SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học

PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mỗi quốc gia, dân tộc đều có một nền văn hóa riêng nền văn hóa đó mang
những đặc điểm, dáng vẻ khác với mọi dân tộc. Tạo nên một cái gọi là bản sắc. Từ
Đông sang Tây, từ Á sang Âu, mỗi quốc gia đều có những sản phẩm tinh thần hết sức
dân tộc rõ nhất là những bài dân ca. Đất nước Việt Nam chúng ta cũng vậy. Với 54 dân
tộc chung sống trên một dãi đất từ ngàn đời nay đã hình thành nên một kho tàn dân ca
vô cùng phong phú và đa dạng.
Dân ca Việt Nam đã tồn tại hàng ngàn năm trong suốt chiều dài lịch sử của dân
tộc. Cái hay, cái đẹp cái tinh túy của dân ca đã được nhân dân chắt lọc hết sức kỹ
lưỡng, những bài tồn tại đến bây giờ chính là những bài đã sống mãi với thời gian.
Hát dân ca như chúng ta đã biết nó là sản phẩm do nhân dân sáng tạo, được lưu
truyền trong dân gian. Cũng như tiếng ru trìu mến ngọt ngào của người mẹ nâng niu
những đứa con yêu dấu trong những năm tháng của tuổi thơ ấu đó là những bài dân ca
đầu tiên đã ghi lại biết bao nhiêu kỉ niệm êm đềm, với tính chất dịu dàng thắm thiết
bằng những âm điệu và nghệ thuật sâu đậm mà suốt đời không thể nào phai mờ được.
Những đứa trẻ khi mới chào đời đã nghe được những làn điệu dân ca, sau này lớn lên
dù có xa quê hương nhưng nó không bao giờ quên được. Tuy nhiên với chương trình
môn âm nhạc bậc Tiểu học thì các bài hát dân ca đưa vào còn rất hạn chế do vậy sự
hiểu biết của các em học sinh tiểu học về dân ca chưa thật sự sâu rộng. Mặt khác sự
xâm nhập tràn lan của những dòng nhạc phong trào với các dòng nhạc phục vụ nhu
cầu lại là những nguyên nhân khách quan trực tiếp tác động làm cho học sinh không
còn quan tâm đến dân ca Việt Nam. Ngay cả trong gia đình, các em cũng thường
xuyên được nghe các bài hát của phong trào, giải trí, do vậy các em còn thuộc các bài
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 1

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
hát ấy nhanh hơn cả các bài học trên trường, trên lớp. Do vậy, một trong những nhiệm

3. TỔNG QUAN NHỮNG THÔNG TIN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Qua thực trạng về việc giảng dạy cho học sinh học hát dân ca ở Trường Tiểu học
Hòa Khương, tôi đã tổng kết một số vấn đề để qua đó có thể đưa ra những đánh giá
nhận định rằng, trẻ em tập trung chú ý không lâu như người lớn, nên cho các em nghe,
hát làn điệu ngắn và dễ nhớ. Giải thích ngắn gọn trước rồi cho nghe. Nghe toàn phần
rồi nghe từng phần. Nghe từng phần sau đó nghe lại toàn phần. Cái khó là khi âm nhạc
vang lên, học sinh có chú ý hay không bởi “ ồn ào là kẻ thù của âm nhạc”. Giáo viên
cần có những biện pháp tế nhị để học sinh chăm chú tập trung lắng nghe. Điều này phụ
thuộc vào tài năng ứng xử sư phạm của người giáo viên.
Nhận thức của các em về dân ca chưa đúng đắn, các em nghĩ dân ca cũng là một
trong nhiều bài hát phải học, phải thuộc, các em chưa thật sự quan tâm, chú ý tới dân
ca, vì vậy về việc tự học và nghe hát các bài dân ca của các em ở gia đình và ngoài xã
hội là rất hiếm. Mặc khác trong chương trình tiểu học mặc dù môn âm nhạc đã được
đưa vào từ lâu, song về mặc gìn giữ và phát huy vốn dân ca trong trường tiểu học chưa
thật sự được chú trọng, học sinh chưa có điều kiện để được thưởng thức, được tìm hiểu
sâu sắc để tăng cường vốn hiểu biết về nhiều bài dân ca khác nhau. Các em không biết
thế nào là hát dân ca, hát chèo…
4. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đây là đề tài “Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng dân ca cho học sinh Tiểu
học”. Nên tôi tập trung nghiên cứu đối tượng học sinh Tiểu học nơi tôi đang công tác
với nội dung, hình thức phù hợp với lứa tuổi thiếu nhi.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp trực quan.
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 3

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
- Phương pháp điều tra.
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp thực hành luyện tập.

dân ca phong phú. Thanh Hóa có Hò sông Mã, Múa đèn. Nghệ An có ví dặm, Quãng
Bình có các điệu hò lao động. Các tỉnh Trung Nam Trung bộ như Quãng nam, Quãng
Ngãi có vè quảng, bài chòi, Huế có Hò Huế. Phổ biến ở Trung Bộ là các điệu Lý, Hò.
Nhiều điệu hò gắn bó với các công việc lao động nặng nhọc và khi diễn xướng thường
kết ngay với các động tác lao động mới có hiệu quả.
- Ở miền Nam: Với đồng bằng, kênh rạch, sông suối đã sản sinh ra nhiều điệu
hò, bài lý độc đáo. Dân ca Khơ me cũng có nhiều nét riêng biệt. Dân ca Nam Bộ có 4
điệu hò chủ yếu: Hò, Lý, Hát ru, Hát nói…
2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1. THUẬN LỢI
Trường có hai giáo viên giảng dạy âm nhạc đều được đào tạo đúng chuyên
môn nghiệp vụ và có giọng hát tốt về các làn điệu dân ca. Nên việc giảng dạy âm nhạc
và hát dân ca ở trường tiểu học rất thuận lợi.
2.2 KHÓ KHĂN
Đối với học sinh trường tôi, dù là học sinh tiểu học nhưng vốn dân ca của các
em còn rất nghèo nàn, bởi vì lâu nay các em cũng chỉ biết đến một vài bài dân ca trong
chương trình của bậc học, ở mỗi lớp học các em chỉ được biết thêm một đến hai bài
dân ca được giới thiệu ngắn gọn, vắn tắt, đơn giản mà các em chỉ có thể nhớ như nhớ
một kiến thức cơ bản chứ các em chưa có được một niềm yêu thích và một vốn kiến
thức thật sự sâu sắc với dân ca.
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 5

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
Thời lượng của tiết âm nhạc quá ít mà nội dung cần truyền đạt thì nhiều nên
giáo viên khó có thể tập trung đi sâu vào một mảng. Hơn nữa các em chưa am hiểu
được dân ca cũng như chưa biết được hát dân ca để làm gì và hát dân ca có gì
hay hơn các dòng nhạc khác.
Điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí thời gian để tổ chức các hoạt động của nhà
trường còn eo hẹp hạn chế.
Về cá nhân tôi cũng như nhà trường thì chưa có nhiều cơ hội để tổ chức các hoạt

một làn điệu dân ca nào của địa phương đặc biệt là dân ca khu 5.
Qua kết quả khảo sát cụ thể cho thấy vốn dân ca của học sinh tiểu học còn rất
hạn chế, các em chưa chú ý, chưa yêu thích dân ca, dẫn đến việc các em chưa có được
vốn kiến thức phong phú về dân ca đôi khi ngay cả những bài dân ca trong chương
trình học các em còn quên. Vì vậy để thuận lợi cho việc tiến hành các biện pháp cụ thể
tôi phân loại ra hai đối tượng như sau:
Đối tượng 1: Học sinh của khối 1, 2
Đối tượng 2: Học sinh của khối 3,4,5
Sau khi phân loại đối tượng tôi lên kế hoạch thực hiện cho từng biện pháp theo
thứ tự từ trước đến sau như sau:
a. Biện pháp 1: Đối với học sinh khối 1,2: Các em ở độ tuổi này nhỏ hơn nên
tôi tìm cách tạo sự chú ý, hiểu biết và yêu thích của học sinh đối với dân ca bằng cách
cho các em nghe nhiều lần. Ở biện pháp này tôi tiến hành tổ chức cho các em học ở tiết
tăng cường giới thiệu sơ lược về dân ca: Đầu tiên tôi yêu cầu một học sinh lên trình
bày lại một bài dân ca trong chương trình đã học (Bài lý cây xanh) và hỏi đó là dân ca
miền nào? (Dân ca Nam Bộ) và yêu cầu học sinh củng cố lại kiến thức đã học về dân
ca?
Dân ca là những bài hát không phải do một nhạc sĩ nào sáng tác mà nó được
người dân tự hát lên. Sau đó các bài hát ấy được lưu truyền qua từng thế hệ trở thành
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 7

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
các bài hát đặc trưng riêng của từng vùng, dân ca của vùng nào thì thể hiện rõ ngữ
điệu, giọng nói và cuộc sống của người dân vùng đó.
Giới thiệu sơ lược về nơi mình đang sống và nguồn gốc của dân ca khu 5:
Tôi cho các em chú ý nghe các bài hát để thi đua nhận biết tên bài hát và xuất xứ
của các bài dân ca.
Bài thứ nhất: Cho các em nghe một làn điệu dân ca: Bài Hò ba lý
Ba lý tang tình mà nghe, ta hò ba lý tình tang ba lý tình tang. Trèo lên trên rẫy
khoai lang, ba lý tang tình mà nghe ta hò ba lý tình tang ba lý tình tang. Chẻ tre mà

vùng đó. Nhằm giúp các em có thể hiểu biết về văn hóa của các vùng miền.
Tuy nhiên tôi cũng khuyến khích các em có thể biểu diễn một bài hát mình thích
và khi nhận thấy có em nào biểu diễn tốt tôi chọn em đó đứng lên hướng dẫn cho cả
lớp hát theo mình.
Biện pháp này giúp học sinh nhận biết các bài dân ca, giúp các em học hỏi thêm
về phong cách các bài dân ca. Giáo dục các em mạnh dạn tự tin và tích cực khi tham
gia biểu diễn.
c. Biện pháp 3:
Đối với học sinh khối 3,4,5: Các em ở độ tuổi này lớn hơn so với các em ở khối
1,2 nên hiểu biết của các em nhiều hơn, tiếp thu nhanh hơn, nhưng do trong quá trình
học các em ít có thời gian nên điều kiện để các em tiếp xúc với dân ca còn hạn chế. Do
vậy tôi thường xuyên tuyên truyền cho các em bằng cách kết hợp cùng với tổng phụ
trách đội trường thường xuyên tuyên truyền bằng cách thông qua các buổi phát thanh
măng non, sinh hoạt đầu giờ và giờ ra chơi.
Ở trường tiểu học chương trình phát thanh măng non luôn được chú trọng một
tuần có 3 buổi phát thanh măng non và đây là dịp tốt nhất để cho học sinh cả trường có
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 9

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
cơ hội thưởng thức các làn điệu dân ca. Một buổi học sinh nghe 3 làn điệu dân ca, từ
đó các bài dân ca thấm dần trong tâm trí của mỗi em học sinh trong trường.
Ngoài ra tôi còn phối kết hợp cùng với giáo viên chủ nhiệm tổ chức cho các em
có khả năng hát tốt các bài dân ca trên lớp hoặc chọn các nhóm đạt kết quả cao trong
buổi thi hát dân ca ở các lớp để được trình bày trong buổi phát thanh măng non của
trường thay cho mở đĩa, nhằm gây sự chú ý và thích thú cho học sinh toàn trường. Từ
đó khuyến khích cho học sinh có ý thích thi đua học tốt và thể hiện đúng tính chất dân
ca để được hát cho toàn trường nghe.
Trong các buổi sinh hoạt chủ điểm về ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), ngày
Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12) do Đội tổ chức với vai trò là một giáo viên dạy
âm nhạc tôi chịu trách nhiệm dẫn dắt các em hướng về các bài dân ca nhưng chú tâm

5 bài
Không thuộc
2/B 30 23 7 0
3/A 32 22 10 0
4/A 30 22 8 0
5/C 28 18 10 0
3. Tất cả các em học sinh của trường giờ đây đã có được vốn kiến thức dân ca
phong phú, đủ thể loại, các em đã biết tự tìm tòi thêm nhiều bài dân ca ngoài chương
trình học, biết mạnh dạn để thể hiện tốt các động tác biểu diễn phụ họa đúng sắc thái.
Và hơn hết giờ đây các em đã có được một sự hiểu biết sâu sắc về nguồn gốc dân ca,
có được nhiều niềm yêu thích thật sự và một thói quen thích được nghe, được hát dân
ca. Trong hội thi Câu lạc bộ chúng em hát dân ca do phòng giáo dục kết hợp với Phòng
Văn hóa thông tin Huyện Hòa Vang tổ chức tôi đã mạnh dạn chon các tiết mục xuất
sắc trong các khối lớp do chính các em tự biên tự diễn để tham gia dự thi. Và với kiến
thức kĩ năng các em đã được học ở trường cùng sự cố gắn, thích thú và tự lực của mình
các em đã đạt một giải B thể loại tốp ca, một giải B thể loại Tổ khúc dân ca và một giải
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 11

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
khuyến khích toàn đoàn. Dù kết quả chưa cao nhưng cũng phần nào đánh giá được
phong trào luyện hát dân ca của học sinh tường tiểu học Hòa Khương.
5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Qua kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh tiểu học cùng với thực tế
giảng dạy Âm nhạc của bản thân, tôi nhận thấy rằng: Để học sinh yêu thích hát dân ca
thì giáo viên cần thực hiện tốt các yêu cầu sau:
- Giáo viên phải luôn luôn không ngừng tìm tòi, học hỏi, bồi dưỡng vốn kiến
thức của mình về các bài hát dân ca. Tìm hiểu nguồn gốc và các thể loại dân ca, các giá
trị văn hóa của dân tộc.
- Phải rèn kĩ năng thể hiện tốt các bài dân ca, sưu tầm các đĩa nhạc dân ca.
- Phải nắm được chuẩn khiến thức kĩ năng của từng tiết học để có thể xem xét và

tôi đã thực nghiệm trong các năm qua. Tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến trao
đổi, đóng góp khác nhau của các đồng nghiệp nhằm tìm thêm những biện pháp hữu
hiệu nhất trong công tác bảo tồn và phát huy vốn dân ca trong nhà trường và trong sự
nghiệp giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của đất nước.
2. NHỮNG ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 13

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
Để dân ca thật sự đi vào đời sống tinh thần của giáo viên và học sinh trong nhà
trường tôi có một vài đề xuất với các ban ngành như sau:
a. Đối với nhà trường
Cần quan tâm tạo điều kiện về cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc trong
nhà trường: Phòng học chức năng và tranh các loại nhạc cụ cần thiết của môn học
b. Đối với Phòng giáo dục
Phòng giáo dục và Đào tạo nên thường xuyên tổ chức các cuộc thi tiếng hát dân
ca không chỉ với học sinh mà cả với giáo viên trong toàn ngành.
c. Đối với UBND Huyện Hòa Vang:
Phòng văn hóa Huyện nên tổ chức các cuộc thi Tiếng hát dân ca trong nhân dân
toàn Huyện để chọn nhân tài, xây dựng lại chiếc nôi dân ca của Huyện Hòa Vang
nhằm lưu giữ nền văn hóa của địa phương.
Hòa Khương ngày 15 tháng 12 năm 2013
Người thực hiện
Trần Thị Bằng
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 14

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hoàng Long – Hoàng Lân Phương pháp dạy học âm nhạc - Giáo trình dùng
cho các trường CĐSP đào tạo giáo viên THCS
2. Thường thức về âm nhạc cổ truyền Việt Nam và lịch sử Âm nhạc –NXB Giáo

3.1. Tìm hiểu vốn dân ca của học sinh
2. Giải pháp bồi dưỡng dân ca cho học sinh tiểu học
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 16

SKKN - Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh Tiểu học
4. KẾT QUẢ
5. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận
2. Kiến nghị
Người thực hiện: Trần Thị Bằng 17