Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
PHƯƠNG PHÁP
DẠY TẬP LÀM VĂN NGHỊ LUẬN LỚP 9
A/ ĐẶT VẤN ĐỀ :
Phần tập làm văn Nghò luận lớp 9 nằm ở chương trình học kì II, có tính
tích hợp đồng tâm từ lớp 7 và lớp 8.
Lớp 7 : - Tìm hiểu chung về văn nghò luận .
- Các kiểu nghò luận: chứng minh , giải thích .
Lớp 8 : + Ôn tập , luyện tập về luận điểm .
+ Biểu cảm trong văn nghò luận .
+ Miêu tả và tự sự trong văn nghò luận.
Lớp 9: - Nghò luận về vấn đề xã hội .
- Nghò luận về vấn đề văn học .
Yêu cầu chủ yếu của tập làm văn là củng cố tri thức và kỹ năng đã được
học ở tiết đọc hiểu văn bản và tiết Tiếng Việt . Đặc biệt sách giáo khoa mới coi
phần tập làm văn là sự tổng hợp của ngữ và văn (Tích hợp ngang) và nguyên
tắc ôn cũ-hiểu mới (Tích hợp đồng tâm ) và đảm bảo truyền thụ tri thức có hệ
thống khoa học (Tích hợp dọc).
Khi làm bài tập làm văn , học sinh phải huy động tổng hợp kiến thức
Tiếng Việt để viết đúng chính tả ,viết câu đúng ngữ pháp, phù hợp với phong
cách văn bản nhằm đạt được yêu cầu của đề bài và để có một văn bản hoàn
chỉnh . Phần văn bản giúp học sinh có kiến thức để trình bày vốn hiểu biết của
mình . Như vậy ,tập làm văn là một môn học mang tính chất thực hành ,toàn
diện ,tổng hợp và sáng tạo . Nó có một vò trí đặc biệt quan trọng trong chương
trình Ngữ văn .
Ở nước ta ,văn nghò luận là một thể văn có truyền thống lâu đời ,có giá trò
và tác dụng to lớn trong trường kì lòch sử , trong công cuộc dựng nước và giữ
nước, trong phản ánh nhận thức thẩm mó của dân tộc về văn chương, nghệ thuật
… Có thể kể đến các tác giả nổi tiếng như : Lí Công Uẩn, Trần Quốc Tuấn,
Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh, Hoài Thanh, Đặng Thai Mai … Đây là các tác giả

+ Đề văn nghò luận.
+ Yêu cầu của bài văn nghò luận.
+ Bố cục và lập luận.
+ Lập luận chứng minh.
+ lập luận giải thích
Nội dung :
+ Thao tác phân tích và tổng hợp.
+ Nghò luận về một hiện tượng,sự
việc.
+ Nghò luận về một tư tưởng,đạo lý.
+ Nghò luận về nhân vật văn học.
+ Nghò luận về một đoạn thơ,bài thơ.
Yêu cầu :
-Nghò luận được xem như một kiểu
bài độc lập.
- Thao tác đơn giản,chứng minh và
giải thích.
- Dung lượng bài viết từ 1-4 trang vở
học sinh.
Yêu cầu :
- Thấy được sự kết hợp các phương
thức.
- Vấn đề nghò luận đa dạng,phức tạp.
- Dung lượng bài viết nhiều hơn từ 4
–7 trang vở học sinh.
b/ Về sách giáo khoa và sách tham khảo :
2
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
- Qua bảng trên ta thấy văn nghò luận có sự tích hợp đồng tâm.Ở lớp 7 học sinh

3/ Về phía học sinh :
Rất ít học sinh say mê học văn. Số học sinh giỏi văn thực sự rất hiếm. Học
sinh không biết phương pháp học do không tìm hiểu và vận dụng lý thuyết để
làm văn.Thậm chí có những em không sử dụng đến sách giáo khoa.Học sinh
3
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
cũng không biết vận dụng kiến thức của Tiếng Việt và văn bản vào làm văn.
Đặc biệt các em chưa xác đònh thế nào là luận điểm, luận cứ và lập luận.
Giờ trả bài học sinh chỉ quan tâm đến điểm số mà không quan tâm đến việc
sửa chữa các lỗi để rút kinh nghiệm.
Tệ hại hơn là học sinh không xác đònh được mình viết đúng hay sai, hay hay
dở, đúng sai, hay dở tới mức nào. Hơn nữa các em sử dụng bút xoá trong bài
làm rất tuỳ tiện.
4/ Về cách kiểm tra đánh giá :
Cấu trúc đề kiểm tra hoặc thi, phần làm văn chiếm 6 hoặc 7 điểm ( gọi là
phần tự luận)
Đề bài kiểm tra thường là ở kiến thức cơ bản,quen thuộc.
Các bài làm văn theo văn mẫu vẫn phải cho điểm dẫn đến tình trạng học
sinh làm bài rập khuôn máy móc.
5/ Hậu quả :
Khả năng nói và viết Tập làm văn nghò luận của học sinh còn yếu.Học sinh
không đủ trình độ năng lực ứng dụng những kiến thức Tập làm văn vào cuộc
sống.
Cách đánh giá một bài làm văn có khi không phản ánh được thực chất, trình
độ khả năng của học sinh.
Trong kiểm tra thi cử,học sinh chủ yếu làm được phần trắc nghiệm, còn
phần tự luận(Tập làm văn) đa số chỉ đạt được từ 2 hoặc 3 điểm.
II/ NGUYÊN NHÂN :
1/ Cách dạy của giáo viên :

Đối với môn Tập làm văn, học sinh học tập một cách máy móc.Trước một
đề bài, các em ít khi nghiên cứu đề, chỉ đọc loáng thoáng và cứ thế học sinh
phóng bút viết tràng giang đại hải, không chốt lại ở một điểm nào.
Nhiều bài làm văn chưa đạt yêu cầu do chưa biết cách viện dẫn, dẫn chứng
nghèo nàn,thiếu chính xác và không theo trình tự. Trong nghò luận văn học thì
chưa có sự phân biệt về thể loại. Các em thiếu năng lực phân tích cần thiết,
chưa thấy được cái hay, cái đẹp có thật trong văn chương do không chú ý trong
giờ đọc hiểu văn bản.Vì vậy khi làm văn phân tích chỉ là sự suy diễn một cách
nôm na.
Còn nghò xã hội các em làm bài đại khái chung chung. Khi làm bài, học sinh
chưa có ý thức sắp xếp các luận cứ, luận điểm theo một trình tự nhất đònh. Đa
số bài làm văn thấp điểm còn do chưa biết cách chuyển đoạn chuyển ý.Và
không làm theo trình tự hướng dẫn các bước: Tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý .
Bên cạnh đó cũng còn có nhiều bài làm câu què, câu cụt, câu tối nghóa khiến
giáo viên phải phán đoán, suy xét mới hiểu nổi. Tình trạng mắc lỗi về chính tả,
ngữ pháp và dùng từ sai cũng khá phổ biến. Có bài suốt từ mở đầu đến kết thúc
không có một dấu câu nào. Như vậy làm sao mà bài văn của học sinh đạt điểm
cao được.
III/ GIẢI PHÁP :
1/ Cách giảng dạy của giáo viên :
- Đổi mới cách giảng dạy theo phương pháp tích cực :
+ Tăng cường tổ chức các hoạt động của học sinh.
5
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
+Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp học và tự học một cách
chủ động.
+Tăng cường học tập độc lập cá nhân phối hợp với hoạt động nhóm.
+ Học sinh tự đánh giá được năng lực và kết quả làm văn của mình.
- Giáo viên cần nắm chắc nội dung và phương pháp giảng dạy. Trong quá trình

thức trong bài giảng của mình.
6
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
- Trong tiết dạy chú ý đến hoạt động nhóm để phát huy sự sáng tạo tập thể.
Bên cạnh đó cần đẩy mạnh hoạt động độc lập giúp học sinh phát huy điểm
mạnh, người dạy có điều kiện đánh giá chính xác từng học sinh.
- Tận dụng tiết dạy tự chọn để củng cố, nâng cao kiến , kỹ năng cho học sinh.
2/ Giáo viên yêu cầu học sinh nắm vững những điểm cơ bản trong văn
nghò luận:
a. Văn nghò luận:
Văn nghò luận là văn được viết ra nhằm xác lập cho người đọc một tư
tưởng,quan điểm nào đó.
Các kiểu văn nghò luận: Nghò luận xã hội.
Nghò luận văn học.
Điều quan trọng nhất của văn nghò luận là luận điểm, luận cứ, lập luận:
Luận điểm Luận cứ Lập luận
Là ý kiến thể hiện tư
tưởng,quan điểm của bài
văn.
Là lý lẽ,dẫn chứng đưa
ra làm cơ sở cho luận
điểm.
Là cách nêu luận cứ
để dẫn đến luận điểm.
- Trả lời câu hỏi: nói cái
gì?sẽ nêu ra điều mà ta gọi
là luận điểm.
- Luận điểm được thể hiện
ngay trong:

- Dẫn chứng lòch sử.
- Dẫn chứng thực tế.
- Dẫn chứng thơ văn.
Lưu ý:
Khái niệm lập luận
dùng thay cho thuật
ngữ:luận chứng.
- Các thao tác nghò luận thực sự gồm:Giải thích,chứng minh,bình luận,phân
tích.
7
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
- Luận điểm,luận cứ là nội dung của bài văn thì lập luận tạo nên giá trò về
hình thức của bài văn.
- Trình tự dạy văn nghò luận là:
+ Tìm hiểu chung, cách làm bài.
+ Thực hành nói.
+ Thực hành viết.
b/ Phương pháp làm bài văn nghò luận:
Cần cho học sinh thực hành các kỹ năng:
- Tìm hiểu đề.
- Lập dàn ý.
- Viết theo dàn ý(Tức là viết hoàn chỉnh)
- Kiểm tra lại bài viết.
Trong các bước trên,giáo viên cần chú trọng cho học sinh bước lập dàn ý:
Dàn ý được hình thành trên cơ sở bước tìm hiểu đề thấu đáo. Dàn ý tránh
cho bài làm trùng ý, thiếu sót ý, bố cục không có sự cân đối.
Dàn ý là nội dung sơ lược của bài văn. Nó giống như bản thiết kế một ngôi
nhà.
Lập dàn ý sẽ đạt được thuận lợi sau:

điểm:
- Luận điểm 1 : +luận cứ (lí lẽ,dẫn
chứng)
Phân tích dẫn chứng, chuyển ý
- Luận điểm 2: Lập luận dẫn dắt đưa
dẫn chứng. Phân tích dẫn chứng .
…

3/ Kết bài :
- Nêu nhận xét chung về vấn đề.
- Phát triển mở rộng vấn đề ,nêu
phương hướng áp dụng vào cuộc sống.
2/ Thân bài:
a. Giải thích luận đề (Thường trả lời
câu hỏi : như thế nào ? Có ý nghóa gì ? )
b. Giảng giải vấn đề bằng lí lẽ để làm
rõ tầm quan tầm quan trọng hoặc tác
dụng của vấn đề đối với cuộc sống
(Thường là trả lời câu hỏi : Tại sao? Vì
sao?)
+ Luận cứ 1(Lí lẽ, dẫn chứng)
+ Luận cứ 2(Lí lẽ, dẫn chứng)
c. Hướng người đọc suy nghó và hành
động đúng theo vấn đề (Thường là trả
lời câu hỏi: Phải làm gì? Làm như thế
nào?)
3/ Kết bài :
- Nhấn mạnh cách hiểu đúng vấn đề.
- Liên hệ thực tế, rút ra bài học.
* Học sinh cần phân biệt kiểu bài bình luận với giải thích, chứng minh:

-Tại sao đúng?
Khía cạnh 1,2…
Dùng lí lẽ dẫn chứng
làm rõ.
Vấn đề vừa đúng vừa sai
- Chỉ rõ điểm đúng
+ Đúng trong trường hợp
nào? Thời điểm nào?
+ Đúng với người nào?
-> Lí lẽ, dẫn chứng làm
rõ
- Vì sao đúng?
- Vì sao sai? Chỉ rõ điểm
sai
-> Lí lẽ dẫn chứng làm
rõ.
Vấn đề sai hoàn toàn
- Sai như thế nào?
Khía cạnh 1,2…
Lí lẽ dẫn chứng làm
rõ
- Tại sao sai?
Khía cạnh 1,2…
Lí lẽ dẫn chứng làm
rõ.
Phần luận cần xem xét vấn đề đúng- sai trong phạm vi , giới hạn nào? Cần
bổ sung, mở rộng thêm như thế nào? Rút ra bài học gì thuộc quan điểm lí luận
hoặc đạo đức trong cuộc sống.Có thể bàn luận theo các hướng :
- Hoàn cảnh khác nhau.
- Quan điểm trái ngược nhau.

sử dụng có hiệu quả, biết sống xứng đáng. Thiếu lòng biết ơn con người sẽ trở
nên ích kỷ, xấu xa.
+ Dẫn chứng- Biết ơn các thế hệ ông cha những chiến só cách mạng đã
tạo nên đất nước tự do, giàu đẹp có lòch sử lâu đời, nền văn hoá rực rỡ…
- Biết ơn cha mẹ, thầy cô giáo…
- “Nhớ nguồn” phải thể hiện như thế nào?
+ Giữ gìn bảo vệ thành quả của người đi trước.
+ Sử dụng thành quả lao động đúng đắn , tiết kiệm.
+ Có ý thức, hành động “Đền ơn đáp nghóa” thiết thực. Có tinh thần phát
huy thành quả đã đạt được, tạo ra những thành quả mới làm phong phú thành
quả lao động của dân tộc.
c. Kết bài: Nhấn mạnh ý nghóa của câu tục ngữ.
* Học sinh phân biệt hai kiểu nghò luận văn học:
Nghò luận về tác phẩm truyện(đoạn trích)
-Trình bày nhận xét, đánh giá về nhân
vật, sự kiện ,chủ đề và nghệ thuật của
một tác phẩm cụ thể.
-Xuất phát từ ý nghóa của cốt truyện, tính
cách, số phận của nhân vật và nghệ thuật
trong tác phẩm.
-Nhận xét, đánh giá phải rõ ràng, đúng
Nghò luận về một đoạn thơ (bài thơ)
-Trình bày nhận xét, đánh giá về nội
dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn
thơ ấy.
-Thể hiện qua ngôn từ,hình
ảnh,giọng điệu

11
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý

hướng dẫn học sinh về văn nghò luận từ lớp 7 đến lớp 9.
3/ Bước chấm bài, trả bài:
a/ Chấm bài:
Chấm bài là khâu quan trọng để đánh giá kết quả một bài Tập làm văn cũng
như hiệu quả học tập của học sinh. Nội dung của khâu này bao gồm: Đọc, sửa
lỗi, phê, ghi điểm.
12
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
Giáo viên dựa vào đáp án, biểu điểm để chấm bài. Khi chấm cần có thái độ
tôn trọng bài làm của học sinh. Điều này thể hiện qua cách sửa lỗi, lời phê và
sự công bằng trong ghi điểm.
Giáo viên nên chấm liền một mạch, nhưng cũng không nên vội vàng trong qua
ùtrình chấm.Giáo viên phải sửa lỗi về chính tả, từ, câu và đánh dấu những ý hay
của học sinh. Lời phê cần ngắn gọn. Đặc biệt chú ý tới tính độc đáo của bài
văn vì đó là sự sáng tạo của học sinh.
Nếu bài làm văn của học sinh mà không có lời phê, các em sẽ không đánh giá
được khả năng làm bài của mình.Vì vậy lời phê tuy ngắn gọn nhưng phải chứa
đủ lượng thông tin để học sinh biết được ưu khuyết điểm,rút kinh nghiệm cho
bài làm sau.Cách ghi điểm cần cân nhắc kó, tránh sửa đi sửa lại.
Có thể nói tình cảm, lương tâm nghề nghiệp của người giáo viên văn được thể
hiện rõ nhất khi ngồi trước bài văn của học sinh với cây bút đỏ trên tay.
b/ Trả bài: Thường được tiến hành theo trình tự:
- Chép đề .
- Tìm hiểu đề.
- Hướng dẫn học sinh xây dựng dàn ý (Đáp án)
- Nhận xét ưu khuyết điểm trong bài làm của học sinh.
- Phân tích và sửa chữa lỗi về bố cục, chính tả, ngữ pháp, cách trình bày luận
điểm.
Đây là khâu có vai trò quan trọng trong việc khắc sâu lý thuyết và kỹ năng

- Đúng đầu đề.
- Viết đúng thể loại, đúng ngôn ngữ.
- Viết đúng kiến thức, đúng phương pháp, đúng quan điểm lập trường.
- Bài viết phải gây ấn tượng cho người đọc.
- Người viết phải tự đánh giá được chất lượng bài làm của mình.
Học sinh phải nhớ rằng học tốt văn nghò luận không phải chuyện dễ. Quốc gia
nào cũng vậy, môn văn là môn học số một của nền học vấn quốc gia ấy. Mỗi
dân tộc muốn phát triển thì phải duy trì và phát triển bản sắc văn hoá của
mình. Trong đó ngữ văn là linh hồn và trí tuệ. Vì vậy học sinh phải quyết tâm
học cho thật tốt văn nghò luận.
Muốn vậy lên lớp phải chú ý nghe giảng,biết cảm nhận cái hay,cái đẹp của
bài học. Học sinh cần thuộc lòng nhiều câu thơ, đoạn thơ, thành ngữ, tục ngữ,
ca dao… Học thuộc lòng giúp cho sự “Võ trang” kiến thức và khả năng sáng
tạo.Đây la ømột phương pháp rèn luyện trí nhớ, bởi vì “Văn ôn võ luyện”.
Người học sinh giỏi văn cần có cuốn sổ ghi chép, tích luỹ kiến thức.
Thêm vào đó người học phải chăm đọc sách, đọc sách giáo khoa, đọc sách
tham khảo. Đọc sách để mở rộng kiến thức, nhưng phải đọc có ý thức.Đỗ Phủ
đã từng nói:
“ Đọc sách muôn cuốn
Hạ bút như có thần”
Văn nghò luận là tiếng nói của trí tuệ, nó thuyết phục người đọc, người nghe
bằng lí lẽ, bằng cách lập luận. Bởi vậy văn nghò luận là kỹ năng trình bày lí lẽ
nhằm khẳng đònh một ý kiến, làm sáng tỏ một vấn đề. Nhưng để viết được một
14
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
bài văn nghò luận hay thì cần phải suy nghó nhiều, tập viết nhiều theo hướng
dẫn của giáo viên.
Tóm lại muốn giỏi văn nghò luận, học sinh phải thực sự yêu thích môn văn.
Phải tha thiết yêu cuộc sống, yêu cái đẹp; phải biết vui buồn trước cuộc sống

thể hiện ở các cụm từ:Trình bày suy nghó về…Cảm nhận về…Bàn về…
15
Sáng kiến kinh nghiệm Mai Diệu Thuý
***
Phương châm quan trọng trong dạy-học văn nghò luận là phát huy tính tích
cực, chủ động của học sinh, học sinh viết đúng,viết hay văn nghò luận. Tính tích
cực học tập của học sinh biểu hiện ở những dấu hiệu như :hăng hái trả lời câu
hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn ; thích phát biểu ý kiến, hay
nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa rõ. Chủ động vận
dụng kiến thức, hoàn thành các bài tập …
Học sinh phải nắm được điều cần tránh và điều cần thực hiện như sau:
+ Điều cần tránh: Không viết khô khan, cộc lốc. Không rơi vào lỗi hành
văn bay bướm, văn hoa mà trống rỗng, cũ mòn.
+ Điều cần thực hiện : Bài văn có ý tứ sâu xa phong phú mà lời lẽ lại
ngắn gọn, hàm súc. Lời văn vừa mạch lạc, trong sáng vừa gợi cảm, có sức
thuyết phục. Văn viết có cái mới mẻ qua một phát hiện độc đáo, một liên
tưởng sâu, tinh tế, một hình ảnh đặc sắc, một so sánh bất ngờ lí thú.
Học sinh tiến đến một bước cao hơn là tự xây dựng cho mình một bút pháp,
một phong cách riêng.
Giáo viên phải hướng dẫn học sinh học Tập làm văn kết hợp với văn bản và
Tiếng Việt. Kiến thức trong sách giáo khoa là cơ sở, nó được cô đọng trong
phần ghi nhớ. Học sinh cần phải được bồi bổ thêm bằng kiến thức đời sống và
kiến thức tiếp nhận được qua tích luỹ. Học sinh khi viết văn phải có cảm giác
về câu văn chuẩn và hay.
Bên cạnh đó,sự đổi mới phương pháp còn đòi hỏi người giáo viên phải có
trách nhiệm, có tâm huyết để làm cho giờ dạy “Trẻ mãi không già”.
Để rút kinh nghiệm và nâng cao phương pháp giảng dạy, Tổ chuyên môn
cũng cần thường xuyên dự giờ, thao giảng các tiết Tập làm văn nghò luận.
Không có một kinh nghiệm nào là duy nhất có thể chung cho mọi người.
Không có một phép lạ dễ dàng nào để đi đến sự thành công. Tất cả các giáo