NGHIÊN CỨU VỀ CÁCH SỬ DỤNG BIỆN PHÁP TU TỪ TRONG CÁC
TIÊU ĐỀ QUẢNG CÁO HÀNH TRÌNH DU LỊCH BẰNG TIẾNG PHÁP
AN INVESTIGATION INTO THE USE OF RHETORICAL DEVICES IN TOURIST
ITINERARIES ADVERTISING HEADLINES IN FRENCH
TÓM TẮT
Bài viết này nhằm tập trung nghiên cứu một số ý nghĩa ngữ dụng của các biện pháp tu từ
trong các tiêu đề quảng cáo hành trình du lịch bằng tiếng Pháp. Qua kết quả thu được, chúng tôi
sẽ đề ra những điểm đặc biệt của biện pháp tu từ được dùng trong các tiêu đề quảng cáo bằng
tiếng Pháp nhằm giúp người đọc hiểu và vận dụng một cách hiệu quả các phép tu từ này trong
việc học ngoại ngữ.
ABSTRACT
The research focuses on studying some pragmatic meanings of rhetorical devices in tourist
itineraries headlines in french. On the basis of the research, we will put forward particular features
of rhetorical devices used in French adversiting headlines in order to help the readers understand
and apply rhetorical devices in learning foreign languages effectively and appropriately.
I. MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Trong nền kinh tế hiện nay, quảng cáo là một phương tiện quan trọng trong việc
quảng bá sản phẩm của một doanh nghiệp,và cũng ngay cả trong ngành Du lịch. Để một
sản phẩm du lịch muốn thu hút được sự chú ý và gây ấn tượng mạnh đối với khách hàng
thì trước tiên phải có một tiêu đề quảng cáo thật ấn tượng. Tiêu đề quảng cáo thường chứa
một từ hoặc cụm từ có nội dung dễ nhớ để lôi cuốn sự chú ý của khách hàng hoặc diễn đạt
một ý tưởng dễ nắm bắt. Hơn nữa đa số độc giả đều đọc qua các câu tiêu đề trước tiên, sau
đó mới dừng lại ở những nội dung mà mình quan tâm. Vì vậy, việc sử dụng hài hòa các
biện pháp tu từ rất quan trọng để các tiêu đề quảng cáo dễ nhớ, dễ thuộc và có sức hấp dẫn
cao đối với độc giả.
Đối với chúng tôi, là sinh viên khoa tiếng Pháp - Đại Học Ngoại Ngữ - Đại Học Đà
Nẵng, trong quá trình học tập ở trường chúng tôi đã được học học phần tiếng Pháp du lịch,
được tiếp xúc với nhiều các tiêu đề quảng cáo hành trình du lịch rất hấp dẫn, lôi cuốn và
thu hút mạnh mẽ sự chú ý của người đọc. Qua đó chúng tôi nhận thấy trong các tiêu đề
quảng cáo, việc sử dụng các biện pháp tu từ rất phổ biến vì nó là một công cụ không thể

Tiêu đề (từ lat. “titulus”) là một thuật ngữ được sử dụng để nêu lên nội dung của
bài viết, hay nêu lên một phần nội dung của bài viết đó, một tác phẩm văn học hay nghệ
thuật,…nhằm đưa ra chủ đề. Nó là yếu tố đóng vai trò quan trọng để gắn kết phần mở đầu
với nội dung của bài viết.
(Trích trong bài Nhan đề, tựa đề, tiêu đề của Đào Ngọc Đệ (báo Lao Động Cuối
tuần số 32, ngày 19/08/2007) được đăng lại trên website Tủ sách Khoa hoc)
2.1.2.2 Đặc điểm
ột
tiêu đề chuẩn thường dài từ đến
0
chữ, tối đa
5
chữ. Các chữ cái thường
được viết hoa, in đậm và đôi khi có thể có màu sắc. Tiêu đề không cần là một câu hoàn
chỉnh về mặt ngữ pháp nhưng tiêu đề phải phản ánh trung thực nội dung, sắc thái và phải
phù hợp với bài viết đó, gây sự chú ý cho người đọc và khiến độc giả muốn tìm hiểu về
những nội dung trong bài viết đó.
ột
tiêu đề hay phải đáp ứng được tối thiểu các đặc điểm sau đây :
- Ngắn gọn, dễ hiểu, nêu lên được trọng tâm của bài viết.
- Từ khoá xúc tích, cô đọng.
- Liên kết chặt chẽ với nội dung của bài viết.
- Độc đáo, sáng tạo, giàu sức tưởng tượng.
2.1.3 Biện pháp tu từ
Theo từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam, biện pháp tu từ là cách sử dụng các
phương tiện ngôn ngữ, nhằm đạt tới hiệu quả diễn đạt hay, đẹp, biểu cảm, hấp dẫn. Tuỳ
theo các phương tiện ngôn ngữ được kết hợp mà biện pháp tu từ (BPTT) được chia ra :
BPTT ngữ âm, BPTT từ vựng - ngữ nghĩa, BPTT cú pháp, BPTT văn bản.
Trong quá trình thu thập và phân tích cơ sở dữ liệu, 50 tiêu đề hành trình du lịch
bằng tiếng Pháp, chúng tôi nhận thấy các biện pháp tu từ như ẩn dụ ; hoán dụ, ngoa dụ ;


t ượ ng

hóa, gọi tên con vật để chỉ người, chuyển tính chất của một
vật sang một vật khác.
2.1.3.2 Hoán dụ
a. Hoán dụ là gì ?
Hoán dụ là phương thức tu từ thực hiện bằng việc chuyển nghĩa của các từ, dựa vào
sự gần nhau của đối tượng, sự vật. Tương tự như ẩn d ụ

, phép hoán dụ bắt nguồn từ khả
năng đa dạng, đa bội của từ vựng trong các chức năng định danh; hoán dụ là đặt một nghĩa
bóng cho một từ vốn có nghĩa đen.
b. Phương thức chuyển nghĩa
Hoán dụ được thực hiện bằng các phương thức quan hệ cặp đôi với nhau như : Bộ
phận và toàn thể ; Đồ vật và chất liệu ; Vật phẩm và người làm ra nó.
2.1.3.3 Ngoa dụ
a. Khái niệm
Ngoa dụ ( hay còn gọi là khoa trương, phóng đại, nói quá) là biện pháp tu từ dùng
sự cường điệu quy mô, tính chất, mức độ, của đối tượng được miêu tả so với cách biểu
hiện bình thường nhằm mục đích nhấn mạnh vào một bản chất nào đó của đối tượng được
miêu tả.
b. Chức năng
Khoa trương có hai chức năng là nhận thức và biểu cảm. Biện pháp này được dùng
nhiều trong các khẩu ngữ, văn chương, thông tấn
2.1.3.4 Tương phản
Tương phản là biện pháp tu từ dùng các từ ngữ biểu thị những khái niệm đối lập
nhau cùng để xuất hiện trong một văn cảnh nhằm mục đích làm rõ hơn đặc điểm của đối
tượng được miêu tả.
2.1.3.5 Nói vòng

e s

-fron t i e res.f r

)
[ ’]
Từ Ngôi sao phương Nam đến Ouarzazate
* Như chúng ta đã biết, ẩn dụ là một hình thái trong văn nói hay một c ụ

m

từ
được dùng để thể hiện một cụm từ khác có cùng hoặc gần sắc thái nghĩa, để mô
tả một sự vật, sự kiện mà lại lấy hình ảnh của sự vật sự kiện khác. Và trong
tiêu đề này phép ẩn dụ được sử dụng là “ngôi sao phương Nam". Từ "ngôi
sao" thể hiện cho ánh sáng, sự phồn vinh của một đất nước, một quốc gia
mà ở đây là muốn nhấn mạnh đến hình ảnh dưới chân của ngọn đồi
erzouga,
ở miền Nam của đất nước
arốc,
thung lũng nơi có hàng ngàn
cung điện hoàng gia Bắc Phi. Vì vậy, cụm từ "ngôi sao phương nam" trong tiêu
đề dùng để nhấn mạnh đến sự giàu sang, quyền quý và vẻ đẹp của vùng sa mạc
Bắc Phi.
[3] Au pays de l’homme tranquille (www.nouve l les

-fron t i e res.fr

)
[3’] Đất nước của người đàn ông trầm lặng


)
[12’] Ngọn núi lửa và dòng sông băng
* Tương phản là biện pháp tu từ dùng các từ ngữ biểu thị những khái niệm đối
lập nhau cùng để xuất hiện trong một văn cảnh nhằm mục đích làm rõ hơn
đặc điểm của đối tượng được miêu tả. Ở đây tác giả đã sử dụng phép nghịch
hợp trong tiêu đề bằng cách đưa vào hai hình ảnh là “núi lửa” và “sông băng”
để giúp người đọc có thể liên tưởng ngay đến hình ảnh đối lập rất ấn tượng là
dòng sông băng nằm trên một dãy núi lửa. Từ "núi lủa " ở
đây đề cập đến đảo Vestmann nơi có một dãy núi lửa kéo dài khoảng
0
km thuộc bờ
biển phía nam của đất nước Ai-xlen. Và từ "sông băng" có nghĩa là Eyjafjallajökull (theo
tiếng Ai-xlen) mà trong tiếng Pháp có thể hiểu là "các sông băng trên những ngọn
núi”. Hình ảnh này khiến cho người đọc bị thu hút mạnh mẽ và kích thích họ khám phá
vùng địa danh hấp dẫn này.
[39] Les cents ciels de la Chine ( www.nouve l l

es-fron t i e res .

f r

)
[39’] Hàng trăm bầu trời trên đất nước Trung Quốc
* Chúng tôi nhận thấy tác giả đã sử dụng phép ngoa dụ trong hình ảnh “ hàng
trăm bầu trời” ở tiêu đề này với mục đích nhằm tạo ra cảm xúc mãnh liệt,
gây ấn tượng mạnh mẽ và tạo ra yếu tố nhấn mạnh tác động đến người đọc chú
ý đến hình ảnh các địa điểm du lịch mang biểu tượng Trung Quốc.
2.3 Kết quả nghiên cứu
Thông qua việc phân tích các dữ liệu trên, chúng tôi nhận thấy rằng phương tiện tu

[9] "Sur le Toit du Monde", Kathmandou, Lhassa, Pékin
[9’] "Mái nhà của thế giới", Kathmandou, Lhassa, Bắc Kinh
Bảng 2. Tổng hợp kết quả phân tích tần suất sử dụng các biện pháp tu từ trong tiêu đề hành trình du lịch
bằng tiếng Pháp
Tổng số tiêu đề hành trình du lịch bằng tiếng Pháp : 50 tiêu đề
PHƯƠNG TIỆN TU TỪ SỐ LƯỢNG TIÊU ĐỀ TẦN SUẤT (%)
PHƯƠNG TIỆN
TU TỪ TỪ
VỰNG – NGỮ
NGHĨA
Ẩn dụ 31 62 %
Hoán dụ 3 6 %
Ngoa dụ 6 12 %
Tương phản 3 6 %
Nói vòng 7 14 %
Thông qua bảng tổng hợp kết quả phân tích tần suất sử dụng các biện pháp tu từ
trong tiêu đề hành trình du lịch bằng tiếng Pháp, chúng tôi nhận thấy phép ẩn dụ xuất hiện
với tần suât khá cao trong tổng số 50 tiêu đề hành trình du lịch bằng tiếng Pháp, chiếm đến
62% (được nêu trong Bảng 2). Phép ẩn dụ được xuất hiện với tần suất cao nhất chính là vì
nó đã mang đến cho người đọc hiệu ứng khá mạnh mẽ, nhấn mạnh, thu hút óc tưởng tượng
của họ và đồng thời vẽ ra một bức tranh sống động trong đầu (hiệu ứng về mặt hình ảnh)
rất hấp dẫn.
3. KẾT LUẬN
Qua việc phân tích và kết quả các dữ liệu thu được từ các tiêu đề quảng cáo hành
trình du lịch bằng tiếng Pháp, mà chủ yếu là các vấn đề giúp độc giả dễ hiểu, chúng tôi
nhận thấy rằng nhờ việc sử dụng tinh tế các biện pháp tu từ trong các tiêu đề quảng cáo chỉ
với lượng ngôn từ tối thiểu nhưng đã mang đến hiệu quả ngữ dụng cao.
Việc đọc, tham khảo các tài liệu, giáo trình có liên quan đến các biện pháp tu từ và
các tiêu đề hành trình du lịch bằng tiếng pháp đã giúp chúng tôi thu được nhiều kiến thức
sâu hơn về việc sử dụng biện pháp tu từ trong văn viết và văn nói, bên cạnh đó chúng tôi

[8]. h t t p ://w w

w.fra m .f r

/ c ir c u

i t s/
[9]. h t t p :// l uhongan .

v i o l e t .v n

/ e n t r

y /

l i s t

/ c a

t _ i d / 2 10575 3

/
[10].h t t p ://w w

w.ki l obooks.com / t h re a d s

/ 3

951 4


/ v i . wik i p

ed

i a .org/wiki/Hoán_ d

ụ

/
[14].h t t p ://vn.360p l u

s .

y ahoo. c o

m / n a

m -

c h

ung/ đặ c - đ i ể

m - b i ện - p

háp- t u- t ừ /

t ừ - vựng - n g

ữ -

i 0 8 0

8 @

g m ail . c o

m