MỘT SỐ KINH NGHIỆM GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY
HỌC MÔN NGỮ VĂN 9 VỀ CỤM VĂN BẢN NHẬT DỤNG LỚP 9
I/ Nhận thức cũ và tình trạng cũ:
Căn cứ vào đặc điểm, tính chất của văn bản nhật dụng nói chung và văn
bản nhật dụng ở lớp 9 nói riêng: (cụm ba bài: Phong cách Hồ Chí Minh; Đấu
tranh cho một thế giới hoà bình ; Tuyên bố thế giới về sự sống còn, quyền được
bảo vệ và phát triển của trẻ em.) thì “Khái niệm về văn bản nhật dụng không
phải là khái niệm thể loại cũng không phải kiểu văn bản mà nó chỉ đề cập tới
chức năng, đề tài và tính cập nhật của nội dung văn bản mà thôi”. Hơn nữa, đây
là một loại văn bản mới được đưa vào học ở chương trình cải cách 4 năm rồi
nhưng việc thi cử ít đề cập tới, kết quả HS học để cho biết, nên học thường chủ
quan, lơi là… đặc biệt đối với học sinh lớp 9 cuối cấp. Căn cứ vào tình hình hiện
tại, việc học văn bản nhật dụng ở trường THCS nói riêng và tình trạng học ngữ
văn nói chung. Xu thế học sinh không ham học, không thích học…đặc biệt là
cụm 3 bài văn bản nhật dụng ở lớp 9, phương thức biểu đạt chủ yếu là nghị luận
xã hội nên tính lí luận nhiều, khô khan… giờ học thường căng thẳng, nặng nề
mang tính áp đạt, luân lý…vì thế học sinh khó nhận thức nội dung bài học, giáo
viên dạy loại văn bản này rất nặng nề .
Đối với người giáo viên, có trình độ, có năng lực, có phương pháp, có
hướng dẫn sách giáo viên, tài liệu… Chưa đủ mà cần phải luôn luôn tìm tòi qua
phương pháp, qua thực tế, lịch sử, qua tin tức thời sự quốc tế, trong nước, tin cập
nhật…từng năm, hàng ngày…Để từ đó áp dụng vào từng bài cụ thể qua cách
giới thiệu bài (mở bài) cách liên hệ hợp lí ngay từng phần trong bài học để tạo
và gây hứng thú cho học sinh khi học loại văn bản này.
II/ Nhận thức mới và phương pháp mới:
Như chúng ta đã biết vai trò và chức năng của văn bản nhật dụng nói
chung và 3 bài văn bản nhật dụng lớp 9 nói riêng đều có đặc điểm nổi bật là: Về
đề tài (văn bản nhật dụng sử dụng có đề tài đa dạng, phong phú như: môi
trường, thân nhân, gia đình, xã hội…). Về chức năng:(Có thể bàn luận, thuyết
minh, tường thuật, miêu tả…) về tính cập nhật là tính thời sự kịp thời đáp ứng
nhu cầu đòi của cuộc sống hằng ngày, cuộc sống hiện tại, gắn liền với những

Bài 1: Văn bản : Phong cách Hồ Chí Minh
(Lê Anh Trà)
- Mục đích và nội dung của văn bản: Đây là văn bản thuộc chủ đề về sự
hội nhập với thế giới và bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc. Văn bản không chỉ
mang ý nghĩa cập nhật mà còn mang ý nghĩa lâu dài: việc học tập phong cách
Hồ Chí Minh là công việc thường xuyên và cần thiết của mỗi người Việt Nam.
- Văn bản có hai nội dung ( tương đương hai luận điểm): 1- Con đường
hình thành phong cách văn hoá Hồ Chí Minh. 2- Vẻ đẹp của phong cách Hồ Chí
Minh thể hiện trong phong cách sống và làm việc của Người.
Để học sinh nhận thức được điều đó một cách dễ dàng, giáo viên phải có
phương pháp đặt câu hỏi, tạo tình huống để gây hứng thú cho học sinh ngay ở
phần mở bài (phần giới thiệu).
Ví dụ:
1.Phần mở bài( phần giới thiệu bài)
*Cách 1: Một sự kiện rất quan trọng và nội bật về tình hình chính trị
hiện nay của 2007 đầu 2008 mà cả nước từ các cơ quan dân chính Đảng đến các
trường học các tổ chức đều thi đua học tập vấn đề gì?
*Cách 2: Hồ Chí Minh không chỉ là anh hùng dân tộc vĩ đại mà còn danh
nhân văn hoá thế giới (1990). Bởi vậy phong cách sống và làm việc của Bác
không chỉ là phong cách sống và làm việc của người anh hùng dân tộc vĩ đại mà
còn là một nhà văn hoá lớn, một con người của nền văn hoá tương lai…Bài viết
của nhà giáo, nhà lí luận phê bình văn học Lê Anh Trà là một minh chứng hùng
hồn cho phong cách của Người…
* Cách 3: Hiện nay, trong thời kì hội nhập với nền kinh tế thế giới, đời sống
con người ngày càng được cải thiện nâng cao. Hiện tượng một số cán bộ Đảng
viên lạm dụng chức quyền, thoái hoá biến chất, chỉ lo vun vén quyền lới ích kỉ
cho bản thân, dòng họ mình mà quên đi phẩm chất của người cán bộ cách mạng
vì thế bài viết “ Phong cách Hồ Chí Minh” của Lê Anh Trà là một minh chứng
để thức tỉnh mỗi một chúng ta phải sống và làm việc như thế nào? để xứng đáng
với tổ tiên, với dân tộc.

vào cuộc chiến tranh cho hoà bình là yêu cầu đặt ra cho mỗi công dân, kể cả mỗi
học sinh trong các trường PT.
Để học sinh nắm được nội dung bài học đễ dàng thì giáo viên cần tạo hứng thú
cho học sinh ngay từ đầu ở phần mở bài (phần giới thiệu)
1. Phần mở bài:
4
* Cách1: Thế kỉ XX là thế kỉ đánh đấu sự phát triển nhảy vọt tiến bộ về
công nghệ khoa học với phát minh đầu tiên về nguyên tử hạt nhân đồng thời là
sự phát minh loại vũ khí huỷ diệt loài người ghê gớm nhất. Bằng chứng cụ thể:
Tháng 8-1945 với 2 quả bom nguyên tử của Mĩ ném xuống 2 thành phố Hi-rô-
si-ma và Na-ga-xa-ki đã huỷ diệt 2 triệu người Nhật Bản mà đến bây giờ còn để
lại nhiều di chứng thương tâm. Hôm nay chúng ta được nghe tiếng nói của nhà
văn Nam mĩ (Cô-lôm-bi-a) đã từng đạt giải thưởng Nô-ben văn học nói về vấn
đề này.
* Cách 2: Việt Nam trong những năm chiến tranh phá hoại do đế quốc
Mĩ gây ra 1954 đến 1975 đã để lại nhiều mất mát và đau thương do sự huỷ diệt
của bom nguyên tử hạt nhân. Chiến tranh đã lùi xa rất lâu nhưng di chứng, hậu
quả của chiến tranh hạt nhân vẫn mãi mãi là nỗi đau nhức nhối cho cả dân tộc
Việt Nam. Tiếng nói của nhà văn Nam mĩ G.G Mác-két giúp chúng ta thấy rõ
nguy cơ về chiến tranh hạt nhân và chúng ta cần phải làm gì để đấu tranh cho
một thế giới hoà bình.
* Cách3:
- Em biết gì về nguyên tử hạt nhân? Những ứng dụng của nó trong
hoà bình và trong chiến tranh?
- Chiến tranh thông thường và chiến tranh nguyên tử hạt nhân khác
nhau như thế nào? Hai cuộc chiến tranh thế giới (chiến tranh thế giới I và II).
Các cuộc chiến tranh chống xâm lược ở nước ta ở thế kỉ XX thuộc loại chiến
tranh nào? Phải làm gì để ngăn chặn nguy cơ chiến tranh hạt nhân trên thế giới?
Bài viết của Mác-két hôm nay ta được học sẽ bàn luận về những vấn đề thiết yếu
và thời sự đó.

của nhân loại, bảo vệ và chăm lo cho trẻ em hiện đựơc coi là một trong những
nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng hàng đầu của từng quốc gia và cả cộng đồng
quốc tế.
- HS cần hiểu rằng : Qua việc bảo vệ chăm sóc trẻ em, người ta có thể
nhận ra trình độ văn minh của một xã hội và vấn đề này đang được cộng đồng
quốc tế dành sự quan tâm thích đáng.
- HS cần hiểu biết vấn đề đó để xác định nhiệm vụ học tập phấn đấu sao
cho xứng đáng với sự quan tâm đó.
1. Phần mở bài (phần giới thi ệu)
6
* Cách1: “Trẻ em hôm nay- thế giới ngày mai” câu nói đó chính là
thông điệp gửi đến tất cả mọi người trên trái đất về tầm quan trọng của “vấn đề
bảo vệ, chăm sóc trẻ em, sự quan tâm của cộng đồng quốc tế” hiện nay như thế
nào?
* Cách2: Bác Hồ đã từng nói: “Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ biết học hành là ngoan”.
Trẻ em Việt Nam cũng như trẻ em thế giới hiện nay đang đứng trước những
thuận lợi to lớn về sự chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục nhưng đồng thời cũng
đang gặp những thử thách những cản trở không nhỏ ảnh hưởng xấu đến tương
lai phát triển của trẻ em. Một phần văn bản: “Tuyên bố thế giới về sự sống còn,
quyền được bảo vệ và phát triển của
trẻ em tại hội nghị cấp cao thế giới họp tại Liên hợp quốc cách đây 18 năm
(1990) đã nói lên tầm quan trọng của vấn đề này”.
2. Liên h ệ nội dung bài học:
- Trong mục: * Các giải pháp cụ thể của cộng đồng quốc tế về quyền
trẻ em- nhiệm vụ.
Giáo viên cần liên hệ đưa ra các thông tin cập nhật ở Việt Nam, thế giới
với hình thức đặt câu hỏi để học sinh thảo luận sau đó giáo viên đưa ra các số
liệu, thông tin quan trọng, cập nhật, cụ thể trong thời gian gần nhất:
Ví dụ:

nghiệm này.
- Những năm học đầu 2005-2006, và 2006-2007, học sinh lớp 9 và giáo
viên mới được dạy học và tiếp xúc kiểu văn bản nhật dụng mới này tôi mới chỉ
áp dụng bài dạy qua thiết kế bài giảng và sách giáo viên nên người dạy cảm thấy
rất khô khan cứng nhắc. Học sinh rất khó hiểu, có những lúc tôi cảm thấy thất
bại (Đặc biệt năm học đầu) vì số học sinh hiểu bài chỉ đạt 50% và đều cho rằng
học loại văn bản này ít có tác dụng.
- Năm học 2007-2008, tôi đã suy nghĩ trăn trở, tìm tòi và đưa ra quyết
định: Dạy văn bản nhật dụng thì phải căn cứ vào đặc điểm nổi bật là tính cập
nhật, tính thực tế để vận dụng vào bài học với mục đích tạo hứng thú cho học
sinh, gây sự háo hức sôi nổi trong giờ học và để học sinh tiếp cận với kiến thức
sách vở ra ngoài xã hội. Nên tôi đã mạnh dạn tìm tòi thống kê, đưa kinh nghiệm
này vào chương trình đầu năm học. Kết quả cho thấy, trong tiết học: học sinh sôi
nổi hơn, say sưa hơn, thích thảo luận trao đổi nhiều hơn.
8
Qua một số câu hỏi thảo luận sau mỗi bài và bài kiểm tra thu hoạch tôi
thấy: học sinh hiểu bài dễ dàng hơn, 85-95% nắm vững kiến thức cơ bản bài
giảng, học sinh hứng thú ham học bộ môn ngữ văn hơn.
Đối với giáo viên, tôi cảm thấy tự tin hơn vì có đủ những bằng chứng
sống, thông tin bổ ích giúp cho mình giảng dạy vững vàng hơn trong kiến thức
khi truyền thụ cho học sinh đặc biệt với loại văn bản nhật dụng này.
* Những bài học rút ra:
Dạy văn bản nhật dụng nói riêng và dạy ngữ văn nói chung ở trường
THCS, muốn tạo hứng thú say mê cho học sinh học và đạt được kết quả cao
trong giờ dạy thì người giáo viên cần:
1. Ngoài kiến thức trong sách giáo khoa (văn bản), sách giáo viên, sách
thiết kế, thì người giáo viên cần phải đọc, tìm hiểu thật kỹ về tác phẩm, tác giả,
hoàn cảnh sáng tác. Đọc và tìm hiểu thêm các tư liệu liên quan đến kiểu văn bản
nhật dụng…
2. Người giáo viên cần phải tìm hiểu trăn trở, suy nghĩ những phương

sinh dễ hiểu và gây được hứng thú, đam mê khi học kiểu văn bản này. Kinh
nghiệm này không phải là tất cả, song theo tôi nó rất quan trọng để giúp học sinh
ham thích học môn ngữ văn hơn trong thời đại khoa học công nghệ hiện nay.
10
11
12
PHÒNG GD & ĐT YÊN THÀNH
TRƯỜNG THCS HOA THÀNHCỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
§éc lËp- Tù do- H¹nh phóc
Một số kinh nghiệm
GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN 9
Về cụm văn bản nhật dụng
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Giáo viên: Nguyễn Thị Quyên
Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành
YÊN THÀNH-NGHỆ AN
Một số kinh nghiệm
GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC MÔN NG
Giáo viên: Nguyễn Thị Quyên
Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành
YÊN THÀNH-NGHỆ AN
Một số kinh nghiệm
GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC MÔN NG Ữ VĂN 9
Về cụm văn bản nhật dụng
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Giáo viên: Nguyễn Thị Quyên
Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành

Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành
YÊN THÀNH-NGHỆ AN
Một số kinh nghiệm
GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN 9
Về cụm văn bản nhật dụng
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Giáo viên: Nguyễn Thị Quyên
Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành
YÊN THÀNH-NGHỆ AN
Một số kinh nghiệm
GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH KHI DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN 9
Về cụm văn bản nhật dụng
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Giáo viên: Nguyễn Thị Quyên
Phan Thị Nhạc
Trường THCS Hoa Thành
YÊN THÀNH-NGHỆ AN
Năm học : 2007-2008