SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I. Lí do chọn đề tài:
Trong lý luận cũng như trong thực tiễn, bộ môn Lịch sử giữ vai trò quan
trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ. Xixerông đã từng nói"Lịch sử là thầy dạy
của cuộc sống" lịch sử là một quá trình diễn biến liên tục. Học lịch sử không
phải chỉ để biết quá khứ mà còn để hiểu hiện tại, đấu tranh trong hiện tại và tiên
đoán trong tương lai. Vì vậy từ những hiểu biết về lịch sử con người có thể vững
vàng bước vào tương lai.
Đối với thế hệ học sinh từ những hiểu biết về lịch sử Việt Nam, lịch sử
thế giới các em sẽ hiểu và tự hào về truyền thống dân tộc, có thái độ đúng đắn
trong quá trình học tập và rèn luyện những tư duy phẩm chất tốt đẹp. Biết nắm
các sự kiện để phân tích và thấy được mối liên hệ giữa các sự kiện với nhau, rút
ra những bài học quy luật lịch sử.
Hiện nay trong toàn ngành giáo dục đang sôi nổi hưởng ứng phong trào
"Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử". Với phương châm "Lấy học sinh làm
trung tâm" , "Học phải đi đôi với hành" . Để làm được điều đó cần thiết phải
nghiên cứu để có một giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy hiện nay.
* Về phía giáo viên:
Trước hết một trong những nguyên tắc thành công trong 1 tiết dạy là
người giáo viên phải chú ý tới công tác soạn giáo án. Bởi vì kiến thức trong mỗi
giờ lên lớp là một khâu mắt xích của hệ thống kiến thức mà học sinh cần nắm
vững trong toàn bộ thời gian ngồi trên ghế nhà trường, nó được bắt rễ ngay
trong những bài học trước và khai hoa kết quả trong những bài học sau. Vì lẽ đó
đối với người giáo viên thì việc soạn giáo án là một công việc mang tính chất
đặc trưng của nghề nghiệp đòi hỏi một sự nghiêm túc cần thiết. Vì thông qua
soạn giáo án sẽ:

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
1

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
2
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
trên và vận dụng trong quá trình giảng dạy, tôi đã chú ý tới việc xây dựng giáo
án một cách hoàn chỉnh để tạo hứng thú trong một tiết học đặc biệt là trong các
bài ôn tập, sơ kết, tổng kết bằng cách sử dụng sơ đồ tổng hợp kiến thức. Trong
quá trình đó theo đánh giá chủ quan của tôi là đã thu được những kết quả nhất
định, nên mạnh dạn đưa ra trình bày cùng đồng nghiệp đề tài: Sử dụng sơ đồ
trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10, 11 với mong muốn được sự đóng
góp, xây dựng thêm của những người quan tâm.
II. Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với “Hệ thống
hóa kiến thức lịch sử bằng sơ đồ”. Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề
tài này là các lớp 10A4, 10A5, 11C3 trường THPT Đinh Chương Dương năm
học 2012 – 2013.
III. Phương pháp nghiên cứu
Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết
dạy.
Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử.
Sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên lịch sử lớp 10, 11.
Sử dụng các câu hỏi điều tra có thể đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu của
việc đánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh trong việc giảng dạy môn
lịch sử lớp 10, 11.

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
3
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

11
cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông qua
hoạt động này những học sinh yếu kém sẽ được sự hướng dẫn của giáo viên và
các học sinh khá giỏi, học sinh sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản
chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết
hợp và khai thác triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản
đồ, sơ đồ, mô hình, ứng dụng công nghệ thông tin…
Được sự chỉ đạo của Ban giám hiệu, Tổ chuyên môn đã giúp tôi tự tin
trong việc đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới việc sử
dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử.
Khắc phục những khó khăn, phát huy những thuận lợi trên, trong thời gian
vừa qua tôi đã mạnh dạn trong việc khai thác, sử dụng bản đồ, lược đồ trong dạy
học lịch sử và đã thu được những kết quả khả quan.
2. Khó khăn:
Trong những năm trước đây, giờ học lịch sử giáo viên chỉ chủ yếu dừng
lại ở phương pháp thuyết trình, vì vậy thường gây tâm lí nhàm chán, không thích
học môn lịch sử cho học sinh.
Hiện nay, yêu cầu của chương trình và sách giáo khoa mới thật sự rất
nặng đối với học sinh và cả giáo viên. Dung lượng kiến thức có nhiều nội dung
mới, các phương tiện và thiết bị dạy – học còn hạn chế,…gây khó khăn cho giáo
viên trong việc lựa chọn phương pháp dạy học theo hướng đổi mới để giúp các
em vừa nắm kiến thức cơ bản vừa có kĩ năng để vận dụng kiến thức vào thực
tiễn cuộc sống.
Hơn nữa một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với tinh thần của công
cuộc đổi mới và còn một bộ phận không nhỏ học sinh còn xem nhẹ bộ môn nên
có tư tưởng học để đối phó.
3. Điều tra cụ thể:

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
5


Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
6
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Khi học sinh làm việc theo nhóm, giáo viên cần theo dõi, giải đáp
ngay các thắc mắc của học sinh.
Câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ làm cho học
sinh căng thẳng. Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh trả lời, không
nên cho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.
Trong lúc học sinh suy nghĩ trả lời, giáo viên không nên hối thúc học
sinh, có thể nêu gợi ý tạo cho học sinh không khí thoải mái.
3. Một số giải pháp thực tế trong việc hệ thống kiến thức lịch sử bằng
sơ đồ trong dạy các bài ôn tập, sơ kết lịch sử lớp 10, 11:
Chương trình lịch sử lớp 10 gồm 3 phần:
- Phần một: Lịch sử thế giới thời nguyên thuỷ, Cổ đại và Trung đại.
- Phần hai: Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX.
- Phần ba: Lịch sử thế giới cận đại.
Chương trình lịch sử lớp 11 gồm 3 phần:
- Phần một: Lịch sử thế giới cận đại (tiếp theo).
- Phần hai: Lịch sử thế giới hiện đại (phần từ 1917 - 1945).
- Phần ba: lịch sử Việt Nam (1858 - 1918).
Sau mỗi phần học thường có bài ôn tập, sơ kết. Để nắm được kiến thức cơ
bản của các phần đòi hỏi học sinh phải biết và hiểu lịch sử trên cơ sở phát huy
tính tích cực, trí thông minh và sáng tạo. Học sinh phải biết sử dụng kiến thức đã
học để tiếp nhận kiến thức mới, biết quá khứ để tìm hiểu hiện tại. Yêu cầu học
sinh phải nắm vững kiến thức cơ bản, bao gồm những sự kiện, nhân vật lịch sử,
không gian, thời gian …
Để có được điều đó trong mỗi bài giảng giáo viên cần phải có phương
pháp truyền đạt dễ hiểu, trong đó phương pháp sử dụng sơ đồ trong dạy học một


Sơ đồ chi tiết;

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
8
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Trên cơ sở cấu trúc sơ đồ trên, giáo viên tổ chức học sinh tìm hiểu những đặc
điểm cơ bản của các thời đại qua sơ đồ chi tiết dưới đây:
4 vạn năm trước 6000 năm trước năm 221 TCN (ở Trung Quốc)
thời Nguyên thuỷ thời Cổ đại thời Trung đại.
Công xã nguyên thuỷ Chiếm hữu nô lệ Phong kiến
Đồ đá Đồ đồng (đồ sắt ở châu
Au)
Đồ sắt
Săn bắt – hái lượm Trồng trọt, chăn nuôi,
thủ công nghiệp
Nông nghiệp phát
triển, thủ công
nghiệp
Thị tộc, bộ lạc Quốc gia cổ đại Quốc gia phong
kiến
Không giai cấp Chủ nô, nô lệ Địa chủ, nông dân
2. Sơ kết Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX (Bài 27: Quá
trình dựng nước và giữ nước).
Phần lịch sử Việt Nam ở lớp 10, đề cập đến quá trình lịch sử khá dài từ
nguồn gốc đến giữa thế kỉ XIX. Thời kì đó gắn liền với quá trình dựng nước và
giữ nước của dân tộc từ những ngày đầu tiên cho đến nhà nước phong kiến
khủng hoảng, suy vong. Đồng thời, quá trình lịch sử đó cũng trải qua các thời kì
phát triển khác nhau. Vậy, với tiết học Sơ kết lịch sử dựng nước và gữa nước

- Triều đại; Ngô-
Đinh-Tiền Lê-
Lý-Trần-Hồ-Lê
Sơ.
- kinh tế nông
nghiệp, công
- Sự chia cắt;
+ Nam Triều
>< Bắc Triều
+ Đàng trong
>< Đàng ngoài
- Kinh tế phục
hồi, xuất hiện
nhiều đô thị
sầm uất…
- Tư tưởng, tôn
- Tiếp tục xây
dựng chính
quyền quân chủ
chuyên chế của
họ Nguyễn.
- Chính sách cấm
đạo, Bế quan toả
cảng…
- Khởi nghĩa
nông dân…

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
10
Thời kì dựng

Giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài theo sơ đồ với các nội dung trên
3. Sơ kết lịch sử Việt Nam (1858 - 1918).
Lịch sử Việt Nam từ năm 1858 đến năm 1918, là thời kì lịch sử gắn liền với
quá trình xâm lược, bình định và khái thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp ở Việt Nam. Vì vậy, ta có thể phân thời kì này thành ba giai đoạn nhỏ, qua
đó giáo viên có thể tổ chức học sinh tìm hiểu bài qua từng giai đoạn trên theo
một sơ đồ.
Với thời kì lịch sử này giáo viên có thể biểu diễn sơ đồ sau.
Cấu trúc sơ đồ.
1858 1884 1897 1918
Pháp xâm lược K/c chống Pháp cuộc khai thác thuộc địa lần I
Nội dung chủ yếu? Nội dung chủ yếu? Nội dung chủ yếu?
Giáo viên dẫn dắt học sinh tìm hiểu bài theo sơ đồ với các nội dung trên
Sơ đồ chi tiết.

Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
11
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
Trên cơ sở cấu trúc sơ đồ, giáo viên đặt ra yêu cầu nhằm tìm hiểu cụ thể những
nội dung chủ yếu của các giai đoạn trên. Dưới đây là nội dung chủ yếu của các
giai đoạn lịch sử mà giáo viên cần khai thác cho học sinh.
1858 1884 1897 1918
Pháp xâm lược K/c chống Pháp cuộc khai thác thuộc địa lần I
- Pháp xâm lược…
- Triều Nguyễn đầu
hàng qua các Hiệp
ước
- Cuộc kháng chiến
chống xâm lược diễn

12
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
10A
4
48 0 0 11 22.9 26 54.1 08 16.7 03 6.3
10A
5
40 0 0 07 17.5 23 57.5 07 17.5 03 7.5
11C3 39 04 10.2 14 36 16 38.5 04 10.2 01 5.1
IV. Bài học kinh nghiệm:
Giáo viên lịch sử phải luôn tìm tòi sáng tạo và đổi mới trong phương pháp
dạy học. Có kế hoạch cụ thể trong việc tìm kiếm và thiết kế các đồ dùng dạy học
đẹp chính xác phù hợp với nội dung bài dạy.
Giáo viên phải biết hướng dẫn tổ chức cho học sinh tự mình khám
phá kiến thức mới, dạy cho học sinh không chỉ có kiến thức mà cả phương pháp
học trong đó, cốt lõi là tự học. Chính trong các hoạt động tự lực được giao cho
từng cá nhân hoặc nhóm nhỏ tiềm năng sang tạo của mỗi học sinh được bộc lộ
và phát huy, Giáo viên phải biết luyện tập cho các em có thói quen nhìn nhận sự
kiện dưới những góc độ khác, biết đặt ra nhiều giả thuyết khi lí giải một hiện
tượng. Biết đề xuất những giải pháp khác nhau khi xử lí một tình huống. Phải
giáo dục cho học sinh không vội vã bằng lòng với giải pháp đầu tiên được nêu
ra, không suy nghĩ cứng nhắc theo những qui tắc đã học trước đó, không máy
móc áp dụng những mô hình hành động đã gặp trong các bài học, trong sách vở
để ứng xử trước những tình huống mới.
C. KẾT LUẬN
I. Kết luận:
“Dân ta phải biết sử ta” không chỉ là mối quan tâm của Bác, đó
cũng là nỗi trăn trở của những giáo viên dạy môn lịch sử, chúng tôi luôn mong
muốn học sinh của mình hiểu được nội dung bài, hiểu được lịch sử của dân tộc


Thực hiện - GV: Trịnh Thị Liên - THPT Đinh Chương Dương - Hậu Lộc
14
SKKN- Đề tài: Sử dụng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết lịch sử lớp 10,
11
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, bài tập lịch sử lớp 10, 11 - Nhà xuất bản Giáo
dục.
- Tài liệu hội thảo tập huấn : Đổi mới nội dung và phương pháp dạy lịch sử
- Hoạt động dạy học ở trường THPT – Nhà xuất bản Giáo dục.
- Phương pháp dạy học lịch sử của - Nhà xuất bản Giáo dục.
- Giáo dục học (lý luận dạy học tập II) Nhà xuất bản Giáo dục Hà Nội.
MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I. Lí do chọn đề tài: Trang 1
II. Phạm vi nghiên cứu: Trang 3
III. Phương pháp nghiên cứu: Trang 3
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
I. Cơ sở lí luận: Trang 4
II.Thực trạng: Trang 4
III. Giải pháp thực hiện: Trang 6
1. Đối với học sinh: Trang 6
2. Đối với giáo viên: Trang 6
3. Một số giải pháp thực tế trong việc hệ thống kiến thức lịch sử
bằng sơ đồ trong dạy bài ôn tập, tổng kết học lịch sử lớp 10, 11: Trang 7
4. Kết quả đạt được: Trang 12
IV. Bài học kinh nghiệm: Trang 13
C. KẾT LUẬN: Trang 13
I. Kết luận: Trang 13
II. Đề xuất: Trang 14
TÀI LIỆU THAM KHẢO Trang 15