PHềNG GD-T THNG BèNH
TRNG THCS Lấ èNH CHINH
*****

ti:
hớng dẫn học sinh lớp 9 cách sử dụng
yếu tố miêu tả nội tâm và độc thoại
nội tâm trong bài văn tự sự

Tỏc gi : NGUYN HNG TUN
Chc v : T trng chuyờn mụn
T : Ng Vn Cụng Dõn Nhc
Nm hc : 2010 2011
I. TấN TI:
HNG DN HC SINH LP 9 CCH S DNG
YẾU TỐ MIÊU TẢ NỘI TÂM VÀ ĐỘC THOẠI NỘI TÂM
TRONG BÀI VĂN TỰ SỰ
II. ĐẶT VẤN ĐỀ
Cùng với sự phát triển của xã hội hệ thống giáo dục hiện nay có những
chuyển biến rõ rệt, trong nhà trường phổ thông việc cải cách giáo dục đang
được tiến hành triệt để. Đó là việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại
nhằm giúp học sinh chủ động trong việc học. Cũng như các môn học khác,
môn Ngữ văn THCS đã ngày càng có những yếu tố mới đặt ra cho cả người
dạy và người học. Điều đó, thể hiện rõ trong cấu trúc chương trình và nội
dung từng phân môn, cụ thể ở lớp 6, 7, 8 : 4 tiết/tuần, lớp 9: 5 tiết/tuần so với
các môn học khác, môn Ngữ Văn có số lượng tiết nhiều nhất. Bên cạnh đó
yêu cầu về nội dung bài học cũng khá cao so với chương trình trước đây, giữa
ba phân môn trong môn học nầy, hiện nay còn nhận thấy rõ tính chất tích hợp,
có nghĩa là phần văn bản, tiếng Việt và thực hành tập làm văn có mối quan hệ
chặt chẽ với nhau. Cùng một kiểu bài nhưng tuỳ vào từng khối lớp mà chương
trình giảng dạy yêu cầu học sinh nắm vững kiến thức ở mức độ khác nhau. Ví

có thắt nút, mở nút vấn đề và làm thế nào để có thể thể hiện rõ chủ đề. Vậy
đòi hỏi người viết phải khắc hoạ nhân vật của mình đặc sắc về tên tuổi, diện
mạo, tính tình và đặc biệt là lời nói và suy nghĩ. Nhân vật vừa phải có hình
vừa phải có hồn, điều không phải học sinh nào cũng xây dựng được mà cái
chính là người giáo viên dạy môn Ngữ Văn phải làm thế nào định hướng khi
nào cần sử dụng miêu tả nội tâm. Có như thế thì bài tự sự của các em mới gây
ấn tượng cho người đọc, người nghe.
IV. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Như tôi đã trình bày ở phần đặt vấn đề, kiểu bài tự sự ở chương trình
Ngữ Văn 6 là vấn đề còn đơn giản nên cả người dạy và học đều nhẹ nhàng, ở
lớp 8 các em cũng học lại kiểu bài tự sự nhưng có kết hợp với yếu tố miêu tả
và biểu cảm, đây là kiểu bài kết hợp nhưng còn đơn giản, học sinh có thể dựa
vào phần văn bản tự sự và bài mẫu trong sách giáo khoa cũng đã cơ bản nắm
được vấn đề. Ở chương trình 9 học sinh phải kết hợp nhiều yếu tố hơn trong
văn bản tự sự, điều này quả là khó khăn đối với các em đặc biệt là học sinh
trung bình, yếu. Mặc dù trong bài văn tự sự không bao giờ thuần tuý một
phương pháp biểu đạt mà nó phải được kết hợp các phương thức biểu đạt
khác và có sử dụng các yếu tố phụ trợ như miêu tả nội tâm, độc thoại, đối
thoại nội tâm… Nhưng các em mới có điều kiện tiếp cận chứ chưa có thể vận
dụng tất cả các yếu tố đó trong một bài tự sự. Chính vì thế, xây dựng một bài
văn với yêu cầu như vậy không dễ dàng với học sinh cấp THCS, mặc dù SGK
đã có bài viết hướng dẫn nhưng chưa thực sự tháo gỡ được những vướng mắc
cho các em, hơn nữa đó chỉ là một phần rất nhỏ trong dạng bài tự sự. Từ thực
tế môn học và thực trạng học tập của học sinh hiện nay tôi và một số giáo
viên cùng bộ môn rất băn khoăn về việc dạy – học phân môn tập làm văn, đặc
biệt là kiểu tự sự lớp 9. Từ đó bản thân đã đưa ra phương pháp dạy cho riêng
mình đối với kiểu bài tự sự nhất là sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm, độc thoại
nội tâm. Qua thời gian áp dụng, tôi nhận thấy bài viết của các em đã có thay
đổi đáng kể và đây cũng là điểm khởi sắc đối với cả giáo viên và học sinh.
V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

tránh những tình tiết phi lý, thiếu thực tế. Bên cạnh đó cần phải tạo tình huống
cho cốt truyện. Tình huống tạo nên phải thật bất ngờ, thậm chí người đọc
chưa lường tới nhưng cũng không nên vội vàng, hấp tấp giải quyết tình huống
vừa đưa ra mà phải chọn thời điểm giải quyết tình huống một cách thật bất
ngờ, hợp lý, cuốn hút người đọc, người nghe.
Một yêu cầu cũng khá quan trọng đối với bài văn tự sự hay là người
viết phải biết cách xây dựng nhân vật, nhân vật có thể coi là linh hồn của tác
phẩm. Bởi vì tất cả các sự việc, diễn biến như thế nào cũng đều xoay quanh
nhân vật. Thế nhưng cần phải biết khắc hoạ nhân vật cho thật hoàn chỉnh từ
hình ảnh bên ngoài cho đến suy nghĩ, lời nói bên trong. Có như thế bài viết
mới được toàn diện.
b. Các bước để làm tốt bài văn tự sự lớp 9:
4
b1. Bước 1: Cách nhận diện các yếu tố miêu tả nội tâm và độc thoại
nội tâm trong các đoạn văn tự sự.
b.1.1. Cho học sinh tiều hiểu đoạn văn “Làng” – Kim Lân để tìm hiểu
các yếu kết hợp đó.
- Giáo viên cho học sinh xác định các câu đối thoại và độc thoại của
nhân vật trong đoạn văn SGK/176. Chú ý các câu sau:
‘Nhìn lũ con, tủi thân, nước mắt ông lão cứ giàn ra
(1)
. Chúng nó cũng là
trẻ con làng Việt gian đấy ư?
(2)
. Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hất hủi đấy
ư?
(3)
. Khốn nạn bằng ấy tuổi đầu
(4)
.

- Thôi, tôi ốm yếu quá, chết cũng được
(9)
. Nhưng trước khi nhắm mắt
tôi khuyên anh; Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết
nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy
(10)
.
Thế rồi dế Choắt tắt thở
(11)
. Tôi thương lắm
(12)
. Vừa thương vừa ăn ăn
tội mình. Giá tôi không trêu thị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì
(14)
. Cả tôi
nữa, nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng bị chết toi rồi
(15)
.
- Từ đoạn văn nầy cho học sinh xác định các yếu tố kết hợp được sử
dụng trong đoạn văn nầy qua lý thuyết đã được học. (Trong tiết 40, 64 SGK).
- Giáo viên: Miêu tả nội tâm trong đoạn văn nầy là câu nào?
- Học sinh: Câu 3,4,5,6,7
- Giáo viên: Độc thoại nội tâm có được sử dụng trong đoạn văn trên không?
- Học sinh: Có câu 12,13,14,15.
5
+ Trong các câu nầy, vừa miêu tả nội tâm và độc thoại nội tâm.
Từ bài tập đó, giáo viên cho học sinh khắc sâu hơn về khái niệm đối
thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm.
b.2. Bước 2. Giáo viên cho một đề trong SGK. Sau đó cho học sinh
thảo luận nhóm và lập dàn bài chi tiết.

3. Kết bài: - Nêu kết cục của câu chuyện.
- Cảm nghĩ và rút ra bài học cho mình.
-> Độc thoại nội tâm.
-> Miêu tả nội tâm và
độc thoại nội tâm.
Từ dàn bài cụ thể, học sinh có thể xác định được cách đưa các yếu tố
miêu tả nội tâm và độc thoại nội tâm vào bài văn tự sự một cách dễ dàng. Như
vậy, các em sẽ nhận thấy rõ khi mình viết các bài viết có sử dụng các yếu tố
6
này sẽ làm cho câu chuyện có tính triết lý, có chiều sâu tư tưởng hơn so với
bài văn không dùng các yếu tố đó. Cụ thể như:
“Nhà văn Nguyên Hồng đã miêu tả nỗi đau đớn của mình khi người cô
xúc phạm đến mẹ đồng thời miêu tả nỗi sung sướng cực điểm của mình khi
được ngồi trong lòng mẹ. Đó chính là nhờ sự miêu tả nội tâm đặc sắc của tác
giả. Cũng trong đoạn trích này có sử dụng độc thoại nội tâm “Giá những cổ
tục đã đày đoạ mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh đầu mẫu gỗ, tôi
quyết về ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kỳ nát vụn mới thôi”. Nhờ
độc thoại nội tâm mà người đọc nhận thấy rõ thái độ phản ứng kịch liệt của
Hồng đối với những hủ tục lạc hậu đó.
b.3. Bước 3: Giáo viên cho một đề văn tự sự đơn giản yêu cầu phải
đảm bảo các yếu tố trong bài.
b.1.3. Đề bài: Kể về một việc làm chưa tốt của em.
- Cho học sinh tự lập dàn bài và chọn vị trí để đưa yếu tố miêu tả nội
tâm và độc thoại nội tâm.
- Giáo viên đọc bài văn ngắn của mình cho lớp theo dõi chú ý nhận
diện các yếu tố trong bài.
* Mở bài: Hôm nay em xin kể một câu chuyện nhỏ đã làm em tự thấy
xấu hổ.
* Thân bài: Cách đây không lâu, lúc vừa tan lớp thì trời bắt đầu u ám,
xem chừng một cơn mưa to ập đến. Mọi người vội vã chạy ra nhà xe, tranh

tế).
- Sau khi giao đề cho học sinh làm tại lớp, giáo viên cần quan sát tiết
kiểm tra kỹ hơn để bài làm của các em đúng thực chất.
- Qua việc chấm bài giáo viên nhận thấy rằng đa phần học sinh đã biết
sử dụng các yếu tố kết hợp trong bài tự sự, tuy nhiên còn một số bài có sử
dụng cách miêu tả và độc thoại nội tâm nhưng còn gượng gạo.
- Từ bài viết số 3 này, giáo viên củng cố lại một lần nữa để học sinh
nắm bắt chắc hơn cách làm bài văn tự sự. Trong tiết trả bài, giáo viên giao lại
bài cho học sinh các bài văn hay của lớp, cần cho đọc trước lớp và giáo viên
yêu cầu người viết cần thể hiện chất giọng và nét mặt sao cho phù hợp với
những chỗ miêu tả nội tâm và độc thoại nội tâm.
VI. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:
- Qua nhiều năm dạy bộ môn Ngữ Văn 9. Tôi đã nhận thấy được một số
vấn đề còn hạn chế ở phân môn tập làm văn và đặc biệt là kiểu bài tự sự kết
hợp. Vì thế tôi cũng đã trăn trở nhiều và cuối cùng cũng định hướng việc
giảng dạy kiểu bài này như đã trình bày ở trên và kết quả của học kỳ I năm
học 2009-2010 về bộ môn có chuyển biến khá tốt so với những năm qua. Cái
đạt được của các em học sinh năm học này là các em đã biết cách nắm chắc
cách viết một bài tự sự, biết chọn ngôi kể, xưng hô phù hợp, biết kết hợp
thành thạo các yếu tố nhất là miêu tả nội tâm và độc thoại nội tâm.
- Kết quả cụ thể đã phản ánh được trên bài viết của các em. Trong bài
viết số 2, giáo viên cho đề bài: “Tưởng tượng 20 năm sau, vào một ngày hè,
em về thăm lại trường cũ. Hãy kể lại buổi thăm trường đầy xúc động đó”.
Ở bài viết số 2 này, học sinh chỉ đạt được một số điểm như: Biết chọn
sự việc, có kết hợp với miêu tả, có sử dụng đối thoại, biết cách chọn ngôi kể
nhưng khi thi học kỳ I (2009-2010) đề kiểm tra của Sở Giáo dục cũng trùng
với đề viết số 2 nhưng về chất lượng bài viết của học sinh có chuyển biến khá
tốt. Nội dung sâu sắc, có bài rất ấn tượng như tác giả viết chuyên nghiệp.
8
Chất lượng cụ thể của Bài kiểm tra học kỳ I về phân môn Tập làm văn

36,1
41,7
15
10
41,7
27,8
5
3
13,9
8,3
31
32
86,1
88,9
VII. KẾT LUẬN:
Từ thực tế môn học và thực trạng học sinh lớp 9 ở nông thông, lúc đầu
tôi rất trăn trở về việc dạy kiểu bài tự sự này. Nhưng qua quá tình nghiên cứu
tôi nhận thấy bản thân mình có thể tháo gỡ được những vướng mắc cho các
em. Vì thời gian trên lớp có hạn đủ để tôi chuyển tải những nội dung trong
SGK nên đối với đề tài kinh nghiệm nầy tôi dành áp dụng vào việc dạy phụ
đạo trong nhà trường để các em nắm bắt vấn đề được tốt hơn.
Tôi nhận thấy rằng so với mặt bằng chung của tổ thì chất lượng bài viết
trong học kỳ I của lớp tôi giảng dạy đạt khá hơn. Đó cũng là lý do tôi chọn
cách dạy này để tôi làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình - “Hướng dẫn
học sinh lớp 9 cách sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm, độc thoại nội tâm trong
văn bản tự sự”.
VIII. ĐỀ NGHỊ:
Từ kết quả đã đạt được như đã nêu ở trên. Tôi đề nghị nhà trường cần
tạo điều kiện về thời gian cho giáo viên phụ đạo kịp thời để học sinh các em
học được tốt hơn về các kiểu bài có tính chất kết hợp như trong chương trình