SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO PHÚ YÊN


NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 1
Người nghiên cứu : Lê Thị Mỹ Hợp
Tổ:Hóa
Đơn vị : Trường THPT Trần Suyền

NĂM HỌC: 2012-2013
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
MỤC LỤC
I.TÓM TẮT ĐỀ TÀI ………………………………………………………3
II.GIỚI THIỆU 3
2.1. Thông tin cơ sở 3
2.2. Vấn đề nghiên cứu 5
2. 3. Giả thuyết nghiên cứu 5
III.PHƯƠNG PHÁP 6
3.1. Khách thể nghiên cứu 6
3.2. Thiết kế 6
3.3. Qui Trình nghiên Cứu 7
3.4. Đo lường 7
IV. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ 7
V. BÀN LUẬN 8
VI. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 8
6.1. Kết luận 8
6.2. Khuyến nghị 8
VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
VIII. PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI 9
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 2
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ

Trong quá trình giảng dạy hóa học hữu cơ. Sau mỗi bài học và mỗi chương, mỗi
học kỳ, để đánh giá kiến thức của học sinh cần có các câu hỏi kiểm tra dưới nhiều hình
thức. Đối với những câu hỏi mang tính chất liệt kê, hệ thống, tổng hợp, so sánh thì
học sinh thường chọn sai đáp án (đối với câu hỏi trắc nghiệm) và liệt kê chưa đúng (đối
với câu hỏi tự luận).
Qua một thời gian tìm hiểu. Nhiều học sinh học tập chăm chỉ nhưng việc ghi
nhớ và hệ thống kiến thức chưa hiệu quả. Điều đó nói lên vấn đề: học sinh chưa biết
cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, học một cách
máy móc theo từng bài và đặc biệt không có sự hệ thống, liên hệ, kết nối, so sánh các
kiến thức giữa các bài, các chương với nhau. Vì vậy chưa phát triển tư duy logic và tư
duy hệ thống. Trong quá trình tìm chọn các phương pháp giảng dạy để nâng cao hiệu
quả học tập môn hóa học hữu cơ cho học sinh. Cụ thể để giúp học sinh trả lời tốt các
câu hỏi mang tính chất tổng hợp kiến thức, thì được biết đến sơ đồ tư duy có những ưu
việt trong việc giải quyết vấn đề đã nêu.
Giải pháp thay thế của tôi là hướng dẫn học sinh sử dụng sơ đồ tư duy để hệ
thống đầy đủ kiến thức cần nhớ và dưới tác dụng đường nét, màu sắc trong sơ đồ giúp
khắc sâu kiến thức hóa học hữu cơ cho học sinh khối 12 nâng cao.
Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương: Bốn mươi học sinh lớp
12A
2
và bốn mươi học sinh lớp 12A
3
đang học chương trình hóa học nâng cao của
trường THPT Trần Suyền. Nhóm học sinh lớp 12A
2
là nhóm thực nghiệm, nhóm học
sinh lớp 12A
3
là nhóm đối chứng. Nhóm thực nghiệm thực hiện giải pháp thay thế. Kết
quả cho thấy điểm kiểm tra trung bình của nhóm thực nghiệm là: 7,5. Nhóm đối chứng:

• Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc
nhánh chính đó.
• Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
Một số lưu ý khi tạo sơ đồ tư duy:
• Bảo đảm tính chính xác khoa học.
• Không ghi chữ nhiều có thể dùng kí hiệu, viết tắt và sử dụng hình ảnh minh họa.
• Cần vẽ nét cong và chọn màu hài hòa gây được sự ấn tượng.
• Cần có đường nét liên hệ kết nối các kiến thức trong sơ đồ.
Như vậy sơ đồ tư duy kết nối ý lớn với chủ đề trung tâm. Kết nối những ý nhỏ
hơn nữa với ý lớn. Ý nhỏ hơn nhằm mục đích đào sâu kiến thức .Ghi chép bằng sơ đồ
tư duy cụ thể, ngắn gọn và logic. Kết hợp đường nét, màu sắc kích thích sự hứng thú,
làm cho người học dễ nhớ. Nếu ghi chép theo cách thông thường thì chỉ tận dụng được
chức năng bán cầu não trái. Sử dụng ghi chép theo sơ đồ tư duy tận dụng tối ưu sức
mạnh của hai bán cầu não. Thiết kế sơ đồ tư duy theo mạng tư duy của từng người,
không yêu cầu tỉ lệ, khắt khe, có thể thêm bớt nhánh và mỗi người vẽ một kiểu khác
nhau, theo một cách riêng do đó việc lập sơ đồ tư duy phát huy tối đa khả năng sáng
tạo của cá nhân và tập thể.
Các bài viết các phóng sự đề cập đến vấn đề sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học
đã đem lại thành công trong việc tạo hứng thú và nâng cao hiệu quả học tập cho học
sinh kể cả những học sinh thụ động trước đó. Cụ thể là Adam Khoo.“Thiên tài được
tìm thấy thông qua cơ hội chứ không phải bằng sự áp đặt” trích trong “Tôi tài giỏi,
bạn cũng thế” của Adam Khoo. Adam Khoo là một người mà trong rất nhiều năm của
cuộc đời anh, không ai cho anh là người tài giỏi cả. Nhưng hiện nay, Adam Khoo là
một nhà doanh nhân tự mình vươn lên thành một trong những triệu phú trẻ nhất và giàu
nhất Singapore. Những thành tích của anh được đăng tải trên các phương tiện truyền
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 6
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
thông. Thành công hiện nay là nhờ sự khám phá bản thân và đặc biệt là về phương
pháp học. Một trong những phương pháp học siêu đẳng, phương pháp tối ưu hóa sức
mạnh của não bộ giúp Adam Khoo thành công là phương pháp ghi chép và học tập

III. PHƯƠNG PHÁP
3.1. Khách thể nghiên cứu:
Tôi thực hiện nghiên cứu trên hai nhóm học sinh của hai lớp:
- Bốn mươi học sinh lớp 12A
2
do tôi giảng dạy.
- Bốn mươi học sinh lớp 12A
3
do cô Võ Thị Thanh Hà giảng dạy.
• Tuổi đời và tuổi nghề của tôi và cô Võ Thị Thanh Hà tương đương nhau: Rất
nhiệt tình trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh.
• Hai nhóm được chọn tương đương nhau về điểm số các môn học năm trước. Đều
tích cực trong học tập.
3.2. Thiết kế
• Chọn hai nhóm: Bốn mươi học sinh lớp 12A
2
là nhóm thực nghiệm . Bốn mươi
học sinh lớp 12A
3
là nhóm đối chứng.
• Thiết kế 1
Tôi dùng bài kiểm tra hóa học hữu cơ học kì hai năm học 2011-2012 làm bài
kiểm tra trước tác động. Kết quả hai nhóm điểm số trung bình khác nhau, do đó tôi
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 8
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
dùng phép kiểm chứng t-test để kiểm chứng sự chênh lệch điểm số trung bình của hai
nhóm trước tác động.
Bảng 1:Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương
Nhóm Đối chứng Thực nghiệm
TBC 5,5 5,8

- Chấm bài theo đáp án đã xây dựng.
IV. PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ
Bảng 3: So sánh điểm trung bình các bài kiểm tra sau tác động
Nhóm Đối chứng Thực nghiệm
Điểm trung bình 5,9 7,5
Độ lệch chuẩn 1,27 0,84
Giá trị p của T-test 0,000000003
Chênh lệch giá trị trung
bình chuẩn
1,26
Từ kết quả trên chứng minh rằng kết quả hai nhóm trước tác động là tương
đương. Sau tác động: kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-test cho kết quả
là: 0,000000003, cho thấy sự chênh lệch điểm trung bình nhóm thực nghiệm và nhóm
đối chứng là có ý nghĩa, tức là sự chênh lệch điểm trung bình của nhóm thực nghiệm
cao hơn điểm trung bình của nhóm đối chứng là không phải ngẫu nhiên mà do tác
động .
SMD=(7,5-5,9)/1,27=1,26 cho thấy mức độ ảnh hưởng của dạy học sử dụng sơ
đồ tư duy trong việc hệ thống, khắc sâu kiến thức hóa học hữu cơ trong tiết luyện tập,
ôn tập đến kết quả là rất lớn.
Kết quả của đề tài sử dụng sơ dồ tư duy để hệ thống, khắc sâu kiến thức hóa học
hữu cơ cho học sinh khối 12 nâng cao đã được kiểm chứng.
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 10
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ

V. BÀN LUẬN
Để tiết dạy đạt hiệu quả cần phải hướng dẫn và tập cho các em cách vẽ sơ đồ tư
duy như thế nào để dễ đọc và dễ nhớ nhất.
Đây là phương pháp giảng dạy hiệu quả và rất cần được nhân rộng, phổ biến
rộng rãi tại các trường học trên địa bàn toàn tỉnh.
VI. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

tập của mình .
VII. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1- Bộ Giáo Dục và Đào Tạo: Tài liệu tập huấn nghiên cứu khoa học sư phạm
ứng dụng. Dự án Việt- Bỉ, .
2- TS Trần Đình Châu, TS Đặng Thị Thu Thủy: sử dụng sơ đồ tư duy góp phần
dạy học tích cực và hổ trợ công tác quản lí nhà trường, 2009. Đăng trên tạp
chí khoa học giáo dục, .
3- Nguyễn Quốc Phong: Xây dựng và sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học phần
ôn tập, luyện tập hóa học cơ sở lớp 10 nâng cao nhằm nâng cao chất lượng
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 12
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
dạy và học hóa học ở trường Trung học phổ thông. Trường THPT Tân Phú
Hậu Giang.
4- Nguyễn Chí Thuận. Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học lịch sử ở trường
THPT Dĩ An.
5- Adam Khoo. Dịch giả: Trần Đăng Khoa và Uông Xuân Vy. Sách “Tôi tài giỏi,
bạn cũng thế” nhà xuất bản phụ nữ, 2009.
6- Tony Buzan. Bản đồ tư duy trong công việc, nhà xuất bản lao động - xã hội.
7- Mạng Internet: baodaklak.com.vn; gdtd.vn; mindmap.com; ngocbinh. Day
hoahoc.com.
VIII. PHỤ LỤC CỦA ĐỀ TÀI
* KẾ HOẠCH BÀI HỌC
1. Cho học sinh làm quen với một vài sơ đồ tư duy qua tiết ôn tập đầu năm: Hệ
thống lại kiến thức hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao.
a. Mục tiêu :
- Cho học sinh nhớ lại cách gọi tên các hợp chất hữu cơ đã học.
- Củng cố, hệ thống hóa kiến thức về tính chất hóa học của hợp chất hiđrocacbon, dẫn
xuất hiđrocacbon.
b. Cách tiến hành:
• GV: - Tổ chức chia lớp thành 4 nhóm học tập.

3. Tập học sinh vẽ sơ đồ tư duy qua các tiết luyện tập chương: Cacbohiđrat;
Amin aminoaxit và protein.
• GV: - Cho học sinh tự thiết kế sơ đồ tư duy theo mạch kiến thức giáo viên
yêu cầu học sinh trong phần chuẩn bị bài mới trong tiết trước.
- Gọi một vài học sinh lên trình bày sơ đồ tư duy của mình đã chuẩn bị
về kiến thức tổng hợp chương.Cho các học sinh khác nhận xét sau
đó góp ý về hình thức và nội dung của từng em.
- Giáo viên hệ thống lại kiến thức trọng tâm bằng sơ đồ tư duy đã
chuẩn bị sẵn để học sinh có cách nhìn hệ thống hơn.

NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 19
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 20
CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT HH CỦA
AMIN AMINOAXIT VÀ PROTEIN
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 21
GV:Mời lần lượt học sinh các nhóm viết các phương
trình phản ứng (cần khắc sâu hệ số cân bằng để giải
nhanh bài tập trắc nghiệm)
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ
4. Sau khi học sinh đã nắm được cách vẽ sơ đồ tư duy .Giáo viên có thể tiến
hành một tiết thao giảng cấp trường chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20
tháng 11.
Thiết kế giáo án giảng dạy tiết: sử dụng sơ đồ tư duy củng cố kiến thức đã
học.
Tiết:30 Bài:18 LUYỆN TẬP: POLIME VÀ VẬT LIỆU POLIME
A.Mục tiêu:
 Kiến thức:
- Củng cố kiến thức cho học sinh: Khái niệm, phân loại, cấu trúc và

- Giáo viên cho học nhắc lại kiến thức cần
nhớ và bổ sung sơ đồ tư duy đã chuẩn bị
sẵn .
- Cho bài tập kiểm tra.
polime hoá các monome sau:
a) CH
2
= CH
2
b) H
2
N - [CH
2
]
5
- COOH
Câu2:Tên gọi từng phản ứng
trên.So sánh sự giống và khác nhau
giữa hai loại phản ứng đó?

- Học sinh trình bày.
- Học sinh củng cố kiến thức về đại
cương polime qua bài tập:
• Điền vào ô trống chữ Đ(nếu
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 23
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY HỆ THỐNG, KHẮC SÂU KIẾN THỨC HÓA HỌC HỮU CƠ

HOẠT ĐỘNG 4:
2. Vật liệu polime:
- Giáo viên phân chia lớp thành 4 nhóm

• Cho biết nội dung bức
tranh và hãy nêu cảm nghĩ
của mình về hình ảnh đó?
Câu 1 : Thủy tinh hữu cơ là sản phẩm trùng
hợp của monome nào sau đây?
A. Etyl acrylat B. Metyl metacrylat
C. Metyl acrylat D. Vinyl axetat
Câu 2 : Chất nào sau đây là nguyên liệu sản
xuất tơ Visco?
NGƯỜI THỰC HIỆN : LÊ THỊ MỸ HỢP 25