhân thăttăhnăthìănhpătimăsănăđnhă(nuă
khôngăcóătrànădchămàngătim).
- Nuăbnhănhânăkhôngătăthăđc:ă
 Phăgiúpăbácăs chcădòămàngăbng,ămàngăphiănuăcóăchăđnh.
 Phăgiúpăbácăs đt niăkhíăqună( NKQ),ăm khíăqună( KQ).ăChmăsócăbnhă
nhânăcóăđtăNKQ,ămăKQ
3. Chm sóc làm gim đau bng cho bnh nhân:
- ánhăgiáămcăđăđauăcaăbnhănhânătheoăthangăđim VAS ( Visual analogue

- oăcânănng:ă1ăln/ngày.
- Theoădõiăktăquăxétănghimămáu:ăđinăgiiăđ,ăHb,ăhematocrit…
- Thcăhinăyălnhăthucăvàătruynădchăcaăbácăs.
Biăphăđăncăvàăđinăgiiăthìăhuytăápăsătngătrăli.
7. Phòng nga và chm sóc bnh nhân có huyt khi:
- Thcăhinăyălnhăthucăchngăđôngămáu.
- Hngădnăbnhănhânăcáchăxoaăbópăcăthătránhăhuytăkhi:ămátăxaănhănhàngă
cácăchiătheoăchiuăđiăcaămáuăvătim,ăngâmăchânăvàoăncăm.ăVnăđngănhă
nhàngă tránhă nmă tnh tiă trênă gingă quáă nhiu.ă Khiă điă ngă kêă caoă chână hnă
ngc.
- Hngă dnă bnhă nhână cáchă phátă hină huytă khi:ă bană đu,ă bnhă thngă biuă
hin:ămiăchân,ănngăchân,ăđauămiăhocăcngănngăbpăchân;ăsngămtăcáăchână
nhtălàăvàoăbuiăti;ăcmăgiácăbă“chutărút” ăbpăchânăvăđêm;ă“têănhăkinăbò”ă
hocă ngaă ă bànă chân;ă cóă nhngă “đngă gână xanh”ă niă trênă da;ă đau,ă cóă “vt
chàm”,ăloétăhocăviêmăvùngăcăchân.ăCácătriuăchngănàyătngăkhiăđngălâuăvàă
gimăđiăkhiănmăgácăchânălênăcao.ăDnădn,ămtăbênăchânăhocăcăhaiăchânăsngă
phù, nhtălàăkhiăđngălâu,ăđauăbpăchân vàăchutărútăvăđêmăxy raănngăhnăvàă
thngăxuyênăhn.ăNngăhnăna,ăbnhănhânăcóăthăbăviêmătcătnhămch:ăchână
sngătoănhanh,ănóng,ăđăvàăđau,ăcácătnhămchăniărõăvàăcng.ă
- Theoădõiăktăquăxétănghim cácăyuătăđôngămáu.
8. Hng dn ch đ n ung hp lý:
- măboădinhădng choăbnhănhân:ăđmăboăđă3000 Kcal/ngày, chia thành 5 –
6ăbaănh.
- Thcăhinăchăđănăgiàuăđm,ănhiuănatri,ăítăkali.ăNênănăcácăloiăthtăđă(thtăbò,ă
cáăhi…),ăthtăgà,ătht cu,ăcá,ătrng,ăđu,ălc,ăcácăsnăphmătăsaăvàăđuănành.ă
Hnăchănăcácăloi:ăchui,ăđào,ăquăb,ăkhoaiătây,ăkhoaiălang,ăbíăđ,ăatisoă(vìă
chaănhiuăkali). 22
23

Hình 3.4: o huyt áp cho bnh nhân
2. Chm sóc làm gim khó th cho bnh nhân:
Nuăbnhănhân cóăkhóăthăthcăhinăcácăchmăsócălàmăgimăkhóăthăchoăbnhă
nhân căthănhăphnălpăkăhoch.
3. Chm sóc làm gim đau bng cho bnh nhân:
Nuăbnhănhân cóăđau,ătcăbngăthcăhinăcácăchmăsócălàmăgimăđauăbngăchoă
bnhănhân căthănhăphnălpăkăhoch.
4. Ph giúp bác s chc dò màng bng, màng phi nu có ch đnh:
Khi bnhănhân cóăchăđnhăchcădòămàngăbng,ămàngăphi,ăthcăăhinăkăhochă
phăgiúpăbácăs chcădòămàngăbng,ămàngăphiă(chunăbădngăc,ăchunăbăngiă
bnh,ăchmăsócăbnhănhânătrongăvàăsauăkhiăchc). 24

Hình 3.5: Xe chun b dng c chc Hình 3.6: Hình nh dch  bng trên siêu âm
dch  bng

5. Chm sóc làm gim s chán n, triu chng nôn và bun nôn  bnh nhân:
Khi bnhănhân cóăchánăn,ănônăvàăbunănônăthcăhinăcácăchmăsócălàmăgimănônă
vàăbunănônăchoăbnhănhân.ăHngădnăbnhănhân năthànhănhiuăba,ăthayăđiăthcă
năhpăkhuăv.
6. Theo dõi mc đ mt nc, ri lon đin gii:
7h: Tínhălngădchătruynăvào.ăoălngăncătiuă24h.ăoăvòngăbng,ăcânănngă
caăbnhănhân.
Theoădõiăcácăktă quă xétă nghimăhóa sinh máu,ă côngăthcămáu, nuăcóăgìăbtă