Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người được khái niệm vừa là mục
tiêu của sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, vừa là động lực
của chính sự nghiệp đó. Tư tưởng đó được thể hiện rất triệt để và cụ thể
trong lý luận chỉ đạo cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở nước ta. Mục tiêu của chủ nghĩa xã hội chính là con người, để
thực hiện được mục tiêu đó cấn có những động lực mà trong đó con người
giữ vai trò quan trọng nhất. Giữa mục tiêu và đông lực có mối quan hệ biện
chứng, và tác động qua lại với nhau.
I. Mục tiêu
Con người là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội. Điều này được thể hiện
rất rõ trong quan niệm của Hồ Chí Minh về mục tiêu chung và các mục tiêu
cụ thể: kinh tế, chịnh trị, văn hóa-xã hội, phát triển con người toàn diện.
Mục tiêu chung của chủ nghĩa xã hội là độc lập, tự do dân tộc, hạnh
phúc cho nhân dân; đó là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta
được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được
học hành. Hồ chí Minh nói một cách trực tiếp: “Nói một cách đơn giản và dễ
hiểu là: không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân”
hay nói một cách gián tiếp “ xây dựng một nước Việt Nam hòa bình thống
nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, góp phần vào sự nghiệp cách mạng thế
giới”.
Mục tiêu vì con người được thể hiện rõ ràng hơn trong các mục tiêu
cụ thể sau:
a. Mục tiêu chính trị
Chủ nghĩa xã hội là một xã hội do nhân dân làm chủ, chế độ chính trị
phải là do nhân dân lao động làm chủ nhà nước là của dân, do dân và vì dân.
Trong xã hội đó Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý và mọi quyền lực thuộc về
nhân dân. Hồ Chí Minh vạch rõ rằng chính phủ là “đầy tớ chung của nhân
dân, từ chủ tịch toàn quốc đến làng, dân là chủ thì chính phủ là đầy tớ”. Mặt
khác, Hồ Chí Minh cũng xác định rằng dân là chủ thì người dân phải có
nghĩa vụ của người làm chủ và phải có tính năng động: ”Đã là người chủ
nhà nước thì phải chăm lo việc nước như chăm lo việc nhà. Đã là người chủ

xây dựng nền văn hóa lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở.
Văn hóa phải có vai trò soi đường cho quốc dân đi. Văn hóa, tư tưởng với
tính độc lập tương đối của mình nhiều khi không phụ thuộc hoàn toàn vào
điều kiện sinh hoạt vật chất và mức sống mà có thể đi trước để mở đường
cho chủ nghĩa xã hội. Do đó phải đẩy mạnh cách mạng tư tưởng văn hóa để
làm cho nhân dân lao động có trình độ dân trí ngày càng cao, nắm được
những hiểu biết cần thiết về khoa học và kỹ thuật và để hệ tư tưởng của chủ
nghĩa Mác-Lênin chiếm ưu thế tuyệt đối trong đời sống tinh thần xã hội và
trở thành hệ tư tưởng toàn dân.
Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu nhiệm vụ của cách mạng xã hội chủ
nghĩa là đào tạo con người. Bởi lẽ, mục tiêu cao nhất, động lực quyết định
nhất công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội chính là con người. Trong lý luận
xây dựng con người xã hội chủ nghĩa, Hồ Chí Minh quan tâm trước hết đến
mặt tư tưởng. Người cho rằng: Muốn có con người xã hội chủ nghĩa, phải có
tư tưởng xã hội chủ nghĩa. T ư tưởng x ã hội chủ nghĩa ở mỗi con ng ười là kết
quả của việc học tập, vận dụng, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, nâng cao
lòng yêu n ước, yêu chủ nghĩa x ã hội . Hồ Chí Minh luôn luôn nhấn mạnh đến
trau dồi, rèn luyện đạo đức cách mạng; đồng thời Người cũng rất quan tâm
đến mặt tài năng, luôn tạo điều kiện để mỗi người rèn luyện tài năng, đem tài
năng cống hiến cho xã hội. Tuy vậy, Hồ Chí Minh luôn gắn tài năng với đạo
đức. Theo Người, "có tài mà không có đức là hỏng"; dĩ nhiên đức phải đi đôi
với tài nếu không có tài thì không thể làm việc được. Cũng như vậy, Người
luôn gắn phẩm chất chính trị với trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ
trong đó "chính trị là tinh thần, chuyên môn là thể xác". Hai mặt đó gắn bó
thống nhất trong một con người. Do vậy, tất cả mọi người đều phải luôn
luôn trau dồi đạo đức và tài năng.
d. Mục tiêu xã hội
Chủ nghĩa xã hội là một xã hội công bằng hợp lý. Trong xã hội đó ai
làm nhiều hưởng nhiều, ai làm ít hưởng ít ai, ai không làm không hưởng.
Các dân tộc bình đẳng, miền núi ngày càng có nhiều điều kiện để tiến kịp

Hệ thống các động lực của CNXH trong tư tưởng Hồ chí Minh rất
phong phú nhưng suy đến cùng, các động lực muốn phát huy tác dụng đều
phải thông qua con người, do đó bao trùm lên vẫn là động lực con người trên
cả hai bình diện cộng đồng và cá nhân. Đó là:
Phát huy sức mạnh của đoàn kết của cả cộng đồng dân tộc- Động lực
chủ yếu để xây dựng đất nước.
Con người trên bình diện cộng đồng bao gồm tất cả các tầng lớp nhân
dân: công nhân , nông dân, trí thức các tổ chức đoàn thể, các dân tộc và tôn
giáo, đồng bào trong nước và kiều bào ở nước ngoài Người cũng không
quên nhắc giai cấp tư sản dân tộc cũng là một lực lượng tham gia xây dựng
chủ nghĩa xã hội, vì giai cấp tư sản dân tộc ở ta “có xu hướng chống đế
quốc, có xu hướng yêu nước. Hồ Chí Minh luôn xác định muốn xây dựng
thành công chủ nghĩa xã hội thì phải phát huy được khối đại đoàn kết dân
tộc, bởi vì đây không phải là sự nghiệp riêng của công nông mà là sự nghiệp
của toàn dân tộc, mới giữ vững được độc lập dân tộc.
Phát huy sức mạnh của con người với tư cách là cá nhân người lao
động:
Sức mạnh của cộng đồng được hình thành từ sức mạnh của từng cá
nhân và thông qua sức mạnh của cá nhân vì thế cần phải có những biện pháp
khơi dậy, phát huy động lực của mỗi cá nhân. Hồ Chí Minh đã chỉ ra một hệ
thống nội dung, biện pháp vật chất và tinh thần, nhằm tác động vào đó, tạo
ra sức mạnh thúc đẩy hoạt động của con người cho CNXH. Bao gồm:
+ Tác động vào nhu cầu lợi ích con người. Bởi vì, vào chủ nghĩa xã
hội là đi vào trận tuyến mới, do đó Hổ Chí Minh cho rằng cần phải biết kích
thích những động lực mới, đó là lợi ích chính đáng của con người lao động.
Phê phán mạnh mẽ chủ nghĩa cá nhân hơn ai hết nhưng Người rất quan tâm
đến việc khuyến khích lợi ích cá nhân chính đáng, coi trọng động lực cá
nhân tạo ra sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và xã hội.
+ Tác động vào các động lực chính trị tinh thần trên cơ sở coi trọng
các đòn bẩy kinh tế nhưng HCM cũng cho thấy rằng đó là phương thuốc

xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ theo hướng hiện đại.
Giải quyết tốt và kết hợp hài hòa các vấn đề phát triển văn hóa, xã hội
và con người; tạo chuyển biến cơ bản về phát triển giáo dục và đào tạo, khoa
học và công nghệ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo thêm nhiều việc
làm; chăm sóc sức khỏe nhân dân; kiềm chế tốc độ tăng dân số; làm cho đời
sống xã hội ngày càng lành mạnh; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Tăng cường quốc phòng và an ninh, bảo vệ vững chắc Tổ quốc; phát
triển các quan hệ đối ngoại theo hướng rộng mở, đa phương hóa, đa dạng
hóa.
Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa; đổi mới hệ thống chính trị; nâng
cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Ðảng; xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa, tăng cường hiệu lực và hiệu quả của Nhà n ước và
chính quyền các cấp; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể
nhân dân, không ngừng tăng c ường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Tuy nhiên, n ước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen
nhau, tác động tổng hợp và diễn biến phức tạp, không thể coi th ường bất cứ
thách thức nào:
Khó khăn
+ Kinh tế vẫn trong tình trạng kém phát triển, nguy cơ tụt hậu xa hơn
so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại.
+ Khoa học và công nghệ còn ở trình độ thấp.
+ Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của
một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên gắn liền với tệ quan liêu, tham
nhũng, lãng phí là rất nghiêm trọng. Những biểu hiện xa rời mục tiêu của
chủ nghĩa xã hội vẫn chưa được khắc phục.
+ Các thế lực thù địch âm mưu "diễn biến hòa bình", gây bạo loạn lật
đổ đang đe dọa tới an ninh trật tự và hòa bình của đất nước.
Thanh tựu:
Kinh tế: đất nước bước ra khòi tình trạng kém phát triển, đời sống
nhân dân ngày càng ấm no hạnh phúc….

Ngày nay, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước phải dựa vào nguồn
lực trong n ước là chính, có phát huy mạnh mẽ nội lực mới có thể tranh thủ
sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài. Trong nội lực, nguồn lực con
ng ười là vốn qu ý nhất. Nguồn lực của nhân dân, của con ng ười Việt Nam
bao gồm trí tuệ, tài năng, sức lao động, của cải thật to lớn . Để phát huy tốt
sức mạnh của toàn dân tộc để xây dựng và phát triển đất nước, cần giải
quyết tốt các vấn đề sau:
+ Tin dân, dựa vào dân, xác lập quyền làm chủ của nhân dân trên thực
tế, làm cho chế độ dân chủ được thực hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động của
con người, nhất là ở địa phương, cơ sở, làm cho dân chủ thật sự trở thành
động lực của sự phát triển xã hội.
+ Chăm lo mọi mặt đời sống của nhân dân để nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực.
+ Thực hiện nhất quán chiến lược đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí
Minh, trên cơ sở lấy liên minh công - nông - trí thức làm nòng cốt, tạo nên
sự đồng thuận xã hội vững chắc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh.
3. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
Ngày nay, sức mạnh của thời đại tập trung ở cuộc cách mạng khoa
học và công nghệ, xu thế toàn cầu hóa. Chúng ta phải tranh thủ tối đa các cơ
hội do xu thế đó tạo ra để nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế; phải có c ơ chế,
chính sách đúng để thu hút vốn đầu tư, kinh nghiệm quản l ý và công nghệ
hiện đại, thực hiện kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại theo tư
t ưởng Hồ Chí Minh.
Muốn vậy, chúng ta phải có đường lối chính trị độc lập, tự chủ. Tranh
thủ hợp tác phải đi đôi với thường xuyên khơi dậy chủ nghĩa yêu nước, tinh
thần dân tộc chân chính của mọi người Việt Nam nhằm góp phần làm gia
tăng tiềm lực quốc gia.
Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế phải gắn liền với nhiệm vụ trau dồi
bản lĩnh và bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là cho thanh, thiếu niên - lực lượng