ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Phạm Thị Hậu
ĐỊNH HƢỚNG GIÁ TRỊ NGHỀ CÔNG TÁC XÃ HỘI
CỦA ĐỘI NGŨ NHÂN VIÊN XÃ HỘI
TỈNH THÁI BÌNH HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC Hà Nội – 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
dẫn khoa học của TS. Bùi Thị Xuân Mai. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn
là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào.
Tác giả luận văn
Phạm Thị Hậu
MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan 1
Mục lục 2
Danh mục các chữ viết tắt 4
Danh mục các bảng số liệu 5
MỞ ĐẦU 6
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỊNH HƢỚNG GIÁ TRỊ NGHỀ CTXH
CỦA NHÂN VIÊN XÃ HỘI…… 10
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10
1.1.1. Sơ lược những nghiên cứu liên quan đến giá trị và định hướng giá trị…10
1.1.2. Sơ lược những nghiên cứu định hướng giá trị nghề nghiệp………… 12
1.2. Các khái niệm cơ bản 15
1.2.1. Giá trị 15
1.2.2. Định hướng giá trị 19
1.2.3. Định hướng giá trị nghề 23
1.2.4. Nghề CTXH và định hướng giá trị nghề CTXH của nhân viên xã hội 27
1.2.5. Những yếu tố tác động đến định hướng giá trị nghề CTXH của NVXH 36
Chƣơng 2. TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 40
2.1. Tổ chức nghiên cứu lý luận 40
2.1.1. Mục đích nghiên cứu lý luận 40
2.1.2. Nội dung nghiên cứu lý luận 40
2.1.3. Phương pháp nghiên cứu lý luận 40
nhân viên xã hội tỉnh Thái Bình 87
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 92
TÀI LIỆU THAM KHẢO 96
PHỤ LỤC 99
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết đầy đủ
Viết tắt
Công tác xã hội
CTXH
Định hướng giá trị
ĐHGT
Điểm trung bình
ĐTB
Giá trị
GT
Nhà xuất bản
NXB
Nhân viên xã hội
NVXH
Phần trăm
%
Bảng 3.4
Quan điểm về tầm quan trọng của các yêu cầu về kỹ năng
trong nghề CTXH của đội ngũ nhân viên tỉnh Thái Bình
63
Bảng 3.5
Quan điểm về tầm quan trọng của các phẩm chất đạo đức
trong nghề CTXH của đội ngũ nhân viên tỉnh Thái Bình
65
Bảng 3.6
Kết quả so sánh thứ bậc giữa 3 nhóm yếu tố chuyên môn
69
Bảng 3.7
So sánh quan điểm về các yếu tố chuyên môn của NVXH của
đội ngũ nhân viên xã hội tỉnh Thái Bình theo giới tính
70
Bảng 3.8
Quan điểm về ý nghĩa xã hội của nghề CTXH của nhân viên
xã hội tỉnh Thái Bình
71
Bảng 3.9
Mức độ yêu thích nghề CTXH của đội ngũ NVXH tỉnh Thái
Bình
74
Bảng 3.10
Tình cảm đối với nghề CTXH của đội ngũ nhân viên xã hội
tỉnh Thái Bình
76
Bảng 3.11
Mức độ hài lòng đối với nghề CTXH của đội ngũ nhân viên
xã hội tỉnh Thái Bình
hòa mối quan hệ giữa con người và con người, góp phần tích cực vào sự phát triển
phúc lợi của một xã hội hiện đại. Trong bối cảnh xã hội đó, rất cần sự tham gia giải
quyết của một đội ngũ cán bộ làm công tác xã hội có nghề, có trình độ. Tuy nhiên,
hiện nay, nhận thức về nghề của đội ngũ nhân viên xã hội còn hạn chế, nhiều người
còn chưa thực hiểu nghề này làm những công việc gì. Thiết nghĩ, điều quan trọng để
xây dựng được đội ngũ cán bộ hoạt động công tác xã hội có chất lượng đáp ứng
được yêu cầu của xã hội thì nhân viên xã hội ngay từ khi bước chân vào môi trường
công việc cần có định hướng giá trị nghề một cách đúng đắn.
Thái Bình là tỉnh thuần nông, điều kiện kinh tế của người dân còn nhiều
khó khăn, đối tượng xã hội cần sự quan tâm trợ giúp nhiều. Đội ngũ nhân viên xã
hội còn hạn chế về số lượng và chất lượng. Để nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ
nhân viên xã hội, điều quan trọng tỉnh Thái Bình cũng cần phải định hướng giá trị
nghề cho cán bộ. Thật vậy, trong quá trình được tuyển vào làm việc, được nâng cao
trình độ chuyên môn thì cán bộ đó đã có những hiểu biết gì về nghề CTXH chưa,
những giá trị nghề nghiệp mà họ hướng tới là những giá trị nào? Những giá trị đó có
ảnh hưởng như thế nào đến việc học tập, tu dưỡng và làm việc? Việc tìm hiểu đúng
vấn đề định hướng giá trị nghề CTXH sẽ giúp tỉnh Thái Bình có biện pháp tác động
hợp lý tới đội ngũ cán bộ làm CTXH của tỉnh nhà để họ rèn luyện phấn đấu trở
2
thành những cán bộ có đạo đức, tâm huyết với nghề, có chuyên môn, nghiệp vụ đáp
ứng tốt yêu cầu của nghề nghiệp, đóng góp vào sự phát triển chung của tỉnh Thái
Bình trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nghiên cứu về định hướng giá trị và định hướng giá trị nghề nghiệp đã được
nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên đối với định hướng giá trị về nghề
công tác xã hội của nhân vên xã hội nói chung và đặc biệt của nhân viên xã hội ở
Thái Bình nói riêng chưa thấy có công trình nào nghiên cứu. Trong bối cảnh CTXH
mới được xem như một nghề ở Việt Nam và ngày 25/3/2010, Thủ tướng Chính phủ
đã có Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nghề CTXH giai
hướng giá trị nghề CTXH của NVXH.
- Đề xuất một số giải pháp giáo dục định hướng giá trị nghề CTXH cho đội
ngũ NVXH tại tỉnh Thái Bình.
7. Phạm vi nghiên cứu
- Luận văn tập trung nghiên cứu ĐHGT nghề CTXH trong hệ thống giá trị
nghề nghiệp của cán bộ hoạt động trong lĩnh vực CTXH của tỉnh Thái Bình.
- Luận văn tập trung nghiên cứu trên khách thể là cán bộ xã hội làm công tác
trợ giúp các đối tượng tại các Trung tâm hay tại cộng đồng trong ngành Lao động –
Thương binh và Xã hội, bởi đây là lĩnh vực có đông đảo đội ngũ cán bộ đang thực
hiện chức năng trợ giúp xã hội cho những người có hoàn cảnh khó khăn.
- Luận văn nghiên cứu chủ yếu trên các khách thể ở tỉnh Thái Bình.
8. Phuơng pháp nghiên cứu
8.1. Nguyên tắc phương pháp luận
Nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của tâm lý học như sau:
- Nguyên tắc hoạt động: hành vi của con người chịu sự chi phối của suy nghĩ,
thái độ, quan điểm giá trị của chính bản thân họ. Vì vậy, để tìm hiểu ĐHGT nghề
CTXH của đội ngũ NVXH, chúng tôi quan tâm nghiên cứu đến các mặt nhận thức,
thái độ và hành vi của họ trong hoạt động lao động nghề nghiệp của mình.
- Nguyên tắc hệ thống: định hướng giá trị của con người chịu sự chi phối của
các yếu tố khách quan và chủ quan, do vậy trong luận văn chúng tôi tìm hiểu các
yếu tố tác động đến định hướng giá trị nghề CTXH của nhân viên xã hội.
8.2 Hệ thống các phương pháp
Đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
4
- Phương pháp chuyên gia
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Phương pháp phỏng vấn sâu
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vấn đề giá trị, định hướng giá trị và vấn đề định hướng giá trị nghề ngiệp
đang là vấn đề mang tính thời sự cấp bách và được nhiều tác giả trong và ngoài
nước quan tâm nghiên cứu.
1.1.1. Sơ lược những nghiên cứu liên quan đến giá trị và định hướng giá
trị
Vấn đề về giá trị, định hướng giá trị đã có từ rất lâu và được nhiều nước
trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau:
* Trên thế giới:
Từ năm 1968 - 1974, Viện nghiên cứu thanh niên ở Đức đã tiến hành
nghiên cứu ở 1000 học sinh phổ thông và 2000 sinh viên đại học để tìm hiểu
định hướng giá trị.
Trong những năm 1977 - 1978, Trung tâm nghiên cứu khoa học về thanh
niên ở Bungari nghiên cứu về vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên, trong đó
có đề cập đến vấn đề giá trị, đặc biệt là sự khác biệt trong thang giá trị của thanh
niên so với thế hệ cha ông [23, tr.34].
Năm 1983, Viện nghiên cứu thế giới của Nhật Bản đã chú trọng nghiên
cứu thanh niên của 11 quốc gia lứa tuổi từ 18 – 24 tuổi. Tiếp theo đó, Viện khảo
sát xã hội Châu Âu nghiên cứu trên thanh niên ở 10 nước Châu Âu. Cả hai cuộc
điều tra này đều đề cập đến về vấn đề định hướng giá trị của thanh niên nhằm
giúp họ chuẩn bị bước vào cuộc sống [21, tr.23]
Năm 1986 - 1987, UNESCO đã đề nghị Câu lạc bộ Rome tiến hành điều
tra quốc tế về giá trị đạo đức của con người chuẩn bị bước vào thế kỷ XXI trong
tình hình có nhiều biến đổi đang ảnh hưởng đến xã hội vào những năm cuối thế
kỷ XX [21,tr.25]
6
Hơn 10 năm trở lại đây, các nước Châu Á và Đông Nam Á đã có nhiều
cuộc hội thảo về vấn đề nghiên cứu giá trị và giáo dục giá trị. Các chương trình
Cùng năm 1996, Nguyễn Thị Khoa với đề tài “Định hướng giá trị chất
lượng cuộc sống gia đình của nữ trí thức hiện nay” [15] đã làm sáng tỏ cơ sở lý
luận về giá trị, định hướng giá trị và nêu ra những đặc trưng và xu thế định
hướng giá trị chất lượng cuộc sống gia đình của nữ trí thức, từ đó xây dựng
những chuẩn giá trị gia đình Việt Nam hiện đại.
Đầu năm 2002, Đỗ Ngọc Hà với nghiên cứu “Định hướng giá trị của thanh
niên, sinh viên hiện nay trước sự chuyển đổi về kinh tế, xã hội của đất nước” [6]
đã cho thấy những giá trị nào điều tiết được cuộc sống hàng ngày và hành vi xã
hội của sinh viên, trên cơ sở đó xây dựng biểu định hướng giá trị của sinh viên
Việt Nam.
Gần đây nhất một số đề tài về định hướng giá trị đạo đức, lối sống được
quan tâm, như: “Thực trạng định hướng giá trị đạo đức của sinh viên sư phạm
thành phố Hồ Chí Minh” ,“Định hướng giá trị lối sống sinh viên ở một số trường
đại học tại thành phố Hồ Chí Minh” [23]. Cả 2 đề tài trên cơ sở nghiên cứu lý
luận và hệ thống câu hỏi mở để lấy ý kiến các nhà giáo dục, các chuyên gia, sinh
viên… nêu ra hệ thống giá trị đạo đức, lối sống. Trên cơ sở nghiên cứu cả hai tác
giả đều nhận định đa số sinh viên đều có định hướng giá trị đạo đức tích cực, lối
sống đúng đắn.
Ngoài những đề tài nghiên cứu, còn có một số bài viết và báo cáo về giá
trị và định hướng giá trị được đăng trên các tạp chí khoa học.
Nhìn chung các đề tài tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏ nhiều vấn đề
cả tích cực lẫn tiêu cực của những thay đổi về định hướng giá trị của người Việt
Nam.
1.1.2. Sơ lược những nghiên cứu định hướng giá trị nghề nghiệp
1.1.2.1. Nghiên cứu về định hướng giá trị nghề nghiệp ở nước ngoài
Ở Pháp năm 1849 đã xuất bản cuốn sách “Hướng dẫn chọn nghề”. Đầu thứ
kỷ XX, ở Đức, Mỹ, Anh đã có những tổ chức đầu tiên là phòng tư vấn chỉ dẫn cho
thanh niên tìm việc làm. Đến các phòng này, thanh niên học sinh được tư vấn về
việc lựa chọn nghề nghiệp cho tương lai của họ [2, tr.23].
nghiệp là khi các em có mối quan hệ đặc biệt với một nghề nào đó, thể hiện tình
cảm yêu thích của các em với một nghề, qua thái độ tích cực của chúng đối với việc
lựa chọn nghề đó [12].
9
Tác giả Nguyễn Thị Thu Hà với công trình nghiên cứu “Định hướng giá trị
việc làm và tính năng động trong công việc của lao động nữ” đã tập trung phân tích
định hướng giá trị việc làm, tính năng động và mối liên hệ giữa hai nhân tố này của
lao động, trong đó, các giá trị việc làm ổn định, ít rủi ro, đúng nghề được đào tạo,
làm việc gần nhà được đa số phụ nữ lựa chọn. Kết quả nghiên cứu của đề tài cũng
cho thấy, không có sự khác biệt quá lớn trong định hướng giá trị việc làm và tính
năng động trong công việc giữa lao động nam và lao động nữ.
Đề tài “Nhận thức về nghề nghiệp của sinh viên ngành công tác xã hội”
(2013) của tác giả Nguyễn Thị Hiền đã cho thấy hầu hết các em sinh viên nhận
thức về giá trị nghề, các lĩnh vực hoạt động của nghề và đối tượng phục vụ của nghề
công tác xã hội còn mơ hồ [10].
Theo nghiên cứu “Định hướng giá trị của người lao động trong một số doanh
nghiệp trên địa bàn Hà Nội” của tác giả Nguyễn Hữu Thụ thì định hướng giá trị đối
với công việc, nghề nghiệp là một trong những biểu hiện trong định hướng giá trị
của người lao động. Nó được thể hiện trong việc lựa chọn các giá trị, lợi ích việc
làm, nhận thức về vai trò của người lao động, thái độ với trả lương và sự yên tâm
của người lao động đối với công việc đang làm [25].
Như vậy, từ trước đến nay, vấn đề định hướng giá trị và định hướng giá trị
nghề nghiệp đã được một số tác giả quan tâm nghiên cứu, tuy nhiên, đội ngũ nhân
viên xã hội có định hướng giá trị nghề CTXH như thế nào? Vấn đề này còn chưa
được đề cập một cách thỏa đáng trong các công trình nghiên cứu. Do vậy, trên cơ sở
tiếp thu những thành tựu của những người đi trước đồng thời bằng lý luận và thực
tiễn quá trình nghiên cứu trên khách thể nghiên cứu mới và địa bàn nghiên cứu mới,
chúng tôi lựa chọn đề tài: “Định hướng giá trị nghề công tác xã hội của đội ngũ
chuẩn mực, quy tắc đạo đức của xã hội [24, tr.19].
+ Trong tâm lý học, các nhà khoa học giải thích khái niệm giá trị với tư cách
là một hiện tượng có ý nghĩa về mặt nhân cách, các quan hệ giá trị có nguồn gốc xã
hội, các tiêu chuẩn của giá trị có tính lịch sử cụ thể.
Các tác giả Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Thạc, Mạc Văn Trang cho rằng:
cần phải hiểu khái niệm giá trị trong mối quan hệ với các thuật ngữ liên quan như
nhu cầu, sở thích, động cơ Song , “giá trị không đồng nhất với nhu cầu các giá
trị không phải là những động cơ giá trị là những cái cần và có ích cho chủ thể”
[33, tr.56-57].
11
Tác giả Lê Đức Phúc cho rằng: “Giá trị là cái có ý nghĩa đối với xã hội, tập
thể và cá nhân, phản ánh mối quan hệ chủ thể, khách thể, được đánh giá xuất phát từ
điều kiện lịch sử xã hội thực tế và phụ thuộc vào trình độ phát triển nhân cách. Khi
đã được nhận thức, đánh giá, lựa chọn, giá trị trở thành một trong những động lực
thúc đẩy con người theo một xu hướng nhất định” [20, tr.12].
Tác giả Vũ Dũng trong Từ điển Tâm lý học quan niệm giá trị là “phạm trù
triết học, xã hội học, tâm lý học, giá trị thể hiện những gì có ích, có ý nghĩa của sự
vật hện tượng tự nhiên hay xã hội có khả năng thỏa mãn nhu cầu và phục vụ lợi ích
của con người” [3].
Tóm lại, qua xem xét các quan niệm về giá trị ở trên, trân trọng, kế thừa quan
điểm của các tác giả, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi hiểu giá
trị là những cái cần, cái có ích, có ý nghĩa với chủ thể (cá nhân, tập thể và xã hội),
với tư cách là phương tiện thoả mãn những nhu cầu và lợi ích, đồng thời biểu thị
niềm tin của con người về những mục đích và phương thức ứng xử lý tưởng, có thể
bị thay đổi theo những điều kiện xã hội - lịch sử cụ thể.
1.2.1.2. Đặc điểm của giá trị :
Từ khái niệm giá trị, chúng ta có thể nhấn mạnh mấy đặc điểm sau của giá
trị:
của dư luận đạo đức để đối phó với những hành vi đi ngược lại lợi ích xã hội .
Giá trị có vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của nhân cách .
Đối với mỗi người, giá trị có hai chức năng cơ bản sau:
+ Là cơ sở cho sự hình thành và duy trì những định hướng giá trị trong
ý thức của con người, cho phép cá nhân giữ một lập trường nhất định, bày tỏ
quan điểm của mình, đánh giá và phê phán. Các giá trị là một bộ phận của ý
thức, mà thiếu nó thì không thể có nhân cách được [24, tr.31].
+ Thúc đẩy hành vi, hoạt động của con người, bởi vì sự định hướng của con
người trong thế giới xung quanh và nguyện vọng đạt được các mục đích riêng lẻ của
họ đều được đối chiếu với các giá trị nằm trong cấu trúc nhân cách.
1.2.1.3 Phân loại giá trị
Hiện nay, có nhiều cách phân loại giá trị. Trong quan điểm của mình, tuỳ
thuộc vào mục đích tiếp cận mà mỗi tác giả có những cách phân loại giá trị khác
nhau.
13
Dựa vào sự thoả mãn nhu cầu vật chất hay nhu cầu tinh thần của con người
mà giá trị được phân chia thành giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Đây là cách phân
loại khá phổ biến. Các tiêu chuẩn khách quan để phân biệt hai loại hình giá trị này
là ở chỗ, người ta xem xét sự vật, hiện tượng thoả mãn nhu cầu vật chất hay nhu cầu
tinh thần của con người.
Theo J.H.Fichter, nhà xã hội học Mỹ, mỗi hiện tượng xã hội có thể coi được
dùng làm khởi điểm cho sự phân loại giá trị. Ông dùng các căn cứ để phân loại giá
trị là nhân cách, xã hội và văn hóa [33, tr.57].
Nhà giáo dục học T.Makiguchi dựa trên hệ thống thang bậc giá trị đã sắp xếp
theo thứ tự Thiện, Ích, Mỹ chia thành 3 loại: giá trị kinh tế, giá trị đạo đức và giá trị
thẩm mỹ [21, tr.112].
Theo cách phân loại của Rokeach, có hai loại giá trị: giá trị mục đích và giá
trị công cụ. Theo ông, các giá trị mục đích là những mục đích, lý tưởng, những tình
thể nói mọi sự phân loại đều mang tính chất tuơng đối.
` 1.2.2. Định hướng giá trị
1.2.2.1 Khái niệm về định hướng giá trị
Có nhiều cách hiểu khác nhau về định hướng giá trị. Nhìn chung, có thể thấy
các định nghĩa về định hướng giá trị được biểu hiện theo một số hướng chính sau:
- Hướng nghiên cứu định hướng giá trị như là các mục đích:
Khi nhắc đến các tác giả đầu tiên có những công trình nghiên cứu về định
hướng giá trị theo hướng xem xét định hướng giá trị như là các mục đích phải kể tới
V.B.Olsanxki, A.G.Zdraromuxlov, V.A.Iadov.
V.B.Olsanxki nghiên cứu định hướng giá trị trong sự lựa chọn các mục đích,
xem xét chúng như sự vươn tới của cá nhân hoặc nhóm đến các hình thức khác nhau
của giá trị xã hội [21, tr.12].
Tác giả người Nga A.G.Zdraromuxlov đã phân tích định hướng giá trị như
quá trình hướng đích của mỗi chủ thể với những nỗ lực, tìm kiếm mục tiêu, cách
thức và phương tiện nhằm thu được lợi ích, cũng như đạt được hiệu quả công việc
trong các hoạt động của con người [21, tr.13].
15
V.A.Iadov xem định hướng giá trị là những biểu tượng của con người về
những mục đích chủ yếu của cuộc đời và những phương tiện cơ bản đạt những mục
đích ấy. Định hướng giá trị đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng các chương
trình hành vi lâu dài. Chúng hình thành trên những nhu cầu của chủ thể về việc nắm
vững những hình thức cơ bản của hoạt động sống trong những điều kiện lịch sử cụ
thể xác định và do tính chất các quan hệ xã hội quy định. Các quan hệ xã hội là
nguồn gốc khách quan hình thành những nhu cầu của chủ thể [33, tr.68].
- Hướng xem xét định hướng giá trị như là thái độ của cá nhân:
G.V.Onparte định nghĩa khái niệm định hướng giá trị là trạng thái tâm lý và
thần kinh của sự sẵn sàng, được tạo ra trên cơ sở kinh nghiệm và nó có ảnh hưởng
điều khiển hay năng động tới những phản ứng của cá nhân đối với tất cá những
trong môi trường nào, thuộc thành phần xã hội nào đều mang những nét chung nhất
định của nó về định hướng giá trị. Định hướng giá trị không phải là bất biến, nhất là
các giá trị vật chất, nó có sự thay đổi theo môi trường sống và hoạt động thực tiễn,
Định hướng giá trị chi phối, điều chỉnh hành vi, hoạt động của con người, hướng tới
những mục đích cơ bản trong cuộc sống” [21,tr.23].
Theo tác giả Lê Đức Phúc: “Định hướng giá trị là thái độ lựa chọn của con
người đối với các giá trị vật chất và tinh thần, là một hệ thống tâm thế, niềm tin, sở
thích được biểu hiện trong hành vi của con người” [20,tr.23]. Ở đây, tác giả Lê Đức
Phúc quan tâm đến 3 khía cạnh của định hướng giá trị, đó là: nhận thức, thái độ,
hành vi.
Như vậy, có rất nhiều cách quan niệm khác nhau về định hướng giá trị.
Trên cơ sở phân tích, tiếp thu quan điểm của các nhà nghiên cứu về định
hướng giá trị, chúng tôi thống nhất quan niệm về định hướng giá trị theo quan
điểm của tác giả Lê Đức Phúc, do đó, chúng tôi hiểu:
Định hướng giá trị là thái độ của con người đối với các giá trị vật chất và
tinh thần, là một hệ thống quan điểm, niềm tin, cảm xúc được biểu hiện trong hành
vi của con người.
1.2.2.2 Đặc điểm, vai trò và quá trình hình thành định hướng giá trị.
Từ khái niệm về định hướng giá trị, chúng ta có thể thấy một số đặc điểm sau
của định hướng giá trị:
17
+ Định hướng giá trị của con người được thể hiện trên 3 mặt: quan điểm,
niềm tin, cảm xúc và hành vi.
+ Định hướng giá trị được hình thành trong quá trình cá nhân hoặc
nhóm người gia nhập vào các quan hệ xã hội với tư cách chủ thể của các hoạt
động đó, hướng vào các giá trị có ý nghĩa cơ bản đối với cá nhân hay nhóm.
+ Quá trình định hướng giá trị bao giờ cũng chứa đựng các yếu tố nhận
thức (đánh giá), ý chí và cảm xúc (thử nghiệm) cũng như các khía cạnh đạo
thời tác động và đan xem vào nhau. Tuy nhiên, trong quá trình hình thành đó, nhân
cách không thụ động mà là thành phần tích cực của các quan hệ xã hội và các tương
tác xã hội. Kết quả của quá trình định hướng giá trị là khẳng định được giá trị hay
nói một cách khác là giá trị được hình thành ở cá nhân và cá nhân căn cứ vào giá trị
đó mà hành động.
1.2.2.3 . Phân loại định hướng giá trị
Các giá trị của con người rất đa dạng, phong phú và phức tạp. Vì vậy, dựa
trên những căn cứ khác nhau có các cách phân loại định hướng giá trị cũng khác
nhau, cụ thể:
- Nếu căn cứ vào đối tượng của sự định hướng, ta có:
+ Định hướng giá trị vật chất.
+ Định hướng giá trị tinh thần.
- Nếu căn cứ vào ý nghĩa tích cực hay tiêu cực của những giá trị mà
con người đang theo đuổi, ta có:
+ Định hướng giá trị tích cực.
+ Định hướng giá trị tiêu cực.
- Nếu căn cứ vào ý nghĩa xã hội hay cá nhân của những mục đích cá
nhân hướng tới, ta có:
+ Định hướng giá trị xã hội.
+ Định hướng giá trị cá nhân.
1.2.3. Định hướng giá trị nghề
1.2.3.1. Khái niệm chung về Nghề
Theo từ điển tiếng Việt căn bản, “Nghề” là “công việc chuyên môn theo sở
trường hoặc theo sự phân công của xã hội” [19, tr.654]. Như vậy, nghề là một hoạt
Copyright: Tài liệu đại học ©