Bài 11
MỘT SỐ PHẠM TRÙ CƠ BẢN
CỦA ĐẠO ĐỨC HỌC
( 2 tiết )
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1.Về kiến thức:
- Biết được thế nào là nghóa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc.
2.Về kiõ năng:
- Biết thực hiện các nghóa vụ đạo đức liên quan đến bản thân.
- Biết giữ gìn danh dự, nhân phẩm, lương tâm của mình; biết phấn đấu cho hạnh phúc của
bản
thân và xã hội.
3.Về thái độ:
- Coi trọng việc giữ gìn lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc.
- Tôn trọng nhân phẩm của người khác.
II. TRỌNG TÂM :
- Làm rõ cả 4 phạm trù: nghóa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc.
III.PHƯƠNG PHÁP :
Thuyết trình, kể chuyện, đàm thoại, trực quan.
IV. PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:
- Tranh, ảnh, sơ đồ.
- Có thể sử dụng vi tính, máy chiếu.
V. TIẾN TRÌNH LÊN LỚP :
1. Ổn đònh tổ chức lớp :
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Giảng bài mới:
Phạm trù về thực chất là khái niệm, nhưng là khái niệm cơ bản nhất, chung nhất, khái quát
nhất của một ngành khoa học. Bài học giúp ta tìm hiểu các phạm trù của khoa học nghiên
cứu về đạo đức: nghóa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự, hạnh phúc.
Phần làm việc của Thầy Phần làm việc của Trò Nội dung chính của bài học
Hoạt động 1:

có những nhu cầu, lợi ích
cần thoả mãn để đựơc tồn
tại và phát triển. Làm thế
nào để có thể thoả mãn nhu
cầu lợi ích của mình nhưng
cũng đáp ứng được nhu cầu,
lợi ích của người khác, của
cộng đồng? Xã hội đặt ra
các yêu cầu chung. Cá nhân
ý thức được và biến những
yêu cầu đó thành trách
nhiệm của bản thân, những
trách nhiệm này được gọi là
nghóa vụ.
GV nêu các câu hỏi:
 Thế nào là nghóa vụ?
 Tại sao gia đình các em
và mọi người trong xã hội
có nghóa vụ phải đóng thuế
cho nhà nước?
 Tại sao HS đủ tuổi phải
tham gia nghóa vụ quân sự?
 Trong thực tế, không
phải khi nào nhu cầu, lợi ích
cá nhân cũng phù hợp với
nhu cầu, lợi ích của xã hội,
- Để tồn tại và phát triển, mỗi
cá nhân cần thoả mãn rất nhiều
nhu cầu vật chất và tinh thần.
Tuy nhiên dù cố gắng đến đâu,


có khi còn mâu thuẫn. Lấy
ví dụ?
 Trong trường hợp trên, cá
nhân phải phải làm gì? Vì
sao phải làm như vậy?
GV lưu ý HS:
+ Thật ra, vấn đề mâu
thuẫn nêu trên là tạm thời,
về lâu dài, mâu thuẫn ấy sẽ
không còn, bởi vì, đất nước
có thanh bình, thònh vượng
thì gia đình, bản thân mới
có điều kiện sống yên vui,
hạnh phúc.
+Trong đời sống, người ta
thường hay nhầm lẫn giữa
việc thực hiện nghóa vụ với
hành vi giúp đỡ người khác.
Phải thấy được những yêu
cầu khi thực hiện nghóa vụ:
tự do, tự giác, hướng thiện.
Nếu thiếu một trong ba điều
này thì không thể có nghóa
vụ thật sự.
a. Nghóa vụ của người
thanh niên hiện nay?
GV hỏi:
 Nghóa vụ của ngưòi
thanh niên hiện nay?

của mình đối đất nước, gia
đình, bản thân…
b. Nghóa vụ của người thanh
niên Việt Nam hiện nay:
- Chăm lo rèn luyện đạo đức.
- Không ngừng nổ lực học tập.
- Tích cực lao động sản xuất.
- Sẵn sàng tham gia bảo vệ Tổ
quốc.
vụ của bất cứ thanh niên
nào, tuỳ theo cá nhân khác
nhau, mức độ trưởng thành,
hoàn cảnh khác nhau sẽ xác
đònh những nghóa vụ nào là
chủ yếu.
Hoạt động 2:
GV sử dụng phương pháp
đàm thoại giúp HS tìm
hiểu phạm trù “Lương
tâm”ï
a. Lương tâm là gì?
GV nêu câu hỏi:
 Qua ví dụ ở cuối trang 69
SGK, em hãy cho biết:
- Tại sao bà A cảm thấy hối
hận?
- Cảm giác hối hận ấy tác
động đến bà A như thế nào?
GV giảng:
Trong cuộc sống, những

quan hệ với người khác, với xã
hội.
- Trên đường đi học về gặp một
một em bé bò lạc . Em đã đưa
em bé đến đồn công an gần
nhất nhờ các chú công an giúp
đỡ…
- Biết bạn gái sợ chuột, nhân
bắt được con chuột nhắt, em
trói lại gói vào tờ giấy bí mật
đặt vào cặp của bạn, khi bạn
2. Lương tâmï:
a. Lương tâm là gì?

Lương tâm là năng lực tự đánh
giá và điều chỉnh hành vi đạo
đức của bản thân trong mối
quan hệ với người khác, với xã
hội.
Cả hai trạng thái thanh thản
và cắn rứt lương tâm đều
mang ý nghóa tích cực: trạng
thái thanh thảng của lương
tâm giúp con người tự tin
hơn vào bản thân, phát huy
tính tích cực trong hành vi
của mình; trang thái cắn rứt
lương tâm giúp cá nhân
điều chiỏnh hành vi của
mình cho phù hợp với chuẫn

gái mở cặp, thấy gói lạ vội lấy
ra xem, thấy chuột , hoảng sợ
ngã vật xuống sàn, tai nạn xảy
ra. Trước hậu quả do hành vi
của mình gây nên, em vô cùng
ân hận…
- Đó là những cá nhân làm điều
ác nhưng không biết năn, hối
hận hay xấu hổ. Ví dụ: Những
kẻ cướp của, giết người…
- Thường xuyên rèn luyện tư
tưởng, đạo đức tiến bộ; thực
hiện đầy đủ các nghóa vụ đạo
đức đối với xã hội; thường
xuyên bồi dưỡng những tình
cảm trong sáng, đẹp đẽ…
b. Làm thế nào để trở thành
người có lương tâm?

- Thường xuyên rèn luyện tư
tưởng, đạo đức tiến bộ.
- Thực hiện đầy đủ các nghóa vụ
đạo đức đối với xã hội.
- Thường xuyên bồi dưỡng
những tình cảm trong sáng, đep
đẽ.
3. Nhân phẩm và danh dự:
a. Nhân phẩm :
sống có lương tâm trong
sáng thì chính họ đã tạo ra

ngữ: “Đói cho sạch, rách
cho thơm”
- Nhân phẩm là toàn bộ những
phẩm chất mà mỗi con người
có được (nói cách khác: nhân
phẩm là giá trò làm người của
mỗi con người )
- Nơi người lính: Trung thành
với Tổ quốc, hy sinh vì lợi ích
nhân dân, dũng cảm trong
chiến đấu…; Nơi người thầy
thuốc: tận tình chăm sóc bệnh
nhân như “từ mẫu”; Nơi người
giáo viên:
mẫu mực trong tác phong, tận
t với nghề, thương yêu học
sinh…
-Bạn A có lòng nhân ái và tính
tự trọng.
- Những kẻ bán buôn lậu, bán
hàng giả, cán bộ nhà nước tham
nhũng…
- Người có nhân phẩm được xã
hội đánh giá cao, kính trọng.
Ngược lại, kẻ thiếu nhân phẩm
bò chê trách, lên án.
- Câu tục ngữ khuyên ta dù khó
khăn, nghèo khổ đến đâu cũng
phải giữ gìn nhân phẩm của
chính mình.

Danh dự có ý nghóa rất lớn:
nó sẽ tạo nên một sức mạnh
tinh thần thúc đẩy con
người làm đều tốt, tránh
đều xấu.
GV hỏi:
 Các em lấy ví dụ từ
người chiến só, người thầy
thuốc…để chứng minh điều
đó?
GV đặt vấn đề và hỏi:
Trong xã hội, bên cạnh đa
số những người có danh dự,
vẫn có những kẻ đánh mất
danh dự của mình. Họ là
những đối tượng nào?
- Thường xuyên rèn luyện tư
tưởng, đạo đức tiến bộ; Thực
hiện đầy đủ các nghóa vụ đạo
đức đối với xã hội; Thường
xuyên bồi dưỡng những tình
cảm trong sáng, đep đẽ.
- Danh dự là sự coi trọng, đánh
giá cao của dư luận xã hội đối
với một người dựa trên các giá
trò đạo đức của người đó.
- VD1: Từ chiến trường trở về,
chú Nam được phân công làm
cán bộ tổ chức, có người đã
biếu chú tiền để xin vào cơ

 Các em hãy phân biệt tự
trọng với tự ái? Cho ví dụ
minh hoạ
GV giảng:
Tự trọng là một phẩm chất
tốt đẹp giúp con người cầu
tiến, vươn lên hoàn thiện
nhân cách ( VD: Anh công
an không nhận tiền mãi lộ;
em nhỏ đánh giày không
nhận tiền của khách hàng
vứt xuống đất…)
Tự ái là một thói xấu, quá
đề cao tính cá nhân, ích kỷ
có những phản ứng sai lầm.
( VD: Giận dỗi khi bố mua
cho chiếc xe đạp cũ; mượn
quyển truyện, bạn không
đưa ngay, đến lúc bạn đưa,
giận không cầm; chữi bạn,
đánh bạn vì một lời nói chỉ
ra khuyết điểm của mình …)
Hoạt động 4:
GV sử dụng phương pháp
đàm thoại giúp HS tìm
hiểu phạm trù “Hạnh
phúc”ï
a. Hạnh phúc là gì?
GV đặt vấn đề :
Trong cuộc sống, con người

những nhu cầu này? Có thể
nêu các ví dụ?
GV giảng:
Có những nhu cầu không
lành mạnh, thiếu đạo đức
( nghiện ma tuý, ăn cắp ,
chiếm đoạt tài sản của
người khác để làm giàu…)
Có những nhu cầu chân
chính, lành mạnh ( học tập,
lao động, nghiên cứu khoa
học, thưởng thức nghệ
thuật…) Khi con người được
thoả mãn nhu cầu chân
chính, lành mạnh , con
người có cảm xúc vui
sướng, thích thú, khoan
khoái…Cảm xúc ấy chính là
hạnh phúc.
GV hỏi:
 Hạnh phúc là gì?
 Lấy các ví dụ về hạnh
phúc?
b. Hạnh phúc cá nhân và
hạnh phúc xã hội.
GV giảng:
Cảm xúc của con người
luôn gắn với từng cá nhân.
Vì vậy, khi nói đến hạnh
phúc trước tiên là nói đến

 Trình bày mối quan hệ
giữa hạnh phúc cá nhân và
hạnh phúc xã hội?
GV giảng:
Khi cá nhân phấn đấu cho
hạnh phúc của bản thân
mình và đồng thời biết thực
hiện nghóa vụ đối với xã hội
thì hạnh phúc của mỗi
người mới trọn vẹn
( VD: Cá nhân lao động
chân chính, làm giàu hợp
pháp và đóng thuế đầy đủ
cho nhà nước)
Hạnh phúc của xã hội
không thể có được nếu mỗi
người chỉ biết thu vén cho
hạnh phúc của riêng mình.
( VD: Cá nhân giàu có
nhưng không bao giờ làm
công tác từ thiện ) .
- Hạnh phúc của cá nhân là cơ
sở của hạnh phúc xã hội. Xã
hội hạnh phúc thì cá nhân có
điều kiện phấn đấu cho hạnh
phúc của mình hơn.
- Hạnh phúc của cá nhân là cơ sở
của hạnh phúc xã hội.
- Xã hội hạnh phúc thì cá nhân
có điều kiện phấn đấu cho hạnh