BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH
KHOA VẬT LÝ
Hoàng Thị Nguyên VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
(Project based learning)
VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN”
(Lớp 10 nâng cao)

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

TP. Hồ Chí Minh, năm 2011
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH
KHOA VẬT LÝ Hoàng Thị Nguyên
giảng dạy lớp 10A5, HS hai lớp trường THPT Gia Định, và thầy Nguyễn Ảnh
Nam, thầy Nguyễn Quang Nhật trường THPT Nguyễn Thượng Hiền đã giúp đỡ
em trong quá trình thực hiện luận văn.

Cuối cùng, em xin cám ơn đến gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tạo động lực
cho em hoàn thành luận văn này.

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều nhưng luận văn cũng không tránh khỏi
những sai sót, vì vậy, em mong được sự góp ý của quý Thầy Cô và các bạn.

TP. Hồ Chí Minh, ngày 27 tháng 04 năm 2011
Sinh viên
Hoàng Thị Nguyên
V
Trang 1 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

MỤC LỤC
4TMỤC LỤC4T 0
4TDANH MỤC TỪ VIẾT TẮT4T 6
4TDANH MỤC BẢNG BIỂU4T 7
4TDANH MỤC HÌNH VẼ4T 9
4TPhần I: MỞ ĐẦU4T 10
4T1. Lý do chọn đề tài4T 10
4T1. Mục đích4T 10
4T3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu4T 11
4T3.1. Đối tượng4T 11
4T3.2. Phạm vi4T 11

4T1.5.5.2. Phân loại theo sự tham gia của người học:4T 31
4T1.5.5.3. Phân loại theo sự tham gia của giáo viên:4T 31
4T1.5.5.4. Phân loại theo quỹ thời gian:4T 31
4T1.5.5.5. Phân loại theo nhiệm vụ4T 32
4T1.6. So sánh phương pháp dạy học dự án với phương pháp dạy học truyền thống4T 32
4T1.7. Ưu, nhược điểm4T 34
4T1.7.1. Ưu điểm4T 34
4T1.7.2. Nhược điểm4T 35
4T1.8. Tại sao dạy học theo dự án kích thích sự tìm hiểu và năng lực sáng tạo cùng tư
duy bậc cao của học sinh
4T 35
4T1.9. Những quan điểm của dạy học theo dự án [4]4T 36
4T1.10. Một số quy trình dạy học dự án4T 37
4T1.11. Xây dựng quy trình dạy học dự án trong dạy học vật lý4T 42
4T1.11.1. Những khó khăn khi áp dụng DHDA vào dạy học Vật lý trong trường phổ
thông
4T 42
4T1.11.2. Xây dựng quy trình dạy học dự án trong dạy học vật lý4T 43
4T1.11.2.1. Quyết định vấn đề, hình thành dự án4T 44
4T1.11.2.2. Lập dự án4T 45
4T1.11.2.3. Xây dựng kế hoạch thực hiện4T 49
4T1.11.2.4. Thực hiện dự án4T 50
Trang 3 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

4T1.11.2.5. Thu thập kết quả và công bố sản phẩm4T 50
4T1.11.2.6. Xây dưng chuẩn đánh giá dự án4T 51
4T1.12. Kết luận chương I4T 51


GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

4T2.2.1.1.8. Thiết kế cách tính điểm cho HS và nhóm HS4T 78
4T2.2.1.1.9. Thiết kế đề và đáp án kiểm tra trắc nghiệm4T 79
4T2.2.1.2. Tổ chức hoạt động dạy học theo dự án “Chế tạo tên lửa nước - đơn giản và
thách thức”
4T 83
4T2.2.2. Thiết kế và tổ chức thực hiện dự án “Cơ năng và xe ai nhanh hơn”4T 113
4T2.2.2.1. Thiết kế dự án “Cơ năng và xe ai nhanh hơn”4T 113
4T2.2.2.1.1. Thiết kế đơn vị kiến thức chuẩn4T 113
4T2.2.2.1.2. Thiết kế vấn đề - ý tưởng dự án4T 114
4T2.2.2.1.3. Thiết kế mục tiêu dự án4T 114
4T2.2.2.1.4. Thiết kế bộ câu hỏi định hướng.4T 116
4T2.2.2.1.5. Thiết kế bài tập dự án cho HS4T 117
4T2.2.2.1.6. Thiết kế tài liệu hỗ trợ HS4T 118
4T2.2.2.1.7. Thiết kế các tiêu chí đánh giá và phản hồi4T 118
4T2.2.2.1.8. Thiết kế cách tính điểm cho HS và nhóm HS4T 118
4T2.2.2.2. Tổ chức hoạt động dạy và học4T 118
4T2.3. Kết luận chương 24T 145
4TChương 3 - THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM4T 146
4T3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm4T 146
4T3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm4T 146
4T3.3. Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm4T 146
4T3.4. Phương pháp thực nghiệm4T 147
4T3.5. Quá trình triển khai thực nghiệm4T 147
4T3.5.1. Tìm hiểu đặc điểm, tình hình dạy học ở trường4T 147
4T3.5.1.1. Mục đích tìm hiểu4T 147
4T3.5.1.2. Phương pháp tìm hiểu4T 147
4T3.5.1.3. Phân tích thông tin tìm hiểu4T 148

PPDH : Phương pháp dạy học
PP DHTDA : Phương pháp dạy học theo dự án
CNTT : Công nghệ thông tin
SGK : Sách giáo khoa
THPT : Trung học phổ thông
THCS : Trung học cơ sở
CNH – HĐH : Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
ĐH & SĐH : Đại học và sau đại học
TTGDTX : Trung tâm giáo dục thường xuyên
HSKC : Học sinh không chọn
Trang 7 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1: So sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới [3] 21
Bảng 1.2: So sánh PPDH truyền thống và PP DHTDA 32
Bảng 2.1: Cấu trúc nội dung theo cách dạy truyền thống 53
Bảng 2.2: Phiếu 1: Phiếu đánh giá bài trình bày 71
Bảng 2.3: Phiếu 2: Phiếu đánh giá hợp tác nhóm 74
Bảng 2.4: Phiếu 3: Phiếu đánh giá của các thành viên nhóm đối với nhóm mình 75
Bảng 2.5: Phiếu 4: Phiếu đánh giá thảo luận 75
Bảng 2.6: Phiếu 5: Phiếu đánh giá sản phẩm tên lửa nước 77
Bảng 2.7: Phiếu 6:Phản hồi của HS về PP DHTDA 77
Bảng 2.8: Phiếu 6: Phản hồi về mong muốn của HS được tiếp tục học thep PP
DHTDA 77
Bảng 2.9: Phiếu 7: Phản hồi về những khó khăn khi thực hiện PP DHTDA 78
Bảng 2.10: Phân loại câu trắc nghiệm theo mục tiêu của Benjamin S. Bloom 79
Bảng 2.11: Đáp án bài trắc nghiệm quá trình học dự án “chế tạo tên lửa nước-đơn


Hình 3.1: Đồ thị phân bố tần số-điềm số của hai lớp 10CA và 10A5 154
Hình 3.2: Đồ thị phân bố tần số tích lũy của hai lớp 10CA và 10A5 155
Hình 3.3: Đồ thị biễu diễn tinh thần của HS sau khi học PP DHTDA 156
Trang 10 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

Phần I: MỞ ĐẦU
0B1. Lý do chọn đề tài
Như chúng ta thấy, giáo dục truyền thống vẫn là một phương pháp đang được
dạy và học trong thời đại ngày nay. Việc học tập của học sinh không thể là thụ động
tiếp thu bài giảng của giáo viên mà phải là sự tham gia tích cực vào hoạt động học
tập để tạo một tâm thế có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất và xã hội sau này.
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, ta thấy rằng giáo dục hiện đại đang đứng trước
yêu cầu và thách thức lớn lao của xã hội. Việc làm sao để có thể cải tạo phương
pháp truyền thống trở thành một phương pháp mới hiệu quả có tác dụng tốt trong
quá trình dạy học đã và đang được rất nhiều nhà giáo dục quan tâm.
Để làm được điều này chúng ta cần phải đổi mới toàn diện các nhiệm vụ dạy
học: nội dung, phương tiện, phương pháp…
Một phương pháp có thể làm được điều đó, có thể nói đến là dạy học theo dự án.
Đây là phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, chính vì vậy nó sẽ làm cho học
sinh tham gia tích cực vào bài học, làm thay đổi vai trò của giáo viên và học sinh.
Giáo viên giờ đây chỉ là người hướng dẫn giúp cho học sinh tự tìm ra tri thức cho
mình.
Chính vì vậy, em quyết định nghiên cứu phương pháp này. Đặc biệt, vận dụng
nó thế nào vào dạy học các kiến thức vật lý chương “Các định luật bảo toàn”. Đó
chính là nội dung của đề tài: “VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO
DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CÁC ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN” mà em sẽ

7B6. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận:
+ Các tài liệu, công trình liên quan đến đề tài nghiên cứu.
+ Tìm hiểu về phương pháp dạy học dự án này bằng lý thuyết từ đó rút ra những
phương pháp chung để nghiên cứu
Trang 12 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

- Thực nghiêm sư phạm: Thực hiện các bài dạy đã thiết kế, so sánh với lớp đối
chứng để rút ra những cần thiết, chỉnh lý thiết kế đề xuất hướng áp dụng vào thực
tiễn, mở rộng kết quả nghiên cứu.
Trang 13 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

Phần II: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH
NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
Khi bàn về phương pháp giáo dục, J.Piaget (1896-1980) một nhà tâm lý học
người Pháp nổi tiếng đã nói: “Trẻ em được phú cho tính hoạt động thực sự và giáo
dục không thể thành công nếu không sử dụng và không thực sự kéo dài tính hoạt
động đó”
Như vậy, hoạt động là yếu tố không thể thiếu cho sự phát triển của trẻ trong
quá trình giáo dục và giáo dưỡng.
Thuyết hoạt động cũng đề cập: để cho HS phát triển toàn diện thì phải cho
chúng hoạt động. Chúng ta nhận thấy rằng để cho HS có thể hoạt động học tập tự
lực, sáng tạo thì cần phải tổ chức, định hướng, tạo điều kiện cho HS tự giải quyết
các vấn đề, tự lực suy nghĩ, đề xuất các phương án, và đưa ra kiến thức mới,…Dạy

Intel hay Microsof, nhưng hiệu quả rất rõ là trước kia các em uể oải học tự chọn thì
nay các em đặc biệt hứng thú tự khám phá để học". [14]
Bên cạnh đó còn có nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả khác và
một số học viên cao học đã vận dụng quan điểm của dạy học dự án vào tổ chức dạy
học ở một số trường tại Thành Phố Hồ Chí Minh và Hà Nội…bước đầu đã thu được
nhiều thành công trong việc đổi mới PPDH, phát huy tính tích cực, tự chủ của người
học, lôi cuốn người học vào thực hiện dự án học tập một cách tự giác.
Những công trình nghiên cứu liên quan tới dạy học theo dự án ở Việt Nam
như: “Project-Based Learning (PBL) và việc ứng dụng vào dạy học môn Vật lý ở
trường phổ thông Việt Nam trong tương lai” của tác giả Hồ Thanh Liêm, luận văn
tốt nghiệp ĐH tháng 6/2005 ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh, trong đó đã tổ chức
soạn thảo dạy học dự án chương “Dòng điện trong các môi trường” thuộc chương
trình Vật lý lớp 11 nhưng chưa tiến hành thực nghiệm sư phạm. Bài viết “Dạy học
theo dự án – một phương pháp có chức năng kép trong đào tạo giáo viên” của
Nguyễn Văn Cường và Nguyễn Thị Diệu Thảo (2004), đề tài “Những định luật cơ
bản của dòng điện không đổi” cho HS lớp 11 theo quan điểm dạy học dự án của
Nguyễn Văn Nghĩa (2006), đề tài “Tổ chức dạy học theo dự án một số nội dung kết
thúc chương “Sự bảo toàn và chuyển hóa năng lượng” theo Sách giáo khoa Vật lí
Trang 15 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

lớp 9 nhằm phát triển hoạt động nhận thức tích cực, tự chủ của HS trong học tập”
của Trần Thúy Hằng (2006)
Như vậy, chúng ta hãy tin tưởng rằng, PP DHTDA sẽ tiếp tục phát huy một
cách hiệu quả nhất trong tương lai.
Để giúp mình có thêm một phương pháp dạy học mới, làm hành trang cho việc
giảng dạy sau này, là một giáo viên vật lý tương lai, em đã tiến hành nghiên cứu đề
tài vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học chương “Các định luật

năm gần đây bị thay đổi liên tục. Trong bể kiến thức bao la, người học phải tùy
chọn cho riêng mình những tri thức cần thiết và hữu ích, vì thế họ rất cần được giúp
Trang 17 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

đỡ. Trong học tập, họ cần phương pháp tìm kiếm thông tin hơn là thông tin; muốn
học phương pháp tìm kiếm chân lí hơn là chân lí. Và do vậy, người thầy trong thời
đại hiện nay đã có một vị trí mới, cao hơn, khó khăn bội phần, là luôn làm mới mình
và ở bên cạnh người học, hiểu theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Giúp người học
chiếm lĩnh, giúp người học tự đào tạo.
Có thể nói rằng, việc đổi mới PPDH không có nghĩa là phủ nhận sạch trơn
PPDH truyền thống và cho nó vào dĩ vảng mà chính là sự kết hợp mang tính kế thừa
cho PPDH mới mang lại hiệu quả cao hơn cho người học.
Đổi mới phương pháp là một vấn đề tất yếu của thời đại. Do đó, định hướng đổi
mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4
khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996), được thể chế
hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo
dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999). Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi:
"Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng
phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh".
UNhận xét:U Cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ
động, chống lại thói quen học tập thụ động, dạy học lấy học sinh làm trung tâm.
Vậy, dạy học lấy học sinh làm trung tâm là dạy học như thế nào?
Người học không thụ động nghe thầy giảng và truyền đạt kiến thức mà học tích cực
bằng hành động của chính mình, nghĩa là người học tự tìm ra “cái chưa biết”, “cái cần
khám phá”, tự mình tìm ra kiến thức. Người học không phải được đặt trước những

Do đó để phát huy vai trò của HS, có những định hướng đổi mới như sau:
- Thứ nhất: Sử dụng các PPDH truyền thống theo tinh thần phát huy tính tích cực,
chủ động và sáng tạo của học sinh.
UNhận xét:U Yêu cầu đặt ra là GV phải lựa chọn PPDH theo một chiến lược nhằm
phát huy được ở mức độ tốt nhất tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong
những tình huống cụ thể.
- Thứ hai: Chuyển từ phương pháp nặng về sự diễn giảng của GV sang phương
pháp nặng về tổ chức cho HS hoạt động để tự lực chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng.
Trang 19 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

UNhận xét:U Việc đổi mới phương pháp dạy của thầy phải đi đôi việc đổi mới
phương pháp học của trò. Yêu cầu đặt ra là GV và nhà trường phải có kế hoạch
huấn luyện HS có thể hình thành những kĩ năng cần thiết đáp ứng cho việc tự chiếm
lĩnh tri thức. GV phải tổ chức học tập thật sự linh hoạt và có sự cân nhắc giữa việc
tổ chức học tập ở lớp, tự học ở nhà và ngoài xã hội.
- Thứ ba: Tăng cường học tập cá nhân, phối hợp một cách hài hoà với học tập hợp
tác.
UNhận xét:U Ta biết, năng lực của mỗi con người được thể hiện ở sự vận dụng
kiến thức, sử lý tình huống…của mỗi cá nhân. Sự phối hợp hài hoà trong những
hoạt động nhóm, tập thể sẽ giúp HS phát triển nhiều kĩ năng và chia sẽ nhiều thông
tin kiến thức với nhau. Đồng thời, giúp thúc đẩy hoạt động nhận thức của mỗi HS,
nâng cao năng lực cá nhân. Vì vậy, yêu cầu đặt ra với GV, tạo môi trường làm việc
nhóm, cung cấp phương pháp học nhóm hiệu quả, tránh tình trạng lạm dụng học
nhóm để chơi đùa, tổ chức những buổi học nhóm hiệu quả trong những giờ học. Đề
cao vai trò GV.
- Thứ tư: Coi trọng việc bồi dưỡng phương pháp tự học
UNhận xétU: Yêu cầu đặt ra là GV phải có chiến lược bồi dưỡng phương pháp tự

Soạn giáo án là cách để chúng ta định hướng kiến thức sẽ dạy cho HS, vì vậy ở
đây là đổi mới cách tổ chức hoạt đông học tập, trước đây chúng ta học theo cách
thầy đọc trò chép, HS rất thụ động, đổi mới sẽ làm cho HS tích cực hơn, chủ động
trong học tập, tự mình tìm kiến thức => HS sẽ hứng thú hơn.
11B1.2. Phương pháp dạy học tích cực
Với định hướng vào người học, các nhà nghiên cứu giáo dục - dạy học đã nghiên
cứu và đưa ra nhiều PPDH tích cực. Vậy ta hiểu thế nào về PPDH tích cực?
Như chúng ta đã biết, mỗi một phương pháp giảng dạy dù cổ điển hay hiện đại
đều hướng đến mục đích cuối cùng là làm cho HS của mình tiếp thu kiến thức. Khó
có thể nói là phương pháp nào hay hơn mà ta chỉ có thể nói rằng mỗi phương pháp
có một ưu điểm riêng, vận dụng nó thế nào chính là vai trò của người thầy trong quá
trình dạy học.
Phương pháp giảng dạy được gọi là tích cực nếu hội tụ được các yếu tố sau:[5]
- Thể hiện rõ vai trò của nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có
Trang 21 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

- Thể hiện rõ được động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học
- Thể hiện rõ được bản chất và mức độ kiến thức cần huy động
- Thể hiện rõ được vai trò của người học, người dạy, vai trò của các mối tương tác
trong quá trình học
- Thể hiện được kết quả mong đợi của người học
Do đó, phương pháp dạy học tích cực được hiểu là một thuật ngữ rút gọn, được
dùng để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của người học.
Ở đây, “tích cực” được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động (nghĩa tích cực
không tiêu cực). Phương pháp dạy học tích cực hướng phát huy tính vai trò của
người học. Do đó, GV phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.

(sáng tạo, hợp tác,…) dạy
phương pháp và kĩ thuật lao động
Trang 22 GVHD: TS Nguyễn Mạnh Hùng SVTH: Hoàng Thị Nguyên

thi cử. Sau khi thi
xong những điều đã
học thường bị bỏ
quên hoặc ít dùng
đến.
khoa học, dạy cách học. Học để
đáp ứng những yêu cầu của cuộc
sống hiện tại và tương lai. Những
điều đã học cần thiết, bổ ích cho
bản thân HS và cho sự phát triển
xã hội.
Nội dung
Từ SGK và GV

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,
GV, các tài liệu khoa học phù
hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực
tế…gắn với:
- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu
cầu của HS.
- Tình huống thực tế, bối cảnh và
môi trường địa phương.
- Những vấn đề học sinh quan tâm.