Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
PHẦN MỞ ĐẦU
Cũng như các môn học khác trong nhà trường phổ thông môn Địa lí
cũng đang đứng trước những vận hội và thách thức mới. Để phù hợp với đặc
trưng môn học đồng thời thực hiện tốt quá trình đổi mới phương pháp giáo
dục theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh thì việc dạy và học địa lí
trong nhà trường phổ thông muốn đạt hiệu quả cao cần phải có sự kết hợp
nhuần nhuyễn trong việc khai thác hệ thống kênh chữ và kênh hình. Sở dĩ như
vậy vì kênh hình ngoài chức năng đóng vai trò là phương tiện trực quan minh
hoạ cho kênh chữ nó còn là một nguồn tri thức lớn có khả năng phát huy tính
tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Bên cạnh đó
thông qua kênh hình con đường nhận thức của học sinh được hình thành, giúp
cho học sinh tự mình phát hiện và khắc sâu kiến thức. Sử dụng kênh hình còn
giúp cho giáo viên tổ chức việc dạy và học theo đặc trưng bộ môn nhằm đạt
hiệu quả cao.
Trong thời gian gần đây sách giáo khoa Địa lí đã có nhiều thay đổi phù
hợp hơn với nhu cầu đổi mới dạy và học. Trong đó, số lượng kênh hình chiếm
tỉ lệ khá cao với nội dung phong phú: bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh, bảng số liệu
và được thể hiện bằng màu sắc có tính khoa học, trực quan cao đảm bảo thuận
lợi cho việc dạy và học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học
sinh. Để có thể khai thác được tối đa hệ thống kiện thức của sách giáo khoa
việc hướng dẫn cho học sinh phương pháp khai thác hệ thống kênh hình là
một trong những nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên Địa lí. Vì vậy, tôi
chọn để tài nghiên cứu: “Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học
Địa lí lớp 12 – chương trình cơ bản”.
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
1
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
PHẦN NỘI DUNG
áp dụng các phương pháp tích cực vào trong giảng dạy. Kênh hình còn giúp
cho giáo viên đào sâu thêm kiến thức, từ đó truyền đạt cho các em học sinh
những kiến thức phù hợp với thời đại, xu hướng phát triển. Đồng thời cũng
tạo điều kiện cho giáo viên trình bày bài giảng một cách đầy đủ, sâu sắc.
Đối với học sinh:
Vai trò của kênh hình đối với học sinh được thể hiện rõ qua sơ đồ sau:
Kênh hình giúp cho học sinh khám phá ra bản chất, quy luật của nhiều
sự vật, hiện tượng địa lí trừu tượng, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh nắm
vững kiến thức và ghi nhớ bền lâu.
Kênh hình còn góp phần kích thích hứng thú học tập cho học sinh, tạo
ra động cơ học tập, rèn luyện, cho các em thái độ tích cực đối với tài liệu học
tập mới. Bên cạnh đó nó còn góp phần rèn luyện cho các em tư duy phân tích,
tổng hợp phát hiện ra bản chất của sự vật hiện tượng ẩn sau các hình thức biểu
hiện bên ngoài, kích thích tính tò mò và lòng ham hiểu biết của các em.
1.1.3. Phân loại kênh hình
Hiện nay có nhiều cách phân loại kênh hình. Tuy nhiên cách phân loại
này chưa thực sự thống nhất với nhau.
Một số tác giả phân thành 3 loại chính:
- Các vật thật: động vật sống, thực vật sống trong môi trường tự nhiên,
các khoáng vật, mẫu vật
- Các vật tạo hình: tranh ảnh, hình vẽ, băng hình
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
3
HỌC SINH
- Lĩnh hội kiến thức
- Rèn luyện kĩ năng
- Hứng thú, say mê học
tập
KÊNH HÌNH
- Phương tiện trực quan
2.1. Tình hình giảng dạy địa lí lớp 12 hiện nay
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
4
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
Hiện nay, cùng với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa tạo
điều kiện cho học sinh có thể tự học và tự nghiên cứu nhiều hơn thì việc đổi
mới phương pháp cũng đang được các giáo viên chú ý và thực hiện. Một loạt
các phương pháp dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” đã và đang được giáo
viên sử dụng trong quá trình dạy học.
Đối với môn Địa lí, việc đổi mới phương pháp dạy học để phát huy tính
tích cực, chủ động tìm tòi kiến thức càng có ý nghĩa quan trọng. Trong thực tế
giảng dạy Địa lí hiện nay có thể thấy việc sử dụng kênh hình ngày càng phổ
biến và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc cung cấp kiến thức cho
học sinh. Đây là một phương tiện dạy học tích cực, nó không chỉ có chức
năng là minh hoạ cho bài giảng mà còn góp phần là nguồn cung cấp kiến thức
mới lạ, hiệu quả sinh động, hấp dẫn. Kênh hình còn giúp cho giáo viên thuận
lợi và tiết kiệm thời gian trong quá trình giảng dạy địa lí.
Tuy nhiên, việc khai thác và sử dụng kênh hình địa lí vẫn còn nhiều
hạn chế. Một số giáo viên chưa nhận thức được đầy đủ vai trò của hệ thống
kênh hình, cho rằng kênh hình chỉ là đồ dùng trực quan nên việc sử dụng
kênh hình chỉ mang tính chất minh hoạ cho kênh chữ. Ngoài ra một số giáo
viên đứng tuổi, những giáo viên ở vùng sâu, vùng xa thường ít hoặc không sử
dụng đồ dùng trực quan để tạo nhu cầu và hứng thú cho học sinh.
Về phía học sinh, sau khi được học địa lí với phương pháp dạy học tích
cực đa số các em hứng thú và thích học môn Địa lí, thái độ học tập của các
em thay đổi theo chiều hướng tích cực. Các em có kĩ năng khai thác kiến thức
từ kênh hình khá hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều học sinh vẫn coi địa lí là môn
phụ cho nên học tập không nghiêm túc, mang tính chống đối và ít khi duy trì
được hứng thú lâu dài với môn học.
nên không những đảm bảo tính trực quan, thẩm mĩ mà còn kích thích hứng
thú học tập của học sinh. Dựa vào hệ thống kênh hình được cung cấp, học
sinh tri giác nhanh, phát hiện ra các xu thế chính, các đặc điểm chủ yếu của sự
vật hiện tượng. Ngoài ra một số sơ đồ, biểu đồ còn thể hiện cả mối quan hệ
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
6
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
qua lại giữa các hiện tượng, các quá trình địa lí, các lược đồ trong SGK được
khái quát hoá nhằm nhấn mạnh các kiến thưc quan trọng nhất.
Kênh hình được bố trí không những trong các bài học lí thuyết mà còn
được thể hiện trong các bài thực hành nên việc rèn luyện kĩ năng địa lí với
kênh hình cũng chiếm một vị trí quan trọng. Lúc này việc rèn luyện kĩ năng
địa lí được chuyển hoá sang việc xây dựng một số loại kênh hình phù hợp với
trình độ nhận thức của học sinh. Ngoài ra, ngay dưới mỗi kênh hình đều có
những câu hỏi đòi hỏi mức độ tư duy của học sinh. Qua hệ thống câu hỏi này
khi quan sát kênh hình học sinh có được những định hướng cụ thể cho việc tự
lực tìm ra tri thức địa lí.
Như vậy, với những đổi mới về chương trình và sách giáo khoa theo
quan điểm dạy học tích cực tạo ra nhiều tình huống học tập. Kiến thức được
trình bày bằng nhiều hình thức khác nhau thông qua kênh hình và kênh chữ.
Điều này tạo nên hứng thú học tập bộ môn, kích thích lòng ham hiểu biết giúp
việc dạy và học trở nên nhẹ nhàng và dễ dàng hơn.
1.2. Các loại kênh hình trong SGK Địa lí 12 – chương trình cơ bản
1.2.1. Hệ thống lược đồ
lược đồ là các loại bản đồ vẽ sơ lược các nội dung chính cần thiết, phục
vụ riêng cho từng bài học. Lược đồ và bản đồ in trong SGK có tác dụng minh
hoạ cho bài giảng của giáo viên – học sinh khai thác những tri thức tiềm ẩn,
làm cho bài học trở nên sinh động, học sinh dễ tiếp thu, khắc sâu được kiến
thức và qua đó hiệu quả của giờ học địa lí được nâng cao hơn.
Điều này tạo thuận lợi cho giáo viên và học sinh trong quá trình giảng dạy và
học tập địa lí. Giúp cho việc phân tích các hiện tượng địa lí được chính xác và
phù hợp với xu thế phát triển.
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
8
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
1.2.3. Các sơ đồ, lát cắt địa hình
Hiện nay, với việc dạy học theo xu hướng mới, sơ đồ không chỉ thể
hiện các đối tượng địa lí cụ thể và các mối quan hệ của chúng mà còn dùng để
tiến hành sơ đồ hoá trong quá trình dạy học địa lí. Nghĩa là toàn bộ nội dung
bài học được giáo viên tóm tắt lại bằng sơ đồ. Trong SGK có 10 sơ đồ và 01
lát cắt.
2. Những yêu cầu về việc sử dụng kênh hình trong dạy học địa lí
2.1. Yêu cầu về các loại kênh hình
Đối với môn Địa lí, một môn khoa học được xếp vào các ngành khoa
học thực nghiêm thì các phương pháp dạy học có ý nghĩa quan trọng. Hiện
nay, trong mỗi giờ học địa lí, các kênh hình được tạo ra từ phương tiện dạy
học luôn được sử dụng thường xuyên và có vai trò không nhỏ trong việc điều
khiển hoạt động nhận thức của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên.
Đồng thời nó cúng là nguồn tri thức phong phú để học sinh độc lập tìm tòi và
rèn luyện các kĩ năng cần thiết. Để nâng cao hiệu quả của việc khai thác kênh
hình trong quá trình dạy học địa lí thì bản thân kênh hình phải đảm bảo các
yêu cầu sau:
2.1.1. Tính khoa học
Các kênh hình được sử dụng trong dạy học địa lí phải đảm bảo tính
khoa học. Một trong những yêu cầu khoa học đẩu tiên là kênh hình phải đảm
bảo tính chính xác về đối tượng địa lí, các hiện tượng địa lí cần thể hiện trên
các kênh hình phải có sự tương ứng với thực tế. Đặc biệt là đối với bản đồ
phải có độ chính xác về tính khoa học cũng như phương pháp thể hiện.
vừa có tác dụng thu hút học tập của HS vừa có tác dụng giáo dục óc thẩm mĩ
cho HS.
2.2. Đề xuất các loại kênh hình cụ thể trong dạy học địa lí 12.
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
10
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
Với đặc trưng là môn khoa học thực nghiệm, có mối quan hệ logic, chặt
chẽ trong nội dung. Do vậy, trong quá trình dạy học địa lí cũng có những
điểm riêng: có một số loại kênh hình có thể được sử dụng trong nhiều bài học,
song cũng có một số loại kênh hình chỉ phù hợp cho một nội dung cụ thể.
Bên cạnh hệ thống kênh hình thiết kế sẵn trong SGK thì trong quá trình
giảng dạy giáo viên có thể kết hợp sử dụng thêm một số kênh hình nhằm nâng
cao hiệu quả dạy và học. Cụ thể trong từng bài có thể sử dụng các kênh hình
sau:
STT Tên bài Loại kênh hình được sử dụng
1 Việt Nam trên đường đổi
mới và hội nhập
- Biểu đồ thể hiện chỉ số giá tiêu dùng các
năm 1986 - 2005
- GDP theo giá so sánh 1994, phân theo
thành phần kinh tế
- Tranh ảnh về thành tựu kinh tế xã hội
của Việt Nam trong những năm qua
2 Vị trí địa lí, phạm vi lãnh
thổ
- Lược đồ hình thể Việt Nam
- Átlát địa lí Việt Nam
- Bản đồ hành chính Châu Á
3 Thực hành: Vẽ lược đồ
dạng
- Atlat đại lí Việt Nam
- Lược đồ các miền địa lí tự nhiên
- Tranh ảnh về cảnh quan đặc trưng của
các miền.
9 Thực hành: Đọc bản đồ địa
hình, điền vào lược đồ
trống một số dãy núi, đỉnh
núi
- Bản đồ địa hình Việt Nam
- Lược đồ trống
10 Vấn đề sử dụng và bảo vệ
tự nhiên
- Các bảng số liệu thể hiện sự suy giảm
của các loại tài nguyên thiên nhiên.
- Tranh ảnh và videoclip mô tả sự khai
thác các nguồn tài nguyên.
11 Bảo vệ môi trường và
phòng chống thiên tai
Hình ảnh và các video về tình trạng ô
nhiễm môi trường và các thiên tai ở Việt
Nam
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
12
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
12 Đặc điểm dân số và phân
bố dân cư nước ta
- Biểu đồ tỉ lệ gia tăng dân số qua một số
năm
các ngành sản xuất chính
- Tranh ảnh về nông nghiệp cổ truyền và
nông nghiệp hàng hoá.
17 Vấn đề phát triển nông
nghiệp
- Biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất ngành
trồng trọt.
- Sơ đồ về điều kiện phát triển ngành
trồng trọt và chăn nuôi.
- Hình ảnh về hoạt động của ngành trồng
trọt và chăn nuôi.
- Át lat địa lí Việt Nam
18 Vấn đề phát triển ngành
thuỷ sản và lâm nghiệp
- Bảng số liệu sản lượng và giá trị sản
xuất thuỷ sản qua một số năm
- Át lat địa lí Việt Nam
- Tranh ảnh về các hoạt động đánh bắt và
nuôi trồng thuỷ sản.
19 Tổ chức lãnh thổ nông
nghiệp
- Bảng số liệu và cơ cấu trang trại phân
theo ngành sản xuất
- Biểu đồ số lượng trang trại phân theo
năm thành lập trang trại và phân theo
vùng
- Át lat địa lí Việt Nam
20 Cơ cấu ngành công nghiệp - Sơ đồ cơ cấu ngành công nghiệp
- Biểu đồ sự chuyển dịch cơ cấu ngành
công nghiệp.
mại và du lịch
- Át lat địa lí Việt Nam
- Biểu đồ cơ cấu giá trị xuất nhập khẩu
của nước ta giai đoạn 1990 – 2005
- biểu đồ giá trị xuất, nhập khẩu của nước
ta giai đoạn 1990 – 2005
- Sơ đồ các loại tài nguyên du lịch
- Bản đồ du lịch
- Biểu đồ số lượt khách và doanh thu từ
du lịch của nước ta
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
15
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
25 Vấn đề khai thác thế mạnh
ở Trung du và miền núi
Bắc Bộ
- Át lat địa lí Việt Nam
- Sơ đồ về các thế mạnh của Trung du và
miền núi Bắc Bộ
- Hình ảnh về cảnh quan và hoạt động sản
xuất của vùng
26 Vấn đề chuyển dịch cơ cấu
kinh tế theo ngành ở Đồng
bằng sông Hồng
- Sơ đồ các thế mạnh chủ yếu của đồng
bằng sông Hồng
- Biểu đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo
ngành ở Đồng bằng sông Hồng
- Át lat địa lí Việt Nam
- Átlat địa lí Việt Nam
-Lược đồ khai thác lãnh thổ theo chiều
sâu ở Đông Nam Bộ
- Hình ảnh về hoạt động kinh tế của vùng
31 Vấn đề sử dụng hợp lí và
cải tạo tự nhiên ở dồng
bằng sông Cửu Long
- Át lat địa lí Việt Nam
- Lược đồ cấc loại đất chính ở Đồng bằng
sông Cửu Long
- Sơ đồ các loại đất chính ở đồng bằng
sông Cửu Long
- Biểu đồ cơ cấu sử dụng đất của ĐBSH
và ĐBSCL
- Hình ảnh về hoạt động cải tạo tự nhiên
của đồng bằng sông Cửu Long
32 Vấn đề phát triển kinh tế,
an ninh quốc phòng ở biển
đông và các đảo, quần đảo
- Átlat địa lí Việt Nam
- Hình ảnh về hoạt động phát triển tổng
hợp kinh tế biển: chế biến thuỷ sản, khai
thác dầu, du lịch biển
33 Các vùng kinh tế trọng
điểm
- Át lat địa lí Việt Nam
- Bảng một số chỉ số kinh tế của ba vùng
kinh tế trọng điểm ở nước ta
- Lược đồ các vùng kinh tế trọng điểm
3. Sử dụng kênh hình trong các khâu của quá trình dạy học địa lí
Sử dụng kênh hình trong quá trình giảng bài mới giúp HS có những
biểu tượng trung thực về các mặt khác nhau của đối tượng địa lí. Điều này
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
18
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
giúp cho việc nắm khái niệm và kiến thức địa lí cơ bản trở nên vững chắc
hơn.
Trong quá trình giảng dạy có sử dụng kênh hình giáo viên đã rèn luyện
cho HS những kĩ năng địa lí cơ bản: kĩ năng làm việc với các loại lược đồ,
bản đồ, kĩ năng vẽ các loại lược đồ, phân tích biểu đồ, bảng số liệu
Để sử dụng kênh hình trong quá trình giảng bài mới có hiệu quả đồng
thời tạo được không khí học tập hứng thú , giáo viên địa lí cần tuân theo các
yêu cầu sau:
- Giáo viên cần có kĩ năng thành thạo hợp lí khi sử dụng từng loại kênh
hình cũng như hiểu các vấn đề được phản ánh trên kênh hình.
- Giáo viên có sự chuẩn bị trước hệ thống câu hỏi có liên quan đến
kênh hình mà mình định sử dụng trong tiết học.
- Giáo viên kích lệ, động viên các em cũng như linh hoạt điều khiển các
hoạt động của lớp học.
- Lựa chọn các phương pháp phù hợp để giảng bài khi có sử dụng kênh
hình.
3.3. Sử dụng kênh hình để củng cố kiến thức
Để thực hiện khâu này, giáo viên có thể sử dụng chính các phương tiện
trực quan đã giảng dạy kết hợp với hệ thống câu hỏi trắc nghiệm và dạng bài
text ngắn. Giúp HS củng cố bài học và đảm bảo được tính độc lập trọng nhận
thức của HS.
3.4. Sử dụng kênh hình trong khâu đánh giá, kiểm tra
Đánh giá, kiểm tra mức độ lĩnh hội kiến thức địa lí của học sinh dựa
vào kênh hình vừa có tác dụng tái hiện kiến thức cũ, vừa có khả năng củng cố,
mối quan hệ của các đối tượng địa lí mà không một phương tiện nào khác có
thể làm được. Những kí hiệu, màu sắc, cách biểu hiện trên bản đồ là những
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
20
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
nội dung địa lí đã được mã hoá trở thành thứ ngôn ngữ đặc biệt đó là ngôn
ngữ bản đồ.
Về mặt phương pháp bản đồ được coi là phương tiện trực quan giúp
cho HS khai thác, củng cố kiến thức và phát triển tư duy trong quá trình học
địa lí.
4.1.1. Các biện pháp hình thành kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ cho
HS
Để khai thác các tri thức địa lí trên bản đồ, lược đồ trước hệt HS phải
nắm được những kiến thức lí thuyết về bản đồ trên cơ sở đó hình thành kĩ
năng làm việc với bản đồ.
* Hướng dẫn HS hiểu bản đồ, lược đồ
HS hiểu bản đồ có nghĩa là các em có được những kiến thức về bản đồ,
biết bản đồ là cái gì, đặc trưng, tính chất của nó ra sao cũng như chức năng và
cách sử dụng.
Hiểu bản đồ còn bao gồm một số kĩ năng đầu tiên cần phải hình thành
cho HS: kĩ năng về xác định phương hướng, độ cao, độ dốc
Để HS hiểu được bản đồ giáo viên cần phải tiện tành theo quy trình như
sau:
- Xác định mục đích làm việc
- Xác định những kiến thức có liên quan
- Cách tiến hành công việc
- Quy tắc về trình tự tiến hành công việc
- Kiểm tra kết quả khi thực nghiệm
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
- Tìm tên và vị trí của đối tượng trên bản đồ
- Quan sát các đối tượn trên bản đồ, nhận xét đặc điểm tính chất của nó
- Tổng hợp các đối tượng địa lí trong khu vực để tái hiện biểu tượng
chung về khu vực.
- Dựa vào kiến thức đã có trước đây phân tích mối quan hệ giữa các đối
tượng biểu hiện trên bản đồ rối rút ra kết luận mới.
4.1.2. Phương pháp hướng dẫn HS khai thác tri thức địa lí qua bản đồ,
lược đồ
* Khai thác bản đồ giúp cho HS xác định được chính xác vị trí của các
đối tượng địa lí và ghi nhớ những địa danh quan trọng.
Ví dụ: Khi học bài số 2: “ Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ”. GV sử
dụng bản đồ Hành chính khu vực Đông Nam Á
Sau đó GV có thể yêu cầu HS quan sát bản đồ và trả lời các câu hỏi sau
đây để giúp HS xác định được vị trí lãnh thổ của đất nước:
- Vị trí của Việt Nam?
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
23
Phương pháp khai thác kênh hình trong dạy học địa lí 12
- Tiếp giáp với các quốc gia nào?
- Toạ độ địa lí của Vịêt Nam?
Để cho HS có thể ghi nhớ dễ dàng các đối tượng địa lí trên bản đồ GV
có thể sử dụng các biện pháp như:
- Khi nói đến địa danh GV vừa đọc vừa chỉ nhiều lần một cách rõ ràng
hoặc viết tên địa danh cần nhớ lên bảng
- GV có thể dán kí hiệu bằng giấy màu lên bản đồ đồng thời so sánh
các đối tượng trên bản đồ với những sự vật hiện tượng cụ thể mà các em
HS lập bảng có nêu đặc trưng của đối tượng địa lí trên cơ sở nghiên cứu đọc
bản đồ.
Loại hình giao
thông vận tải
Ưu điểm Nhược điểm Phân bố
Đường ôtô
Đường sắt
Đường sông
Đường biển
GV khi tiến hành cho HS khai thác tri thức từ bản đồ cần chú ý do bản
đồ được phân thành nhiều loại khác nhau như bản đồ treo tường, lược đồ
trong SGK, bản đồ câm, tập bản đồ thực hành cho nên đối với mỗi loại bản
đồ GV cần dựa vào nội dung của bản đồ yêu cầu kiến thức cũng như trình độ
nhận thức của HS mà tổ chức việc khai thác tri thức địa lí qua bản đồ cho hợp
lí. Như vậy có thể thấy rằng với việc tổ chức cho HS khai thác tri thức từ bản
đồ đã góp phần hình thành ở HS những kĩ năng bản đồ. Giúp cho các em quen
Học viên: Trần Thị Hiền Lớp Cao học Địa lý K19
25
Copyright: Tài liệu đại học ©