ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGUYỄN THỊ HẢI YẾN
THỰC TRẠNG M&A TRONG LĨNH VỰC NGÂN HÀNG
TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY – TRƯỜNG HỢP CỦA 3
NGÂN HÀNG ĐỆ NHẤT - TÍN NGHĨA - SÀI GÒN
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
NGÂN HÀNG ĐỆ NHẤT - TÍN NGHĨA - SÀI GÒN
Chuyên ngành : Tài chính và ngân hàng
Mã số : 603420 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐINH THỊ THANH VÂN
HÀ NỘI - 2012
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i
DANH MỤC CÁC BẢNG ii
DANH MỤC CÁC HÌNH iii
2.2 Trường hợp sáp nhập 3 ngân hàng Đệ Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn 56
2.2.1 Khái quát tình hình 3 ngân hàng Đệ Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn trước khi sáp
nhập 56
2.2.2 Phân tích SWOT 3 ngân hàng khi tiến hành sáp nhập 59
2.2.3 Quá trình sáp nhập 3 ngân hàng 655
2.2.4 Những kết quả đạt được của ngân hàng sau hợp nhất 677
2.2.5 Những vấn đề đặt ra trong thương vụ sáp nhập 3 ngân hàng TMCP Sài Gòn –
Tín Nghĩa – Đệ Nhất 75
Kết luận chương 2 833
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ ĐỂ PHÁT TRIỂN HOẠT
ĐỘNG M&A TẠI NGÂN HÀNG VIỆT NAM 844
3.1 Dự báo xu hướng của hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng thời gian tới844
3.1.1 Tình hình kinh tế vĩ mô 844
3.1.2 Xu hướng hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng 866
3.2 Một số giải pháp nhằm phát triển hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng
tại Việt Nam qua bài học kinh nghiệm từ trường hợp sáp nhập 3 ngân hàng Đệ
Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn 889
3.2.1 Về phía Nhà nước 889
3.2.2 Về phía ngân hàng TMCP Sài Gòn sau sáp nhập 944
3.2.3 Đối với các ngân hàng thương mại ở Việt Nam 97
3.3 Một số kiến nghị đối với Nhà nước 1011
Kết luận chương 3 102
KẾT LUẬN 103
TÀI LIỆU THAM KHẢO 105
2
LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng thì thị trường tài chính nói chung, ngân
hàng nói riêng ở Việt Nam ngày càng phát triển mạnh mẽ và dần khẳng định được vai trò của mình trong sự
hơn tình hình M&A ở các ngân hàng thương mại, những khó khăn mà các ngân hàng gặp phải trong quá
trình M&A, xu hướng phát triển của nó để lành mạnh hóa thị trường tài chính Việt Nam và trên cơ sở của
thương vụ sáp nhập thành công giữa 3 ngân hàng Đệ Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn, tác giả đã lựa chọn đề tài
4
«Thực trạng M&A trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam hiện nay- trƣờng hợp 3 ngân hàng Đệ Nhất
– Tín Nghĩa – Sài Gòn».
Tình hình nghiên cứu
Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng không nhiều,
phần lớn là các nghiên cứu nhỏ, chỉ đánh giá các khía cạnh riêng lẻ của hoạt động này. Về các sách chuyên
khảo và bài báo có liên quan đến hoạt động M&A, hiện tại có một số công trình tiêu biểu như : «Xu hướng
sáp nhập, hợp nhất của các NHTM Việt Nam» của tác giả Trần Thanh Long đăng trên tạp chí khoa học và
đào tạo Ngân hàng tháng 4/2007 ; «Luận cứ khoa học và thực tiễn xây dựng các tập đoàn tài chính – ngân
hàng tại Việt Nam» của PGS.TS Lê Hoàng Nga đăng trên tạp chí Thị trường Tài chính tiền tệ số 5 ngày
1/3/2008 ; «Giải pháp đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam góp phần thúc đẩy hoạt động sáp nhập,
mua lại ngân hàng» của TS. Nguyễn Thị Loan đăng trên tạp chí ngân hàng số ra ngày 24/12/2010 ; «M&A
ngân hàng : mua lại các năng lực cần thiết» của tác giả Nguyễn Tùng Giang đăng trên tạp chí Kinh tế Việt
Nam số ra ngày 4/4/2012.
Ngoài ra còn có các buổi hội thảo bàn về vấn đề M&A ngân hàng và từ năm 2009 Diễn đàn M&A
được tổ chức hàng năm do báo Đầu tư và Công ty AVM Vietnam phối hợp tổ chức, với sự bảo trợ của Bộ
Kế hoạch và Đầu tư.
5
Các tài liệu trên bước đầu đưa ra được nét cơ bản về hoạt động M&A ở Việt Nam. Tuy nhiên những
tài liệu này mới chỉ đề cập tới những mặt riêng lẻ xung quanh vấn đề M&A trong lĩnh vực ngân hàng ở Việt
Nam hiện nay, còn bức tranh toàn cảnh, những bài học kinh nghiệm từ những trường hợp cụ thể đã tiến hành
M&A thành công và xu hướng M&A trong lĩnh vực ngân hàng trong bối cảnh hiện nay chưa được nghiên
cứu toàn diện, ngoài ra nhiều nội dung nghiên cứu không còn phù hợp với thực tiễn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát của luận văn là nghiên cứu, đánh giá về sáp nhập và mua lại (M&A) trong lĩnh vực
6. Bố cục của luận văn
7
Ngoài phần mởi đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn kết cấu gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp
Chương 2: Thực trạng về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam – Trường hợp 3 ngân
hàng Đệ Nhất – Tín Nghĩa – Sài Gòn
Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị để phát triển hoạt động M&A tại ngân hàng Việt Nam.
8
CHƢƠNG 1
NHỮNG VẦN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ MUA BÁN VÀ SÁP NHẬP DOANH NGHIỆP
1.1 Một số vấn đề cơ bản về mua bán và sáp nhập doanh nghiệp
1.1.1 Khái niệm và bản chất của mua bán và sáp nhập doanh nghiệp
Mua lại (Acquisitions): là hình thức kết hợp mà một công ty mua lại một phần hoặc toàn bộ cổ phần của
công ty kia. Mục đích của hoạt động này nhằm hướng đến việc thâu tóm thị trường, mạng lưới phân phối
hoặc tận dụng mạng lưới phân phối.
Sáp nhập (Mergers): là hình thức kết hợp mà một hay nhiều công ty cùng loại (gọi là công ty bị sáp
nhập) chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một công ty khác (gọi là
công ty sáp nhập).
Hợp nhất (Consolidation): là hình thức hai hay một số công ty (gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp
nhất thành một công ty mới (gọi là công ty hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và
lợi ích hợp pháp của mình sang công ty hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của các công ty bị hợp nhất
Bản chất của hoạt động M&A:
Xét về tính chất và mức độ tác động của M&A đến sở hữu và kiểm soát doanh nghiệp, M&A là giao dịch
lớn, hay còn gọi là giao dịch chiến lược, làm thay đổi bản chất, đường lối hay sự kiểm soát một doanh
nghiệp.
Xét ở góc độ tổ chức quản trị, hoạt động M&A dẫn tới các quyết định về sự tồn tại của doanh nghiệp là
9
1.3.2 Tác động tiêu cực
a. Đối với doanh nghiệp thực hiện M&A
- Doanh nghiệp thành viên có thể mất thương hiệu sau M&A
- Quyền lợi của các cổ đông thiểu số bị ảnh hưởng
- Xung đột mâu thuẫn của các cổ đông lớn
- Văn hóa doanh nghiệp bị pha trộn
b. Đối với nền kinh tế:
- Có thể xảy ra tình trạng độc quyền nếu không có sự quản lý chặt của Nhà nước;
11
- Doanh nghiệp lợi dụng việc mua bán và sáp nhập để trốn thuế;
- Doanh nghiệp có thể giảm nhân sự, gây ảnh hưởng đến đời sống của công nhân và mang lại khó khăn
cho nền kinh tế;
- Đối với thương vụ M&A thất bại đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng sẽ ảnh hưởng dây chuyền
đế hệ thống tài chính ngân hàng trong nước và gây ra những hậu quả tiêu cực cho nền kinh tế.
1.4 Quy trình thực hiện hoạt động M&A
M&A có một quy trình khá phức tạp với nhiều giai đoạn khác nhau.
Bảng 1.2: Quá trình diễn ra một thƣơng vụ M&A - (Galpin, 1999)
Giai đoạn 1
Giai đoạn 2
Giai đoạn 3
Giai đoạn 4
Chiến lược tổng quan
Phân tích công ty
Due diligence
Đàm phán
Hậu M&A
Thu thập thông tin
Ký kết hợp đồng
biến là bằng tiền mặt , hoán đô
̉
i cô
̉
phiếu hoặc kết hợp cả 2.
13
1.5.2 Lựa chọn hình thức thanh toán trong hoạt động M&A
Viê
̣
c lựa chọn hình thức thanh toán bị ảnh hưởng bởi kết quả phân tích về viê
̣
c định giá công ty mục tiêu
và khả năng tạo ra giá trị kỳ vọng cho cô
̉
đông của công ty hợp nhất .
1.6 Hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
1.6.1 Hoạt động M&A trên thế giới:
Hoạt động M&A trên thế giới trải qua với những thăng trầm cùng với sự phát triển của nền kinh tế với 6
làn sóng hoạt động M&A.
Hầu hết các chu kỳ hoạt động M&A đều rơi vào những giai đoạn kinh tế phát triển, nhất là giai đoạn thị
trường chứng khoán tăng trưởng mạnh, phát triển càng mạnh thì dẫn đến làn sóng hoạt động M&A càng cao.
Theo thống kê sơ bộ của hãng thông tin tài chính Thomson Financial thì năm 2006 và 2007 là những năm
có nhiều kỷ lục mới về giá trị giao dịch trên thị trường M&A toàn cầu. Cuộc khủng hoảng tài chính trên thế
giới năm 2008 đã làm cho các hoạt động M&A bắt đầu suy giảm. Tuy nhiên trong bối cảnh nền kinh tế có
nhiều biến động mạnh, thì thông thường tiếp theo sau là sự phát triển mạnh của hoạt động M&A. Vì thế theo
dự đoán M&A trên toàn cầu sẽ có sự tăng trưởng trong thời gian tới.
1.6.2 Hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng trên thế giới
Tại các quốc gia phát triển, các ngân hàng ở những quốc gia này đã phát triển đến mức bão hòa với quy
luật lợi nhuận giảm dần do đó chúng đã sáp nhập, hợp nhất và mua lại lẫn nhau nhằm cắt giảm chi phí, mở
2.1 Tổng quan về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam
2.1.1 Quan điểm của Nhà nƣớc về hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng
Đảng và Nhà nước ta xác định cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách
của ngành ngân hàng để cùng với cơ cấu lại đầu tư, doanh nghiệp thực hiện thành công chủ trương tái cấu
trúc nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng
cạnh tranh.
2.1.2 Tổng quan về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam
2.1.2.1 Tổng quan về hoạt động M&A ở Việt Nam
Tại Việt Nam hoạt động M&A chỉ được manh nha hình thành sau khủng hoảng tài chính châu Á năm
1997. Các giao dịch M&A đã tăng dần cả về số lượng và giá trị theo từng năm và tăng lên mức kỷ lục vào
năm 2011 với 412 vụ giao dịch và tổng giá trị đạt được là 4.7 tỷ đô la, được đánh giá là có tốc độ tăng trưởng
nhanh nhất trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.
Riêng quý I/2012, giá trị các thương vụ M&A tại Việt Nam đạt 1,5 tỷ USD, trong tổng giá trị 92,4 tỷ
USD của cả khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Con số này đã góp phần đưa Việt Nam đứng thứ 8 trong số
các quốc gia có hoạt động M&A sôi động nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Và một trong những
17
nguyên nhân khiến M&A bùng nổ là yêu cầu đổi mới, tái cấu trúc của Nhà nước đối với hệ thống các doanh
nghiệp, ngân hàng thương mại Việt Nam.
2.1.2.2 Tổng quan về hoạt động mua bán và sáp nhập ngân hàng ở Việt Nam
a. Giai đoạn trƣớc năm 2005:
Vào những năm 1989-1993, cả nước có 46 ngân hàng thì 10 ngân hàng buộc phải sáp nhập. Đây là những
ngân hàng yếu, mất khả năng thanh toán, càng hoạt động càng lún sâu vào thua lỗ. Vì vậy, thống đốc NHNN
có chỉ thị yêu cầu các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, Agribank… tiếp nhận hỗ trợ các ngân hàng
yếu, sáp nhập những ngân hàng này vào và tiếp nhận các khoản nợ và tiếp tục cho vay những đối tượng có
khả năng trả nợ.
b. Giai đoạn từ 2005 đến nay
Từ năm 2005 trở lại đây, khi luật đầu tư nước ngoài năm 2005, luật doanh nghiệp 2005, luật chứng khoán
2006 có hiệu lực, hoạt động M&A mới diễn ra sôi nổi hơn. Đa số các ngân hàng đều mong muốn hình thành
các tập đoàn tài chính ngân hàng đa ngành, đa nghề hay đầu tư chéo dưới hình thức cổ đông chiến lược nhằm
7.905.750
2.621.398
1.322.935
Các công cụ tài chính phái sinh và các TSTC khác
386.676
-
47.522
Cho vay khách hang
42.171.285
24.676.970
3.256.043
Dự phòng rủi ro
1.504.536
323.345
26.464
Góp vốn, đầu tư dài hạn
519.463
25.210
3.434
Tài sản cố định
1.427.276
298.187
331.978
Tài sản có khác
19.924.244
24.217.775
9.344.416
Tổng cộng tài sản
77.581.606
58.939.446
3.194.280
Vốn điều lệ
4.184.795
3.399.006
3.000.000
Tổng cộng nguồn vốn
77.581.606
58.939.446
17.104.867
Có thể nói thời gian trước khi thương vụ hợp nhất được thực hiện thì đây là 3 NH TMCP đang bị lâm
vào tình trạng mất thanh khoản tạm thời. Nguyên nhân chủ yếu là đã sử dụng phần lớn nguồn vốn ngắn hạn
cho vay trung, dài hạn.
2.2.2 Phân tích SWOT 3 ngân hàng khi tiến hành sáp nhập
2.2.2.1 Thế mạnh và điểm yếu của 3 ngân hàng
Ngân
hàng
Điểm mạnh
Điểm yếu
Ngân
hàng
TMCP
Sài
- Là ngân hàng có tiềm lực tài
chính mạnh nhất
- Mạng lưới phân phối lớn nhất
trong 3 ngân hàng
- Quy mô còn nhỏ so với hệ
thống ngân hàng ở Việt Nam
- Hạn chế về nền tảng công nghệ
- Năng lực quản trị của Ban
hàng
TMCP
Đệ
Nhất
Xây dựng được một chiến lược
phát triển đúng đắn trong đó xác
định rõ tôn chỉ hoạt động là sẽ
trở thành một ngân hàng bán lẻ
đa năng phát triển bền vững
- Là một trong những ngân
hàng có quy mô vốn và tài sản
nhỏ nhất trong hệ thống ngân
hàng thương mại ở Việt Nam,
- Số lượng chi nhánh và nhân
sự hạn chế
2.2.2.2 Cơ hội và thách thức đối với ngân hàng khi sáp nhập:
Cơ hội (Opportunities)
21
- Sáp nhập làm tăng khả năng cạnh tranh của ngân hàng sáp nhập.
- Thị trường ngân hàng vẫn còn nhiều cơ hội
- Các sản phẩm dịch vụ trên thị trường mới chỉ ở mức cơ bản chủ yếu là các sản phẩm cốt lõi
- Các ngân hàng hiện diện ở nhiều nơi, nhưng tính chuyên nghiệp của trụ sở/chi nhánh… còn thấp
Thách thức (Threats)
- Một số ngân hàng lớn vận hành hiệu quả trong nhiều năm, có uy tín và vị thế cao trên thị trường cũng
hướng tới thị trường mục tiêu như của ngân hàng SCB mới
- Ngân hàng nước ngoài và một số ngân hàng lớn trong nước với bề dày kinh nghiệm có tính chuyên nghiệp
cao trong thiết kế, phát triển các sản phẩm, dịch vụ cung cấp cho khách hàng
- Việc hợp nhất bộ dữ liệu khách hàng của 3 ngân hàng và xây dựng nền tảng công nghệ hiện đại để từ đó
phát triển kênh phân phối điện tử đòi hỏi Ngân hàng hợp nhất phải khẩn trương tích lũy kinh nghiệm, nghiên
Tổng vốn huy động
81.000
79.818
Copyright: Tài liệu đại học ©