1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN



ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC
THỐNG KÊ SINH HỌC VÀ ỨNG DỤNG TIN HỌC TRONG SINH HỌC

1. Thông tin về giảng viên
- Họ và tên: Chu Văn Mẫn
- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính, Thạc sĩ
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giờ hành chính các ngày trong tuần, Bộ môn Nhân học -
Sinh lí học, phòng 330, nhà T1, Trường Đại học KHTN
- Địa chỉ liên hệ: Khoa Sinh học, nhà T1, 334 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội
E-mail: [email protected]
- Các hướng nghiên cứu chính: Di truyền học người, Sinh học người, Sinh học phân
tử,Quản lý và phân tích số liệu sinh học.

- Họ và tên: Trịnh Hồng Thái
- Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên chính, phó giáo sư, tiến sỹ
- Thời gian, địa điểm làm việc: Giờ hành chính các ngày trong tuần, Bộ môn Nhân học-
Sinh lý học (P.330, nhà T1) hoặc Phòng Proteomic thuộc PTNTĐ Công nghệ Enzym-
Protein (P.440, nhà T1).
- Địa chỉ liên hệ: Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, 334 Nguyễn Trãi,
Thanh Xuân, Hà Nôi.
- Điện thoại, email: [email protected]
- Các hướng nghiên cứu chính: Proteomic huyết tương người, sinh học phân tử người,
nghiên cứu protein-enzym và ứng dụng trong y học, nông nghiệp.


hệ thống hoá số liệu đã thu được, tìm ra những tham số đặc trưng cho bộ số liệu này.
+ Cung cấp các phương pháp phân tích các quy luật biến thiên của các bộ số liệu thu
được, xác định mối liên hệ giữa nhiều hệ thống số liệu.
+ Cung cấp phương pháp giải bài toán sinh học, xử lí thống kê và quản lí số liệu, khai
thác một cơ sở dữ liệu nghiên cứu sinh học bằng phần mềm excel
- Mục tiêu về kỹ năng: Hình thành kỹ năng tổ chức lưu trữ, quản lý, khai thác và phân

3
tích dữ liệu tự động, thể hiện thông tin phục vụ thực tế; sử dụng thành thạo các thủ tục
phân tích thống kê, giải bài toán mô tả biến động quần thể bằng phần mềm excel.
- Các mục tiêu khác (thái độ học tập ): Rèn luyện sinh viên có tính thận trọng, tỉ mỉ và
sáng tạo trong khi thao tác với dữ liệu.
4. Tóm tắt nội dung môn học:
Giới thiệu về Microsoft Excel, với những khái niệm cơ bản, những thủ thuật và
thao tác với bảng tính Excel, giải các bài toán sinh học trên bảng điện tử excel.
Khái niệm mẫu và tổng thể, các đặc trưng thống kê của mẫu; phương pháp gọi
hàm trong excel để tính các đặc trưng thống kê của mẫu; phương pháp ước lượng
các tham số thống kê của tổng thể, ước lượng dung lượng mẫu và các phương
pháp tính trên bảng tính điện tử excel. Các phương pháp xử lý thống kê số liệu
nghiên cứu sinh học các công cụ phân tích thống kê trong excel; phân tích thống
kê nhiều biến số trong nghiên cứu Sinh học hay phân tích tương quan hồi quy trên
excel; Thiết kế thí nghiệm thực nghiệm và giải bài toán tìm cự trị bằng phần mềm
excel; quản lý và khai thác một cơ sở dữ liệu trong nghiên cứu Sinh học bằng bảng
tính excel.
5. Nội dung chi tiết môn học:
Chương 1. GIỚI THIỆU PHẦN MỀM EXCEL
1.1. Các khái niệm cơ bản
1.2. Các thao tác cơ bản trong bảng tính
1.3. Giải các bài toán sinh học bằng phần mềm excel
Chương 2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ THỐNG KÊ SINH HỌC

= = µ
k
với k≥3
4.2.3. So sánh kết quả thống kê các mẫu nghiên cứu liên hệ
4.2.3.1. Kiểm định giả thiết Ho: µ
1
= µ
2

4.2.3.2. Kiểm định giả thiết Ho: µ
1
= = µ
k
với k≥3
4.2.4. Kiểm định tính độc lập và so sánh các tỷ lệ
4.2.4.1. So sánh tỷ lệ
4.2.4.2. Kiểm định tính độc lập của các yếu tố thí nghiệm
4.3. Phương pháp phân tích phương sai (analysis of variance - ANOVA)
4.3.1. Đặt bài toán
4.3.2. Phân tích phương sai một nhân tố đối với các thí nghiệm ngẫu nhiên
hoàn toàn (fully randomized designs)
4.3.3. Phân tích phương sai hai nhân tố
Chương 5. MÔ HÌNH HÓA QUY LUẬT PHÂN BỐ CỦA MỘT ĐẶC TRƯNG
SINH HỌC
5.1. Tiêu chuẩn χ
2

5.2. Kiểm định một mẫu theo một hàm phân phối
5.2.1. Hàm phân phối chuẩn
5.2.2. Luật xác suất nhị thức

7.3.2. Phương pháp khảo sát mặt mục tiêu
7.3.3. Phương pháp đơn hình
7.3.4. Bài toán ví dụ
Chương 8. PHÂN TÍCH CƠ SỞ DỮ LIỆU
8.1. Những khái niệm cơ bản
8.2. Thao tác với cơ sở dữ liệu
8.2.1. Tạo lập một cơ sở dữ liệu
8.2.2. Chỉnh và sửa cơ sở dữ liệu
3. Sắp xếp cơ sở dữ liệu
4. Chọn lọc dữ liệu (Data Filter)

6
4.1. Lọc dữ liệu bằng lệnh Auto Filter
4.2. Lọc dữ liệu bằng Advanced Filter
5. Phân tích dữ liệu bằng kỹ thuật Pivot Table
5.1. Tạo Pivot Table
5.2. Hiệu chỉnh và khai thác Pivot Table
6. Tính tần số các giá trị trong một cơ sở dữ liệu
6.1. Phương pháp dùng hàm Countif trong fx của thanh công cụ
6.2. Phương pháp dùng Tools/ Data analysis/ Histogram để khảo sát hàm
phân phối tần số

6. Học liệu
Học liệu bắt buộc:
1. Chu Văn Mẫn. 2003. Ứng dụng tin học trong sinh học. NXB ĐHQG Hà Nội
2. Chu Văn Mẫn, Đào Hữu Hồ, 2001.Thống kê Sinh học. NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà
Nội, 162 tr.
3. Huỳnh Tấn Dũng, 1996. Cẩm nang tra cứu Excel 4.0 & 5.0 Hàm và Macro. NXB
Thống kê, 589 tr.
Học liệu tham khảo:

Lý
thuyết
Bài tập
Thảo
luận
Chương 1
2 4

6
Chương 2
1 2

3
Chương 3
1 2

3
Chương 4
3
6
Tổng
15 30

45
7.2. Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể (1 tuần 2 giờ tín chỉ)
Tuần Nội dung chính
Yêu cầu sinh viên chuẩn
bị
Hình thức tổ
chức dạy học
Ghi
chú 1
Chương 1: mục 1,
Các khái niệm cơ bản,
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 9÷13;
Lý thuyết Chương 1: Giải bài toán sinh
học bằng phần mềm excel
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 53÷55; tr 58÷63


3
tr 36÷39
Chương 2:
Tính các đặc trưng
thống kê của mẫu bằng hàm
trong excel
Đọc trước tài liệu [4]:
tr 122÷ 167
Làm bài tập
trên máy tính
PC.
4
Chương 3: mục 2, mục 3
Ước lượng trung bình, phư
ơng
sai, xác suất
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 48÷55;
Lý thuyết
Chương 3: Bài tập ước lượng
các tham số của tổng thể
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 53÷ 55
Làm bài tập
trên máy tính
PC.

= = µ
m

với m>= 3
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 122÷126;
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 70; tr 116÷118;
Làm bài tập
trên máy tính
PC. 6
Chương 4: mục 2.3, mục 2.4
:
Kiểm định giả thiết về đại
lượng trung bình mẫu liên hệ
và so sánh các tỷ lệ
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 141÷146; tr 148;
tr 150÷151
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 71÷72; tr 114÷116;
Lý thuyết
Chương 4: - Kiểm đinh giải
thiết Ho: µ

7
Chương 4 mục 3.1, mục 3.2,
mục 3.3:
Phân tích phương sai
Đọc trước tài liệu [1]:

tr 154 ÷159; tr163 ÷168;
tr 174 ÷176
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 71; tr 73÷77; tr 83÷85
Lý thuyết
Chương 4: - Kiểm định giả
thiết Ho: F
stát
> F
α
- Kiểm định giả thiết Ho:
F
stát A
> F
αA
; F
stát B
> F
αB
F
stát AB

chuẩn, Luật xác suất nhị thức;
Luật xác suất Poisson

Đọc trước tài liệu
[2]:
tr
102÷104; tr106÷110 tr:
112 ÷114
Làm bài tập
trên máy tính
PC.
9
Chương 5: Mục 2.4; 2.5; 2.6
Phân bố giảm; Phân bố
Weibull; Phân bố khoảng
cách
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 107; tr 113; tr 116
Lý thuyết
Chương 5: Tìm quy luật phân
bố lí thuyết của: Phân bố
giảm; Phân bố Weibull; Phân
bố khoảng cách
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 109; tr 115; tr 117
Làm bài tập
trên máy tính

tr 120 ÷122; tr 124 ÷126
Làm bài tập
trên máy tính
PC.
11
Chương 6: Mục 4,5
Phân tích tương quan hồi quy
phi tuyến
Đọc trước tài liệu [1]:
tr214 ÷215; tr 221
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 127 ÷128; tr 132 ÷138.
Lý thuyết
Chương 6:
Thiết lập phương trình lí
thuyết phi tuyến
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 216 ÷220
Đọc trước tài liệu [2]:
tr 129
Làm bài tập
trên máy tính
PC.
12

t
rên máy tính
PC.

14
Chương 8: Mục 1; 2; 3; 4
Phân tích cơ sở dữ liệu
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 225 ÷ 236
Lý thuyết
Chương 8: Tạo một cơ sở dữ
liệu; tìm kiếm dữ liệu bằng
Data/form; Sắp xếp dữ liệu
bằng Data/sort; lọc dữ liệu
bằng data / filter
Thu thập số liệu N/C Làm bài tập
trên máy tính
PC.

11
15 Chương 8: Mục 5, mục 6
Phân tích dữ liệu; Khảo sát
hàm phân bố tần số
Đọc trước tài liệu [1]:
tr 237 ÷ 246
Lý thuyết
Chương 8: Kĩ thuật pivot
table; phân tích tần số bằng
Tools/ data analysis/
Histogram