1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
ĐẶNG THUÝ HẰNG
TRUYỆN NGẮN THANH TỊNH
TRONG DÒNG TRUYỆN NGẮN TRỮ TÌNH VIỆT
NAM 1930-1945 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NGỮ VĂN
HÀ NỘI - 2006
2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
ĐẶNG THUÝ HẰNG
Lịch sử vấn đề
6
III.
Nhiệm vụ nghiên cứu
11
IV.
Phạm vi nghiên cứu
11
V.
Phƣơng pháp nghiên cứu
12
VI.
Đóng góp của luận văn
12
VII.
Cấu trúc của luận văn
12
NỘI DUNG
14
Chƣơng 1
Từ nhận thức về dòng truyện ngắn trữ tình 1930-1945
đến việc tìm hiểu con đường sáng tác của Thanh Tịnh
14
I.
Quan niệm về truyện ngắn và truyện ngắn trữ tình
14
II.
Dòng truyện ngắn trữ tình 1930-1945 trong tiến trình
văn học Việt Nam hiện đại
Trân trọng vẻ đẹp cuộc sống
51
3.
Nhìn về quá khứ với nỗi niềm nhớ tiếc sâu nặng
54
III.
Đi vào khám phá đời sống tinh thần của con ngƣời trong
mọi mặt của cuộc sống, thể hiện chất nhân văn tinh tế và
cao cả
56
Chƣơng 3
Đặc điểm truyện ngắn Thanh Tịnh qua một số phương
diện nghệ thuật
62
I.
Chất thơ nhƣ một đặc điểm bao trùm truyện ngắn
Thanh Tịnh
62
II.
Cách lựa chọn đề tài, xây dựng cốt truyện
67
III.
Thời gian và không gian nghệ thuật
69
IV.
Ngôn ngữ trong truyện ngắn Thanh Tịnh
73
1.
Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc
73
MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945 phát triển một cách mạnh
mẽ và đạt đƣợc những thành tựu to lớn ở hầu hết mọi lĩnh vực mà cho đến
nay, ngày càng đƣợc khẳng định. Những thành tựu đó đã làm thay đổi hẳn
diện mạo của văn học dân tộc, mang tới cho nó bộ mặt mới: hiện đại. Cùng
với sự phát triển nhanh chóng của thơ ca (đặc biệt là phong trào Thơ mới)
là sự phát triển cũng mạnh mẽ không kém cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng
của các thể loại văn xuôi nghệ thuật nhƣ: tiểu thuyết, truyện ngắn, phóng
sự, tuỳ bút, nghiên cứu phê bình,… Do sự phức tạp của diện mạo văn học
giai đoạn này cùng những yêu cầu cấp thiết của việc đổi mới, hiện đại hoá
văn học, nhiều tác giả có thể sáng tác rất nhiều thể loại khác nhau, mà ở
mỗi thể loại lại đều có những thành công nhất định. Điều đó nói lên sự
phát triển mạnh của văn học giai đoạn này không chỉ về số lƣợng, chất
lƣợng tác phẩm mà còn cả về số lƣợng và chất lƣợng tác giả. Nhắc đến Vũ
Trọng Phụng, ngƣời ta không chỉ nhắc đến tiểu thuyết mà còn là những bài
phóng sự khiến ông đƣợc mệnh danh là ông vua phóng sự đất Bắc. Xuân
Diệu, nhà thơ mới nhất trong những nhà thơ mới lại có những truyện ngắn
trữ tình rất hay. Nhà phê bình nổi tiếng Vũ Ngọc Phan ngoài những bài
nghiên cứu, những tập bút kí, ông còn giúp công chúng Việt Nam tiếp cận
với các tiểu thuyết phƣơng Tây qua bản dịch tiếng Việt của mình. Nhà thơ
Thế Lữ có những truyện đƣờng rừng đầy bí hiểm, hấp dẫn,… Báo chí, nhà
in, nhà xuất bản cũng góp phần làm sôi động thêm văn học giai đoạn này
6
bằng cách đăng tải hàng trăm tiểu thuyết, hàng ngàn truyện ngắn, phóng sự
tuỳ bút, thơ, truyện ký đủ loại,…
2. Trong sự phát triển bùng nổ của văn học, truyện ngắn đã trƣởng
thành vƣợt bậc và sớm trở thành một thể loại mạnh với những đại diện tiêu
xuất bản từ năm 1998 và cho đến nay chƣa thấy tái bản lại. Nhằm tiếp tục
việc tìm tòi sự đóng góp của các tác giả, tác phẩm văn học trữ tình, ở luận
văn này chúng tôi đi vào nghiên cứu, tìm hiểu về truyện ngắn Thanh Tịnh
trước năm 1945 - những truyện ngắn mang một phong vị riêng, đầy chất
thơ và tràn đầy một tình yêu quê hƣơng tha thiết.
3. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy sự gần gũi nhau về phong cách,
quan niệm thẩm mỹ trong các truyện ngắn của các tác giả Thạch Lam,
Thanh Tịnh, Hồ Dzếnh, Xuân Diệu, Thanh Châu,… Điều đó đƣợc thể hiện
trong cách lựa chọn cốt truyện tâm lý, nhìn nhận khám phá hiện thực, chọn
lọc các chi tiết của đời sống, cách xây dựng nhân vật truyện, cách tổ chức
các tình huống truyện… Trong khi nghiên cứu về truyện ngắn Thanh Tịnh,
chúng tôi cũng cố gắng phân tích sự ảnh hƣởng của các tác giả văn xuôi
trữ tình khác đối với ông cũng nhƣ sự ảnh hƣởng của ông đối với các tác
giả khác, đồng thời từ đó tìm hiểu xem sự phát triển của dòng văn xuôi trữ
tình đã có tác động, ảnh hƣởng tới các dòng văn học khác nói riêng và văn
học nói chung giai đoạn 1930-1945 nhƣ thế nào, và nếu có thể, nó có ảnh
hƣởng gì tới văn học giai đoạn sau nữa hay không? Truyện ngắn Việt Nam
8
đƣơng đại giai đoạn này (cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI) cũng đang phát
triển rất rầm rộ về số lƣợng tác giả, tác phẩm. Nhƣng liệu nó có chịu ảnh
hƣởng của văn học giai đoạn 1930-1945 trƣớc kia không, theo chiều
hƣớng tích cực hay tiêu cực? Điều đó không dễ dàng gì khi nhận xét, đánh
giá, nhƣng để tìm đƣợc mạch ngầm sự vận động liên tục trong dòng chảy
truyện ngắn của văn học sử nƣớc nhà là điều mong muốn của bất cứ ngƣời
nghiên cứu văn học nào. Chính vì vậy, chúng tôi lựa chọn đặt tên cho đề
tài nghiên cứu của mình là: Truyện ngắn Thanh Tịnh trong dòng truyện
ngắn trữ tình Việt Nam 1930-1945.
II. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
Thanh Tịnh trƣớc 1945 là khá thống nhất, đều cho rằng “mỗi truyện ngắn
của Thanh Tịnh nhƣ một bài thơ vịnh gọn và có dƣ vị trữ tình lắng sâu”
(Trần Hữu Tá), “tấm lòng nghệ sĩ biết rung cảm một cách thiết tha trƣớc
cuộc sống chân chất, nguyên sơ, thuần phác đã mang đến cho truyện ngắn
của ông không chỉ có chân, có tình mà còn rất có duyên” (Phan Quốc Lữ),
“cái mơ hồ bàng bạc” (Nguyễn Nam Trân), “nhiều truyện của Thanh Tịnh
có khuynh hƣớng lãng mạn rõ rệt”, và “một số truyện khác lại có khuynh
hƣớng hiện thực. Một chủ nghĩa hiện thực trữ tình”…
10
Có thể nói ngƣời đầu tiên nhận ra tài năng văn xuôi của Thanh Tịnh
chính là Thạch Lam khi ông viết lời tựa cho tập truyện ngắn đầu tiên Quê
mẹ của Thanh Tịnh xuất bản năm 1946. Thạch Lam đã dùng những câu
chữ đẹp nhất để ca ngợi nó. Ông đã hiểu và nhận thấy sự chi phối mạnh
mẽ của con ngƣời thi sĩ ở Thanh Tịnh đối với cách nhìn nhận cuộc sống:
“Có lẽ linh hồn ngƣời ở đấy còn nhiều màu sắc khác nhau, trong cuộc sống
còn nhiều bi kịch khác, nhƣng mà tác giả chỉ tả có cái vẻ êm ả và nên thơ.
Tâm hồn ƣa thích cái gì vừa đẹp đẽ, vừa nhè nhẹ, tác giả không lách đi
sâu, nhƣng dừng lại ở một làn gió, ở một cái thoảng hƣơng thơm của hoa
cỏ bốn mùa”. Ông nhận thấy ở Thanh Tịnh một tình yêu quê hƣơng xứ sở
đằm thắm, thiết tha. Thạch Lam đã có những nhận xét tinh tế về Thanh
Tịnh: “Thanh Tịnh đã muốn làm ngƣời mục đồng ngồi dƣới bóng tre thổi
sáo để ca hát những đám mây và làn gió lƣớt bay trên cánh đồng ca hát
những vẻ đẹp của đời thôn quê” [57,350].
Là ngƣời thứ hai đánh giá về Thanh Tịnh, Vũ Ngọc Phan đã xếp
Thanh Tịnh vào cùng dòng “tiểu thuyết tình cảm” với Thạch Lam, ông cho
rằng : “Thứ tình cảm ở tiểu thuyết Thanh Tịnh là thứ tình êm dịu, nhẹ
nhàng, thứ tình của những ngƣời dân quê hồn hậu Trung kì, diễn ra trong
những khung cảnh sông nƣớc, đồng ruộng… Cái tình quê trong hầu hết
các truyện ở tập Quê mẹ bao giờ cũng rung rinh, lai láng trong những đêm
nhận xét, mỗi truyện ngắn của Thanh Tịnh là một bài thơ. Với một tâm
hồn quê hƣơng đằm thắm, Thanh Tịnh không những dựng nên những bức
tranh thiên nhiên thi vị mà còn đi vào những cuộc đời hiền lành, lầm lụi
mà đáng quý, đáng thƣơng của ngƣời dân quê, đặc biệt là ngƣời phụ
nữ…”[44,40], “Mỗi truyện ngắn của Thanh Tịnh là một bài thơ, mang chất
thơ của cảnh vật và tâm hồn con ngƣời Việt Nam bình dị xiết bao thƣơng
mến. Song ngòi bút rất thi sĩ ấy không chỉ khai thác những gì thi vị, ngọt
ngào, mà còn viết nên những trang nhức nhối, đầy ám ảnh về số phận thê
thảm của ngƣời nghèo khổ trong cuộc sống vật lộn dữ dội với đời sống”
[45,14].
Hoài Anh khi viết chân dung Thanh Tịnh đã nhận xét: “Hầu hết
truyện ngắn Thanh Tịnh là truyện kể (récit)”[59,1148], “Thanh Tịnh để
tâm hồn tràn ngập ánh trăng, dòng sông và câu hát, sống giữa những con
ngƣời quê chất phác, giản dị nhƣ chị Sƣơng trong Tình thư, cô Hƣơng
trong Quê bạn” [59,1150].
Vƣơng Trí Nhàn thì cho rằng: “Chỗ khác của Thanh Tịnh so với một
số tác giả thời tiền chiến, là khi diễn tả những nỗi bất hạnh của con ngƣời
ông không làm cho nó chói lên quá đáng, nhân vật trong truyện cũng nhƣ
tác giả không kêu to sau các trang sách, song sự bất hạnh vì thế lại hiện ra
không ai có thể cƣỡng lại nổi, nó nhƣ không khí bao quanh ngƣời ta, và
sống lâu với nó, ta quen đi lúc nào không biết” [64,230].
Nguyễn Mạnh Trinh viết về Thanh Tịnh : “Quê hƣơng của ông là nơi
chốn của thơ mộng huyền ảo, của những lãng mạn thăng hoa thành ngôn
13
ngữ. Đọc lại, những câu văn mang âm hƣởng thi ca với văn phong tuỳ bút
sang cả làm cho trí tƣởng tƣợng nhƣ bị kích thích và đi xa hơn những
phong cảnh thƣờng nhật”… “Thơ Thanh Tịnh bình dị, truyện ngắn Thanh
Tịnh sâu sắc, và hình nhƣ trong tất cả văn mạch của ông phảng phất những
nỗi buồn” [58].
V. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện công trình này, chúng tôi tiến hành các thao tác:
- Phƣơng pháp phân tích và tổng hợp.
- Phƣơng pháp so sánh đối chiếu.
- Phƣơng pháp lịch sử.
- Phƣơng pháp thống kê.
VI. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
1. Bằng việc tìm ra những nét đặc sắc riêng trong truyện ngắn Thanh
Tịnh sáng tác trƣớc năm 1945, luận văn sẽ góp thêm một tiếng nói trong
việc khẳng định vị trí của ông trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại,
15
góp phần vào việc giảng dạy và nghiên cứu về tác phẩm của ông trong nhà
trƣờng nói riêng và trong truyện ngắn hiện đại Việt Nam nói chung.
2. Ngoài ra luận văn còn muốn đề cập đến ảnh hƣởng hai chiều của
truyện ngắn Thanh Tịnh trong dòng truyện ngắn trữ tình 1930-1945, ảnh
hƣởng của dòng truyện ngắn này trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930-
1945 và các giai đoạn sau.
VII. CẤU TRÖC CỦA LUẬN VĂN
Luận văn đƣợc bố cục theo các phần sau:
1. Mở đầu
Phần này bao gồm các mục: Lý do chọn đề tài; lịch sử vấn đề; nhiệm
vụ nghiên cứu; phạm vi nghiên cứu; phƣơng pháp nghiên cứu; đóng góp
của luận văn; cấu trúc của luận văn.
2. Nội dung
Đƣợc chia thành ba chƣơng:
Chƣơng 1: Từ nhận thức về dòng truyện ngắn trữ tình 1930-1945
đến việc tìm hiểu con đƣờng sáng tác của Thanh Tịnh.
Chƣơng 2: Thân phận con ngƣời và những giá trị nhân bản cao quý
1945
ĐẾN VIỆC TÌM HIỂU CON ĐƢỜNG SÁNG TÁC CỦA THANH
TỊNH
I. QUAN NIỆM VỀ TRUYỆN NGẮN VÀ TRUYỆN NGẮN TRỮ TÌNH
Ruby V. Redinger trong Bách khoa toàn thư Mỹ (Encyclopedya
American) xác định: “Truyện ngắn là một hình thức văn học, bản chất của
nó bao hàm trong những từ làm thành phần tạo nên tên gọi của nó. Với tƣ
cách là một câu chuyện, nó kể lại một chuỗi sự kiện hoặc một biến cố liên
quan đến con ngƣời trong hoạt động thể chất hoặc tinh thần. Vì thế, giống
17
mọi hình thức văn xuôi hƣ cấu khác, nó mô tả bằng ngôn từ; và thành công
của nó phụ thuộc vào sự tiếp xúc trực tiếp đạt đƣợc giữa ngƣời đọc và đối
tƣợng miêu tả. Với tƣ cách là truyện ngắn, dĩ nhiên, nó không thể thực
hiện mối tiếp xúc trực tiếp này bởi các phƣơng tiện phổ biến đối với tiểu
thuyết, nhƣ là xây dựng nhân vật chậm rãi, miêu tả thật chi tiết và lặp lại.
Đặc biệt là nó phải miêu tả với độ nhanh nhạy và trọn vẹn giống nhƣ một
tấm gƣơng” (dẫn theo Lê Huy Bắc) [14,19].
Từ điển thuật ngữ văn học của các tác giả Trần Đình Sử, Lê Bá Hán,
Nguyễn Khắc Phi viết : “… truyện ngắn thƣờng hƣớng tới việc khắc hoạ
một hiện tƣợng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay
đời sống của tâm hồn con ngƣời… Cốt truyện của truyện ngắn thƣờng diễn
ra trong một thời gian, không gian hạn chế, chức năng của nó nói chung là
nhận ra một điều gì đó sâu sắc về cuộc đời và tình ngƣời… Yếu tố quan
trọng bậc nhất của truyện ngắn là những chi tiết cô đúc, có dung lƣợng lớn
và lối hành văn mang nhiều ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chƣa
nói hết.” [6,371]
Từ điển tiếng Việt do GS Hoàng Phê (chủ biên) ghi : truyện ngắn là
“truyện bằng văn xuôi, có dung lƣợng nhỏ, số trang ít, miêu tả một khía
bằng những phản ứng tâm lý rất tinh tế. Vì thế đã đẻ ra một loại truyện
ngắn mà ta thƣờng gọi là truyện không có cốt truyện. Chẳng qua chỉ là một
thủ đoạn văn học cốt để nhân vật và phần nội tâm của nhân vật trực tiếp
tiếp xúc với ngƣời đọc” (dẫn theo Bùi Việt Thắng) [15,138].
19
Trong luận án của mình, Phạm Thị Thu Hƣơng viết: “Trong tác
phẩm trữ tình, yếu tố chủ quan của nhà văn bao giờ cũng rất đậm nét, và
nó đƣợc thể hiện ở tất cả các phƣơng diện nghệ thuật: Dù tả cảnh, tả ngoại
hình nhân vật hay nội tâm nhân vật,… Truyện ngắn trữ tình thƣờng không
có cốt truyện. Nó có kết cấu gần với cấu tứ của thơ trữ tình. Truyện ngắn
trữ tình thƣờng đi sâu miêu tả một cách tinh tế những phản ứng của tâm
thức đối với “kinh nghiệm sống” (chữ dùng của Nguyễn Tuân). Ý nghĩa
của truyện thƣờng gắn với không khí bàng bạc, tâm trạng… bàng bạc
trong tác phẩm” [80].
Có thể thấy, truyện ngắn trữ tình chƣa có một khái niệm chính thức
nào. Là một dạng trong thể loại truyện ngắn, có ngƣời quan niệm nó là
“kiểu truyện-tâm tình”, có ngƣời cho là “truyện ngắn trữ tình”, có ngƣời
gọi là “truyện không có cốt truyện”, hoặc “văn xuôi trữ tình” … Trong
luận văn này, chúng tôi xin đƣợc mƣợn những phân tích đặc trƣng về
“phong cách truyện ngắn trữ tình” của các nhà phê bình văn học đi trƣớc
để làm cơ sở phân tích truyện ngắn của Thanh Tịnh trƣớc năm 1945 (tính
phi cốt truyện, cấu trúc tác phẩm lỏng lẻo, sự bộc lộ chủ thể ở mức độ
cao, hƣớng tới thiên nhiên, tình huống truyện, nhân vật truyện, ngôn ngữ
truyện, …).
II. DÕNG TRUYỆN NGẮN TRỮ TÌNH 1930-1945 TRONG TIẾN TRÌNH
VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI
Sự phân kỳ các giai đoạn văn học trong tiến trình văn học sử luôn là
điều khó, gây nhiều tranh cãi, và câu hỏi văn học Việt Nam hiện đại hình
nhau, tuỳ thuộc vào sự nhận thức về hiện thực cuộc sống, quan niệm thẩm
mỹ, phong cách sáng tác của tác giả. Có những truyện ngắn nghiêng về
phản ánh, phê phán hiện thực cuộc sống đầy áp bức bất công,… nhƣ các
tác phẩm của Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Nam Cao, Ngô Tất
Tố,…; có những truyện ngắn nghiêng về phân tích đời sống tâm hồn con
ngƣời nhƣ các tác phẩm của Thạch Lam, Thanh Tịnh, Bùi Hiển, Đỗ
Tốn,… Dòng truyện ngắn trữ tình đƣợc hình thành từ các tác phẩm đƣợc
viết theo phong cách trữ tình, nghiêng về phân tích đời sống tâm hồn con
ngƣời của Thạch Lam, Thanh Tịnh, Xuân Diệu,… Sự thành công của
truyện ngắn đã khẳng định ƣu thế vƣợt trội của thể loại này trong nền văn
học nƣớc nhà.
Sau 1945, truyện ngắn Việt Nam bƣớc sang một kỷ nguyên mới do sự
ảnh hƣởng của những biến động về chính trị, xã hội. Cách mạng tháng
Tám thành công mở ra một thời đại mới với nhịp sống khẩn trƣơng, nhân
dân đƣợc giải phóng và vƣơn lên làm chủ số phận mình. Hàng loạt truyện
ngắn ra đời là những thiên truyện đầy ắp hơi thở cuộc sống và không khí
thời đại, phản ánh cuộc kháng chiến gian khổ nhƣng hào hùng của nhân
dân. Bên cạnh các nhà văn đã thành danh từ trƣớc cách mạng, xuất hiện
một lớp nhà văn mới, trẻ tuổi, trƣởng thành trong cuộc kháng chiến nhƣ
Trần Đăng, Hồ Phƣơng, Nguyễn Thành Long, Nguyễn Khải,… Truyện
ngắn thời kỳ này đƣợc đánh giá là mang tính chất “phong trào”.
Sang giai đoạn 1955-1975, truyện ngắn đã có thêm tác giả và một số
phong cách tiêu biểu nhƣ Nguyễn Thành Long, Nguyễn Khải,
Nguyên Ngọc, Nguyễn Kiên, Đỗ Chu, Vũ Thị Thƣờng, Lê Minh Khuê,…
Bên cạnh những truyện ngắn hay viết về những khoảnh khắc tiêu biểu của
22
cuộc sống trong chiến tranh là những truyện ngắn đi theo một khuynh
hƣớng mới, truyện ngắn-thơ của Nguyễn Thành Long với Lặng lẽ Sapa,
Nguyên Ngọc với Rẻo cao, Đỗ Chu với Hương cỏ mật, Ma Văn Kháng với
tạp nhƣ Tướng về hưu, Không có vua, Những người thợ xẻ,… Nguyễn
Huy Thiệp còn có một mạch văn quan trọng khác đầy chất lãng mạn và trữ
tình với Con gái thuỷ thần, Chảy đi sông ơi, Thương nhớ đồng quê, Hạc
vừa bay vừa kêu thảng thốt,… Cùng một mạch văn theo phong cách trữ
tình thời kỳ này là các truyện ngắn của Đỗ Chu (Hoạ mi đang hót),
Nguyễn Bản (Ánh trăng), Linh Vang (Mưa trên nỗi buồn, Và mưa vẫn rơi,
Một nhành lan),… Truyện ngắn của Linh Vang thƣờng có một nỗi buồn
lan toả khắp mỗi câu mỗi chữ, nỗi buồn của tình yêu không thành, không
tới hoặc có tới cũng ngậm ngùi, đƣợc viết với một phong cách trữ tình đằm
thắm. Truyện của chị giàu chất đời, nhƣng không chỉ đơn thuần là những
truyện tả chân, ở đây, tác giả đã bứt lên đƣợc trên cái có thực đến tận cùng
để tìm ra một cái gì đó cao hơn của con ngƣời, đó là đời sống tâm hồn vốn
rất không rõ ràng rành mạch, vốn bí ẩn khó giải thích rạch ròi bằng lý trí.
“Tôi dừng xe ở một khu ƣơm bán cây kiểng, bông hoa, tản một vòng, lựa
mua một chậu lan. Chỉ là một nhánh lan mỏng manh bé nhỏ chƣa ra hoa.
Tôi muốn chăm sóc lan cho tới ngày nhìn thấy lan nở hoa, thấy đƣợc màu
tím của hoa” (Một nhành lan)…
24
Nhìn qua những nét phác thảo về sự phát triển của truyện ngắn thế
kỷ XX, có thể thấy vẫn tồn tại một mạch truyện ngắn theo phong cách trữ
tình. Mạch truyện ngắn này khởi nguồn từ giai đoạn 1930-1945, chững lại
và gần nhƣ không phát triển ở giai đoạn 1945-1955 (giai đoạn này truyện
ngắn theo phong cách sử thi, truyện ký phát triển mạnh), bắt đầu lại ở một
số tác phẩm nghiêng nhiều về truyện ngắn-thơ hơn ở giai đoạn 1955-1975-
1985, và lại phát triển mạnh ở cuối thế kỷ XX và những năm đầu thế kỷ
XXI này với Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp, Đỗ Chu, Nguyễn
Bản, Nguyễn Ngọc Tƣ, Linh Vang, Mai Ninh, … Sở dĩ chúng tôi cho rằng
mạch truyện này vẫn tồn tại và có xu hƣớng phát triển mạnh vào những
năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI là bởi nó đáp ứng đƣợc những tiêu
nhất của tâm hồn. Thạch Lam thƣờng khai thác chất thơ trong đời sống
hằng ngày. Ông quan tâm, phơi bày đời sống nội tâm tinh tế, phong phú
của nhân vật hơn là những biến cố, sự kiện bề ngoài hay những xung đột
giàu kịch tính. Truyện của ông thƣờng mang yếu tố phi cốt truyện, loại
truyện không có truyện. Hai đứa trẻ không hề có hành động phát triển
xung đột, mà chỉ toát lên một tâm trạng, một không khí. Nó chỉ là câu
chuyện kể lại cái cảnh hai chị em ngồi trông một ngôi hàng tạp hoá nghèo
nàn trong một buổi tối nhƣ bao buổi tối khác. Bóng tối - bầu trời và những
ngọn đèn, đó là những điểm tựa khơi dậy trong cô bé Liên một chuỗi
những liên tƣởng, những kỉ niệm. Ở đây, ngƣời đọc không chỉ cảm nhận
Copyright: Tài liệu đại học ©