1
I HC QUC GIA H NI
TRNG I HC KHOA HC X HI V NHN VN
KHOA KHOA HọC QUảN Lý
Nguyễn Thị Thuý Hiền
NHN DNG HOT NG
QUN Lí KHOA HC V CễNG NGH
CP HUYN
Luận văn thạc sỹ khoa học
Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: ts nguyễn quân H Ni, 2007
3
3.2.2 Về nhân lực 62
3.2.3 Về các nguồn lực 66
4
3.3 Đề xuất hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý KH&CN cấp huyện 71
3.3.1 Căn cứ khoa học 71
3.3.2 Căn cứ pháp lý 72
3.3.3 Căn cứ yêu cầu thực tế 73
3.3.3 Đề xuất 74
PHẦN IV - KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86
PHỤ LỤC 89
5
Danh sách các bảng, biểu đồ, hình vẽ
Bảng 1 - Kết quả điều tra về các vấn đề liên quan đến tổ chức quản lý hoạt động
KH&CN cấp huyện 38
Bảng 2 - Số lượng huyện có tổ chức quản lý hoạt động KH&CN (2003-2004-2005)
58
Bảng 3: Phân bố các cơ quan chuyên môn về quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện,
năm 2004-2005 61
Bảng 4 - Số cán bộ quản lý hoạt động KH&CN ở huyện (2005) 64
Bảng 5 - Kinh phí cho hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện 68
huyện huyện, quận, thị xã, thị trấn trực thuộc tỉnh 7 PHẦN I - MỞ ĐẦU 1
1
.
.
Lý do nghiên cứu
Năm 2003, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Nội vụ ban hành Thông
tư liên tịch số 15/2003/TTLT/BKHCN-BNV, trong đó quy định nội dung
quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện. Theo thông tư này, nội
dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện là một công tác từ đây
được quy định rõ ràng trong văn bản quy phạm pháp luật.
Ngày 29/9/2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 172/2004/NĐ-CP
quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh, theo
đó chức năng giúp Uỷ ban nhân dân huyện trong công tác Quản lý KH&CN
được phân công lại cho phòng Kinh tế chuyên trách. Theo Nghị định này,
công tác Quản lý KH&CN trên địa bàn huyện đã được quy định cụ thể về mặt
tổ chức và hoạt động, tạo ra một bước tiến lớn cho công tác Quản lý KH&CN
trên địa bàn huyện.
Nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện trong sự
phát triển của hoạt động quản lý KH&CN nói chung, đặc biệt là sau khi Nghị
định 172 ra đời sẽ giúp cho các cơ quản lý nhà nước về KH&CN khẳng định
hoạt động Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng (Tổng cục Tiêu chuẩn-Đo lường-
Chất lượng); Sở hữu trí tuệ (Cục Sở hữu trí tuệ, Hội Sở hữu trí tuệ Thành phố
Hồ Chí Minh), v.v
- Hàng năm, Bộ KH&CN có những số liệu thống kê, báo cáo của các
địa phương về hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện. Tuy nhiên những thống
9
kê này mới ở dạng là số liệu ban đầu, chưa có sự so sánh số liệu các năm với
nhau, việc phân tích mối liên hệ giữa các số liệu còn hạn chế, và việc phân
loại các số liệu với các tiêu chí khác nhau còn tương đối nghèo nàn.
- Năm 2000, Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách KH&CN đã
hoàn thành đề tài số V-05-CLCS-99 với tiêu đề Nghiên cứu, phân tích tổ chức
quản lý nhà nước về KH&CN ở cấp huyện trong quá trình đổi mới do TS
Nguyễn Thanh Thịnh làm chủ nhiệm. Đề tài đã có những đóng góp về cơ sở
lý luận với tiếp cận quản lý KH&CN cấp huyện theo mô hình phân vùng,
đồng thời đưa ra các bài học thực tiễn về phát triển vùng của một số nước trên
thế giới và một số địa phương của Việt Nam. Phát triển hướng nghiên cứu này
đòi hỏi sự cụ thể hoá về các tiêu chí phân vùng trong bối cảnh phát triển kinh
tế - xã hội của đất nước nói chung và sự phát triển của các hoạt động cũng
như mô hình quản lý KH&CN nói riêng.
- Vụ Tổ chức và cán bộ - Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã có một
số nghiên cứu về mô hình quản lý KH&CN cấp huyện. Trong đó, nghiên cứu
mới nhất và ở dạng đề án là nghiên cứu mang tên “Mô hình Quản lý KH&CN
cấp huyện” năm 2004, với mục tiêu nhằm soạn thảo nghị định quy định về
mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện thống nhất toàn quốc (Nghị
định 172, 29/9/2004)
- Năm 2006, Ban Khoa giáo Trung ương đã hoàn thành một nghiên cứu
tổng thể về hoạt động quản lý KH&CN ở địa phương (bao gồm: cấp tỉnh, cấp
huyện, cấp xã) bằng đề tài độc lập cấp Nhà nước mã số ĐTĐL-2003/26 mang
tên Nghiên cứu nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác quản lý KH&CN
Mẫu khảo sát sẽ được lấy trên 64 tỉnh/thành phố, tại thời điểm 2003-
2004-2005
11
6. Câu hỏi/Vấn đề nghiên cứu
Có những dạng hoạt động quản lý KH&CN nào trên địa bàn huyện hiện
nay và xu thế trong tương lai ?
Có cần thiết phải có tổ chức quản lý KH&CN ở cấp huyện ? và Liệu tổ
chức Quản lý KH&CN cấp huyện hiện nay có đáp ứng được các yêu cầu
của hoạt động KH&CN thực tiễn ở cấp huyện ?
Đề xuất mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện nhằm đáp ứng được
các yêu cầu thực tiễn của hoạt động KH&CN ở cấp huyện ?
7. Giả thuyết khoa học
Hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện ngày càng trở nên đa
dạng, cần phải có tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện đáp ứng với hiện trạng
hoạt động KH&CN. Tuy nhiên, mô hình tổ chức quản lý KH&CN hiện nay
chưa đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động KH&CN cấp huyện, cần có mô
hình tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện ở theo cơ cấu phòng Quản lý
KH&CN độc lập mới đáp ứng được nhu cầu quản lý KH&CN cấp huyện hiện
nay và trong tương lai.
8. Dự kiến luận cứ
- Số liệu kinh tế-xã hội của các huyện
- Số liệu về nhân sự Quản lý KH&CN cấp huyện
- Số liệu về kinh phí cho hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện
- Thống kê về các hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện
- Phỏng vấn sâu về hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện qua các thời kỳ
12
2.1 Mt s khỏi nim c bn cú liờn quan n Qun lý v T chc
Qun lý
Kể từ khi con ng-ời bắt đầu lao động và sinh hoạt theo nhóm,
nhằm thực hiện những mục tiêu mà con ng-ời không thể đạt đ-ợc với t-
cách cá nhân, riêng lẻ, thì quản lý đã là một yếu tố cần thiết để đảm bảo
phối hợp những nỗ lực cá nhân.
Ngày nay, quản lý hiện diện trong tất cả các lĩnh vực hoạt động, và
hơn thế nữa, là nhân tố cần thiết, tất yếu để duy trì sự tồn tại và phát
triển của các loại hình tổ chức của con ng-ời, với mọi quy mô và phạm vi
khác nhau.
Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để giải thích về khái niệm, về
bản chất, về lý luận và về các kỹ thuật làm cơ sở cho thực hành quản lý:
14
Học thuyết quản lý theo khoa học (Frederick Winslow Taylor, 1856 -
1915), Quản lý là biết đ-ợc chính xác điều bạn muốn ng-ời khác làm,
và sau đó, hiểu đ-ợc rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt
nhất và rẻ nhất.
Thuyết quản lý hành chính (Henry Fayol, 1841 - 1925), Quản lý hành
chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp với
kiểm tra.
Thuyết quản lý tổ chức (Chester Irwing Barnard, 1886 - 1961), Quản
lý bao giờ cũng là việc quản lý một hệ thống tổ chức nhất định; nó có
tính hệ thống và mục đích của nó là làm tăng sức mạnh hệ thống của
một tổ chức.
Thuyết văn hoá quản lý (từ cuối những năm 70), quản lý không những
là việc tạo ra cơ cấu và công nghệ, mà còn là việc sáng tạo ra những
biểu t-ợng, hệ t- t-ởng, ngôn ngữ, tín ng-ỡng, nghi lễ và những
thuận lợi cho mỗi cá nhân, mỗi bộ phận phát huy đ-ợc năng lực và nhiệt
tình để có thể đóng góp một cách hiệu quả nhất vào việc hoàn thành mục
tiêu chung của tổ chức. Nói một cách ngắn gọn: Việc xây dựng và duy trì
những hệ thống các vai trò và nhiệm vụ, về cơ bản, là chức năng tổ chức
trong quản lý.
T chc cú 3 c trng c bn ngang nhau:
1. T chc c to ra nhm thc hin cỏc mc tiờu chung ca cng
ng;
2. Cú cu trỳc phõn cụng lao ng ngha l mi ngi tham gia t chc
khụng phi u c nhn vic nh nhau m c giao nhng vic
phự hp vi yờu cu ca t chc, trỡnh v nng lc cỏ nhõn. T
chc cng phỏt trin thỡ phõn cụng lao ng cng trit ;
16
3. Cú mt ban qun lý. Ban qun lý cú bn phn i din cho cng ng
vi cụng vic trong v ngoi t chc. Ban qun lý chu trỏch nhim
m bo s iu phi v thc hin mc tiờu ca t chc.
Cú rt nhiu yu t chi phi n s hỡnh thnh v phỏt trin ca t chc,
trong ú cú nhng yu t khỏch quan v ch quan. Cỏc nh lý thuyt t chc
ó xỏc lp 5 quy lut c bn tỏc ng n t chc l: (1) Quy lut mc tiờu rừ
rng v tớnh hiu qu ca t chc; (2) Quy lut h thng ca t chc; (3) Quy
lut ng nht v c thự ca t chc; (4) Quy lut vn ng khụng ngng v
vn ng theo quy trỡnh ca t chc; (5) Quy lut t iu chnh. Quy lut th
nht c xem l quy lut chung, hai quy lut tip theo l quy lut v cu trỳc
v hai quy lut mi c xem l quy lut v hot ng ca t chc.
C cu t chc
Cơ cấu tổ chức là tổng hợp các bộ phận đ-ợc chuyên môn hoá với
những trách nhiệm, quyền hạn nhất định, có mối liên kết mật thiết với
nhau và đ-ợc bố trí theo những cấp, những khâu khác nhau, nhằm thực
hiện các chức năng quản lý.
biu hin nhỡn thy c ca hot ng Qun lý.
2.2 Mt s khỏi nim c bn trong lnh vc qun lý Nh nc v
KH&CN
Qun lý nh nc
Hiểu một cách chung nhất - Quản lý nhà n-ớc là sự quản lý của
Nhà n-ớc đối với xã hội và công dân, và là dạng quản lý xã hội đặc biệt.
Đó là sự chỉ huy, điều hành để thực thi quyền lực Nhà n-ớc; là tổng thể
về thể chế, pháp luật, quy tắc, về tổ chức và cán bộ của bộ máy nhà n-ớc;
18
do tất cả các cơ quan nhà n-ớc - lập pháp, hành pháp và t- pháp - có t-
cách pháp nhân công pháp tiến hành bằng các văn bản quy phạm pháp
luật, tổ chức, điều hành và kiểm tra, kiểm soát để thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ và quyền hạn mà Nhà n-ớc đã giao cho trong quá trình tổ
chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân.
Qun lý hnh chớnh Nh nc
Quản lý hành chính Nhà n-ớc là sự thực thi quyền hành pháp của
Nhà n-ớc. Đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực
pháp luật của Nhà n-ớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động
của con ng-ời để duy trì và phát triển mối quan hệ xã hội và trật tự pháp
luật, nhằm thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà n-ớc, do các
cơ quan trong hệ thống hành chính từ trung -ơng đến cơ sở tiến hành.
Hiểu một cách t-ơng đối, Quản lý hành chính nhà n-ớc là dạng
quản lý mà trong đó, chủ thể quản lý chính là Nhà n-ớc. Đó là dạng quản
lý xã hội mang tính quyền lực Nhà n-ớc, đ-ợc sử dụng quyền lực Nhà
n-ớc của bộ máy hành chính nhà n-ớc để điều chỉnh các quan hệ xã hội
và hành vi hoạt động của con ng-ời.
Qun lý nh nc v khoa hc v cụng ngh
Với cách hiểu về Quản lý hành chính nhà n-ớc nh- trên, Quản lý
chức Chính phủ n-ớc CHXHCN Việt Nam. Bộ Khoa học và Công nghệ
là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý Nhà n-ớc về hoạt
động khoa học và công nghệ, phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ,
tiêu chuẩn đo l-ờng chất l-ợng sản phẩm, hàng hoá; sở hữu trí tuệ; năng
l-ợng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân, quản lý nhà n-ớc các dịch
vụ công trong lĩnh vực thuộc Bộ quản lý.
20
Nghị định số 54/2003/NĐ-CP ngày 19-5-2003 của Chính phủ quy
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức bộ máy; Nghị
định số 28/2004/NĐ-CP ngày 16-01-2004 của Chính phủ sửa đổi bổ sung
một số điều của Nghị định số 54/2003/NĐ-CP, đã quy định nhiệm vụ,
quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ.
(3) C quan hnh chớnh nh nc a phng bao gm:
ủy ban nhân dân (UBND) là cơ quan hành chính Nhà n-ớc ở địa
ph-ơng (cấp tỉnh và cấp huyện) chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp,
luật, các văn bản của cơ quan Nhà n-ớc cấp trên và nghị quyết của Hội
đồng nhân dân (HĐND). ủy ban nhân dân do HĐND bầu ra, là cơ quan
chấp hành của HĐND. Do vậy, về hoạt động, UBND vừa thực hiện chức
năng, nhiệm vụ quản lý Nhà n-ớc do Hội đồng nhân dân giao cho, vừa
thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý Nhà n-ớc do UBND cấp trên giao
cho và chịu sự lãnh đạo thống nhất của Chính phủ.
Sở Khoa học và Công nghệ là cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban
nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -ơng (d-ới đây gọi là tỉnh)
giúp Uỷ ban nhân dân tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà n-ớc về hoạt
động khoa học và công nghệ, phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ
trên tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội; tiêu chuẩn đo l-ờng chất l-ợng
sản phẩm; sở hữu trí tuệ (không bao gồm quyền tác giả về văn học, nghệ
thuật và nhãn hiệu hàng hoá); an toàn bức xạ và hạt nhân trên địa bàn
ngày của hệ thống bộ máy hành chính nhà n-ớc.
Với cách hiểu nh- vậy, Qun lý hnh chớnh nh nc v
KH&CN (thng c gi l Qun lý KH&CN) là dạng quản lý
mà trong đó, chủ thể quản lý chính là Nhà n-ớc điều chỉnh các
quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con ng-ời trong lĩnh
vực khoa học và công nghệ.
22
trình độ quản lý, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi tr-ờng,
đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc; xây dựng con ng-ời mới góp phần phát triển nhanh, bền
vững kinh tế xã hội, nâng cao chất l-ợng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo
quốc phòng, an ninh.
Nhiệm vụ chủ yếu của hoạt động khoa học và công nghệ là:
Nghiên cứu những vấn đề lý luận và vận dụng vào thực tiễn khoa học
về xã hội và nhân văn để xây dựng luận cứ khoa học cho việc hoạch
định đ-ờng lối, chính sách, luật pháp về phát triển kinh tế xã hội của
đất n-ớc, góp phần làm giầu kho tàng văn hoá, khoa học của thế giới.
Nâng cao năng lực khoa học và công nghệ để làm chủ và sáng tạo
công nghệ.
Tiếp tục các thành tựu khoa học và công nghệ và thực hành chuyển
giao công nghệ tạo ra sản phẩm mới có sức cạnh tranh cao.
Hoạt động khoa học và công nghệ tuân theo các nguyên tắc sau:
Hoạt động khoa học và công nghệ phải phục vụ nhiệm vụ phát triển
kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh.
Xây dựng và phát huy năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ
của đất n-ớc, tiếp thu có chọn lọc các thành tựu khoa học và công
nghệ của thế giới phù hợp thực tiễn của đất n-ớc.
Kết hợp chặt chẽ khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ
24
Hoạt động KH&CN trên địa bàn huyện
Ở nước ta hiện nay, hoạt động KH&CN trên địa bàn huyện, quận,
thị xã (trong luận văn này gọi chung là huyện) có những đặc điểm nổi
bật là:
(1) Hoạt động KH&CN ở địa phương trong cơ chế thị trường hiện
nay không chỉ tiến hành “thuần nhất” trong khu vực nhà nước (cơ sở
nghiên cứu - phát triển, cơ sở đào tạo, cơ sở sản xuất kinh doanh, cơ sở
sự nghiệp, cơ quan quản lý,…của Nhà nước) mà tiến hành trong tất cả
các thành phần kinh tế (khu vực nhà nước, khu vực tập thể, khu vực tư
nhân, hộ gia đình, liên doanh, );
(2) Hoạt động KH&CN ở địa phương bao quát một phạm vi rộng
với nội dung phong phú (từ hoạch định chiến lược và chính sách phát
triển KH&CN địa phương; cụ thể hóa pháp luật KH&CN của Trung
ương và tự xây dựng pháp luật KH&CN địa phương; tiến hành công tác
kế hoạch hóa KH&CN; triển khai các hoạt động quản lý cụ thể; tổ chức
bộ máy quản lý KH&CN; đến thanh tra xử lý vi phạm hành chính trong
hoạt động KH&CN);
(3) Hoạt động R&D ở huyện nói chung là tiến hành với quy mô
nhỏ, trình độ KH&CN không cao, kinh phí đầu tư ít và thường là diễn ra
trong thời gian ngắn, chủ yếu là triển khai ứng dụng, hoạt động nghiên
cứu cơ bản rất ít không đáng kể;
(4) Đã xuất hiện mÇm mèng cña một thị trường KH&CN - mà biểu
hiện rõ nhất là việc hộ nông dân, các hợp tác xã mua sắm các máy móc
nông nghiệp cải tiến (máy làm đất trên ruộng nước, máy gặt, máy đào
kênh, máy gieo hạt, máy sấy di động,…), mua các giống cây con sạch
bệnh, năng suất cao của các cơ sở nghiên cứu trong nước và cả nước
25
hoạt động khoa học và công nghệ trên địa bàn huyện. Các lĩnh vực chủ yếu
thu hút ứng dụng KH&CN/chuyển giao công nghệ là:
a. Lĩnh vực nông nghiệp: ứng dụng kết qủa nghiên cứu và triển khai
trong việc tạo ra giống cây, giống con, thức ăn, thuốc bảo vệ thực vật và áp
dụng quy trình nuôi trồng mới. Các giống cây chủ yếu là các giống lúa chịu
bệnh, chịu hạn, chịu úng và giống ngắn ngày nhằm thâm canh, tăng năng
suất; giống ngô lai tăng sản và giống ngô mới (ngô ngọt và siêu ngọt); các loại
giống rau, củ mới để h-ớng vào nhu cầu trong n-ớc và xuất khẩu; các loại
giống vật nuôi thuỷ sản, hải sản, gia súc, gia cầm có giá trị xuất khẩu và cho
năng suất cũng nh- giá trị kinh tế cao;
b. Lĩnh vực công nghiệp: ứng dụng KH&CN trong việc đổi mới công
nghệ sản xuất sản phẩm nhằm tăng năng suất và cải tiến chất l-ợng, đáp ứng
nhu cầu xuất khẩu của địa ph-ơng;
c. Lĩnh vực môi tr-ờng: ứng dụng công nghệ thích hợp phục vụ cho bảo
vệ môi tr-ờng ở địa ph-ơng nh-: công nghệ biogas để tạo ra năng l-ợng, khí
đốt cho các hộ gia đình từ chất thải của gia súc, gia cầm. Công nghệ này đang
đ-ợc áp dụng khá phổ biến và đ-ợc sự trợ giúp của các tổ chức phi chính phủ
hay tổ chức quốc tế; ứng dụng chế phẩm EM vào xử lý ao nuôi tôm sú cũng
đang đ-ợc nhân rộng ở nhiều huyện; ứng dụng tiến bộ KH&CN để thu hồi
nhiệt thải của lò nung tuynen, vv
d. Lĩnh vực y tế: Các huyện đều có Trung tâm y tế, có nhiệm vụ cung
cấp dịch vụ, t- vấn về y tế, thực hiện quản lý y tế ở địa ph-ơng nh-ng đồng
thời cũng tham gia nghiên cứu việc ứng dụng chuyển giao một số công nghệ y
tế ở quy mô nhỏ, hoặc thực hiện nhận chuyển giao công nghệ y tế (ví dụ: công
nghệ sản xuất dung dịch sát trùng Anolyte t nguyờn liu l nc mui loóng,
Copyright: Tài liệu đại học ©