GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG TRONG MÔN ĐỊA LÝ LỚP 11
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Hiện nay, nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được nhiều quốc gia trên
thế giới đưa vào dạy học cho học sinh các trường phổ thông dưới nhiều hình
thức khác nhau.
- Đối với Việt Nam đây là nội dung mới thực hiện thông qua nhiều
chương trình, dự án như “Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng chống
ma tuý ”.
- Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn
nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng
yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ
thông đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỷ
XXI, mà thực chất là cách tiếp cận kỹ năng sống đó là: Học để biết, học để
làm, học để tự khẳng định mình và học để cùng chung sống. Mục tiêu giáo
dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang
trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh. Phương pháp giáo dục
phổ thông cũng đã và đang được đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp
học, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng
kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học
tập cho học sinh. Đặc biệt rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được xác định
là một trong những nội dung cơ bản của Phong trào thi đua “Xây dựng
trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai
đoạn 2008-2013 do Bộ giáo dục và đào tạo chỉ đạo.
- Giáo dục kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ vì:
+ Các em chính là những chủ nhân tương lai của đất nước, là những
người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới. Nếu
không có kỹ năng sống các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với
bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước.
+ Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách,

hình thành và rèn luyện kỹ năng tư duy cho học sinh. Việc thực hiện đổi mới
phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hóa người học, với các
phương pháp dạy học tích cực như: Phương pháp dạy học nhóm, giải quyết
vấn đề… tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các kỹ năng giao tiếp, kỹ
năng giải quyết vấn đề…
- Chương trình lớp 11 gồm hai phần:
A. Khái quát nền kinh tế xã hội Thế giới.
B. Địa lý khu vực và quốc gia.
Từ thực trạng trên, tôi xin trình bày sáng kiếm kinh nghiệm với đề tài:
2
“Giáo dục kỹ năng sống trong môn Địa lý lớp 11”
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. BIỆN PHÁP, CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
3
1. Mục đích, nghiên cứu
Môn Địa lý, với đặc điểm về nội dung và phương pháp dạy học đặc
trưng sẽ góp phần vào việc giáo dục các kỹ năng sống, tập trung vào các kỹ
năng nòng cốt đối với giáo dục phổ thông Việt Nam như:
- Tự nhận thức: Thể hiện sự tự tin khi được trình bày ý tưởng của cá
nhân trước bạn bè và thầy cô; có nghị lực để hoàn thành các nhiệm vụ được
giao… Xác định giá trị bản thân thể hiện ở thái độ đồng tình hay phản đối
trước những hành động tiêu cực.
- Giao tiếp: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá trình trao đổi nội
dung bài học trong nhóm nhỏ hoặc cả lớp; Trình bày suy nghĩ, ý tưởng của cá
nhân hoặc nhóm trong quá trình làm việc cá nhân/ nhóm để tìm hiểu những
vấn đề giáo viên gợi ý, nhằm đi đến nội dung cần tiếp thu của bài học. Biết
cách ứng xử, giao tiếp với bạn bè, thầy cô giáo.
- Tư duy:
+ Trong quá trình làm việc cá nhân hoặc nhóm, học sinh có điều kiện
suy ngẫm hồi tưởng những kiến thức, kỹ năng địa lý đã tiếp nhận trước đó để

- Giới hạn của đề tài: Giáo dục kỹ năng sống trong chương trình địa lý
lớp 11.
- Đối tượng: Giáo viên và học sinh trong giảng dạy và học tập môn địa
lý.
3. Phương pháp.
- Thông qua kinh nghiệm giảng dạy môn địa lý trong nhiều năm.
- Phối hợp nhiều phương pháp dạy học tích cực và một số kỹ thuật dạy
học tích cực tạo điều kiện thuận lợi hình thành kỹ năng tư duy, kỹ năng giao
tiếp, kỹ năng giải quyết vấn đề…
II. CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Xác định các nội dung được thực hiện.
- Một bài giáo dục kỹ năng sống thường được thực hiện theo bốn bước/
giai đoạn sau:
+ Khám phá.
+ Kết nối.
+ Thực hành.
+ Vận dụng.
 Mỗi bước phải xác định được: Mục đích, mô tả quá trình thực
hiện, vai trò của Giáo viên và Học sinh
- Nội dung từng bài học phải xác định được:
+ Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục :
•Tự nhận thức
•Giao tiếp
•Tư duy
5
•Làm chủ bản thân
+ Các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng :
•Thuyết trình tích cực.
•Sơ đồ tư duy.
•Động não.

- Trình bày được đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và phân tích
được thuận lợi, khó khăn của chúng đối với sự phát triển kinh tế.
- Phân tích được các đặc điểm dân cư, xã hội và ảnh hưởng của chúng
đối với sự phát triển kinh tế.
2.Kĩ năng:
- Sử dụng bản đồ (lược đồ) đê nhận biết và phân tích đặc điểm tự nhiên,
phân bố dân cư của LB Nga.
- Phân tích số liệu, tư liệu về biến động dân cư của LB Nga.
3. Thái độ:
Khâm phục tinh thần hy sinh của dân tộc Nga để cứu loài người khỏi
ách Phát xít Đức trong Chiến tranh thế giới thứ II và tinh thần sáng tạo của
Nga, sự đóng góp lớn lao của người Nga cho kho tàng văn hóa chung của thế
giới.
II. CÁC KĨ NĂNG SỐNG ĐƯỢC GIÁO DỤC TRONG BÀI
- Phản hồi/ lắng nghe tích cực; trình bày suy nghĩ, ý tưởng.(HĐ1, HĐ 2,
HĐ 3, H Đ4)
- Tìm kiếm và xử lý thông tin.( HĐ1, HĐ 2, HĐ 3, HĐ 4)
- Quản lý thời gian; đảm nhận trách nhiệm.(HĐ 2 )
III. CÁC PHƯƠNG PHÁP KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ
SỬ DỤNG
Động não, hỏi - đáp, làm việc nhóm nhỏ, suy nghĩ - thảo luận cặp đôi-
chia sẻ, thuyết trình tích cực, đàm thoại gợi mở
IV. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
- Bản đồ Địa lý tự nhiên LB Nga.
- Bản đồ Các nước trên thế giới.
- Phóng to bảng 10.1 và 10.4 trong SGK.
V. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1. Khám phá
- GV đặt câu hỏi : các em hãy nêu những hiểu biết của mình về Liên
Bang Nga.

thức.
HĐ 2: Cặp/ nhóm
Bước 1: HS làm việc theo Phiếu học
tập:
- Các nhóm số lẻ tìm hiểu phần phía
Tây.
- Các nhóm số chẵn tìm hiểu phần phía
I. Vị trí địa lý và lãnh thổ
- Diện tích: 17 triệu km2, lớn nhất
thế giới.
- Lãnh thổ trải dài ở phần Đông
Âu và Bắc Á.
- Giao lưu thuận tiện với nhiều
nước, thiên nhiên đa dạng giàu tài
nguyên.
II. Điều kiện tự nhiên
* Địa hình:
- Dòng sông Ê-nit-xây chia LB
nga thành 2 phần: phần phía Tây
và phần phía Đông.
* Khoáng sản: giàu khoáng sản:
8
Đông.
Bước 2:
- HS trình bày, GV chuẩn kiến thức.
- GV yêu cầu cả lớp cùng xem bảng 8.1
và trả lời các câu hỏi giữa bài trong
SGK.
HĐ 3: Cá nhân/ cặp
Bước 1: HS phân tích bảng 10.2, hình

thế giới.
* Sông hồ: Nhiều sông lớn có giá
trị thủy điện, hồ Bai-can sâu nhất
thế giới.
* Khí hậu ôn đới lục địa chiếm
phần lớn diện tích lãnh thổ,
- Phía Bắc khí hậu hàn đới.
- Phía Nam khí hậu cận nhiệt.
III. Dân cư và xã hội
1. Dân cư:
- Dân số đông: 143 triệu người
(2005), đứng thứ 8 thế giới.
- Dân số ngày càng giảm do tỉ
suất gia tăng âm, nhiều người ra
nước ngoài sinh sống nên thiếu
nguồn lao động.
- Nhiều dân tộc(hơn 100), 80%
dân số là người Nga.
- Mật độ dân số trung bình: 8,4
người/km2. Nhưng phân bố
không đều:
+ Tập trung ở phía Tây.
+ 70% dân số sống ở thành phố.
9
án tăng dân số của Tổng thống V.Putin
thực hiện trong 10 năm từ 2007 lên tới
1,1 tỉ USD.
HĐ 4: Cả lớp
GV yêu cầu HS đọc mục II.2, kết hợp
vốn hiểu biết, tìm ý chứng minh LB Nga

1. Ý nào thể hiện đúng nhất sự rộng lớn về lãnh thổ của LB Nga.
A. Diện tích lớn nhất thế giới, chiếm phần phía Bắc châu Á.
B. Diện tích rất lớn, chiếm phần lớn đồng bằng châu Âu thuộc châu Âu.
C. Nằm cả trên phần châu lục Á và Âu, có diện tích lớn nhất thế giới.
D. Chiếm phần lớn đồng bằng Đông Âu và toàn bộ phần Bắc Á.
2. LB Nga đứng đầu thế giới về trữ lượng:
A. Dầu mỏ, khí đốt, quặng sắt.
B. Than đá, quặng kaly, rừng.
10
C. Quặng săt, quặng kim loại màu.
D. Dầu mỏ, vàng, kim cương.
3. Địa hình LB Nga thấp ở phía Đông, cao ở phía Tây
A. Đúng. B. Sai.
B. Tự luận
1. Điều kiện tự nhiên LB Nga có những thuận lợi và khó khăn gì đối với
phát triển kinh tế?
2. Nêu một số tác phẩm văn học, nghệ thuật, công trình khoa học và các
nhà khoa học nổi tiếng của LB Nga.
VII. HOẠT ĐỘNG NỐI TIẾP
- Trả lời các câu hỏi cuối bài.
- Sưu tầm tư liệu về kinh tế LB Nga.
VIII. PHỤ LỤC
Phiếu học tập của hoạt động 2
Dựa vào hình 10.1, bảng 10.1 kênh chữ trong SGK, vốn hiểu biết hoàn
thành bảng sau:
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của Liên bang Nga
11
Yếu tố Phần phía Tây Phần phía Đông
- Vị trí địa lý, giới hạn lánh thổ
- Địa hình

- Phía Bắc khí hậu cận
cực
12
- Sông, hồ - Có sông Vônga- biểu
tượng của nước Nga
- Nhiều sông lớn như:
Ê-nit-xây
- Hồ Bai-Can: Hồ nước
ngọt sâu nhất thế giới.
- Đất và rừng - Đồng bằng Đông Âu
có đất màu mỡ.
- Nhiều rừng Taiga- góp
phần làm cho LB Nga
có diện tích rừng đứng
đầu thế giới
- Khoảng sản - Nhiều dầu mỏ, khí đốt,
than - đá, quặng sắt,
quặng kim loại màu.
- Nhiều dầu mỏ, khí đốt,
vàng, than đá, trữ năng
thuỷ điện lớn.
- Thuận lợi - Phát triển kinh tế đa
ngành: Nông nghiệp,
công nghiệp, giao thông
vận tải.
- Phát triển công nghiệp
khai khoáng, thuỷ điện,
lâm nghiệp.
- Khó khăn - Đồng bằng Tây Xibia
chủ yếu là đầm lầy.

nhiều nước trên thế giới.
- Trang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù
hợp. Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành
mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan
hệ, các tình huống và hoạt động hằng ngày.
- Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của
mình và phát triển hài hoà về thể chất, trí tuệ, tinh thần vào đạo đức.
2. Kiến nghị, đề xuất.
- Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng các phương pháp và
kỹ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh được thực
hành, trải nghiệm kỹ năng sống trong quá trình học tập thông qua các môn
học nói chung và môn địa lý nói riêng.
- Tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đẩy mạnh hoạt động giáo
dục ngoài giờ lên lớp.
- Giáo viên không ngừng tìm tòi, sáng tạo, vận dụng kết hợp nhuần
nhuyễn giữa việc trang bị kiến thức và kỹ năng sống cho học sinh trong từng
bài học, tiết học cụ thể.
- Giáo viên cần vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo các phương pháp
và kỹ thuật dạy học phù hợp với nhu cầu trình độ của học sinh và đặc điểm,
hoàn cảnh cụ thể của từng nhà trường, từng địa phương.
14
- Bộ giáo dục và đào tạo tăng cường các tài liệu tham khảo, tổ chức các
chuyên đề, các dự án giáo dục kỹ năng sống nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện thế hệ trẻ.
* Đề tài có thể còn một vài thiếu sót, rất mong được sự đóng góp của
các đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn.
Vĩnh Yên, ngày 10 tháng 05 năm 2012
Tác giả
Nguyễn Thị Thanh Hải
TT GDTX Tỉnh Vĩnh Phúc