SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
“BỒI DƯỠNG VỐN DÂN CA CHO HỌC SINH LỚP 5”
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ :
Dân ca là một trong những tinh hóa văn hóa của dân tộc Việt Nam rất được quan
tâm và gìn giữ. Đối với giáo dục các bài hát dân ca cũng đã được đưa vào trong chương
trình học của các bậc học. Tuy nhiên với chương trình môn Âm nhạc bậc tiểu học thì các
bài hát dân ca đưa vào còn rất hạn chế do vậy sự hiểu biết của các em học sinh tiểu học
về dân ca chưa thật sự sâu rộng.
Mặt khác sự xâm nhập tràn lan những dòng nhạc phong trào cộng với các dòng
nhạc phục vụ nhu cầu lại là nhưng nguyên nhân khách quan trực tiếp tác động làm cho
học sinh không còn quan tâm đến dân ca Việt Nam. Ngay cả trong gia đình, các em cũng
thường xuyên được nghe các bài hát của phong trào, của giải trí, do vậy các em còn thuộc
các bài hát ấy nhanh hơn cả các bài học trên trường, trên lớp.
Đối với trường TH Lê Hồng Phong, nơi tôi đang công tác, trường có địa bàn rộng
với 3 phân hiệu. 2 buôn dân tộc Êđê, ngoài ra còn có nhiều các dân tộc khác như : Tày
Mường, Nùng… sinh sống, do đó các nền văn hóa đặc trưng của các dân tộc cũng hòa
nhập và dần bị mai một. Mặt khác tuy dân cư địa bàn đa số là nông dân nhưng lại có nền
kinh tế, văn hóa rất phát triển, do vây các em cũng được tiếp thu các nền văn hóa mới,
các dòng nhạc hiện đại đang từng ngày lan tràn trên khắp các buôn làng, thôn xóm là
những nguyên nhân đã làm cho các em không còn biết, và lưu giữ được các nền văn hóa
đặc trưng riêng của quê hương mình.
Trong năm qua Phòng giáo dục đã tổ chức hội thi hát dân ca học sinh ở cấp tiểu
học, qua hội thi đã làm phát triển phong trào hát dân ca trong các trường tiểu học rất hiệu
quả. Tuy nhiên để phong trào đó mãi được duy trì như mục tiêu đã định thì đòi hỏi nhà
trường và giáo viên cần phải có những hoạt động thường xuyên hơn …
Vì vậy là một giáo viên âm nhạc tôi luôn trăn trở và đặt cho mình câu hỏi : Phải
làm gì, và làm như thế nào để mãi duy trì được phong trào ca hát dân ca trong trường tiểu
học.
Từ những lý do trên cùng với những kinh nghiệm thực tế của bản thân, nay tôi xin
được trình bày Một vài kinh nghiệm bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh khối lớp 5.

- Các kinh nghiệm thực tế của bản thân.
2. Các giải pháp tiến hành :
Tìm hiểu vốn dân ca của học sinh các lớp 5 :
(Phân hiệu chính có 3 lớp 5A, 5B, 5C với 100% là học sinh người kinh.
Phân hiệu Buôn Dray có 1 lớp 5D với 100% là HS Dân tộc Ê đê.
Phân hiệu Buôn Eana có 2 lớp với 50% là HS Đồng bào, 50% là người kinh.)
* Để tìm hiểu về vốn dân ca của học sinh khối lớp 5 tôi tiến hành khảo sát vốn dân ca của
các em như sau :
Ở đầu 1 tiết học của môn Âm nhạc, thay cho hoạt động kiểm tra bài cũ, tôi tiến
hành kiểm tra vốn kiến thức về dân ca của các em, tìm hiểu các vấn đề sau :
- Kể tên các bài Dân ca Bắc Bộ, Nam Bộ và Miền Trung, Tây Nguyên mà em biết?
(ngoài chương trình học)…
Qua quá trình thu phiếu và tổng hợp tôi thu được kết quả như sau :
*
Mặt khác nhằm tìm hiểu kỹ năng hát dân ca của các em ra sao, nên ở cuối mỗi tiết học tôi
thường tổ chức trò chơi thi hát đối đáp dân ca giữa các nhóm : Nhóm 1 hát xong một bài
thì đến nhóm 2 hát nối tiếp một bài khác cứ thế cho đến khi nhóm nào không thể hát được
thêm một bài dân ca nào nữa thì coi như nhóm đó thua cuộc…
Dân ca 3 miền
(lớp)
TS HS Trên 5
bài
(học
sinh)
Tỉ lệ
(%)
4-5 bài
(học
sinh)
Tỉ lệ

sinh đối với Dân ca: (Biện pháp này tôi tiên hành tổ chức lồng ghép ở hoạt động 2 :
nghe nhạc dân ca của tiết 8, tiết 11, tiết 14… – Âm nhạc lớp 5)
 Giới thiệu sơ lược về dân ca :
Đầu tiên tôi yêu cầu 1 em trình bày lại một bài hát dân ca trong chương trình đã
học (Bài Cò lả) và hỏi đó là dân ca miền nào? (Dân ca Bắc Bộ) và yêu cầu học sinh củng
cố lại các kiến thức đã học về dân ca :
- Dân ca là gì? là những bài hát không phải do một nhạc sĩ nào sáng tác mà nó được
người dân tự hát lên trong khi lao động sản xuất hoặc trong các sinh hoạt văn hóa, văn
nghệ. Sau đó các bài hát ấy được lưu truyền qua từng thế hệ trở thành các bài hát đặc
trưng riêng của từng vùng, từng miền khác nhau …Và dân ca của của vùng nào thì thể
hiện rõ ngữ điệu, giọng nói, và cuộc sống của người dân vùng đó.
 Hướng dẫn học sinh cách nhận biết đơn giản các vùng dân ca :
Dân ca Bắc Bộ : Tôi cho các em chú ý nghe các bài hát để thi đua nhận biết tên bài và
xuất sứ của các bài dân ca.
Bài thứ nhất : Cho các em nghe 1 bài dân ca : (mở đài đĩa – hoặc giáo viên hát)
Bài : Lý cây Đa
Trèo lên quán dốc ngồi gốc ới à cây đa rằng tôi lý ới à cây đa, rằng tôi lới ối à cây
đa , ai xui ôi à tính tang tình rằng cho cô nàng gặp, xem hội cái đêm hôm rằm rằng tôi lý
ối à cây đa, rằng tôi lới ối à cây đa…
Sau khi cho các em nghe xong, tôi hỏi các em về xuất sứ của bài hát. Chọn một
trong các đáp án sau :
A. Dân ca Bắc Bộ.
B. Dân ca Nam Bộ.
C. Dân ca Trung Bộ.
Và kết quả thu được là:
TT Đối tượng Tổng số Trả lời đúng Tỉ lệ
1 Phân hiệu chính 83 40 48%
2 Phân hiệu Dray 19 7 37%
3 Phân hiệu Eana 46 26 40%
Qua kết quả thu được chứng tỏ các em chưa nhận biết tốt một bài dân ca , hoặc

Chiều ơ chiều, dắt ớ ơ bạn dắt ớ ơ bạn tà là đèo mà qua đèo.Chim bớ kêu, chim bớ kêu
tình kêu bên nớ, uấy, wá, chi rứa, chi rứa, ức ức cọn vượn trèo tà là đèo mà qua đèo, kia
bến kia ơi hỡi con vượn trèo, kìa bên kìa…
Các từ ngữ đặc trưng dễ nhận biết của Miền Trung : Chi rứa, uấy uóa,và các từ đệm như :
ố tang tình tang, ơ hờ, ơi hời (hỡi), tà là, í a bằng răng …
 Dân ca Tây Nguyên
Đặc biệt Dân ca và văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên đã được thế giới công nhận là
một là một giá trị văn hóa phi vật thể của thế giới, chứng tỏ bản sắc rất độc đáo của nền
văn hóa Tây Nguyên. Tôi cho các em nghe 1 vài bài Dân ca Tây Nguyên:
Bài : Ru em (Dân ca Xê Đăng)
Ru em em ngủ cho ngoan để mẹ đi chặt cây chuối trên non, em ngủ đừng khóc nữa, ngoài
rừng xa cha đang đi kiếm măng non, nín đi hỡi em ơi.
Bài : Đến trường (Dân ca Êđê – lời mới : La Sơn)
Nắng ban mai trên làng buôn em, em tung tăng theo bạn đến trường. Tiếng suối
reo như lời cô giáo. Em thân yêu hãy học thật chăm.
Có chú chim non đậu trên cây. Đang im nghe theo lời cô dạy. Tiếng suối vang vang
giờ ra chơi. Em theo chân các bạn đùa vui.
Sau đó tôi giao nhiệm vụ cho từng nhóm về mỗi nhóm viết dịch nội dung lời bài hát sang
1 bài bằng tiếng Êđê. Yêu cầu các em về tập hát một bài dân ca ÊĐê mà em biết hoặc nhờ
người lớn dạy lại. (Đối tượng 2).
Lưu ý : Điều đặc biệt cần trong biện pháp này là khi có ý định cho nghe một
bài Dân ca gì của vùng nào thì giáo viên cũng đều phải lên kế hoạch trước, phải có
những lời giới thiệu về xuất sứ và nền văn hóa của vùng đó. Giúp học sinh hiểu được
nguồn gốc của dân ca để các em thêm trân trọng các giá trị văn hóa lâu đời của cha ông
ta để lại, biết gìn giữ vốn tinh hoa của dân tộc.
Và giáo viên cũng phải thường xuyên trau dồi vốn kiên thức về dân ca, thu tập nhiều các
bài hát dân ca các vùng miền để hát cho học sinh nghe.
Các bài dân ca (qua đĩa nhạc hoặc do chính giáo viên trình bày) có thể lồng ghép trước
hoặc sau mỗi tiếp học Âm nhạc để cho học sinh thường xuyên có điều kiện phát triển
khả năng cảm thụ âm nhạc.

Biện pháp thứ 2 tiếp theo sau khi các em đã có vốn kiến thức về Dân ca, là tạo điều
kiện cho các em có cơ hội để thể hiện những kiến thức và kĩ năng đó. Vì vậy tôi thường
xuyên tổ chức các hoạt động thi hát dân ca dưới nhiều hình thức :
Đầu tiên là thi hát dân ca giữa các nhóm : Tôi cho thời gian các nhóm sưu tầm theo từng
chủ đề để chuẩn bị là trước 1 tuần. Khi tổ chức tôi chia lớp thành 2 nhóm thi hát đối đáp
các bài hát dân ca theo vùng từ Bắc Trung Nam, thi hát theo chủ đề. Cuộc thi diễn ra
rất sôi nổi vì các nhóm có sự chuẩn bị rất tốt, 2 nhóm thi đua nhau rất lâu vì không nhóm
nào chịu thua. Chứng tỏ các em đã biết tìm tòi nên vốn Dân ca của các em đã rất tốt.
Tiếp theo là tổ chức một chương trình hát dân ca ở ngay trong tiết học : Tôi chia lớp
thành 3 nhóm, mỗi nhóm phải tham gia 3 tiết mục tùy chọn có thể đơn ca, song ca, tam
ca, hoặc tốp ca, và cho các em 1 tuần để chuẩn bị. Đến ngày thi tôi hướng dẫn cho lớp
trưởng đứng ra tổ chức một cuộc thi nghiêm túc, giáo viên chỉ là một khán giả để theo dõi
quá trình thi đua và tự nhận xét đánh giá của các nhóm. Cuộc thi diễn ra với các tiết mục
phong phú, đủ 3 miền Bắc, Trung, Nam và không trùng nhau. Các nhóm tham gia đều rất
hứng thú, mạnh dạn và nhiệt tình biểu diễn.
* Với đối tượng 2 (Lớp 5D, 5E, 5G – Phân hiệu Brây, buôn Eana) do kỹ năng và sự
mạnh dạn của các em không được như các học sinh thuộc đối tượng 1 (Phân hiệu chính)
nên tôi cũng cần hướng dẫn cho các em một vài động tác biểu diễn phụ họa đơn giản để
các em có thể dựa vào đó để sáng tạo thêm cho bài biểu diễn của mình.
Phần thưởng cho các nhóm hay các cá nhân biểu diễn tốt ở lớp là được thể hiện ở buổi
phát thanh măng non của trường.
d. Biện pháp 4 :(Đối tượng 1,2,3)Tuyên truyền các bài Dân ca đến học sinh toàn
trường thông qua các buổi phát thanh măng non, hoặc sinh hoạt đầu giờ , hoặc sinh
hoạt chủ điểm.
Ở trường tiểu học chương trình phát thanh măng non luôn được chú trọng, một
tuần có thể có từ 23 buổi phát thanh măng non. Và đây chính là dịp tốt nhất để cho học
sinh cả trường cùng có cơ hội để thưởng thức các bài dân ca. Tôi đã lên kế hoạch và tổ
chức lồng ghép phần nghe nhạc Dân ca sau cuối các bài phát thanh của các phát thanh
viên. Một buổi cho học sinh nghe 3 bài dân ca của 3 vùng Bắc, Trung, Nam.
Ngoài các bài Dân ca do tôi sưu tầm từ các đĩa nhạc, tôi còn tổ chức cho các em có khả

trường, qua đó cùng ngầm tạo điều điều kiện cho các em có sự tìm hiểu thêm về vốn văn
hóa xưa của các vùng miền thông qua sự diễn xuất phụ họa trên sân khấu của từng tiết
mục biểu biễn.
Tổ chức hội thi trong trường còn là dịp để giáo viên đánh giá quá trình học tập của học
sinh và cũng là dịp để giáo viên xem lại kết quả giảng dạy của mình. Đồng thời cũng tạo
điều kiện cho người giáo viên âm nhạc rèn luyện khả năng tổ chức của mình.
Giáo dục học sinh tính mạnh dạn tự tin trên sân khấu, Tạo điều kiện cho học sinh
có cơ hội tiếp xúc với một chương trình biểu diễn với qui mô rộng hơn.
IV/ KẾT QUẢ
Là một giáo viên âm nhạc tôi đã mạnh dạn đưa ra những biện pháp bồi dưỡng vốn
dân ca cho học sinh lớp 5 ở trường tiểu học mà tôi đã thử nghiệm trong những năm qua ở
trường tiểu học Lê Hồng Phong.
- Sau khi tiến hành khảo sát, so sánh vốn các bài dân ca từ trước và sau khi thực hiện các
biện pháp bồi dưỡng vốn dân ở khối 5 thu được kết quả như sau :
ĐỐI
TƯỢNG
HS
TS Biết trên 5 bài Từ 4 đến 5 bài Từ 1 đến 3 bài
Trước Sau Trước Sau Trước Sau
SL % SL % SL % SL % SL % SL %
PH. 1 83 5 6 75 90 26 31 8 10 18 63 0 0
PH. 2 19 0 0 14 74 2 11 4 21 17 89 1 5
PH. 3 46 1 2 39 85 2 22 6 13 35 76 1 2
- Tất cả các em học sinh khối lớp 5 của trường giờ đây đã có được vốn kiến thức về dân
ca rất phong phú, đủ thể loại, các em đã biết tự tìm tòi thêm nhiều bài dân ca ngoài
chương trình học, biết mạnh dạn để thể hiện tốt các động tác biểu diễn phụ họa, đúng sắc
thái rất nhiều bài dân ca của các vùng, miền. Và hơn hết giờ đây các em đã có được một
sự hiểu biết sâu sắc về nguồn gốc dân ca, có được niềm yêu thích thật sự và một thói
quen thích được nghe, được hát dân ca.
Trong hội thi hát dân ca cấp tiểu học do Phòng Giáo Dục tổ chức tôi đã mạnh dạn chọn

nhà trường tôi có một vài đề xuất với các ban ngành như sau :
- Quan tâm và tạo điều kiện cơ sở vật chất tốt nhất cho môn Âm nhạc trong
trường tiểu học : Phòng học chức năng và các loại nhạc cụ cần thiết của môn học.
- Đưa kế hoạch bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh cho học sinh tiểu học vào
chương trình giảng day phân môn Âm nhạc.
- Các Ban, ngành nên tổ chức nhiều các cuộc thi hát múa dân ca không chỉ với
học sinh mà cả với giáo viên trong toàn ngành.
VII/ KẾT LUẬN
Dân ca là vốn quí vô giá của ông cha ta từ ngàn đời xưa để lại, dân ca là hơi thở
của dân tộc, lưu giữ và bảo vệ dân ca là bảo vệ dòng máu chảy trong cơ thể của mỗi
chúng ta. Dân ca là một bức tranh phong phú, đa dạng về màu sắc, mỗi địa phương đều
có những nét đặc trưng riêng, thể hiện phong tục, ngôn ngữ, giọng nói của từng vùng quê
của Tổ Quốc. Vì vậy dù là dân ca của bất cứ vùng nào trên đất nước Việt Nam cũng đều
đáng trân trọng và cần được gìn giữ, bởi đó là tài sản tinh thần vô giá nhất, là những tinh
hoa của dân tộc được chắt lọc qua nhiều thế kỷ.
Với học sinh, là thế hệ tương lai của đất nước, để các em vẫn luôn tiếp thu được các
nền văn hóa thế giới mà không quên mất những tinh hoa văn hóa của dân tộc thì ngay từ
khi còn nhỏ các em đã phải có được vốn hiểu biết, và phải có được một tình yêu thật sự
với dân ca. Vì vậy bồi dưỡng và phát huy vốn dân ca cho học sinh tiểu học luôn là tiền đề
đầu tiên trong việc giữ gìn tinh hoa văn hóa dân tộc. Như lời dặn dò cuối cùng của Người
trước lúc ra đi : …rằng đã yêu Tổ Quốc mình, càng yêu tha thiết những khúc hát Dân
ca….
Trên đây là một vài kinh nghiệm về việc bồi dưỡng vốn dân ca cho học sinh tiểu
học mà tôi đã thực nghiệm trong các năm qua. Tôi rất mong sẽ nhận được những ý kiến
trao đổi, đóng góp khác nhau của các đồng nghiệp nhằm tìm thêm những biện pháp hữu
hiệu nhất trong công tác bảo tồn và phát huy vốn dân ca ở trường phổ thông của huyện
nhà nói riêng và trong sự nghiệp giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của cả đất nước
nói chung.