GIO D

C N

P S

NG THANH L

CH, V

N MINH QUA TC PH

M: M

T NG

I H N

I C

A NGUY

N KH

I -
NG

V

N L


CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm thăng Long- Hà Nội. Sở giáo dục và đào tạo
Hà Nội đã đưa vào giảng dạy “ Giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học
sinh Hà Nội” vào các cấp học như: tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông
trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nhằm khơi dậy niềm tự hào được kế thừa truyền
thống thanh lịch, giữ gìn nét văn hóa đặc trưng của người Hà Nội, qua đó tạo sự
chuyển biến từng bước về nhận thức hành vi cho học sinh, góp phần đào tạo, xây

NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
các em nhữn kiến thức về nét đẹp thanh lịch, văn minh của người Hà Nội xưa và
nay. Nhằm giúp các em hiểu và xây dựng nếp sống thanh lịch, văn minh vừa là
trách nhiệm vừa là niềm tự hào cũng là khát vọng của mỗi người Hà Nội luôn
hướng tới.

P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
Thanh lịch, văn minh là đặc trưng nổi bật trong nếp sống người Hà Nội đó
là nếp sống có văn hóa tích cực tiến bộ phù hợp với các giá trị sống của cộng

C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12

C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12

C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12

C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12

CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
Người thanh lịch Hà Nội biết ăn diện đổi mốt mà vẫn coi trọng sự tinh tế,
kín đáo, tế nhị, không quá cầu kì, không để “cái đẹp” phủ nhận lấn lướt “ cái nết”
mà vẫn toát lên vẻ đẹp tiêu biểu thanh lịch của mình.
3. Người Hà Nội lịch thiệp tế nhị trong giao tiếp ứng xử:
Họ luôn coi trọng giao tiếp ứng xử trước hết trong lời ăn tiếng nói. Qua
tiếng nói người ta nhận ra tiếng nói “ Hồ Gươm”. Cái thanh lịch của tiếng nói

I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
4. Người Hà Nội thể hiện nét thanh lịch, văn minh trong thưởng thức
văn hóa, nghệ thuật, vui chơi giải trí, sắp xếp nơi ăn chốn ở tôn giáo và tín
ngưỡng.
Người Hà Nội biết giữ gìn sự tôn nghiêm ở lễ hội, nơi chùa chiền, đình
miếu. Không chen lấn ồn ào, cười đùa ở nơi thờ tự, tôn trọng đời sống tâm linh
nhưng không mê tín dị đoan. Biết ngả mũ nhường đường khi gặp đám tang trên
đường. Không mặc cầu kì diêm dúa khi đi đến đám tang. Đi lại nhẹ nhàng ở nơi
công cộng nhất là bệnh viện.5. Người Hà Nội ứng xử thanh lịch, văn minh ở nơi cộng cộng:
Hà Nội là nơi diễn ra nhiều hoạt động chính trị- xã hội, văn hóa thể thao,
những sự kiện trong nước và quốc tế, có sự tham gia của hàng trăm nghìn người.
Người Hà Nội luôn nghiêm cẩn chân thành, tận tình cởi mở, thân thiện hào hoa
góp phần làm nên thành công trong các hội nghị quốc tế.
Khi tham gia hoạt động tập thể, sinh hoạt văn hóa, trong rạp hát, trong hội

Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
Khi tham gia hoạt động vui chơi, thể dục thể thao như: đá cầu, đá bóng, chơi
cầu lông… họ luôn chơi hết mình, với tinh thần cao thượng, cổ vũ vô tư trong
sáng, tôn trọng kỷ luật không làm phiền người khác.
6. Người Hà Nội ứng xử văn minh với thiên nhiên và môi trường:
Họ luôn yêu và gắn bó với thiên nhiên, gìn giữ và bảo vệ môi trương sống
xanh- sạch- đẹp. Người Hà Nội luôn có kiến thức và ý thức tô điểm cho thiên
nhiên thêm màu xanh của cây lá và rực rỡ sắc hoa suốt bốn mùa, tạo nên dáng vẻ
một thành phố trầm mặc cổ kính và thơ mộng nên thơ.

Những hàng cây trồng trên hè phố trong công viên, ven hồ, trên đường
đi… xòe bóng mát giữa những trưa hè oi ả. Lúc nào Hà Nội cũng như một rừng
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
11
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH

Qua đó tạo sự chuyển biến từng bước về nhận thức, hành vi cho học sinh, góp
phần đào tạo, xây dựng thế hệ người Hà Nội thanh lịch, văn minh, xây dựng Thủ
đô và đất nước phồn vinh giàu mạnh. Đây là một vấn đề hết sức cần thiết là một
quá trình lâu dài, không phải chỉ ở HS THPT mà ở mọi lứa tuổi, là người dân
Thủ đô Hà Nội thì đều phải hiểu để xây dựng thói quen giao tiếp thanh lịch, văn
minh là cho Hà Nội thực sự trở thành một không gian văn hóa xứng đáng với
truyền thống văn hiến, anh hùng.
Là một GV giảng dạy môn Ngữ văn, thông qua một số bài học liên quan
đến nếp sống thanh lịch, văn minh của người Hà Nội, tôi đã cung cấp, gửi gắm
các thông điệp phong phú về giữ gìn và bảo vệ bản sắc văn hóa của Hà Nội.
Nhằm giúp HS lĩnh hội kiến thức nếp sống văn hóa thanh lịch, văn minh của
người Hà Nội cụ thể : HS hiểu được nếp sống thanh lịch, văn minh của người
Hà Nội xưa và đối với đời sống của các thế hệ người dân Hà Nội nay như thế
nào, thấy được những nét đẹp ấy đã và đang bị mai một như thế nào để có ý thức
gìn giữ và phát huy những nét đẹp đó . Bên cạnh đó tôi còn giáo dục cho HS thái
độ thân thiện với mọi người, có ý thức bảo vệ bản sắc văn hóa của Hà Nội , ủng
hộ những việc làm bảo vệ bản sắc văn hóa của Hà Nội và lên án, tố cáo những
hành vi làm mất đi những nét đẹp văn hóa nghìn năm tuổi của Hà Nội. Đồng
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
12
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă

Giáo dục nếp sống văn hóa thanh lịch, văn minh của người Hà Nội không
phải là một bộ môn riêng biệt mà chỉ là cách tiếp cận bộ môn. Do vậy, khi tích
hợp, lồng ghép nội dung giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh của người Hà
Nội tôi luôn tuân thủ những nguyên tắc sau:
- Chỉ tích hợp với những bài có nội dung thật sự liên quan đến nếp sống
thanh lịch, văn minh của người Hà Nội . Nội dung tích hợp phải đảm bảo tính
chính xác.
- Phải đảm bảo đặc trưng của môn học, không biến giờ học Ngữ văn thành
giờ học giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh. Điều này có nghĩa là giờ Văn
trước hết phải là giờ Văn, giờ Tiếng Việt trước hết phải là giờ Tiếng Việt, giờ
Làm văn trước hết phải là giờ Làm văn.
- Phải đảm bảo kiến thức cơ bản, tính lôgic của nội dung bài học, không
làm quá tải lượng kiến thức và tăng thời gian của bài học. Các ví dụ, nội dung
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
13
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG

- Mức độ liên hệ: Có điều kiện liên hệ một cách logic, trực tiếp như đi
tham quan lễ hội hoặc viện bảo tàng dân tộc học.
3. Phương pháp
Trong quá trình lồng ghép nội dung giáo dục nếp sống văn hóa thanh lịch,
văn minh của người Hà Nội, tôi đã sử dụng những phương pháp sau:
- Phương pháp khai thác kinh nghiệm thực tế để giáo dục: Khi tìm hiểu
về văn hóa của Hà Nội xưa và nay trên thực tế ở các phố cổ Hà Nội và trong các
ngày lễ hội diễn ra những nét văn hóa đặc trưng.
- Phương pháp giải quyết vấn đề cộng đồng : cung cấp những thông tin
về văn hóa của người Hà Nội và văn hóa ở địa phương nơi các em đang sinh
sống và học tập, tổ chức cho HS tham gia vào các lễ hội được tổ chức ở địa
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
14
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N

Khảo sát toàn bộ nội dung chương trình Ngữ văn lớp 12, tôi thấy có 2 bài học có
thể tích hợp được nội dung này đó là các bài: Một người Hà Nội- Nguyễn Khải,
Mùa lá rụng trong vườn- Ma Văn Kháng.
2. Vận dụng
2.1 Bài: Mùa lá rụng trong vườn- Ma Văn Kháng.
Mục đích của tôi khi dạy bài này là muốn HS vận dụng những kĩ năng,
những hiểu biết của mình nếp sống thanh lịch, văn minh của người Hà Nội để
hiểu nội dung của bài. Tôi áp dụng đúng nguyên tắc dạy học bộ môn để đảm bảo
đây là giờ đọc hiểu tác phẩm văn học. Đồng thời, tôi đã vận dụng mức độ tích
hợp toàn phần và liên hệ, vận dụng phương pháp tiếp cận kĩ năng giáo dục nếp
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
15
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ

thanh lịch, văn minh, văn hóa của người Hà Nội khi tích hợp nội dung giáo dục
nếp sống thanh lịch, văn minh của người Hà Nội.
Theo phân phối chương trình và sự thống nhất của tổ chuyên môn, bài học
này được dạy trong 1 tiết. Tôi hướng dẫn HS tìm hiểu vẻ đẹp và phẩm chất của
nhân vật cô Hiền và cách nhìn nhận của cô về góc độ văn hoá của Hà Nội trong
thời kì kháng chiến chống Mỹ và đất nước thời kì hòa bình. Trong lời vào bài tôi
cho HS xem một đoạn clip về văn hóa, phong tục nếp sống của người Hà Nội để
tạo sự hấp dẫn, để các em trực tiếp cảm nhận được vẻ đẹp của Thăng Long- Hà
Nội bằng thị giác trước khi cảm nhận bằng hệ thống ngôn từ trong văn bản.
Trong quá trình tìm hiểu vẻ đẹp của Hà Nội ở góc độ thiên nhiên, tôi cho HS xem
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
16
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ

lợi khi cung cấp hình ảnh, clip về hiện trạng nếp sống thanh lịch,văn minh của
người Hà Nội hiện nay. Được tiếp xúc với những hình ảnh trực quan trong giáo
án điện tử, các em thật sự hứng thú trong giờ học và các em được tận mắt nhìn
thấy thực trạng nếp sống thanh lịch, văn minh của người Hà Nội xưa và nay giúp
các em có những kiến thức, kĩ năng về nếp sống thanh lịch, văn minh để từ đó
hình thành ở các em ý thức kế thừa và gìn giữ nét văn hóa đặc trưng của Hà Nội.
3. Thiết kế một giáo án cụ thể:
TIẾT 74: ĐỌC THÊM:
MỘT NGƯỜI HÀ NỘI
(Nguyễn Khải).
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
17
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ

2. Kiểm tra bài cũ: Suy nghĩ của anh (chị) về nhân vật chị Hoài trong tiểu
thuyết “Mùa lá rụng trong vườn” của Ma Văn Kháng?
3. Nội dung bài mới:
Hoạt động
của GV và
HS
Nội dung cần đạt
Nội dung tích hợp
- Gv hướng
dẫn HS đọc
thêm.
- Hướng
dẫn tìmhiểu
I.Tìm hiểu chung
1. Tác giả
* Tên khai sinh là Nguyễn
Mạnh Khải (1930-2008
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
18
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH

Khải?
sinh tại Hà Nội .
* Sự nghiệp
- Những tác phẩm tiêu biểu:
SGK
- Nội dung sáng tác:
+ Trước 1975:
+ Tập trung về đời sống nông
thôn trong quá trình xây dựng
cuộc sống mới.
+ Hình tượng người lính trong
kháng chiến chống Mĩ
- Sau năm 1975:
+ Vấn đề xã hội-chính trị có
tính thời sự.
+ Tính cách, tư tưởng tinh thần
của con người hiện nay trước
những biến động phức tạp của
đời sống.
- Phong cách NT: Cảm hứng
triết luận với giọng văn đôn
hậu, trầm lắng, nhiều suy
ngẫm, triết lý.
- Vị trí văn học sử: một trong
những cây bút hàng đầu của
văn xuôi sau cách mạng tháng
Tám năm 1945
2. Tác phẩm
- Xuất xứ: in trong tập truyện
ngắn cùng tên của Nguyễn

Ă
N L
Ớ
P 12
GV: Dựa
vào phần
Tiêủ dẫn
hãy nêu
những hiểu
biết về tác
phẩm?
Hoạt động
2: Hướng
dẫn đọc-
hiểu văn
bản.
GV dẫn dắt:
Nhân vật
trung tâm
của truyện
ngắn là cô
Hiền. Cũng
như người
Hà Nội
khác, cô đã
cùng Hà
Nội, cùng
đất nước
Khải (1990).
- Nội dung: Truyện đã thể hiện

tòng quân => phản ứng: “Tao
đau đớn mà bằng lòng, vì tao
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
20
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG

xét về tính
cách cô
Hiền- nhân
vật trung
tâm của
truyện, đặc
biệt là suy
nghĩ, cách
ứng xử của
không muốn nó sống bám vào
sự hi sinh của bạn bè. Nó dám
đi cũng là biết tự trọng” =>
Nhận thức sâu sắc.
+ Người con thứ theo anh lên
đường => phản ứng: “Tao
không khuyến khích, cũng
không ngăn cản, ngăn cản tức
là bảo nó tìm đường sống để
các bạn nó phải chết, cũng là
một cách giết chết nó”=> “Tao
cũng muốn được sống bình
đẳng với các bà mẹ khác(…),
vui lẻ thì có hay hớm gì”
=> Ý thức trách nhiệm, lòng tự
trọng của một người phụ nữ
Việt Nam yêu nước, một người
mẹ nhân hậu, vị tha.
- Năm đầu Hà Nội vừa giải
phóng
+ Bối cảnh: Tâm lí không đồng

Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
cô trong
những thời
đoạn của
đất nước?
Học sinh
suy nghĩ,
phát biểu

thời thế, bản
“tôi”: Chính phủ can thiệp
nhiều vào việc của dân quá
=> trung thực, có cái nhìn sâu
sát về thời cuộc.
* Phẩm chất
- Sinh hoạt
+ Cái ở: ở rộng quá, một tòa
nhà tọa lạc ngay ngay tại một
đường phố lớn, hướng nhà nhìn
thẳng ra cây si cổ thụ và hậu
cung của đền Ngọc Sơn.
+ Cái mặc: “sang trọng quá”
+ Cái ăn: “không giống với số
đông” => so sánh với lối ăn
uống bình dân của gia đình
“tôi”
=> Khẳng định: “Cô Hiền đích
thị là tư sản”.
- Mối quan hệ với người làm:
vì chủ tớ cần dựa nhau, tình
nghĩa như người trong họ.
- Thông minh, tỉnh tảo và
thức thời:
+ Năm 1956, bán một trong hai
ngôi nhà cho người kháng
chiến ở.
+ Ứng xử với chính sách cải
tạo tư sản của nhà nước.
• Chồng muốn mua máy in =>

M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ
I” C
Ủ
A NGUY
Ễ
N KH
Ả
I -
NG
Ữ
V
Ă
N L
Ớ
P 12
chất, những
nét đẹp của
nhân vật
vẫn thống
nhất, không
bị phôi pha
=> thời gian
là thứ nước
rửa ảnh làm
nổi rõ hình

một cách “tự trọng, biết xấu
hổ”.
* Cô hiền “một hạt bụi vàng”
của Hà Nội.
- Nói đến hạt bụi, người ta nghĩ
đến vật nhỏ bé, tầm thường. Có
điều là hạt bụi vàng thì dù nhỏ
bé nhưng có giá trị quý báu.
- Cô Hiền là hiện thân của
những phẩm giá người Hà Nội,
là cái truyền thống cốt cách
người Hà Nội.
2. Các nhân vật khác trong
truyện.
Ẩn sâu trong giọng điệu vừa
vui đùa, khôi hài, vừa khôn
ngoan, trải đời là hình ảnh một
người gắn bó thiết tha với vận
mệnh đất nước, trân trọng
những giá trị văn hóa của dân
tộc.
Giáo viên mở rộng: một so
sánh độc đáo nằm trong mạch
trữ tình ngoại đề của người kể
chuyện. Bản sắc Hà Nội, văn
hóa Hà Nội là chất vàng mười,
là mỏ vàng trầm tĩnh được bồi
đắp, tích tụ từ biết bao hạt bụi
vàng như bà Hiền.
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương

N L
Ớ
P 12
thảo luận,
phát biểu.
GV: Nêu
cảm nghĩ về
nhân vật
“tôi”, Dũng,
những thanh
niên Hà Nội
và cả những
người tạo
nên “nhận
xét không
mấy vui vẻ”
của nhân
vật “tôi” về
Hà Nội?
Học sinh
làm việc cá
nhân, phát
biểu cảm
nghĩ.
a. Nhân vật “tôi”:
- Đó là một người đã chứng
kiến và tham gia vào nhiều
chặng đường lịch sử của dân
tộc.
- Là người yêu Hà Nội, am

của mình cho đất nước. Dũng,
Tuất và tất cả những chàng trai
Hà Nội ấy đã góp phần tô thắm
thêm cốt cách tin thần người
Hà Nội, phẩm giá cao đẹp của
con người Việt Nam.
GV bình: Đó là những “hạt sạn
của Hà Nội”, làm mờ đi nét đẹp
tế nhị, thanh lịch của người
Tràng An
Trường THPT Ba Vì Lê Thị Thương
24
GIÁO D
Ụ
C N
Ế
P S
Ố
NG THANH L
Ị
CH, V
Ă
N MINH QUA TÁC PH
Ẩ
M: “ M
Ộ
T NG
ƯỜ
I HÀ N
Ộ

Quy luật
này được
khẳng định
bằng niềm
tin của con
người thành
phố đã kiên
tôi quên đường hỏi thăm:
+ Hành động: trả lời bâng quơ,
giương mắt nhìn, hất cằm
-> hám lợi, bị danh vị, hình
thức, tiền tài cám dỗ , lối ứng
xử trọc phú, không còn nét hào
hoa, thanh lịch của người Hà
Nội.
3. Ý nghĩa của câu chuyện
“cây si cổ thụ”.
- Hình ảnh…nói lên quy luật
bất diệt của sự sống.
- Cây si cũng là một biểu tượng
nghệ thuật, một hình ảnh ẩn dụ
về vẻ đẹp của Hà Nội.
4. Đặc sắc nghệ thuật
- Giọng điệu trần thuật:
+ Vừa tự nhiên, dân dã vừa trĩu
nặng suy tư.
+ Vừa giàu chất khía quát, triết
lí vừa đậm tính đa thanh
( nhiều giọng : tự tin xen lẫn
hoài nghi, tự hào xen lẫn tự