Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

ĐỀ TÀI
KẾT HỢP BÀI TẬP NHẬN THỨC VỚI SO SÁNH, ĐỐI CHIẾU SỰ KIỆN
VÀ THẢO LUẬN NHÓM VÀO DẠY BÀI “CÁCH MẠNG CÔNG
NGHIỆP Ở CHÂU ÂU”, LỊCH SỬ 10 - CƠ BẢN
1
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU …………………………………… … ……… Trang 2
B. NỘI DUNG Trang 6
Chương I: Cơ sở lí luận của đề tài Trang 6
1. Cơ sở lý luận: Trang 6
2. Cơ sở thực tiễn: Trang 6
3. Vai trò, ý nghĩa của việc kết hợp bài tập nhận thức với so sánh
đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm vào dạy học lịch sử: Trang 7
Chương II: Kết hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu
sự kiện và thảo luận nhóm vào dạy Bài “ Cách mạng công nghiệp
châu Âu”, Lịch sử - cơ bản……………… ………… Trang 9
1.Vị trí của bài: Trang 9
2. Mục đích tiết học Trang 9
3.Về kết cấu nội dung bài giảng: Trang 10
4.Về phương pháp dạy: Trang 12
5. Một số lưu ý: Trang 15
Chương III: Thực nghiệm sư phạm: Trang 16
1. Mục đích thực nghiệm: Trang 16
2. Phương pháp thực nghiệm: Trang 16
3. Kết quả thực nghiệm:……………………………… ….Trang 16
4. Tự đánh giá: ……………………….……………… …….Trang 17

giúp học sinh thấy được trách nhiệm của mình là giữ gìn và phát huy thành quả
đạt được. Đó là biểu hiện của lòng yêu nước chân chính, giá trị cơ bản trong
nhân cách con người.
Chính vì ý nghĩa to lớn đó mà việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông đòi
hỏi rất nhiều ở người thầy và học sinh. Quá trình hoạt động chung, thống nhất
giữa giáo viên và học sinh là quá trình làm cho học sinh nắm vững hệ thống tri
thức, hình thành kĩ năng và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách.
3
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

Để thực hiện tốt điều đó, giáo viên cần nắm vững và vận dụng tốt các phương
pháp dạy học phù hợp với đặc trưng bộ môn, tâm lý lứa tuổi học sinh và mục
tiêu đào tạo ở trường phổ thông, nên việc vận dụng phương pháp dạy học kết
hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm sẽ giúp
học sinh nắm vững kiến thức một cách đầy đủ, hiểu và ghi nhớ bài nhanh hơn,
đồng thời học sinh sẻ chủ động lĩnh hội kiến thức, tự giác học hơn.
- Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy rất nhiều giáo viên đã thành công trong việc
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, như dạy
học nêu vấn đề, dạy học theo thảo luận nhóm, sơ đồ tư duy…,nhưng còn ít giáo
viên sử dụng phương pháp: kết hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự
kiện và thảo luận nhóm. Bởi vậy, bằng kinh nghiệm ít ỏi mà tôi tích lũy được
qua những năm dạy học, tôi mạnh dạn đưa ra một sáng kiến để chia sẽ với các
đồng nghiệp và mong nhận được những đóng góp chân thành từ quý thầy cô
giáo là: “ kết hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận
nhóm”. Do thời gian, khuôn khổ của đề tài, nên tôi chỉ áp dụng trong phạm vi
bài “ cách mạng công nghiệp ở châu Âu”, Lịch sử lớp 10 - cơ bản.
2. Mục đích nghiên cứu:
- Nghiên cứu đề tài này nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử
và chất lượng học tập của học sinh.

6.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
- Tôi tiến hành thực nghiệm chọn 1 lớp thực nghiệm (TN): 10A2 và 1 lớp
đối chứng (ĐC): 10A3. Hai lớp có số lượng học sinh và chất lượng tương đương
nhau. Thời gian thực hiện : năm học 2011-2012.
+ Ở lớp thực nghiệm, giáo án thiết kế theo hướng kết hợp bài tập nhận
thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm .
+ Ở lớp đối chứng, giáo án được thiết kế theo phương pháp dạy học
truyền thống.
- Các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng đồng đều về thời gian, nội dung
kiến thức, điều kiện dạy học và hệ thống câu hỏi đánh giá sau tiết học.
5
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

6.3. Phạm vi nghiên cứu đề tài:
Đề tài này chỉ mới đề cập được một nội dung theo hướng dạy học tích
cực, hướng dẫn học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết theo mức độ chuẩn kiến
thức kĩ năng của một số mục ở SGK. Đề tài chỉ biên soạn được nội dung Bài 32:
Cách mạng công nghiệp ở châu Âu theo SGK Lịch sử 10 chương trình chuẩn.
Nếu có điều kiện đề tài sẽ được mở rộng ở nội dung của các bài tiếp theo trong
phần lịc sử thế giới và lịch sử Việt Nam ở các khối lớp, cũng như sử dụng kết
hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện cho ôn tập, kiểm tra, nhằm
giúp học sinh hiểu bài sâu và nhớ kiến thức nhanh hơn để giúp nâng cao kết quả
trong kiểm tra.
6
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

+ Học sinh thường thụ động chờ thầy đọc kiến thức cho ghi, chứ không
chịu tư duy.
+ Mặt khác, hạn chế của học sinh là chưa biết cách học, cách ghi kiến
thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc một cách máy móc, thuộc
nhưng không nhớ được kiến thức trọng tâm, không nắm được “sự kiện nổi bật”
trong bài học, trong tài liệu tham khảo, không hiểu kiến thức hoặc không biết
liên tưởng, liên kết, so sánh, đối chiếu các kiến thức có liên quan với nhau.
+ Để làm một bài kiểm tra theo hình thức tự luận đòi hỏi học sinh phải
đảm bảo được kiến thức trọng tâm, những vấn đề chính và trình bày các vấn đề
theo một hệ thống logic, phải hiểu được bản chất sự kiện lịch sử, phải biết liên
tưởng, đối chiếu, so sánh, phân tích lập luận, rút ra ý nghĩa, nguyên nhân…Tuy
nhiên qua quan sát từ thực tế giảng dạy thì học sinh còn hạn chế trong việc tư
duy để lập luận và trình bày đầy đủ kiến thức.
3. Vai trò, ý nghĩa của việc kết hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối
chiếu sự kiện và thảo luận nhóm trong dạy học lịch sử:
Trong dạy học lịch sử, cũng như dạy học các môn học khác ở trường phổ
thông phải đồng thời thực hiện ba nhiệm vụ có quan hệ hữu cơ với nhau: giáo
dưỡng, giáo dục và phát triển. Trong quá trình này, khi kết hợp bài tập nhận thức
với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm có vai trò, ý nghĩa quan trọng:
- Phát huy được tính tích cực, chủ động và gây hứng thú học tập của học
sinh. Học sinh hiểu sâu sự kiện lịch sử, từ đó có thể tự rút ra được ý nghĩa lịch
sử, nguyên nhân, so sánh, đánh giá , nhận xét sự kiện lịch sử một cách đúng
đắn. Do đó chất lượng dạy học bộ môn được nâng lên.
- Khi kết hợp như vậy sẽ giúp học sinh nhận thức kiến thức một cách độc
lập chứ không lệ thuộc vào truyền đạt kiến thức có sẵn của giáo viên. Như vậy
sẽ góp phần phát triển được tư duy sáng tạo của học sinh trên cơ sở kiến thức cơ
bản.
- Khi giải các bài tập giúp học sinh rèn luyện những đức tính tốt đẹp về
tinh thần tự lực, tính cẩn thận, tính kiên trì, tính vượt khó, tính chân thực…
8

phải là cách mạng tư sản không? Tại sao giai cấp tư sản vừa làm các cuộc cách
mạng tư sản lại phải làm cách mạng công nghiệp? Cách mạng công nghiệp có
gì khác với cách mạng khoa học - kỹ thuật?
Trong đề tài này, tôi xin đề xuất thêm một cách dạy bài "Cách mạng công
nghiệp ở châu Âu" để các đồng nghiệp cùng tham khảo là: Kết hợp bài tập
nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm
2. Mục đích tiết học: Trong bài học này, GV cần giúp HS nhận thức
được một số vấn đề chính sau đây:
2.1. Ở buổi đầu, giai cấp tư sản tấn công vào thế lực phong kiến trên lĩnh
vực văn hoá - tư tưởng (thông qua các phong trào văn hoá Phục hưng và Cải
cách tôn giáo) nhằm chống lại giai cấp địa chủ phong kiến, thể hiện bản lĩnh
10
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

riêng của giai cấp mình. Tiếp đến, giai cấp tư sản làm các cuộc cách mạng trên
lĩnh vực chính trị - xã hội (CMTS Anh 1642, CMTS Pháp 1789) nhằm lật đổ sự
thống trị của các lực lượng phong kiến bảo thủ, đưa giai cấp tư sản lên nắm
quyền thống trị đất nước. Và cũng trong quá trình đó, giai cấp tư sản tiến hành
các cuộc cách mạng trên lĩnh vực kinh tế (CMCN) nhằm tạo ra nhiều của cải vật
chất, khẳng định sự tiến bộ của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa so với
phương thức sản xuất phong kiến.
2.2. Cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra trước tiên ở nước Anh, tiếp đến
các nước khác như Pháp, Đức và nhanh chóng làm cho các nước này thay đổi
trên nhiều phương diện, trở thành những nước công nghiệp phát triển với nền
sản xuất máy móc cơ bản thay thế cho nền sản xuất thủ công.
2.3. Cùng với việc nâng cao năng suất lao động, sự bóc lột của tư sản đối
với vô sản ngày càng gay gắt và tinh vi hơn, đã làm cho mâu thuẫn giữa hai giai
cấp đối kháng trong xã hội tư bản ngày thêm sâu sắc ( giai cấp Vô sản và giai
cấp Tư sản), dẫn đến các cuộc đấu tranh của giai cấp Vô sản chống giai cấp Tư

Với nội dung kiến thức và kết cấu các đề mục như vậy, tôi cho rằng:
mục 1 là trọng tâm kiến thức, rồi đến mục 3, mục 2 chỉ hướng dẫn học sinh đọc
thêm. Vì vậy, thời gian phân bổ để dạy như sau: Mục1: 23 phút; mục 2: 3 phút;
mục 3: 12 phút (thời gian còn lại giành cho việc kiểm tra bài cũ, bài tập về
nhà ).
Để bài giảng thêm sinh động, giáo viên có thể tham khảo thêm một số tài
liệu như Lịch sử văn minh thế giới, các tranh ảnh như: phát minh máy hơi nước
của Giêm Oát, phát minh đầu máy xe lửa của Xtêphenxơ, Máy dệt ở Luân Đôn,
Ôtô chạy trên đường Pari Ruăng ngày 28-7-1894
12
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

4. Về phương pháp dạy học.
- Đầu tiết học, giáo viên hỏi bài cũ để dẫn dắt các em vào bài học mới:
"Mục tiêu chính của Cách mạng tư sản Anh 1642 và Cách mạng tư sản Pháp
1789 là gì?".
Sau khi HS trả lời xong, GV khái quát: “Mục tiêu chính của hai cuộc
cách mạng tư sản ấy là lật đổ sự thống trị của giai cấp địa chủ phong kiến,
đưa giai cấp tư sản lên nắm chính quyền và lãnh đạo đất nước phát triển theo
con đường tư bản chủ nghĩa. Khi lên nắm chính quyền, giai cấp tư sản củng
cố hơn nữa địa vị của mình, không ngừng phát triển kinh tế tư bản chủ
nghĩa. Họ đã nhanh chóng tiến hành cuộc cách mạng công nghiệp, mà đầu
tiên là ở nước Anh. Vậy thực chất của cách mạng công nghiệp là gì? Tiền đề,
thời gian diễn ra cách mạng? Tác động của nó đối với đất nước như thế
nào?.” Đây là một bài tập nhận thức mà giáo viên đặt ra nhằm tạo cho các em
HS tập trung vào bài học ngay từ đầu. Cho HS suy nghĩ chừng một phút rồi GV
dạy.
4.1. Đối với mục 1: Theo tôi, GV chỉ cần giúp các em HS nắm được
lượng kiến thức như đã trình bày trong SGK là vừa đủ và GV không cần thuyết

+ Năm 1769, Ác-crai-tơ phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước.
+ Năm 1785, Ét-mơn Các-rai chế tạo thành công máy dệt chạy bằng sức
nước
+ Năm 1784, Giêm- Oát phát minh ra máy hơi nước.
+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa
-> sau đó giáo viên hỏi thêm học sinh về ý nghĩa của các phát minh ấy.
- Tác động của CMCN đối với nước Anh: Năng suất lao động tăng gấp
nhiều lần, vật chất nhiều; lao động máy móc trở nên phổ biến thay thế căn bản
lao động thủ công; ngành công nghiệp phát triển thúc đẩy các ngành khác như
nông nghiệp, giao thông vận tải phát triển; số lượng công nhân công nghiệp
14
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

đông đảo; Anh trở thành nước công nghiệp phát triển nhất thế giới, được mệnh
danh là “ công xưởng của thế giới”. Luân Đôn trở thành một trung tâm thương
mại với hơn 80 vạn dân- là thủ đô đầu tiên của châu Âu tiến lên con đường công
nghiệp hóa
4.2. Đối với mục 2: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc thêm, rồi sau đó
hướng dẫn học sinh làm bài tập : thông qua kiến thức đã học, hảy rút ra những
điểm giống và khác nhau giữa cách mạng công nghiệp ở Anh và cách mạng
công nghiệp ở Pháp, Đức. ( phần này yêu cầu học sinh về nhà làm).
4.3. Đối với mục 3: Giáo viên đưa ra bài tập nhận thức: “Có người nhận
xét rằng, nếu như hệ quả của CMCN về mặt kinh tế làm cho giai cấp tư sản
giàu lên và có thế lực hơn thì hệ quả về mặt xã hội lại làm cho giai cấp tư sản
yếu đi.” GV cho các em thảo luận nhóm và sau đó khái quát theo 2 ý chính:
- Hệ quả về mặt kinh tế: Cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi bộ mặt
các nước tư bản:
+ Năng suất lao động được nâng cao => kinh tế các nước phát triển
mạnh.

diễn ra kịp với phân phối thời gian; số lượng học sinh trong một lớp không quá
đông, khoảng 30-35 em
- Giáo viên phải nắm vững kiến thức; năng khiếu sư phạm, nghệ thuật
giảng dạy của giáo viên tương đối cao; giáo viên phải phối hợp nhiều phương
pháp dạy học, kết hợp với kiểm tra, đánh giá học sinh ngay tại lớp.
- Giáo viên phải thường xuyên ra bài tập về nhà( cả kiến thức đã học và
kiến thức bài mới), để học sinh nắm chắc kiến thức đã học và chuẩn bị bài tốt
hơn
16
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
1. Mục đích thực nghiệm:
Xác định tính khả thi của việc kết hợp bài tập nhận thức với so sánh đối
chiếu và thảo luận nhóm khi dạy bài “ Cách mạng công nghiệp ở châu Âu”, Lịch
sử 10 - cơ bản.
2. Phương pháp thực nghiệm:
- Tôi đã tiến hành khảo sát chọn 2 lớp. Trong đó có 1 lớp thực nghiệm dạy
theo phương pháp: kết hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu và thảo luận
nhóm và 1 lớp đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống.
+ Vào ngày 24 tháng 3 năm 2012 tôi đã tiến hành dạy trên lớp thực
nghiệm 10A2, sĩ số lớp 35
+ Ngày 27 tháng 3 năm 2012 tôi đã tiến hành dạy trên lớp đối chứng,
10A3, có 35 học sinh.
- Cả 2 lớp có số lượng, chất lượng tương đương nhau. Sau buổi dạy tiến
hành kiểm tra ở cả 2 lớp đề kiểm tra như nhau, thời gian làm bài là 20 phút với 2
câu hỏi như sau:
Câu 1: Vì sao cách mạng công nghiệp lại diễn ra đầu tiên ở nước Anh?
Câu 2: Thông qua kiến thức đã học em hảy rút ra hệ quả của “cách mạng

- Điểm số trung bình của các lớp TN (6,97) cao hơn so với lớp ĐC (5,66).
Số học sinh xếp loại dưới trung bình ở lớp TN (0%) chiếm tỉ lệ thấp hơn lớp ĐC
(20%). Trong khi đó tỉ lệ học sinh đạt giỏi ở lớp TN (28,57%) lớn hơn nhiều so
với lớp ĐC (11,44%).
4. Tự đánh giá:
- Đề tài có tính khả thi, phát huy được tính sáng tạo của học sinh, kích
thích học sinh suy nghĩ tích cực hơn, tăng khả năng tư duy của học sinh và rèn
kỹ năng trình bày kiến thức theo một hệ thống logic, học sinh thoải mái, năng
động trong học tập và hiểu bài sâu sắc.
- Mặt khác, trong quá trình giảng dạy, việc sử dụng phương pháp: kết hợp
bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm kết hợp linh
hoạt với nhiều phương pháp dạy học khác sẽ tạo hứng thú trong giờ học, phát
huy tính chủ động của học sinh sẽ giúp học sinh ghi nhớ bài nhanh ,lâu hơn,
hiểu bài sâu sắc hơn .
18
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trường THPT Bắc Ninh Sáng kiến kinh nghiệm

C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
- Xác định đặc điểm, ưu, nhược điểm của dạy học bằng phương pháp kết
hợp bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu và thảo luận nhóm.
- Thông qua kết quả thực tế của một tiết dạy cho thấy lớp TN có điểm
trung bình cao hơn lớp ĐC.
- Đa số học sinh hứng thú trong việc kết hợp bài tập nhận thức với so
sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm trong quá trình học tập, học sinh ý
thức được tầm quan trọng của việc xác định được nội dung trọng tâm trong bài
học và hiểu sâu sắc nội dung, bản chất của sự kiện lịch sử. Học sinh không học
thuộc một cách máy móc, thụ động, học vẹt. Việc sử dụng phương pháp: kết hợp
bài tập nhận thức với so sánh, đối chiếu sự kiện và thảo luận nhóm đã phát huy

Gia Nghĩa, tháng 03 năm 2013
Lê Thị Giang20
Lê Thị Sửu Năm học 2011-2012
Trng THPT Bc Ninh Sỏng kin kinh nghim

D. TI LIU THAM KHO
1. I. La Lécne, Bài tập nhận thức trong lịch sử ở trờng phổ thông, Viện
KHGD, HN. 1968.
2. I. La Lécne, Dạy học nêu vấn đề, NXB Giáo dục, H.1977
3. Phan Ngọc Liên - Trần Văn Trị, Phơng pháp dạy học lịch sử, NXB Giáo
dục, HN.1992.
4. Vũ Dơng Ninh - Nguyễn Văn Hồng, Đại cơng lịch sử thế giới cận đại,
tập 1 và 2, NXB Giáo dục, HN.1997.
5. Vũ Dơng Ninh (chủ biên), Lịch sử văn minh thế giới, NXB GD, HN,
2001.
6. Sách giáo khoa và Sách giáo viên Lịch sử lớp 10, NXB GD, HN, 2008.
7. Hng dn thc hin chun kin thc, k nng mụn Lch s lp 10, NXB
Giỏo dc, HN, 2011
21
Lờ Th Su Nm hc 2011-2012