ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM MAI HƯƠNG Hình tượng Bác Hồ trong thơ ca Việt Nam
1945 - 1975 LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN VĂN HỌC

2

Phần Mở đầu

1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
Dân tộc nào, quốc gia nào khi dựng lại những bộ sử cho mình
đều phải cần đến sự trợ giúp của những huyền tích, huyền thoại. Từ
huyền thoại đến lịch sử là một quá trình, quá trình của sự phát triển tư
duy cũng như quá trình sản xuất vật chất xây dựng đời sống xã hội và
hoàn thiện về mặt quốc gia chỉnh thể. Nước ta trong buổi đầu dựng
nước thời các Vua Hùng đã có không ít những huyền thoại: Hùng
Vƣơng dựng nƣớc, Phù Đổng Thiên Vƣơng, Mỵ Châu- Trọng Thuỷ
Thời đại các Vua Hùng đã tạo nên một cái đà quan trọng cho sự phát
triển của dân tộc. Sau đó, dân tộc ta đã phải trải qua thời kỳ Bắc thuộc,
dưới các triều đại phong kiến mang nặng tính chuyên chế. Bước vào
thế kỷ hai mươi, Hồ Chí Minh đã xuất hiện. Rồi thời đại Hồ Chí Minh
được khai sinh giữa vòng vây của chủ nghĩa đế quốc. Thời đại Hồ Chí
Minh tiếp nhận được nguồn lực quốc tế, đồng thời cũng đứng trước
nhiều thách thức không nhỏ. Hồ Chủ tịch trở thành ngƣời gieo mầm
mặt trời lên cánh đồng bầu trời. Trong thực tế những hạt giống Người
gieo đã nảy chồi, đâm lá, ra hoa, kết quả, phát triển không ngừng. Với
dân tộc Việt Nam, Người đã tìm đƣờng đi cho dân tộc, đó là đường lối
cách mạng và kháng chiến được Người xây dựng trên cơ sở vận dụng
một cách sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lê nin vào hoàn cảnh cụ thể của Việt
Nam. Nó chẳng những phù hợp với lợi ích chân chính và cấp thiết của
dân tộc ta mà còn phù hợp với qui luật phát triển của lịch sử nhân loại.
Hồ Chí Minh là hiện thân của chính nghĩa, của tự do và độc lập. Người
đã đi vào lịnh sử cùng với sự hình thành Nhà nước, sự phát triển không

Hồ Chí Minh, tên Ngƣời là cả một niềm thơ. Tên Người làm nên một
giá trị đẹp. Tên Người là nguồn cảm hứng của thơ ca. Tên Người là động lực
của nhiều sáng tạo nghệ thuật. Vì vậy đã có rất nhiều người làm thơ về Bác.
Vẻ đẹp của hình tượng Bác đã tạo nên một hiện tượng đặc biệt trong sáng tạo
thơ ca. Số người làm thơ về Bác rất đông và đủ các lớp người ở khắp mọi
nơi: trẻ có, già có, có nhà thơ chuyên nghiệp nhưng cũng có quần chúng mới
thoát nạn mù chữ, có nhà thơ Việt Nam, có những nhà thơ thuộc nhiều dân
tộc trên thế giới. Tất cả đều chung một tấm lòng thành hướng về Bác.
Như vậy, hình tượng Bác Hồ trong thơ ca Việt Nam 1945-1975 đã,
đang và sẽ làm thành một đề tài đáng nghiên cứu và hứa hẹn có những kết
quả tốt đẹp. Nghiên cứu đề tài này chẳng những có thể bổ sung vào việc phân
tích hình tượng Hồ Chí Minh trong thơ ca mà còn có khả năng tác động trở
lại với khu vực sáng tác, bởi lẽ đây là một vấn đề không hề xưa cũ trong đời
sống văn học hôm nay.

2. Lịch sử vấn đề
Có những đề tài mà chúng ta càng tìm hiểu và khám phá càng thấy sự
đa dạng và phong phú của nó. Có những nhân vật vĩ đại mà mỗi lần viết, mỗi
người sáng tác phải có nỗ lực rất lớn mới mong tiếp cận được tầm cao của
nhân vật đó. Việc thể hiện và xây dựng hình tượng Bác trong thơ ca cũng
vậy. Để tạo được hình tượng sao cho xứng với tầm vóc vĩ đại của Người phải
đòi hỏi sự tài ba của người nghệ sỹ. Không ai không khỏi xúc động mỗi khi
nhắc tới Người! Cả cuộc đời Người là tấm gương sáng cho chúng ta mãi học
tập và noi theo. Cuộc đời Bác, sự nghiệp của Bác vô cùng rộng lớn, vô cùng
vĩ đại, kể sao cho xiết, nói sao cho hết, Người quá thân thiết và trở thành máu
thịt của mỗi người dân Việt Nam. Không những thế sự nghiệp cao cả vĩ đại
5

của Người đã vang dội trên toàn thế giới. Từ khi tên Người- vị lãnh tụ Hồ
Chí Minh vang lên cho đến nay thì đã không biết bao nhiêu bài thơ viết về

là “Nhân dân - Đất nước - Đảng - Lãnh tụ”. Tác giả Thiếu Mai với bài “Bác
Hồ trong thơ Tố Hữu” in trên Tạp chí văn học số 5- 1964 cũng cho rằng: Tố
Hữu đã rất thành công khi thể hiện tình cảm của nhiều tầng lớp nhân dân với
Bác Hồ và tình cảm của Người với mọi tầng lớp nhân dân, biểu lộ một nhận
thức về Bác rất sâu sắc. Trong thơ Tố Hữu, hình ảnh Bác luôn luôn gắn liền
với nhân dân, với Đảng, với sự nghiệp cách mạng.
Đồng ý kiến với tác giả Thiếu Mai, ông Nguyễn Văn Hạnh có chuyên
đề “Hình tượng Bác Hồ qua những chặng đường thơ Tố Hữu”, Tạp chí văn
học, số 6-1969 và “Theo chân Bác- một thành công mới của Tố Hữu” trong
Suy nghĩ về văn học, NXB Văn học, H.,1979 . ở những bài viết trên, tác giả
đánh giá rất cao trường ca Theo chân Bác của Tố Hữu.
Ông Hồ Sỹ Vịnh trong bài Đọc tập thơ Bác Hồ của Tố Hữu in trên báo
Văn nghệ, số 360, 4-9- 1970 cho rằng “Cái vĩ đại và cái bình thường của Bác
trong thơ Tố Hữu cứ quyện hoà vào nhau làm cho hình tượng Bác vừa đồ sộ
và chói lọi, vừa thân thuộc và bình dị lạ thường!”[53]. Sau khi điểm đến một
số bài như Hồ Chí Minh, Sáng tháng Năm, Bác ơi tác giả đã khẳng định
những thành công của Tố Hữu trong Theo chân Bác. Ông Hồ Sỹ Vịnh lập
luận: “Trong thơ ca cách mạng, việc xây dựng hình tượng lãnh tụ thường đặt
ra trước nhà thơ những nhiệm vụ khó khăn. Nếu người nghệ sỹ không có một
quan điểm duy vật lịch sử đúng đắn về mối quan hệ giữa vĩ nhân và lịch sử,
giữ cái bình thường và cái vĩ đại trong con người lãnh tụ, thì thường rơi vào
một trong hai trường hợp sau : hoặc là say sưa khai thác cái bình thường của
7

lãnh tụ, muốn đặt lãnh tụ gần quần chúng mà thu hẹp phạm vi hoạt động lớn
lao của lãnh tụ, kết quả là tầm thước của hình tượng bị giảm đi. Hoặc là vì
muốn phức tạp hoá, cường điệu hoá thiên tài và công lao to lớn của lãnh tụ,
nên đã biến lãnh tụ thành con người thượng đẳng, siêu nhân. Trong trường ca
Theo chân Bác, Bác chúng ta không phải là một đức vua hay một thánh nhân
nào đó, Bác là con người làm ra lịch sử, Bác xuất hiện đúng lúc, đúng với

NXB Giáo dục, H., 1998 đã đề cập đến vấn đề chúng tôi quan tâm có liên
quan đến luận văn này. Theo tác giả, bên cạnh những hình tượng như: Tổ
quốc, người lính, người phụ nữ thì hình tượng lãnh tụ Hồ Chí Minh là một
hình tượng lớn trong thơ ca Việt Nam 1945-1975. Trong bài viết này, tác giả
đã giới thiệu một cách khái quát Hồ Chí Minh là một chiến sỹ yêu nước vĩ
đại. Sau ba mươi năm đi tìm hình của nƣớc, Người đã tìm ra con đường cách
mạng, lãnh đạo cách mạng.“ Hồ Chí Minh vĩ đại là biểu tượng cao cả cho
hồn nước thiêng liêng; là Trời xanh biển rộng, ruộng đồng, nƣớc non. Lời
của Bác là lời non nƣớc thể hiện ý chí và khát vọng của nhân dân ta Sức
mạnh của quân và dân ta được khơi dậy từ sự lãnh đạo tài tình và sáng suốt
của Bác. Trải qua muôn nghìn sương tuyết, Bác lãnh đạo nhân dân ta đánh
thắng thù trong giặc ngoài, viết nên bản anh hùng ca thời đại Hồ Chí Minh
là lãnh tụ của nhân dân, rất vĩ đại mà bình dị Nhƣ đỉnh non cao tự giấu hình,
sống cuộc đời thanh bạch, giản dị ”[24, 47]. Để làm sáng tỏ các đặc điểm
trên ở hình tượng Bác Hồ, ông Tạ Đức Hiền đã lấy dẫn chứng là một số đoạn
thơ trong các bài: Hồ Chí Minh, Sáng tháng năm, Theo chân Bác của Tố
Hữu; Ngƣời đi tìm hình của nƣớc - Chế Lan Viên; Quê hƣơng Việt Bắc-
Nguyễn Đình Thi; Viếng lăng Bác- Viễn Phương. Mặc dù trong bài viết, tác
9

giả đã nêu được những đặc điểm nổi bật của hình tượng Hồ Chí Minh, tuy
nhiên những dẫn chứng là quá ít ỏi( một số đoạn ngắn của sáu bài thơ trong
số hàng ngàn bài thơ viết về Bác). Tác giả chưa có một sự bao quát, chưa đề
cập đến những sáng tác của các tác giả nhiều thế hệ, của nhân dân các vùng
miền
Chúng tôi cho rằng, chủ đề “Bác Hồ trong thơ ca Việt Nam 1945-
1975" là chủ đề lớn, bình diện rộng bao gồm nhiều vấn đề vô cùng vô tận. Vì
thế, đây là công việc đòi hỏi những người nghiên cứu phải dày công suy
nghĩ, tìm tòi, phát hiện, không chỉ dừng ở mức độ nhạy bén về cảm thụ và
còn phải tinh lọc, bồi đắp bằng những cảm nghĩ chân thực, trong sáng. Đây

phương pháp luận nghiên cứu văn học và không tuyệt đối hoá một
phương pháp nào. Những phương pháp nghiên cứu chuyên biệt được sử
dụng nhiều nhất là phương pháp phân tích ngữ văn, phương pháp thống
kê, phương pháp so sánh hệ thống và phương pháp lịch sử- xã hội.
4.2 Chúng tôi dựa vào lý luận về nhân vật văn học , hình tượng
văn học, cấu trúc tác phẩm thơ ca làm cơ sở để phân tích hình tượng
Bác Hồ trong những sáng tác thơ tiêu biểu.
4.3 Chúng tôi cũng tham khảo những kết quả nghiên cứu của các
nhà lý luận phê bình và các nhà văn trong nhiều công trình nghiên cứu,
nhiều bài phê bình tiểu luận, các bài báo đã được công bố trên sách
báo, tạp chí.

5. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần
nội dung của luận văn chúng tôi kết cấu như sau:
Chương một: Từ những tấm lòng đến những vần thơ dâng Bác
11

1.1 Khái niệm : Hình tượng nghệ thuật
1.2 Hình tượng Bác Hồ trong thơ ca nhiều thế hệ
1.2.1 Bác Hồ trong thơ các nhà thơ lớp trước
1.2.2 Bác Hồ trong thơ các nhà thơ lớp sau
1.3 Bác Hồ với mọi miền đất nước
Chương hai: Hồ Chí Minh- hình tượng nhân vật sử thi
đẹp nhất trong thơ ca Việt Nam 1945-1975
2.1 Hồ Chí Minh kết tinh phẩm chất tốt đẹp của cả dân tộc
2.1.1 Cả cuộc đời vì nước, vì dân
2.1.2 Người kết tinh truyền thống nhân ái của dân tộc
2.2 Hồ Chí Minh- vị lãnh tụ càng vĩ đại, càng giản dị
2.3 Hồ Chí Minh- con người hành động, con người chiến thắng

học quốc gia, H.,1999)" Hình tượng nghệ thuật là sản phẩm của
phương thức chiếm lĩnh, thể hiện và tái tạo hiện thực theo quy luật của
nghệ thuật". [22,122] Các tác giả sáng tạo ra tác phẩm là để nhận thức
và cắt nghĩa đời sống, thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình giúp con
người thể nghiệm ý vị của cuộc đời và lĩnh hội mọi quan hệ có ý nghĩa
muôn màu, muôn vẻ của bản thân và thế giới xung quanh. Nhưng khác
với các nhà khoa học, nghệ sĩ không diễn đạt trực tiếp ý nghĩ và tình
cảm bằng khái niệm trừu tượng, bằng định lí, công thức mà bằng hình
tượng, nghĩa là bằng cách làm sống lại một cách cụ thể và gợi cảm
những sự việc, những hiện tượng đáng làm ta suy nghĩ về tính cách và
13

số phận, về tình đời, tình người. Như vậy,"Hình tượng nghệ thuật
chính là các khách thể đời sống được nghệ sỹ tái hiện một cách sáng
tạo trong những tác phẩm nghệ thuật".Có hình tượng con người, hình
tượng đồ vật, thiên nhiên nhưng nói tới hình tượng người ta thường
nghĩ tới hình tượng con người, bao gồm hình tượng một tập thể người
(Như hình tượng nhân dân hoặc hình tượng Tổ quốc), hình tượng cá
nhân (hình tượng Bác Hồ). Cần phân biệt hình tượng với hình ảnh.
Không thể đồng nhất hình tượng với hình ảnh. Hình tượng là hợp chất
của nhiều yếu tố gợi hình, gợi cảm trong văn nghệ, trong đó hình ảnh
giữ vị trí như là "hạt nhân" không thể thiếu được.
Từ những điều trình bày trên đây, chúng tôi khẳng định: Hình
tượng Bác Hồ là hình tượng con người thực trong cuộc đấu tranh cách
mạng. Đó là hình tượng lớn của văn học Việt Nam, là hình tượng nhân
vật sử thi chói sáng của văn học Việt Nam hiện đại. Hình tượng Bác
Hồ góp phần hoàn thiện diện mạo văn học Việt Nam hiện đại.

1.2 Hình tƣợng Bác Hồ trong thơ ca nhiều thế hệ
Thơ ca Việt Nam 1945-1975 với rất nhiều sáng tác của các tác

Đánh trăm trận, thề trăm phen quyết thắng!
Bao thất bại dẫu xát lòng cay đắng
Hồn vẫn tƣơi vui thơm ngát tình đời.
Phải nói rằng trong bài thơ đầu tiên này, Tố Hữu đã vẽ được
phong độ của Bác. Nhưng nhìn chung hình tượng của Bác vẫn còn trừu
tượng.Về ngôn ngữ còn vương vất cái chất lãng mạn dễ nhận thấy
trong thơ ca những năm bốn mươi. "Hình ảnh của Bác ở đây còn chưa
thật giống. Hơi thơ giục giã, lôi cuốn, chi tiết lựa chọn phù hợp khá hài
15

hoà và nhất quán đủ sức tạo nên một hiệu quả tư tưởng - nghệ thuật
mong muốn, nhưng lời văn chưa đạt đến cái giản dị, hàm súc, giọng
thơ chưa có được cái thắm thiết đậm đà rất tiêu biểu đối với thơ Tố
Hữu về sau này." [21,390]
Mặc dù còn có những hạn chế nhưng bài thơ "Hồ Chí Minh" cũng
đã thành công trong việc khắc hoạ hình tượng Bác - một chiến sỹ cộng
sản giàu lòng yêu nước thương dân. Lý tưởng cứu nước giải phóng dân
tộc là nguồn động lực lớn thôi thúc Người tìm đường cứu nước.
Sau này, Bác có kể lại con đường dẫn Người đến với chủ nghĩa
Mác- Lê nin. Bác vui mừng đến phát khóc vì đã tìm thấy con đường đi
cho dân cho nước, con đường mang lại cơm áo hoà bình cho dân tộc.
Bác đến chủ nghĩa Mác- Lê nin vào những năm hai mươi của thế kỷ
XX, sau đó hai mươi lăm năm, Tố Hữu là người đầu tiên hiểu được tấm
lòng của Bác và con đường mà Bác đã đi qua. Lời thơ trong bài chưa
đạt đến cái giản dị, hàm súc mà trong sáng nhưng đã khẳng định được
lẽ cứu nước, đức hy sinh cho Việt Nam độc lập, cho thế giới hoà bình.
Hồ Chí Minh
Hỡi ngọn đuốc thiêng liêng.
Trên đầu ta ngọn cờ dân tộc
Trăm thế kỷ trong tên Ngƣời: ái Quốc

ruộng đồng nƣớc non.
Từ Hồ Chí Minh đến Sáng tháng năm là sáu năm. Tuy chưa phải
là dài, song với quãng thời gian ấy, tư tưởng và ngòi bút của Tố Hữu
đã không ngừng được rèn luyện, nâng cao lên. Được gần gũi và tiếp
17

xúc nhiều với Bác nên Tố Hữu lần này có nhiều thuận lợi hơn trước
trong việc tìm hiểu, thể hiện Người. Nhưng điều quan trọng chính là
bởi cuộc sống chiến đấu gian khổ mà quang vinh của dân tộc đã chắp
cánh cho thơ Tố Hữu, giúp cho ngòi bút của nhà thơ đi đến gần cái
chân, thiện, mỹ hơn trong việc thể hiện lãnh tụ, Đảng, nhân dân. Sáng
tháng năm đánh dấu một mốc quan trọng trong quá trình xây dựng hình
tượng Bác Hồ trong thơ Tố Hữu. Nó không cuốn hút một cách dồn dập,
nhanh mạnh như bài Hồ Chí Minh mà từ từ thấm vào lòng người ta bởi
khung cảnh nên thơ của một buổi sáng, bởi cái tình rất đậm, rất nặng
của tác giả và nhất là bởi cái ấm nóng, đẹp đẽ của hình tượng. Nó
khiến người đọc say mà vẫn tỉnh. Một bên làm người ta rạo rực, muốn
lao ngay vào cuộc chiến đấu, một bên làm người ta ấm lòng, trầm tĩnh
mà suy nghĩ, thấm thía để rồi cuối cùng là hành động. Cùng với Sáng
tháng năm, cái nhìn của Tố Hữu đã được mở rộng hơn về mối quan hệ
giữa Bác, Đảng, quần chúng. Về điểm này chưa phải Tố Hữu đã nói
được đầy đủ song dù sao đây cũng là một bài thơ được coi là thành
công nhất trong những bài thơ kháng chiến viết về Bác. Sự tài trí và
hiền hậu là hai nét vẽ sâu sắc nhất của Tố Hữu khi khắc hoạ chân dung
Hồ Chí Minh trong bài Sáng tháng năm.
Khi viết Hoan hô chiến sỹ Điện Biên, Ta đi tới, Việt Bắc ngòi bút
của Tố Hữu đã đạt tới một quy mô rộng lớn cả về không gian lẫn thời
gian trong việc thể hiện chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Lần
đầu tiên sau chín năm kháng chiến và cũng là lần đầu tiên trong đời thơ
của mình, Tố Hữu nhìn lại cả con đường đầy chông gai mà cách mạng


đất nước, dân tộc đã có nhiều điểm khác trước. Bên cạnh đó, cái nhìn
về công ơn của Bác cũng được mở rộng ra trên một bình diện mới :
Cảm ơn Ngƣời, Hồ Chí Minh vĩ đại
Bốn nghìn năm ta lại là ta.
Tác giả gắn liền công ơn sâu nặng của Bác với lịch sử dài lâu
của dân tộc, gắn liền Bác với lịch sử của đất nước mà Người đã khai
sinh:
Việt Nam dân chủ cộng hoà
Hôm nay mƣời tuổi cầm hoa tặng Ngƣời.
Trong "Ba mƣơi năm đời ta có Đảng" Tố Hữu đã thể hiện được
một cách sâu sắc về mối quan hệ giữa Đảng, lãnh tụ, quần chúng. Tố
Hữu trực tiếp ca ngợi Đảng, nhắc lại quãng đường gian khổ song quang
vinh mà Đảng và dân tộc đã đi để từ đó củng cố thêm niềm tin của toàn
dân vào Đảng. Chính nhờ cái nhìn đúng đắn về mối quan hệ giữa Đảng,
lãnh tụ, dân tộc mà bài thơ đạt được tính chân thực lịch sử sâu sắc. Và
cũng chính vì đặt Đảng vào mối liên hệ với quần chúng trong hình ảnh
"Trăm tay nghìn mắt","Muôn vạn công nông","Muôn vạn tấm lòng
niềm tin" mà cuộc kháng chiến của chúng ta đã được tái hiện lại trong
thơ Tố Hữu với một tia sáng mới. Cái lớn lên về tầm tư tưởng và nghệ
thuật đã giúp cho Tố Hữu làm sống dậy cuộc đời hoạt động của Bác
trong lịch sử dân tộc, lịch sử Đảng.
Tháng 9-1969,Tổ quốc đau thương trong những ngày Bác mất!
Tố Hữu đã biết nén lại tình cảm tiếc thương để nghĩ về công ơn trời bể,
về đạo đức trong sáng tuyệt vời của Người và nghĩ về trách nhiệm của
mình, của mỗi người dân trong tình hình mới. "Bác ơi" là tiếng khóc
20

xót xa cố nén của nhà thơ, của toàn dân tộc, đồng thời cũng lại là vòng
hoa, là nén hương thơm viếng Người. Bác ơi là một trong những bài

nước và mỗi chúng ta đều soi thấy bóng mình trong đó.
Cùng với Tố Hữu, Chế Lan Viên là một nhà thơ viết nhiều về Bác
Hồ ."Hoa trƣớc lăng Ngƣời"(Nhà xuất bản Thanh niên-1976) tập hợp
gần ba mươi bài thơ làm trong khoảng hai mươi năm đã nói lên rất rõ
tấm lòng nhà thơ với Bác. Không chỉ là cảm xúc trước vẻ đẹp của một
con người, một cuộc đời đẹp đẽ và trong sáng, qua hình tượng Bác
cũng còn là một con đường để nhận thức về lịch sử, dân tộc ,Tổ quốc
và Đảng. Những chủ đề này đan lẫn, hoà thấm nhau trong thơ viết về
Bác, đồng thời cũng in dấu ấn riêng của tư duy và cảm xúc cá nhân nhà
thơ.
Trong bài thơ Ngƣời đi tìm hình của nƣớc, Chế Lan Viên đã ghi
lại một giai đoạn đặc biệt quan trọng trong cuộc đời cách mạng của
Bác để từ đây, Người dành trọn cuộc đời của mình cho đất nước, cho
sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhà thơ đã viết những dòng
thơ thật cảm động:
" Đất nƣớc đẹp vô cùng. Nhƣng Bác phải ra đi

Đêm xa nƣớc đầu tiên, ai nỡ ngủ
Sóng vỗ dƣới thân tàu đâu phải sóng quê hƣơng
Trời từ đây chẳng xanh màu xứ sở
Xa nƣớc rồi, càng hiểu nƣớc đau thƣơng"
Đất nƣớc đẹp vô cùng nhƣng Bác phải ra đi. Một dòng thơ gồm hai
câu thơ nêu lên một nghịch lý đau xót. Nhà thơ nhắc lại một giai đoạn
22

lịch sử đau thương của dân tộc. Nước ta có rừng vàng, biển bạc, ruộng
đồng phì nhiêu. Dân ta cần cù, yêu nước. Nước ta có mấy ngàn năm
lịch sử, có nền văn hiến vẻ vang. Đất nước ta đẹp vô cùng nhưng cuối
thế kỉ XIX bọn vua chúa nhà Nguyễn yếu hèn và phản động để nước ta
rơi vào tay giặc Pháp, nhân dân ta trở thành vong quốc nô. Đau khổ và

sử trọng đại: Bác đã tìm ra hình của nước, Người đã chọn đúng con
đường cách mạng. Chỉ có chủ nghĩa Mác- Lê nin mới đưa nước ta thoát
khỏi vòng nô lệ, đi lên con đường độc lập, tự do hạnh phúc. Con đường
cách mạng đúng đắn mà Lê nin vạch ra cho giai cấp vô sản các nước
thuộc địa được Bác là người đầu tiên đã thực hiện thành công. Chủ
nghĩa yêu nước dẫn Bác đến với chủ nghĩa Mác- Lê nin và chỉ có chủ
nghĩa Mác- Lê nin với chính đảng của giai cấp công nhân mới đảm
bảo cho cách mạng giải phóng dân tộc thắng lợi.
Luận cƣơng của Lê nin theo Ngƣời về quê Việt
Biên giới còn xa. Nhƣng Bác đã đến rồi
Kìa bóng Bác đang hôn lên hòn đất
Lắng nghe trong màu hồng, hình đất nƣớc phôi thai.
Bài thơ mở đầu bằng sự ra đi, kết thúc bằng sự trở về. Câu kết
của bài thơ chiếu lên đầu đề bài thơ càng cho thấy tính chặt chẽ trong
bút pháp Chế Lan Viên.Với Bác, một chế độ mới hình thành, một dạng
thức mới của nhân dân xuất hiện trong màu hồng của cách mạng, màu
hồng của cờ nước, màu hồng của hạnh phúc. Bác Hồ quả thật là vị cứu
tinh cho toàn dân tộc, là người hồi sinh cho cuộc đời biết bao người.
Cả cuộc đời Người dâng trọn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân
tộc, vì độc lập tự do.
24

Nếu như trong bài thơ Ngƣời đi tìm hình của nƣớc, nhà thơ đã
khắc hoạ hình ảnh một con người siêu phàm - Người đã kiếm tìm và
khai sinh ra nước Việt Nam mới, thì ở bài thơ Ngƣời thay đổi đời tôi,
Ngƣời thay đổi thơ tôi, Chế Lan Viên lại từ góc độ riêng của mình thổ
lộ tâm tình: nhờ có Bác mà tâm hồn của nhà thơ trở nên trong sáng
hơn. Từ một cuộc đời riêng, nhà thơ muốn nói đến sự chuyển biến của
nhiều người. Nhà thơ hướng về Bác, cảm hết ơn sâu của Bác:
Ôi giữa lòng ta, Bác đến tự hồi nào?