ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
*** NGÔ THỊ THIẾT
GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG HỒ CHÍ MINH CHO THANH NIÊN KHỐI DOANH
NGHIỆP TRUNG ƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH TRỊ HỌC
Tên đề tài: GIÁO DỤC, BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG HỒ CHÍ MINH CHO THANH NIÊN KHỐI
DOANH NGHIỆP TRUNG ƯƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành : Hồ Chí Minh học
Mã số : 60 31 27 LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH TRỊ HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS. Nguyễn Bá Linh

Hà Nội – 2012

DOANH NGHIỆP TRUNG ƢƠNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
49
2.1. Thực trạng đạo đức cách mạng của thanh niên và công tác giáo dục,
bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho
thanh niên ở Khối Doanh nghiệp Trung ương trong những năm qua
49
2.2. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, bồi
dưỡng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cho thanh niên Khối
Doanh nghiệp Trung ương hiện nay
77
KẾT LUẬN
96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
99

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
CNXH : Chủ nghĩa xã hội
CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa
TN : Thanh niên
DNTW : Doanh nghiệp Trung ương
NQ : Nghị quyết
NQTW : Nghị quyết Trung ương
VN : Việt Nam

1
MỞ ĐẦU


Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH với
mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh vô cùng vẻ vang
nhưng cũng không ít những khó khăn, thách thức. Chủ nghĩa đế quốc và các
thế lực thù địch lợi dụng Việt Nam “mở cửa” tham gia ngày càng sâu, rộng
vào tiến trình toàn cầu hóa kinh tế và tăng cường chống phá chúng ta trên mặt
trận tư tưởng - văn hóa, kết hợp với mặt trái của cơ chế thị trường tạo ra sự
phân hóa giàu nghèo quá mức và tâm lý sùng bái đồng tiền. Những nhân tố
tiêu cực này đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến đội ngũ TN. Xu hướng TN
lười lao động, thích hưởng thụ, chuộng những sinh hoạt thiếu lành mạnh ngày
càng nhiều. Một bộ phận không nhỏ trong TN phai nhạt lý tưởng, chạy theo
lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản
thân và đất nước. Chính vì vậy việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng
cho TN càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết và được Đảng ta coi đây là một
trong những nhiệm vụ hàng đầu trong công tác tư tưởng của Đảng .
Khối Doanh nghiệp Trung ương (DNTW) là đơn vị có quy mô lớn về tổ
chức, bao gồm 33 tập đoàn kinh tế và tổng công ty, ngân hàng thương mại.
Đội ngũ TN chiếm 60% tổng số cán bộ công nhân viên chức và người lao
động. Đây được coi là nguồn lực cơ bản để phát triển kinh tế tri thức, là lực
lượng hùng hậu tiếp cận và sáng tạo khoa học công nghệ mới. Sức trẻ của đội
ngũ TN góp phần xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, các tổng công
ty nhà nước thực hiện được sứ mệnh vẻ vang là giữ vai trò chủ đạo và vị trí
then chốt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy

3
nhiên, trong tiến trình CNH - HĐH đất nước đã dẫn đến thay đổi cơ cấu
thành phần của nền kinh tế. Vai trò của kinh tế ngoài quốc doanh tăng, tỷ
trọng kinh tế nhà nước giảm. Sự cạnh tranh của các doanh nghiệp trong và
ngoài nước đang diễn ra gay gắt, thực lực cạnh tranh đã thu hút thanh niên
của Khối DNTW với các loại hình doanh nghiệp khác. Mặt khác, trong
thời gian gần đây do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, một

2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Công tác nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng và Nhà
nước quan tâm chỉ đạo, đặc biệt là công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên.
Hiện đã có rất nhiều luận án, luận văn, nhiều hội thảo nhiều công trình
nghiên cứu, bàn về thanh niên, vai trò của thanh niên trong sự phát triển đất
nước. Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ
Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên trong
các doanh nghiệp nhà nước, khiến học viên yên tâm về sự lựa chọn đề tài của
mình, không trùng lặp, không lặp lại ý tưởng của những người đi trước. Song
cũng có nhiều công trình liên quan gián tiếp đến đề tài tiêu biểu như:
- Năm 1985, NXB Thanh niên xuất bản cuốn sách Bác Hồ với sự nghiệp
thế hệ trẻ gồm 16 bản báo cáo khoa học (được tập hợp từ 100 báo cáo tại Hội
thảo khoa học do Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh đồng tổ chức) chỉ rõ những
quan điểm chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bước đầu nêu lên những
giải pháp góp phần cải tiến và nâng cao chất lượng công tác giáo dục và bồi
dưỡng thế hệ trẻ trong giai đoạn cách mạng mới.
- Sách Nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi
mới do TS. Nguyễn Văn Sáu chủ biên (2005) là kết quả của một đề tài khoa

5
học tổng kết công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh và trên cơ
sở đó nêu ra phương hướng, giải pháp đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo
dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới.
- Sách Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống do PGS. TS. Lê Văn
Tích chủ biên (2006) cũng là kết quả của đề tài khoa học. Từ những vấn đề
chiến lược về xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ CNH - HĐH đất
nước. Trên cơ sở phân tích thực trạng công tác tổ chức, giáo dục tuyên truyền
tư tưởng Hồ Chí Minh (qua 5 nhóm đối tượng: công nhân, nông dân, lực
lượng vũ trang, thanh niên, học sinh sinh viên) các tác giả đã nêu lên cơ sở lý
luận của việc xây dựng phương pháp và chỉ ra các hình thức, biện pháp đưa

Những kết quả nghiên cứu của các tác giả trên là nguồn tư liệu qúy giá
để học viên tham khảo và kế thừa có chọn lọc trong quá trình thực hiện đề tài
luận văn của mình.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng
đạo đức cách mạng cho TN để phân tích, đánh giá đúng thực trạng việc giáo
dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Khối DNTW và những
nguyên nhân của nó, từ đó đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao
hiệu quả giáo dục đạo đức cách mạng cho TN Khối trong những năm tới.
3.2. Nhiệm vụ
- Làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo
đức cách mạng và vai trò của đạo đức cách mạng đối với TN; nội dung,

7
phương thức giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho TN theo quan điểm
của Hồ Chí Minh.
- Tìm hiểu, phân tích thực trạng đạo đức cách mạng và công tác giáo
dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên ở Khối DNTW; chỉ rõ
những nguyên nhân của thực trạng đó, đề xuất một số giải pháp để nâng cao
hiệu quả giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh
cho thanh niên trong giai đoạn tới.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
- Luận văn nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
cách mạng vào giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Khối
DNTW trong giai đoạn hiện nay.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những quan điểm của Hồ Chí
Minh về đạo đức cách mạng của thanh niên và giáo dục, bồi dưỡng đạo đức

khảo, đề tài được kết cấu thành 2 chương 4 tiết.

9
CHƢƠNG 1
TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CỦA THANH
NIÊN VÀ GIÁO DỤC, BỒI DƢỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO
THANH NIÊN
1.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của
thanh niên và vai trò của giáo dục, bồi dƣỡng đạo đức cách mạng cho
thanh niên
1.1.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng của
thanh niên
Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh đặt ra và xem xét một cách toàn diện
trong tất cả mọi lĩnh vực hoạt động của con người, từ việc tư đến việc công,
từ lao động sản xuất ở hậu phương đến chiến đấu ngoài mặt trận, từ học tập,
công tác đến sinh hoạt hàng ngày. Hồ Chí Minh cũng bàn đến đạo đức ở mọi
phạm vi từ gia đình tới xã hội, từ giai cấp đến dân tộc, từ quốc gia đến quốc
tế. Việc Hồ Chí Minh xem xét vấn đề đạo đức một cách toàn diện là một cách
nhìn mang tính khách quan, phù hợp với hoạt động phong phú đa dạng của
đời sống xã hội và của mỗi con người.
Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vừa là đạo đức Việt Nam vừa là đạo
đức cộng sản, vừa mang cốt cách của văn hóa đạo đức phương Đông vừa
mang dáng dấp của đạo đức phương Tây.
Ở phương Tây khi nói đến đạo đức là nói đến những thói quen, tập

rộng, đạo đức là hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh

11
hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong các
quan hệ xã hội, kể cả trong các quan hệ chính trị, tư tưởng. Nghĩa hẹp, đạo
đức là các qui tắc, chuẩn mực dùng điều chỉnh hành vi con người trong quan
hệ giữa người với người trong hoạt động sống. Nghĩa rất hẹp đó là hành vi
đạo đức. Hành vi đạo đức là hành động cá nhân thể hiện quan niệm của cá
nhân về nghĩa vụ đối với xã hội và đối với người khác, thể hiện lương tâm
hoặc bổn phận cá nhân trong những hoàn cảnh đặc thù. Hồ Chí Minh tập
trung bàn nhiều về đạo đức theo nghĩa hẹp với 3 mối quan hệ cơ bản của mỗi
con người (với mình, với người và với việc) và đạo đức cách mạng.
Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức cách mạng là đạo đức của người cách
mạng xuất hiện trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc và đi lên CNXH
ở VN. Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là trung với nước, hiếu với
dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì CNXH, nhiệm
vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh
thắng; là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; luôn yêu thương, quý trọng
con người, sống có tình, có nghĩa và tinh thần quốc tế trong sáng… và đạo
đức cách mạng là cái gốc của nhân cách, là nền tảng của người cách mạng.
Mặt khác Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng đạo đức cách mạng và đạo đức
đời thường là hoàn toàn thống nhất với nhau, sẽ không có đạo đức đời thường
tách rời với đạo đức cách mạng và cũng không thể có đạo đức cách mạng
đứng ngoài, đối lập với đạo đức đời thường. Vì vậy không thể bào chữa cho
khuyết điểm của bản thân mình, “cái đó là việc riêng của tôi, gia đình tôi,
không liên quan gì đến cái chung”. Cái riêng mà phù hợp với cái chung của
Đảng, của cách mạng, của nhân dân thì đó là đạo đức. Cái riêng mà đi ngược
với cái chung là chủ nghĩa cá nhân, là vi phạm đạo đức.

12

về thiện và ác, về cái không được làm và nghĩa vụ phải làm.
Từ quan điểm về đạo đức cách mạng trên tùy theo đối tượng, từng thời
điểm, nhất là theo yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng mà Hồ Chí Minh xác
định nội dung đạo đức cách mạng cho từng chủ thể đạo đức nhất định. Cũng
như đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên, đạo đức cách mạng của TN
được Hồ Chí Minh nêu tóm tắt là: TN phải luôn rèn luyện đạo đức cách
mạng, đạo đức cách mạng của TN thể tóm tắt trong mấy điểm :
- Trung thành: Trọn đời trung thành với sự nghiệp cách mạng, với Tổ
quốc, với Đảng, với giai cấp.
- Dũng cảm: Không sợ khổ, không sợ khó, thực hiện “Đâu cần thanh niên
có, việc gì khó có thanh niên làm”, “gian khổ đi trước, hưởng thụ sau mọi người”.
- Khiêm tốn: Không nên tự cho mình là tài giỏi, không khoe công,
không tự phụ [46, tr. 621].
Đối với TN trong lực lượng vũ trang, theo Hồ Chí Minh, đạo đức của
họ thể hiện ở 5 điều: Trí, Tín, Nhân, Dũng, Liêm:
- Trí: Là sáng suốt, biết địch biết mình, biết người tốt thì nâng đỡ, biết
người xấu thì không dùng, biết cái tốt của mình mà phát triển lên, biết cái xấu
của mình để mà tránh.
- Tín: Nói cái gì phải cho tin. Nói và làm cho nhất trí, làm thế nào cho
dân tin, cho bộ đội tin ở mình.
- Nhân: Là phải có lòng bác ái, yêu nước, yêu đồng bào, yêu bộ đội mình.

14
-
Dũng: Là phải mạnh dạn, quả quyết nhưng không phải làm liều. Phải
có kế hoạch. Phải kiên quyết làm ngay. Nguy hiểm cũng phải làm. Nghĩa là
phải có lòng dũng cảm trong công việc.
- Liêm: Là không tham danh vị, không tham sống, không tham tiền, không
tham sắc. Người cán bộ đã dám hy sinh cho Tổ quốc, hy sinh cho đồng bào, hy
sinh vì nghĩa không tham gì hết [41, tr. 223 - 224].

làm gương về mọi mặt: Siêng năng, tiết kiệm, trong sạch. Chớ kêu ngạo tự
mãn, tự túc. Nói ít làm nhiều, thân ái đoàn kết” [41, tr.185 -186].
Để thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh
niên làm”, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cho mỗi thanh niên phương hướng hành
động để từ đó có một hướng đi đúng đắn, sát thực tiễn. TN đã làm rất nhiều
điều quan trọng cho Tổ quốc, nhưng theo Người “Chớ vì thế mà tự cao, tự
đại, phải khiêm tốn, luôn luôn cố gắng hơn mới vượt qua mọi khó khăn để
giành lấy thành tích nhiều hơn”. Người nhấn mạnh: “Thanh niên phải xung
phong đến những nơi khó khăn gian khổ nhất, nơi nào người khác làm ít kết
quả, thanh niên phải xung phong làm cho tốt…, phải xung phong đến những
nơi khó khăn để xây dựng chủ nghĩa xã hội” [46, tr.620]. Xung phong là đi
trước, làm trước để lôi kéo quần chúng chứ không phải là xa rời quần chúng.
Đồng thời, Người phê phán mạnh mẽ những thanh niên chỉ bo bo nghĩ đến
lợi ích riêng của mình, tự tư, tự lợi, tham lam vật chất, ham sung sướng,
tránh khó nhọc, lười biếng, coi thường lao động, xa xỉ, kiêu ngạo…TN bao
giờ cũng có nhiều ham muốn. Nhưng nếu ham muốn chỉ hướng vào những
dục vọng tầm thường thì sẽ làm cho TN sống không có mục đích đúng đắn.

16
Người yêu cầu TN phải luôn luôn trau dồi đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư, chống lười biếng, lãng phí, tham lam…
Hồ Chí Minh nhắc nhở TN khi giải quyết mối quan hệ giữa nghĩa vụ
và quyền lợi thì bao giờ cũng phải chú ý đến nghĩa vụ trước. Người chỉ rõ:
“Nhiệm vụ của thanh niên không phải là hỏi nước nhà đã làm cho mình
những gì. Mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà? Mình phải làm thế
nào cho ích lợi nước nhà nhiều hơn? Mình vì lợi ích nước nhà mà hy sinh
phấn đấu chừng nào” [43, tr.455].
Khi làm bất cứ việc gì TN cũng đừng nghĩ đến mình trước mà phải
nghĩ đến đồng bào, đến toàn dân đã. Người đã từng phân tích và căn dặn:
Huy hiệu của TN ta là tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên; ý nghĩa của nó là TN

cách mạng. Do đó, Người luôn coi trọng giáo dục, bồi dưỡng TN Người cho
rằng chính thông qua giáo dục sẽ làm cho TN có được những tri thức cần
thiết để tham gia tốt nhất vào các công việc của đất nước và của cách mạng.
Theo Hồ Chí Minh việc chuẩn bị lớp người kế tục sự nghiệp cách
mạng của Đảng, của dân tộc có nghĩa là phải chăm lo giáo dục, bồi dưỡng
TN một cách chủ động, tích cực để có lớp người kế tục trung thành, xuất sắc
của lớp trước. Người nêu lên vấn đề cơ bản và nổi bật nhất của giáo dục TN
là phải giáo dục toàn diện trong đó giáo dục đạo đức giữ vai trò quan trọng
đối với sự hình thành và phát triển nhân cách thể hiện:
- Giáo dục đạo đức góp phần to lớn trong việc chuyển các quan niệm
đạo đức từ tự phát sang tự giác, từ bị động sang chủ động, không ngừng nâng

18
cao trình độ nhận thức các giá trị đạo đức cho mỗi người. Qua giáo dục đạo
đức, nội dung các phạm trù, các quy tắc, các chuẩn mực đạo đức được nhận
thức một cách đầy đủ, đúng đắn hơn, góp phần điều chỉnh hành vi của con
người phù hợp với những chuẩn mực đạo đức xã hội.
- Giáo dục đạo đức góp phần tích cực trong việc truyền lại cho những
thế hệ đang trưởng thành những giá trị đạo đức mà các thế hệ trước tạo ra.
Trên cơ sở đó giúp họ nhận ra chân giá trị của các giá trị đạo đức, nhận thấy giá
trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân ái, nhân văn sâu sắc. Giáo dục đạo đức
có vai trò to lớn trong việc nhân đạo hóa con người và đời sống xã hội của con
người, trong việc hình thành, củng cố những giá trị nhân cách tốt đẹp.
- Giáo dục đạo đức còn góp phần tạo ra những giá trị đạo đức mới, xây
dựng những quan điểm, phẩm chất đạo đức mới, quan niệm sống tích cực cho
mỗi đối tượng giáo dục. Đồng thời, giáo dục đạo đức cũng góp phần tích cực
vào việc khắc phục những quan điểm lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạo
đức, chống lại các hiện tượng phi đạo đức đang đầu độc bầu không khí xã
hội, tạo ra cơ chế phòng ngừa các yếu tố phản giá trị đạo đức, phản giá trị văn
hóa trong mỗi nhân cách.

rất đúng về TN. Trong nhiều lần và ở các thời điểm khác nhau, khi nói
chuyện với TN, cũng như với những người lớn tuổi, Người thường ân cần
nhắc nhở TN đấu tranh khắc phục những khuyết, nhược điểm như ham
chuộng hình thức, thiếu thực tế, bệnh cá nhân, tự cao, tự đại, bệnh anh hùng

20
Trên cơ sở tình yêu, lòng tin và sự đánh giá đúng đắn của Hồ Chí Minh
về TN. Người cho rằng: nếu giáo dục đạo đức cách mạng cho TN tốt họ sẽ
hiểu rõ được những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, TN sẽ đoàn kết vượt
qua mọi khó khăn gian khổ, hy sinh để học tập, rèn luyện, chiến đấu và xây
dựng đất nước tạo nên những kỳ tích làm rạng rỡ non sông, đất nước. Do vậy
giáo dục, bồi dưỡng TN là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng để tạo ra lớp
người kế cận sự nghiệp cách mạng, đó là một công việc rất khó khăn và công
phu đòi hỏi các chủ thể giáo dục phải chủ động, tích cực. Người đã đề ra một
luận điểm mang tính chân lý: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi
ích trăm năm thì phải trồng người" [45,tr.222]. Việc "trồng người" theo Hồ
Chí Minh là ngoài nhiệm vụ quan trọng phục vụ cho lợi ích cách mạng còn
giúp cho mỗi con người dần dần hoàn thiện bản thân. Đó chính là nhân tố
then chốt quyết định sự thành công của cách mạng, sự tiến bộ xã hội và tiền
đồ dân tộc, đồng thời Người còn nêu lên vai trò của giáo dục, bồi dưỡng TN
là vì lợi ích chung của dân tộc cho nên quá trình đó là công việc của cả trăm
năm chứ không phải của vài năm trước mắt. Chính vì vậy mà suốt cuộc đời
cách mạng vĩ đại, Hồ Chí Minh đã dành nhiều công sức cho việc đào tạo, bồi
dưỡng các thế cách mạng Việt Nam. Với tấm lòng yêu thương bao la, với trí
tuệ sâu sắc và kinh nghiệm phong phú, Người đã dìu dắt thế hệ trẻ, trực tiếp
tổ chức công tác đào tạo thế hệ trẻ và tự mình nêu gương sáng về mọi mặt
cho thanh, thiếu niên noi theo.
Bên cạnh đó theo Hồ Chí Minh con đường hình thành đạo đức cách
mạng cho TN còn là con đường giáo dục, rèn luyện, kết hợp tự giáo dục, tự
rèn luyện thông qua hoạt động thực tiễn. Bởi vì: “đạo đức cách mạng không