ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
 NGUYỄN CHÍ TRUNG

THƯ VIỆN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI
TRƯỚC YÊU CẦU KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƯ VIỆN
NGƯỜI HNG DẪN: PG
S. TS. TRẦ

HÀ NỘI, 2013 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Thanh
LỜI CẢM ƠN

Luận văn với đề tài “Thư viện các trường đại học ở Hà Nội trước yêu cầu
kiểm định chất lượng giáo dục đại học” là kết quả học tập và nghiên cứu của tác
giả trong khóa học 2011 - 2013, chuyên ngành khoa học thông tin - thư viện tại
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện, tác giả đã được PGS.TS.
Trần Thị Quý trực tiếp hướng dẫn. Sự tận tình chỉ bảo của PGS.TS. Trần Thị Quý

6.1. Phương pháp luận 20
6.2. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể 20
7. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài 21
8. Dự kiến kết quả nghiên cứu 22
9. Cấu trúc luận văn 22
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THƯ VIỆN
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI TRONG KIỂM ĐỊNH
CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 23
1.1. Lý luận chung về thư viện trước yêu cầu kiểm định chất lượng giáo
dục đại học 23
1.1.1. Khái niệm Chất lượng 23
1.1.2. Khái niệm Giáo dục đại học 26
1.1.3. Khái niệm Chất lượng giáo dục đại học 28
1.1.4. Khái niệm Kiểm định chất lượng giáo dục 31

2
1.1.5. Khái niệm Tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục đại học 32
1.1.6. Khái niệm Tiêu chuẩn thư viện trường đại học 33
1.2. Vai trò của thư viện trước yêu cầu kiểm định chất lượng giáo dục đại
học ở Hà Nội 34
1.2.1. Tính tất yếu của sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam 34
1.2.2. Vị trí của Hà Nội với sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam 37
1.2.3. Vị trí của thư viện đại học đối với yêu cầu kiểm định chất lượng giáo
dục đại học ở Hà Nội 39
1.3. Thư viện đại học trên thế giới trong yêu cầu kiểm định chất lượng
giáo dục đại học 41
1.3.1. Bộ tiêu chuẩn của Mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á 41

2.2.1. Công tác phát triển nguồn lực thông tin 87
2.2.2. Công tác xử lý thông tin 89
2.2.3. Công tác tổ chức và bảo quản nguồn tin 92
2.2.4. Công tác tổ chức phục vụ người dùng tin 93
2.2.5. Công tác đối ngoại, hợp tác trong nước và quốc tế 97
2.2.6. Hiệu quả hoạt động của thư viện các trường đại học ở Hà Nội 99
2.3. Nhận xét về thư viện các trường đại học trước yêu cầu của kiểm định
chất lượng giáo dục đại học 103
2.3.1. Về nguồn nhân lực thư viện đại học ở Hà Nội 106
2.3.2. Về tổ chức và hoạt động của thư viện các trường đại học ở Hà Nội 107
CHƯƠNG 3. GIẢI PHÁP NHẰM ĐẢM BẢO THƯ VIỆ
N
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRƯỚC YÊU CẦU KIỂM ĐỊNH
CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 110
3.1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với thư viện trường đại học thông
qua kiểm định chất lượng giáo dục 110

4
3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đảm bảo yêu cầu kiểm định
chất lượng thư viện đại học 111
3.2.1. Chú trọng nguồn và chất lượng nguồn tuyển dụng 114
3.2.2. Tăng cường đào tạo và đào tạo lại đội ngũ cán bộ 115
3.2.3. Đảm bảo môi trường làm việc thân thiện 117
3.2.4. Chú trọng cải thiện thu nhập cho cán bộ 118
3.2.5. Nâng cao nhận thức nghề nghiệp cho cán bộ thư viện 118
3.3. Hoàn thiện và đổi mới tổ chức và hoạt động thư viện đảm bảo yêu
cầu kiểm định chất lượng giáo dục đại học 120

ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội
2.

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo
3.

HVCH Học viên cao học
4.

NCS Nghiên cứu sinh
5.

SV Sinh viên
6.

TTTV Thông tin - Thư viện

2. Từ viết tắt tiếng Anh
STT Từ viết tắt Từ gốc
1.

AACR
Quy tắc biên mục Anh - Mỹ
Anglo-American Cataloguing Rules
2.

ACRL
Hiệp hội các thư viện đại học và nghiên cứu Mỹ
The Association of College and Research Libraries
3.

Tiêu chuẩn quốc tế về mô tả thư mục
International Standard Bibliographic Description
8.

ISO
Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế
International Organization for Standardization
9.

LAN
Mạng máy tính cục bộ
Local Area Network
10.

MARC
Khổ mẫu biên mục đọc máy
Machine Readable Catloguing
11.

NEASC
Hiệp hội các trường đại học và cao đẳng vùng Đông
Bắc Hoa Kỳ
The New England Association of Schools and Colleges
12.

OCLC
Trung tâm thư viện máy tính trực tuyến
Online Computer Library Center
13.


Bảng 2.4: Hình thức mong muốn đào tạo so với trình độ được đào tạo 78
Biểu đồ 2.9: Nội dung mong muốn đào tạo để nâng cao trình độ 79
Biểu đồ 2.10: Nội dung mong muốn đào tạo so với lứa tuổi 80
Biểu đồ 2.11: Nội dung mong muốn đào tạo so với trình độ được đào tạo 81
Biểu đồ 2.12: Những khó khăn ảnh hưởng đến công việc của cán bộ thư viện 82
Biểu đồ 2.13: Lý do lựa chọn nghề nghiệp theo từng độ tuổi 83
Biểu đồ 2.14: Nhu cầu của người dùng tin về bổ sung nguồn tin theo ngôn ngữ 88
Biểu đồ 2.15: Nhu cầu bổ sung tài liệu theo loại hình của người dùng tin 89
Bảng 2.5: Tình hình áp dụng chuẩn nghiệp vụ tại một số thư viện đại học 91
Bảng 2.6: Mức độ sử dụng các sản phẩm thông tin của người dùng tin 94
Bảng 2.7: Mức độ sử dụng các dịch vụ thông tin của người dùng tin 96
Biểu đồ 2.16: Mức độ thỏa mãn nhu cầu thông tin của người dùng tin 99
Biểu đồ 2.17: Lý do người dùng tin bị từ chối tài liệu tại thư viện 100

8
Biểu đồ 2.18: Mức độ cập nhật về nội dung tài liệu 101
Bảng 2.8: Mức độ đáp ứng các dịch vụ thông tin - thư viện 101
Bảng 2.9: Bảng so sánh giữa các tiêu chuẩn kiểm định năm 2004 với tiêu
chuẩn kiểm định năm 2007 của Bộ GD&ĐT 104
Bảng 2.10: Bảng thống kê các tiêu chí về nguồn nhân lực thư viện đại học 106
Bảng 2.11: Bảng thống kê tiêu chí về tổ chức, hoạt động thư viện đại học. 107
Bảng 3.12: Khả năng sử dụng ngoại ngữ của cán bộ thư viện 112
Biểu đồ 3.19: Khả năng sử dụng các kỹ năng tin học của cán bộ thư viện 113
Biểu đồ 3.20: Khả năng sử dụng các phần mềm trong quá trình tác nghiệp 114
Biểu đồ 3.21: Các kỹ năng cần có cho tương lai của cán bộ thư viện 117
Biểu đồ 3.22: Nguyên nhân khiến cho ngành thông tin - thư viện chưa được
đánh giá đúng ở Việt Nam 119

xu thế chung đó, việc ra đời hoạt động đánh giá và tự đánh giá chất lượng
giáo dục trường đại học thông qua Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng là điều
tất yếu.
Chất lượng giáo dục, quản lý chất lượng, nâng cao chất lượng giáo dục
hay văn hóa chất lượng đã và đang là những vấn đề được toàn xã hội quan
tâm. Có thể thấy, giáo dục ngày càng phát triển cả về quy mô, hình thức và
mạng lưới. Sự phát triển nhanh về quy mô đào tạo, số lượng người học đã làm
cho công tác quản lý nhà nước về giáo dục gặp nhiều khó khăn, chất lượng
giáo dục không đảm bảo, nhiều vấn đề tiêu cực, hạn chế nảy sinh: bệnh thành
tích, đào tạo không gắn với nhu cầu xã hội, xã hội “bằng cấp”…ảnh hưởng
lớn đến chất lượng giáo dục.
Tại Việt Nam, kiểm định chất lượng giáo dục còn là lĩnh vực khá mới
mẻ, sự hiểu biết của cán bộ quản lý, giảng viên nói riêng và của xã hội nói
chung về kiểm định còn hạn chế, nhiều người đang hiểu công việc này theo
nhiều nghĩa khác nhau và chưa có sự đầu tư đúng đắn dẫn đến chất lượng giáo

10
dục đào tạo, đặc biệt là giáo dục đại học chậm được đổi mới phù hợp với xu
hướng phát triển của thời đại. Trong kết luận về “đổi mới căn bản và toàn
diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ XI”, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã thẳng thắn nhìn
nhận: “…Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển
kinh tế - xã hội. Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng quy mô và nâng
cao chất lượng đào tạo, giữa dạy chữ, dạy người và dạy nghề; nội dung giáo
dục còn nặng về lý thuyết, có mặt xa rời thực tế, chạy theo thành tích, chưa
chú trọng giáo dục đạo đức, ý thức và trách nhiệm công dân. Chương trình
giáo dục phổ thông còn quá tải đối với học sinh. Giáo dục đại học và giáo

hơn với Thủ đô Hà Nội - trung tâm chính trị, kinh tế, khoa học và giáo dục
của cả nước, nơi tập trung nhiều cơ quan của trung ương, các bộ ngành, các
viện và trung tâm nghiên cứu….và trường đại học có “thương hiệu” của cả
nước. Công tác thông tin - thư viện các trường đại học ở nước ta nói chung và
ở Thủ đô Hà Nội nói riêng trong những năm qua đã có nhiều thay đổi, thể
hiện thông qua quá trình tự động hóa hoạt động, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học
tập, giảng dạy và nghiên cứu của người dùng tin. Tuy nhiên, hoạt động này
của các thư viện đại học ở Hà Nội trong việc góp phần đảm bảo và nâng cao
chất lượng đào tạo đến đâu thì vẫn là đòi hỏi bức thiết.
Vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng thư viện đại học ở Việt Nam nói
chung và Hà Nội nói riêng thông qua tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục
trường đại học để từ đó đưa ra những giải pháp cho góp phần đảm bảo chất
lượng giáo dục trường đại học này có ý nghĩa về cả lý luận và thực tiễn. Do
đó, tôi đã chọn đề tài “Thư viện các trường đại học ở Hà Nội trước yêu cầu
kiểm định chất lượng giáo dục đại học” làm đề tài luận văn của mình.
12
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Theo hướng nghiên cứu của đề tài, tác giả thấy có những công trình
như sau:
* Bài báo, bài trích tạp chí
Đây có thể coi là phần phong phú nhất, bởi có rất nhiều bài viết đề cập
đến nhiều khía cạnh khác nhau của công tác đảm bảo chất lượng giáo dục,
trong đó có một số nghiên cứu liên quan tới công tác thông tin - thư viện. Cụ
thể như: “Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học: Sự vận dụng vào thực tiễn

đại học, của hoạt động đảm bảo chất lượng giáo dục đại học hay của hoạt
động thư viện trong trường đại học. Theo hướng đề tài, có thể kể đến một số
bài viết đã được đăng trong kỷ yếu hội nghị, hội thảo như:
Năm 2007 và 2012, nhân kỷ niệm 10 năm và 15 năm thành lập Trung
tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm đã tổ chức hội
thảo “Khoa học và thực tiễn hoạt động thông tin - thư viện” và biên soạn cuốn
kỷ yếu cùng tên. Trong kỷ yếu tập hợp nhiều bài viết của các tác giả có những
nghiên cứu về những khía cạnh khác nhau của thư viện đại học, trong đó có
những yếu tố liên quan đến công tác đảm bảo chất lượng. Tiêu biểu như các
bài viết: Nghiên cứu về “Thư viện đại học Việt Nam trong xu thế hội nhập”
của tác giả Lê Văn Viết và Võ Thu Hương công bố năm 2007; Nghiên cứu về
“Quản lý thư viện đại học dưới tác động của công nghệ thông tin” của tác giả
Trần Thị Minh Nguyệt công bố năm 2012; Nghiên cứu về“Nguồn nhân lực
Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội: Thực trạng và giải
pháp” của tác giả Hoàng Văn Dưỡng công bố năm 2012; Hoặc như nghiên cứu
của tác giả Vũ Thị Thanh Mai và Trịnh Thị Lan về “Nâng cao chất lượng đào
tạo nguồn nhân lực trong Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia
Hà Nội” công bố năm 2007….

14
Năm 2006, nhân kỷ niệm 33 năm truyền thống đào tạo và 10 năm trở
thành đơn vị độc lập của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
(1973 - 2006 & 1996 - 2006), Khoa Thông tin - Thư viện đã tổ chức và xuất
bản kỷ yếu hội thảo “Ngành thông tin - thư viện trong xã hội thông tin”.
Trong kỷ yếu tập hợp nhiều bài viết của các tác giả về các nội dung liên quan
đến chất lượng đào tạo ngành thông tin - thư viện, kiến thức thông tin và triển
vọng của ngành trong tương lai. Xét đến vấn đề nghiên cứu mà tác giả quan

tập hợp 23 bài viết của các tác giả về những vấn đề khác nhau trong tổ chức
và hoạt động thư viện trường đại học. Bên cạnh những bài viết được đăng
trong kỷ yếu, tác giả đặc biệt chú ý đến nghiên cứu của tác giả Vũ Thị Kim
Anh với nội dung “Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội
phát triển đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng đào tạo”. Nghiên cứu đã
trình bày tương đối rõ nét và đã tự đánh giá được mức độ “đạt chuẩn” của đơn
vị minh thông qua Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng năm 2004 của Bộ Giáo
dục và Đào tạo. Bên cạnh đó, còn có nghiên cứu “Làm gì để khai thác và phát
huy hiệu quả của hệ thống thư viện trường đại học ở Việt Nam” của tác giả
Đỗ Xuân Đán. Nghiên cứu của tác giả Đỗ Xuân Đán đã phân tích thực trạng
của hệ thống thư viện các trường đại học ở Việt Nam, đồng thời đưa ra ba giải
pháp chính để hoạt động của thư viện các trường đại học ở Việt Nam ngày
càng phát triển. Đây chính là nguồn tham khảo quý cho tác giả trong quá trình
hoàn thành Luận văn.
* Luận văn
Từ trước đến nay, đề tài về lĩnh vực thông tin - thư viện trong trường
đại học trên địa bàn Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung cũng được nhiều
tác giả quan tâm nghiên cứu. Theo hướng của đề tài tại các cơ quan thông tin
- thư viện trên địa bàn Hà Nội, có một số công trình tiêu biểu như: “Nghiên
cứu phát triển thư viện điện tử trong các trường đại học trên địa bàn Hà Nội

16
hiện nay” của tác giả Phạm Thị Mai bảo vệ năm 2009; Đề tài “Phát triển
nguồn nhân lực thông tin - thư viện của mạng trong hoạt động thông tin - thư
viện tại các trường đại học trên địa bàn Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thanh
Trà bảo vệ năm 2010; Đề tài “Đánh giá hoạt động khai thác và sử dụng thư
viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của sinh viên năm cuối hệ đại học

giáo dục của các trường trung cấp chuyên nghiệp trên địa bàn Thành phố Hải
Phòng và đề xuất các giải pháp chỉ đạo thực hiện Bộ tiêu chuẩn kiểm định
chất lượng giáo dục trong các trường trung cấp chuyên nghiệp của Hải Phòng
trong tình hình hiện nay và trong những năm tới. Mặc dù so với hướng nghiên
cứu của đề tài, công trình của tác giả Bùi Văn Tưởng đã đề cập về một loại
hình đào tạo khác, ở một địa điểm khác, nhưng hệ thống các lý luận và phân
tích của tác giả Bùi Văn Tưởng sẽ là tư liệu quý cho tác giả sử dụng cho
nghiên cứu của mình.
* Khóa luận tốt nghiệp
Trong quá trình nghiên cứu, thật may mắn khi tác giả tìm được một số
khóa luận tốt nghiệp bậc cử nhân của sinh viên ngành thông tin - thư viện có
liên quan đến đề tài mà tác giả đang nghiên cứu như: “Tổ chức và hoạt động
của thư viện các trường đại học đào tạo các ngành kỹ thuật ở Hà Nội” của
tác giả Vũ Thị Nhàn bảo vệ năm 2013; Công trình “Tổ chức và hoạt động của
thư viện các trường đại học đào tạo các ngành kinh tế ở Hà Nội” của tác
Phạm Thị Lan Anh bảo vệ năm 2013; “Tổ chức và hoạt động của thư viện
các trường đại học đào tạo các ngành y dược ở Hà Nội” của tác giả Nguyễn
Hồng Quân bảo vệ năm 2013. Các công trình nói trên đã đề cập đến công tác
tổ chức và hoạt động thư viện các trường đại học chuyên ngành (y dược, kinh
tế, kỹ thuật…) nhưng chưa có được nét khái quát toàn diện về các trường đại
học ở Hà Nội, cũng như chưa có những so sánh, đánh giá nhất định về công

18
tác tổ chức và hoạt động của thư viện khối ngành được đề cập. Tuy nhiên,
một vài số liệu được liệt kê trong nghiên cứu này sẽ giúp tác giả Luận văn
nghiên cứu, bổ sung, dẫn chứng và lý giải cụ thể.
Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu có liên quan khác về vấn

- Xác định và đối chiếu thực trạng về công tác tổ chức và hoạt động
của thư viện các trường đại học ở Hà Nội trước yêu cầu kiểm định chất lượng
giáo dục đại học.
- Đưa ra một số nhận xét về thư viện trường đại học trước yêu cầu của
công tác kiểm định chất lượng giáo dục đại học.
- Đề xuất các khuyến nghị thực tiễn.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Nước ta đang tiến hành công cuộc cải cách và đổi mới giáo dục đại học
theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 và 8 khóa XI mà mục tiêu cơ bản là
đổi mới phương pháp đào tạo tăng tính tự học, tự nghiên cứu cho người học.
Trong xu hướng ấy, thư viện trường đại học ở Việt Nam nói chung, Hà Nội
nói riêng đã làm tốt công tác thỏa mãn phần nào nhu cầu tin của người dùng
tin, trở thành “giảng đường thứ hai” trong trường đại học. Tuy nhiên, thư viện
các trường đại học ở Hà Nội vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định về cơ sở
vật chất, trang thiết bị, trình độ của nguồn nhân lực và các “rào cản” trong
hành lang pháp lý để cho thư viện trường đại học phát triển, góp phần đảm
bảo và nâng cao chất lượng đào tạo. Nếu được các cấp lãnh đạo quan tâm,
cũng như sự nhận thức đúng đắn của cán bộ thư viện đang công tác tại các
trung tâm thông tin - thư viện trường đại học thì hiệu quả các thư viện trường
đại học trên địa bàn Hà Nội sẽ đáp ứng tốt yêu cầu của công tác kiểm định
giáo dục đại học.
20
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Công tác tổ chức và hoạt động của thư viện

Căn cứ quá trình khảo sát theo nhóm đối tượng, tác giả thống kê lại kết
quả khảo sát như sau:
- Tổng số phiếu phát ra: 300 phiếu.
- Tổng số phiếu thu về: 279 phiếu (Đạt tỉ lệ 93%) với 100 phiếu do cán
bộ thư viện trả lời và 179 phiếu do người dùng tin trả lời.
7. Ý nghĩa khoa học và ứng dụng của đề tài
- Về mặt khoa học: Hoàn thiện lý luận về tiêu chuẩn để đánh giá hoạt
động và tác động của thư viện đại học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo
nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.
- Về mặt thực tiễn:
+ Giúp các các cơ quan lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo trực tiếp
các trường đại học, cơ quan thông tin - thư viện đại học nhìn nhận lại thực
trạng năng lực của thư viện mình để xây dựng chiến lược phát triển của thư
viện và nhà trường trước yêu cầu của kiểm định chất lượng giáo dục đại học
nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp
hóa và hiện đại hóa đất nước.
+ Giúp các chuyên gia, cán bộ thư viện nhận thức vị trí, trách nhiệm,
năng lực, quyền lợi, nghĩa vụ của mình với cơ quan, nhà trường và với sự
nghiệp đổi mới giáo dục đại học ở Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung.
+ Thư viện được chuẩn hóa sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
trong trường đại học, tạo nên quá trình “đi tắt đón đầu” khoa học công nghệ hiện
đại trên thế giới để áp dụng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
+ Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho các lãnh đạo,
quản lý và các nhà chuyên môn trong ngành thông tin - thư viện và quản lý