1
ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC
PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
TÂM LÝ HỌC

Đại học quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Tâm lý học
Bộ môn: Tâm lý học Đại cương

1. Thông tin về giảng viên
1.1. Họ và tên giảng viên 1: Hoàng Mộc Lan
Chức danh, học hàm, học vị: Phó chủ nhiệm khoa, Tiến sĩ
Thời gian, địa điểm làm việc: Thứ 2, 5 tại: P 102, khoa Tâm lý học, Phòng
102, tầng 1, nhà D, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
Điện thoại: 84-4-8588003, Di động: 0989131549.
Email:
Địa chỉ liên hệ: Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn, phòng 108, tầng 1, nhà D, 336 Nguyễn Trãi , Thanh
Xuân, Hà Nội.

Các hƣớng nghiên cứu chính
- Tâm lý học đại cương
- Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu tâm lý học
- Khoa học chẩn đoán Tâm lý học
- Tâm lý học quản lý
1.2. Họ và tên giảng viên 2: Trương Khánh Hà
Chức danh, học hàm, học vị: Phó chủ nhiệm khoa, Tiến sĩ

2

cứu vấn đề. Sinh viên có kỹ năng phân tích, tổng hợp, khái quát
hóa những quan điểm trong Tâm lý học và thông tin thu được
trong quá trình nghiên cứu để giải quyết và đề xuất các kiến
nghị, giải pháp về vấn đề nghiên cứu.
3.1.3. Thái độ: Góp phần hình thành ở sinh viên tinh thần tích cực,
chủ động nghiên cứu khoa học, đức tính kiên trì, cẩn thận, có
trách nhiệm cao khi nghiên cứu một vấn đề tâm lý con người.
3.2. Mục tiêu của từng bài học cụ thể
Mục tiêu
Nội dung
Bậc 1
Bậc 2
Bậc 3
Nội dung 1
Nêu được các mục
quan trọng trong đề
cương môn học.
Nắm được khái
niệm phương pháp
luận và các phương
pháp chủ yếu vận
dụng trong nghiên
cứu tâm lý
Hiểu rõ bản chất
của cơ sở phương
pháp luận và
phương pháp
nghiên cứu chủ
yếu, vai trò của
từng phương pháp

được đặc điểm của
các bước nghiên
cứu một đề tài tâm
lý học
Nội dung 3
Nắm được phương
pháp quan sát, các
bước tiến hành quan
sát can thiệp, quan
sát không can thiệp
để thu thập thông
tin nghiên cứu
Hiểu rõ bản chất
của phương pháp
quan sát. Phân tích
sự cần thiết của
phương pháp này
trong nghiên cứu.
Vận dụng
phương pháp
quan sát hành
vi của một
người hay một
nhóm người cụ
thể.
Nội dung 4
Nắm được yêu cầu
và nội dung của
phương pháp
nghiên cứu tài liệu.

phương pháp
phỏng vấn tiến
hành thu thập
thông tin nghiên
cứu một đề tài
Tâm lý học cụ
thể
Nội dung 6
Nắm được các nội
Hiểu rõ ý nghĩa,
Vận dụng kiến

5
dung cơ bản của
phương pháp điều
tra bảng hỏi, các
bước thực hiện điều
tra bảng hỏi trong
nghiên cứu tâm lý
học.
đặc điểm của
phương pháp trong
việc thu thập thông
tin nghiên cứu và
phân tích sự khác
nhau của các loại
câu hỏi
thức để xây
dựng một bảng
hỏi nghiên cứu

dung chính và các
yêu cầu của việc sử
dụng phương pháp
trắc nghiệm và
phương pháp
nghiên cứu trường
hợp
Hiểu rõ ý nghĩa và
đặc điểm của
phương pháp trắc
nghiệm và phương
pháp nghiên cứu
trường hợp trong
nghiên cứu tâm lý
học
Vận dụng kiến
thức để xây
dựng đề cương
nghiên cứu một
đề tài có sử
dụng trắc
nghiệm hoặc
phương pháp
nghiên cứu

6
trường hợp.
Nội dung 9
Nắm được phương
pháp chọn mẫu

dùng trong nghiên
cứu tâm lý. Biết
cách xử lý và phân
tích thông tin trong
nghiên cứu tâm lý
học
Vận dụng kiến
thức xây dựng
thang đo và xử
lý phân tích
thông tin của
một đề tài
nghiên cứu Tâm
lý học cụ thể.

4. Tóm tắt nội dung môn học
Môn Phương pháp luận và Phương pháp nghiên cứu Tâm lý học
cung cấp cho sinh viên những kiến thức cụ thể về các khái niệm, nội
dung, phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu Tâm lý học, làm
sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa phương pháp luận, phương pháp
nghiên cứu và kết quả nghiên cứu, chỉ ra xu hướng nghiên cứu.
Thông qua việc học tập, rèn luyện cho sinh viên kỹ năng nghiên cứu
một đề tài cụ thể trong Tâm lý học.

7
5. Nội dung chi tiết môn học.
5.1. Bài 1: Những vấn đề chung của Phương pháp luận và Phương
pháp nghiên cứu Tâm lý học.
1.Cơ sở phương pháp luận của tâm lý học
1.1 Tiền đề di truyền của sự phát triển tâm lý nhân cách

3.4 Đặc điểm của một đề tài khoa học
3.5 Cơ sở lý luận của đề tài
4. Giả thuyết khoa học
4.1 Khái niệm giả thuyết khoa học
4.2 Vai trò của giả thuyết khoa học
4.3 Điều kiện tồn tại một giả thuyết khoa học
4.4 Thuộc tính cơ bản của một giả thuyết khoa học
4.5 Bản chất logic của giả thuyết khoa học
4.6 Phân loại giả thuyết khoa học
4.7 Phương pháp xây dựng giả thuyết
4.8 Kiểm chứng giả thuyết
5. Viết báo cáo khoa học
5.1 Viết bản tóm tắt báo cáo khoa học
5.2 Cấu trúc của báo cáo khoa học
5.3 Quá trình viết báo cáo khoa học
5.4 Các nguyên tắc cơ bản của trình bày báo cáo khoa học
5.3. Bài 3:Phương pháp quan sát
1. Khái niệm về phương pháp quan sát
1.1 Định nghĩa
1.2 Đặc điểm
1.3 Những nguyên tắc chung của quan sát
2. Các quá trình cơ bản của phương pháp quan sát
3. Các loại quan sát

9
3.1 Quan sát không can thiệp
3.2 Quan sát có can thiệp
3.3 Ghi chép hành vi
3.4 Tự quan sát
5.4. Bài 4:Phương pháp nghiên cứu tài liệu

3.1 Chuẩn bị cho một cuộc phỏng vấn
3.2 Gặp mặt trực tiếp với người được phỏng vấn
3.3 Kết thúc cuộc phỏng vấn
4. Một số nguyên tắc thực hiện phỏng vấn
4.1 Địa điểm phỏng vấn
4.2 Thời lượng phỏng vấn
4.3 Thời điểm phỏng vấn
4.4. Lời nói đầu khi tiếp xúc phỏng vấn
4.5. Tính trung lập của người phỏng vấn
4.6. Nhịp độ phỏng vấn
4.7. Ghi chép trong phỏng vấn
5. Chọn người phỏng vấn và các giai đoạn tập huấn cho người phỏng
vấn
5.1. Chọn người phỏng vấn
5.2. Các giai đoạn tập huấn cho người phỏng vấn
5.6. Bài 6: Phương pháp điều tra bảng hỏi
1. Khái niệm về phương pháp điều tra bảng hỏi
1.1. Định nghĩa
1.2. Đặc điểm
1.3. Một số loại điều tra bảng hỏi
1.4. Một số ưu điểm và nhược điểm điều tra bảng hỏi
1.5. Một số vấn đề cần lưu ý khi sử dụng điều tra bảng hỏi
2. Phân loại câu hỏi

11
2.1. Câu hỏi về nội dung
2.2. Câu hỏi liên quan đến sự chuẩn bị trước hay không về câu trả lời
2.3. Câu hỏi chức năng
2.4 Câu hỏi trong một số trường hợp đặc biệt
2.5. Những yêu cầu chung cho câu hỏi trong bảng hỏi

1.3. Trình bày và kiểm tra trắc nghiệm
2. phương pháp nghiên cứu trường hợp
2.1. Định nghĩa
2.2. Nội dung nghiên cứu trường hợp
2.3. Mục tiêu khoa học của nghiên cứu trường hợp
5. 9. Bài 9: Các phương pháp chọn mẫu
1. Các khái niệm và lý thuyết chọn mẫu
1.1. Các khái niệm
1.2. Đặc điểm của mẫu
2. Phương pháp chọn mẫu
2.1. Chọn mẫu theo phương pháp xác xuất
2.2. Chọn mẫu phi xác xuất
5.10. Bài 10: Đo lường, xử lí và phân tích thông tin nghiên cứu
tâm lý học
1. Đo lường trong nghiên cứu tâm lý học
1.1. Khái niệm đo lường
1.2. Ý nghĩa của đo lường
2. Các kiểu đo lường
2.1. Thang đo định danh
2.2. Thang đo thứ bậc
2.3. Thang đo khoảng cách
2.4. Thang đo tỉ lệ
2.5. Các loại thang đo khác

13
3. Các phương pháp xử lí và phân tích thông tin nghiên cứu
3.1. Xử lí định tính các tài liệu nghiên cứu
3.2. Phân tích loại trừ
3.3. Phân tích tương quan
3.4. Phân tích biến thiên

Nội dung
Hình thức tổ chức dạy học môn học
Thực
hành thí
nghiệm
Tự học
tự nghiên
cứu
Tổng
Lý thuyết
Bài tập
Thảo luận
Nội dung 1
4
2
6
Nội dung 2
4
2
6
Nội dung 3
2 1
3
Nội dung 8
2
1
3
Nội dung 9
2
1
3
Nội dung 10
2
3 1
6
Tổng
25
8
4


Mối quan hệ giữa tâm lý
và sinh lý trong sự phát
triển tâm lý nhân cách
Đặc điểm xã hội lịch sử
của tâm lý người
Mối quan hệ giữa cái tự
nhiên và cái xã hội
trong sự phát triển tâm
lý người
Q2 tr.23-42
Q3. tr 24-31 Tự học, tự
nghiên cứu
(1h)

Cơ sở của hoạt động và
giao tiếp trong sự phát
triển tâm lý người
Có hướng dẫn
Q1, tr 287-409

Nội dung 1, tuần 2
Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm

của tâm lý
Nguyên tắc tiếp cận
nhân cách

Tự học, tự
nghiên cứu
(1h)

Cơ sở phương pháp luận
của tâm lý học mác xít
Có hướng dẫn
Q1, tr 287-409 Nội dung 2, tuần 3
Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi
chú

18
Lý thuyết
(2h)

chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
(2h)

Đề tài nghiên cứu tâm
lý học
Điều kiện của một đề tài
khoa học
Cơ sở lý luận của đề tài
Q5 tr.81-93

19
Giả thuyết khoa học
Điều kiện tồn tại một
giả thuyết khoa học
Thuộc tính cơ bản của
một giả thuyết khoa học
Bản chất logic của giả

Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
(2h)

Phương pháp quan sát
Khái niệm về phương
pháp quan sát
Những nguyên tắc
chung của quan sát
Các quá trình cơ bản
của phương pháp quan
sát
Quan sát không can
thiệp
Quan sát có can thiệp
Ghi chép hành vi
Tự quan sát
Q1. tr 83-94.
Q2. tr 7-51


Q2, tr 66-85

21
Các loại nghiên cứu tài
liệu
Các bước tiến hành
nghiên cứu tài liệu:
Giai đoạn chuẩn bị
Giai đoạn kiểm tra lại
độ chính xác của tài liệu
Giai đoạn phân tích nội
dung tài liệu
Trình bày kết quả và
đưa ra kết luận
Bài tập (1h)

Phân tích một tài liệu
tâm lý học Thảo luận
(1h)

Thảo luận về phân tích
định lượng và định tính
một tài liệu TLH
Có hướng dẫn

hoá
Phỏng vấn phi tiêu
chuẩn hoá
Phỏng vấn sâu cá nhân
Phỏng vấn trực tiếp
Phỏng vấn gián tiếp
Phỏng vấn cá nhân
Phỏng vấn nhóm
Phỏng vấn một lần
Phỏng vấn nhiều lần
Các bước tiến hành
phỏng vấn:
Chuẩn bị cho một cuộc
phỏng vấn
Gặp mặt trực tiếp với
người được phỏng vấn
Kết thúc cuộc phỏng
vấn
Bài tập (1h)

Thiết kế một bảng hỏi
phỏng vấn
Có hướng dẫn Nội dung 5, Tuần 8
Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời

Chọn người phỏng vấn
Các giai đoạn tập huấn
cho người phỏng vấn
Q2, tr 118-136

Bài tập (1h)

Xây dựng các bước
phỏng vấn một nghiệm
thể cụ thể
Có hướng dẫn Nội dung 6, tuần 9
Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
(1h)

Phương pháp điều tra
bảng hỏi


Nội dung 6, tuần 10
Hình thức tổ
chức dạy
học
Thời
gian địa
điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
(2h)

Phiếu điều tra ý kiến:
Lời giới thiệu
Nội dung chính của
Q2, tr 104-106
Q5, tr 351-405
Q4, tr 9-36 25
bảng hỏi
Một số yêu cầu điều tra
thử bảng hỏi
Yêu cầu đối với việc sử
dụng bảng hỏi

viên chuẩn bị
Ghi
chú
Lý thuyết
(1h)

Phương pháp thực
nghiệm
Khái niệm về phương
Q2, tr 109-118
Q4, tr 89-123
Q5, tr 405-444