BỘ GIÁO nục VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỢC KHOA HỌC XÃ HỘI VẢ NHẢN VẮN
PHẠM DUY CHỬ
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG Đlầu KIỆN PHÁT TRIÊN nen kinh tê
NHIỀU THÀNH PHẦN VẬN ĐỘNG THEO c ơ CHẾ thị TRƯÒNG,
đ Ịnh hưóng Xã Hội chủ nghĩa ỏ nưốc ta hiện nay.
LUẬN ẢN THẠC sĩ KIỈOA HỌC TRIẾT HỌC
ỈỈẦ N ỘI -1996
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠi HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VÃN
PHẠM DUY CHỬ
GIẢO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG ĐIÊU KIỆN PHẢT TRIẼN NÊN KINH TẼ
B a ■
NHIÊU THÀNH PHAN VẬN ĐỘNG THEO c o CHẾ THỈ TRƯỜNG,
■ ■ ĩ '
Đ|NH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ỏ NƯÓC TA HIỆN NAY.
• ■ o
Chuyên ngành : Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vột lịch sử
Mã số : 5.01.02
Luận án : Thạc sĩ khoa học triết học
Người hướng dần : PGS.PTS. Lê Hừu Nghĩa
HÀ NỘI -1996
M ư c LU C ‘ĩ r a n g ;
ĩ,lỏ7 đầu 1
C h ư ơ n g I : 7 a i t r ò c ủ a g i á o d ụ c đ ạ o đ ứ c cr n ư ớ c ị
t a h i ệ n n a y .
3 1 : Dsro đ ứ c t r o n g đ c á 3 ổ n g 33 h ò i c ủ a 4
o ’

và tự rè n lu y ệ n đẹo đức của mọi người
b) : xết họp giữa n ó i và làm , chú. 7 nêu
gương về đạo đức
c) : Kẩt ixcyp chặt chẽ giữa các môi trư ờng
g i á o d ụ c : g i a đ ìn ỈL ,. . ỊT h à t r ư ờ n g v à
x ã h ộ i
d.) : Kất h ơ p giáo d u c v ớ i đấu tran h. c tL ố n g
l ạ i CSC l ự c l ư ơ n g c ả n t r ở , g i ữ a g i á o
d ụ c v ớ i x ử l ỵ n g h i ê m
c) : Kết hợp g iáo dục v ói khuyến k h íc h l ợ i
ích. rà v ât c hấ t rà nâng cao đời sống
r ậ t ch ất ti n h tỉiần cỉxo người lao đông
KSĨ L M :
Danh mục các t a i li ệ u tỉiam khảo
ĩra n g
51
54
54
56
58
60
65
- 1 -
M ỏ 7 3A U
1 - ĩ£ a h Gấp t h iế t của đề t à i lu ân án :
7 iê t Nam đang ở th ờ i kỳ đồi mới đất nước th.eo định hướng
xã. hôi chủ n gnĩa. Sự J3ghiệp vĩ đai ấy có nhiều khó khản : trước
h ế t , n ề n k i n h t ế đ ấ t a u ớ c c ò n l à n ề n s ả n x u ấ t n h ỏ , b ị t à n p h á
n h i ề u a á m b ổ ã c h i ế n t r a n h . ; 3 ự p h á h o ả i a h i ề u raắt c ủ a k ẻ t ỉ i ù ;
t h i ê n . t a i t i i ư ờ n g a a y ê n . d e d o a £)ể t ỉ i ư c h i ê n th ắ n g , l ơ i 3-ư n g ì i i ê p

t r i n h n g h i ê n c ứ u c ủ a o á c h o e g i ả V i ệ t ỉĩa ra ; T r ê n c á c b á o , t ạ p
c h i v à c á c c u ô c H ô i t h ả o c ũ n g đ ề c ậ p n h i ề u ĩ ế n v ấ n đ ề n à y . T u y
n h i ê n v ề g i á o d ụ c đ ạ o đ ứ c t r o n g d i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n n ề n k in h ,
tể n h iều thành phần theo CO’ chế t h ị trư ờng ỏ’ nước ta chưa àươc
c h ú ý n g h i ê n c ứ u n h i ề u .
3 — M u c đ íc h , v à n h iê m y ụ c ủ a l u ậ n á n :
I
3- ',ĩuc đích. : Trên CO’ sở làm. sáng tỏ Tai t r ò của giáo
duc đạo đức tro n g điều k iê n phát t r i ề n nền kinh, tế nh iều thành
phầxL vện đông tìaeo GO’ ciaế th ị tru ờn g , địnỉi.hướng xã iLÔi chủ
a g h i a , đề m ấ t raôt 30 phương hướng ra b iệ n phsD cơ b ả n để
giáo dục đạo đức ỏ’ nước ta tro ng tin h hình n iện nay.
b- Nhiêm TU : để đst .nục đích trên , luận án thực hiện
c á c n h i ê m v ụ s a u :
* •
- P h â n t í c i i v a i t r o c ủ a đ ạ o đ ứ c và g i á o l ụ c i ạ o đ ứ c
t r o n g đ i ề u k i ệ n p h á t t r i ể n a ề n k i n h t ế n h i ề u r ia à a ii p h ầ n T ầ n
đ ô n g t h e o c ơ c h ế t h i t r ư ờ n g , đ ịn h , n ư ớ n g x i a ô i c h ủ nghỉs c ó
s ư q u ả n lý c ủ a 2ĩhà n u ớ c ổ* n ư ớ c t a h i ệ n n a y .
- Danh g i á t i i ự c t r ạ n g đ a o đ ứ c x ã h ô i <7 n ư ớ c t a h i ệ n n a y
~
__ ___ ___ ___ ___ __ __ __ __ __ _
■> _ . ' _ V ' ' .
v a n ễ u r a 7 ẻ u c a u g i a o đ ụ c đ a o đ ư c i ĩ i ơ l .
- De x u ấ t m ộ t 3 ố p h u ơ n g á ư ớ n g v à b i ệ n p h á p c ơ b ả n c ủ a
g i á o d.ụ c đ ạ o đ ứ c ở n u ớ c t a t r o n g t ì n h h ì n h n i ệ n a a y .
4 - ÍTO’ 5Ở l ý l u ậ n rầ o h ư o n g o u á p q s ; a i ê n 2JJU :
Cơ s ở l ý l u ậ n l à a iL Ũ n g t á c p h ẩ m c ủ a M ắ c , A n g - g h e n , L ê n j_ a ,
H ồ Chl 'M n h v ề đ a o đ ứ c ; c á c - v ă n . k i ệ n c ủ a Đ s n g ; n ia ũ n g b à i
T i ế t , b à i n ó i c ủ a c á c ah-à l ã n h đ ạ o D ẳ n g , N h à n u ớ c ; c á c c ò n g

song xã hội ra sao ? Tấn đế này tron g các th ờ i i a i là đề t à i
t r a n n l u ậ n c ủ a c á c n h à T r i ế t h o e , c á c ruaà Tán, c á c r ứ is c 'nính
t r ị v . v . . . 'T r o n g l ị c h , s ử t ư t ư ỏ ’ELg t r ư ớ c M a c đ i c ó n h i ề u q u a n
điểm kh.se ah.au về vấn. đề đao đức, tuy nniẽn chưa có quan. điểm
nào g iả i quyết đuợc Tấn đề một oách kiios hoc, đúng đắn . Chi
có quan, điềm của chú ngiixa lâc-Lênin mới trả lờ i mòt cách
đúng đấn về bản chất và vai tr ò của đạo đức tro ng đời. song
xã hội của con người và 7 ngiLLS của nó đối 7 ớ i 3ự p h át t r i ề n
x í h ộ i.
T h e o q u a n đ iể m c ủ a c h ú n g h ĩ a ; < l á c - L ê n i n : đ a o đ ứ c i à
h ệ t h o n g q u a n n iệ m , a u y t ắ c , c h u ẩ n m ự c n n ờ l ó mà 3 0 n n g ư ơ i
đ i ê u c h í n n h a n n v i c u a m in h . đ ố i v ớ in g u ò ã k h á c , đ ố i v ó ã t ậ p
t á ể , đ ố i vớ i x ã h ộ i . D ự đ i ầ u c h í n n c ủ a đ ạ o đ ứ c ctư ơ c t h ư c h i ệ n
7 • t • • • •
b ở i s ư u ố n n ắ n c ủ a d ư ì u â n x ã n ộ i v à 3 ự ũ ự u ố n n ắ n c ủ a m o i
n g ư ờ i (lưưng t â m ) .
Đẹo đức là môt ninh. t h á i 7 thứ c xã 'n ội. cũng nìiư các
ninh. t h á i ý thức xi n ôi khác, đạo đức pnán árm tồ n t ạ i xã
iLÔi, nghía la nó phản ềnh */a bảo vệ chế độ '£±ãh ~ẵ iã 3inh
r a n ó . D ạ o đ ứ c t h a y đ ổ i t ù y t h e o s ự t h a y đ ổ i c ủ a t ồ n t ạ i x a
h ô i , n ê n k h i t ì m h i ể u m ộ t h i ệ n t ư ợ n g đ ẹ o đ ứ c k h ô n g thể d ù n g
l a i ở c h õ 2±ả± t h í c h , a ộ i d u n g k h á i n iệ m c ủ a n ó , .nà p i i ả i i i
• — •
3 ầu tim h iểu aguồn gốc sã h ô i, đặc điểm kinh, tế cơ 3ở g ia i
G ấ p , t ứ c l à p h ả i t ì m . h i ể u t à n t ạ i x ã h ộ i đ ã s ả n s i n h r a h i ệ n
t ư ợ n g đ ạ o đ ứ c ấ y " C h ú n g t a k h ẳ n g đ ị n h r ằ n g c h u n g q u y a iọ i
th u y ế t đạo đức đã có từ trư ớ c đến nay đều là 3ần pàầm của
t ỉ n h i i ỉ n ì L k i a ỉ i t ế x ã h ộ i l ú c b ấ y g i ờ " ( 1 , t r a n g 1 3 6 ) .
D ạ o đ ứ c l u c n t ì i a y đ ồ i t h e o t ô n t a i x ã h ô i , c h o n ê n Ấẩo,
A a g g h e n , L ê - N i n k à ô n g t h ừ a n i i ậ a c ó m ộ t t i i ứ đ ạ o đ ứ c t o n t a i

Khi xã hội phân chia thành, g ia i cấp đối kìiáng t h ì quan
hệ giữa lợ i ích. cá nhân. và lợ i íc h xã hôi b ị phá vỡ, io đó
đã dẵn đến 3ự auy đối của đao đức, xã ÌLCÌ xuất h iệ n hê thống
đạo đức đoi lậ p . LÚc dó dạo đức khổng cồn là ninh, thức duy
nhất điều cninh. ààrừi v i con aguời tro n g xã h ô i, mà một iiỉnh
thức điề u chỉnh, chủ j ế u r ấ t auan trọ n g xuất iiiận là lu â t ohsp
do Nhi nuớc cưỡng chế. Trong x i iiội có g ia i cấp, đạo đức .nang
tín h chất g ia i Gấp, không có hê thống đạo đức nào đúng ngoài
g ia i cấp, a_oãc đung giữa g ia i Gấp .nà bao giò*- cung có h ai thứ
đ a o đ ứ c đ ố i l ậ p n h a u : ĐÓ l à s ự đ ố i l â p g iữ a đ ạ o đ ứ c c h ủ .10
v à đ ạ o đ ứ c n ô l ệ , g i ỉ a đ ạ o đ ứ c P h o n g k i ế n và đ ạ o đ ứ c n ô n g d â n
giũa đạo đức tư sản và đạo iức rô sản . Oìiủ n gh ĩ5 ;.iác-Lê£Lin đã
v ạ c h r õ k h ô n g đ ư ợ c m ơ lao v ề t í n h g i a i c ấ p c u s ĩ ạ o í ứ c 7 3 n ê u
lê n kiểu đạo đức mới - đạo đức của g ia i cấp còng nhản.
D ạ o đ ứ c c ó T a i t r o 7 5 c n ứ a a á n g ạ u a n t r o n g t r o n g đ ò ã
s ố n g xẵ hội của c o n a g ư ò á . ỏ 7 b ấ t kỳ t h ờ i í a i n à o rà b ấ t 'sỳ
xs hội nào Í1ÌLƠ có đạo đức ma xã hội l o à i ngirời 5cng 2 0 t r ậ t
tư ,'q u a n hệ giữa người với người mang tín h ngưòá, con n.£U’ời
t r ở n ê n cao th ư ợ n g , đẹp đ ẽ . cố đ ạ o đức mà g ia đ ì n h xã
hôi có kỷ cương, con người b iế t lu ân thường, đạo lý . :iếu
lc h c n g c ó đ ạ o đ ứ c h o ặ c đ ạ o đ ứ c đ ã m ấ t v a i t r ò c ủ a n ó đ ố i v ớ i
x ã h ô i t h ì x ã h ộ i s ẽ r ố i l o a n , g i a đ ìn h , h ỗ n đ ô n . c õ n g g i ố n g
niiư h.àng ngày tr ê n đưò’ng phố không có đèn niệu giao thò ng,
la o ă c nh.ư c á c b ế n c ả n g , n h a g a , b ế n x e ra c á c n ơ i c ô n g c ộ n g
k h ô n g c ó n h ữ n g q u y t ắ c , n h ữ n g p h ư ơ n g t i ệ n rà người ĩiìu khiển.
t h i s ẽ r ố i l o ạ n , gầỵ t a i n ạ n v à á c h . t ắ c g i a o t h ô n g .
T a i t r ò c ủ s đ ạ o đ ứ c t h ể h i ệ n đ ă c b i ệ t r ổ r à n g t r o n g
c h ứ c n á n g c ủ a a ó , .nà c h ủ yếu l à c ia ứ c n ấ n g ■ liề u c n ỉ n ì i rà c n ứ c
năng giáo dục.
Dẹo đức kìLÔng phải là môt thưc th ể mà là .rnòt Ịusn h.ệ.

GUÔC sống hiện thực lang đặt ra. Đổi .với chúng ta , mục líc h
của đao đức, ý nghía của nó phụ thuôc '/'ào đòá sống xẫ hôi mà
no priản anh va pnục vụ* Chung ts cẩn aạo aưc onu hợv vơ± 3 ự
•L — • • • -** •
tiế n laốs của lịc h sử, phục vụ cho mục đícn cải tạo thế gi ơi,
cải tạo xã hội, cải tạo con nguòã trong 3ự nghiệp cách mạng
của chúng ta .
Cuôc 3ống hiên thực của đất nước đang đát ra cho chúng
ta ah±lu vấn đe cần đi sâu nghiên cứu, tìm hiếu 7 5 g iải luyểt
để phát huy đươc tru y ền thống đso đức t ố t đẹp của dân tộ c :
xấy dựng phầm chất đạo đúc mới ciio người T iệ t ìTam, tiiưc -liên
t h ắ n g l ọ ã c ò n g c u â c đ ồ i m ớ i 3’ ư a ơ c t a , đ a t tớ± .n ạ c t i ê u " d â n
giầu nước .nạnh., xẵ hội ccng bằng, văn m inh, nhân dân có cuộc
sống ấm no dạ rùa phúc" .
2— T h ự c t r g n g ; đ ạ o đ ứ c x à 'n ộ i 7 5 y ê u c ầ u J i á o i u c đ ạ o
đ ứ c ở n u ứ c t a 'n i ê n - i s y :
a - ĩ h ự c t r a n g đ ạ o đ ứ c xs g ộ i ỏ* n u ứ c t a :
ITư ơ c t a s a u n g à y . H iề n ris m d ư ọ ’ c g i ả i a h ó n g , T ồ : u ổ c tiL ổ n g
nh ất cả XIước đ i lễ n chủ nghía zã liội tÓ’ì liai nhiêm TU DiilIn
- 3 -
lư ơ c : x â y d ự n g c h ủ n g h ĩ a x ã h ô i và b ả o rệ T ồ q u ố c x i h ộ i
c h ủ n g i a a . 3 ự n g h i ệ p đ ó c ủ a n h â n d â n t a c ó n h iề u k h ó k h á n :
h ậ u q ủ a nặng n ề c ủ a n h i ề u nấm c h i ế n t r a n h , đ ể l ạ i ; t h i ê n t a i
t h ư ờ n g x u y ê n đ e doa ; 3 ự c ỉi ố n g p h á n h iề u a iặ t c ủ a k ẻ t h ù , 3 a i
lầ m c ủ a Đ a u g t r o n g l ã n h đ ạ o , c h i. đ ạ o ; 3 ự ỵ ế u k é m c ủ a N h à nước
t r o n g cỏug t á c q u ả n l ý k i n h t ế - x ã h ộ i ; c h ế đ ô q u a n , l i ê u , b a o
cấp chậm được khấc phục t r ậ t tự , kỷ cương 33 h ội b ị buông
l ỏ n g , c ô n g b ằ n g x ã h ô i k h ô n g đ ư ợ c t h ự c h i ệ n , x ã iL Ọ i lâ m v à o
t ỉ n h , t r ạ n g k h ủ n g h o ả n g k i n h t ế - x ã h ộ i . T i n h h ỉ n h t r ê n l à b i ẳ u
h i ệ n n h ữ n g T r h í H c a n h c ủ a t ồ n t ạ i x i h ô i v ệ n đ ộ n g t h e o c h iề n

- Truyền thống đạo đức dân tộ c , một tru y ề n tìiống tố t đẹp
ma nhân dân ta đã hun đúc suốt tro n g qúa tr a n h lịc h, sử dưng
nước và g iữ nước, đã nêu lê n phẩm chất đạo đức ch ói l o i của
người ? i ề t Nam tro n g sản x u ất, tro n g c h iến đấu, tro n g m an hệ
gắn bó, yêu thương ìaàng ngày của ah.an dân la o đọng.
NÓi t ớ i đạo đức là aó i tớ i mối quan, iệ giữa người TỚ±
người} là nói tớ i th á i độ, tr á c h ahlệm và ahững quy tắ c xử lý
mối quan hệ giữa bản th â n rginh. vói agười m a g quanii, vớ i g i2
đ ìn h , với là ng xóm và đ ất O.UỚC, với g ia i cấp và lo à i người .
D â n t ô c t a đ ã 3Ớm h ì n h t h à n h , a ô t 7 a g h l p h ồ b i ế n , in ò t c h â n l ý
b ì n h , t h ư ờ n g " t h à c h ế t t r o n g c ò n h ơ n s ố n g đ ụ c " , " đ ó i c à o 3 § c ia
r á c h , c h .0 t h ơ m " . N lL a n d â n t a đ i l u ô n n g h ỉ rề m ộ t đ ạ o i ý là m
người, b iế t án ở 3ao cho "oó nghĩa, có ob.ân1’ ; đổi xử TỚi ab.au
TỚi tinh , th ầ n "c h ị agẩ, sm aâng" , !,!nôt con ngựa la u 3ả tầ u iiiôag
ăn cỏ" ; TÌnh thuơng yêu đối vói đồng bào minh ah.ư ,fnhi fu điều
phủ lấ y giá gương, người tron g một nước t h i thương aioau sùng";
t i n h t h ầ n l o à n k ẩ t c n ă t G h ẽ v ớ i n h a u a h ư ''"b a c â y 3 b ụ m l ạ i n ê n
h ò n n ú i c a o " . ĩ r u y ề n t h ố n g ấ y đ a n g b ị s ó i m ò n : a h i ề u n g u ờ i
trư ớ c nh irng Vhó khăn của đất aước, của rLhân iân đã không cung
"đồng cam, cộng ỉcỉiổ1*, không "cùng ahau gi ỉ lấ y nước", đs trố n
chạy vưqrt b iê a để tìm cho r iê n g .ninh 3ự ?v±nji tn á n tphù giả" !
Cam chỊu cuộc sổng lưu vong nơi đất khách, quê người. aó người
v ì k h á t v ọ n g x ấ u đ a b á n r ẻ m ì n h , p h i n b ộ i d â n t ộ c , a h ậ n . l ấ ỵ
s ự l ê n á n c ủ a l ị c h . 3 ử ; h o ă c c ó a g ir à l T± t h a m la m c h i . h a m 3 iu ố .a
vật c h ấ t, không còn. g iữ đươc 3ư thom, th.0, 38CÌ1 s ê của cuôc đ ờ i,
đ ã s a T a o t ộ i l õ i : l ừ a đ ả o , th a m n h ũ n g , b u ô n l ậ u a ầ c CÌLO n g ư ờ i
đ ờ i c ư ờ i c h ê , d ư l u ậ n l ê n á n v à c ò n . n h i ề u h i ệ n t ư ợ n g k h á c n ữ a .
- L u â a t h ư ờ n g đ ạ o l ý b ị đ ả o l ô n .
Đạo lý làm người trong cách, cư xử đã tr ở thành n.ề nếp
c ủ a c ả c ộ n g đ ồ n g T i ệ t N s m . T r o n g q u a n h ệ gLa đ i n h b i ế t 3 ổ n g

các Gấp thực niện đầy đả, nghiêm chdLah.* Nhiều ngành, ah iều cấp
còn tùy ti ê n đề ra nhiều lu ậ t lệ CÌ10 riê n g ninh với ” phép 'ma
t h u a l ệ l à n g ” , là m c h o k ỷ c ư ơ n g , p h é p n ư ớ c k h c n g n g h i ê t n . L u ầ t
p h á p l a i k h ô n g đ ư ợ c x ử l ý c ò n g b ằ n g , mà a a ĩ m g a g ư ờ i. , n h ũ n g c ơ
auan th ả hành, lu ậ t pháp vận dung môt cách, tù y t i ê n th eo "aôt
b ồ c á i l ý k ia ô n g b ằ n g a ộ t t ý c á i t ì a h n h o ặ c " d ơ c a o đ á n h k ii è "
t ù y t h e o m ố i q u a n h ệ c ủ a hạ- v ớ i đ ố i t ư ợ n g b ị xvr l ý ■ýíLà.aũ. i ế n
t ì n h t r ạ n g c ổ a h ữ n g t r w n g h ợ p n g ư ờ i lư ơ n g t h i ệ n b ị o a n u ổ n g ,
t b l ê t t h ò i , k ẻ t ộ i p h ạ m n h ở n a h c r a g o à i T ồ n g p h á i) l u ậ t là m c h o
l ò n g d â n k h ô n g y ê n , t i i i ấ u t i n t ư ở n g r à o l u ậ t p io á p . VLặt k ia á c
l u ậ t p h á p c ò n n h i ề u ' i ẽ £JLỞ, 'a o ặ c c á c l u ậ t c ó .nâu t h u ẫ n 7 ớ i n h a u
r à T i ệ c t h ự c h i ệ n l a i t h i ế u đ ồ n g b ộ , i i i ô u g t h ố n g a ix ấ t " t r ố n g
đánh, xuô i, kèn th ả i ag'JT7c n đã làm cho h iệu lực của lu ậ t pháp
không c a o , t ệ a ạ n xã a ộ ỉ k h ô n g g iả m , t h a m n h ù n g , b u ô n l ậ u 30
- 12 -
chi»u hướng gia táng góp phần làm gay gắt thêm những thách,
t h ứ c đ ố i v ớ i c iiú n g t a b i ệ n n a y .
- S o n n g u ờ i 3 ố n g t r o o g x ã h ộ i , n h iề u n g ư ờ i 3a r à o c h ủ
nghĩa thực dụng : 7Ì t i ề n , v ì ham muốn. Tật c h ấ t, vì danh 7-ong,
v ì q u y ề n l ự c v à t Ì n h im g khét v o n g x ấ u k h á c .nà lá n h , a ẩ t đ i c ổ t
c á c h của a g ư ờ i v i ệ t Nam "Tỉiương ngư ờ i như tiaể tiư ơ n g th â ja ,,n Bầu
y± t h ư ơ n g l ấ y b í c ù n g " , " l á l à n h đ ù m : l á r á c i i ” ; M ấ t đ i đ ạ o đ ứ c
T i ỗ t Nam l ấ y a g n ĩ a , n h â n l à m t r ọ n g .
3 ự x u ố n g c ấ p đ ạ o đ ứ c n h ư t r ê n đ a n g l à d i ề u 3 8 0 i ọ n g nà
m o i n g ư ờ i p h ả i q u a n t a m , N h à n ư ớ c rà s ã h ộ i p h ả i c ó p h ư ơ n g
h ư ớ n g v à b i ệ n p h á p đ ± ầ u c h ỉn h , k h ắ c p h ụ c , a ế u k h ô n g 3 ẻ d ấ n
đ ế n t h a h ó a v ề đ ạ o đ ứ c , m ấ t đ ± b ả n s ắ c d â n t ộ c . X h ư T ồ n g b í
t l i ư DÔ M ư ờ i đ ã p h á t b i ể u t ẹ i H ô i n g h ị b a n c h ấ p h à n h T r a n g ư ơ n g
l ầ n t h ứ 1 7 k h ó a V T I l à p ia á t t r i ể n t á c h k i L ỏ i c ô i n g u ồ n d â n
t ọ c t h i n h ấ t đ ị n h s ẽ lâ n r . v à o n g u y c ơ t h a h ó a . D i T a o k i n h t ể

nước ta lâ m v à o i h ủ n g h o ả n g , đ ờ i 3 ố n g q h á n d â n Ì£ h .ô n g được c ả i
t h i ế n , đ ấ t n ư ớ c g ă p n h i ề u khó k h ă n .
Đe k tL ắ c p h ụ c t r i t r ệ v à k h ủ n g ì io ả r L g , D ẻ n g t a đ ã t h ự c
b i ậ n c ô n g c u ô c đ ồ i m ớ i , c iiu ỵ ề a . t ừ n e n k i n h t ắ t ậ p t r u n g , b a o
cấp sang nền kinh, tế ạ hiếu tỉiànb. phần th e o cơ chế th ặ trư ờ n g .
Đ â y l à c h ủ t r ư ơ n g đ ú n g , p h ù hqrp
rớ1 q u ỵ l u ậ t c ủ a ra ọ t n.urớc t ư
s ả n x u ấ t a h ỏ q ú a đ ô l ê n cia ủ a g h ia x ã h ò i k h .ô n g q u a c h ủ a g h í a
t ư b ả n .
ĩỉền k i n h t ẩ n h i ề u t h à n h p h ầ n đ a t h ú c đ ầ y m ọ i n g ư ờ i 7 1
l ợ i ích. t h i ế t t h â n , đ i ih . ò n g n g ừ n g k h a i t h á c T a p ì a á t rLU,y c á c
y ể u t ố v ề i a o đ ộ n g , T ố n , kỹ t h u ậ t , 3 Ư h i ể u b i ế t v à 3 ự K 'a ó n
n g o a n đ ề 3 ần 2 U ấ t , l à m c h o 3 a n x u ấ t p h á t t r i ề n , 3 ầ n p h ầ m i a
d ạ n g , p ì i o n g p h ú , c ì i ấ t l ư ợ n g a g à y m ô t c a o , đ á p ú n g đ ư ợ c a n u
c ầ u t i ê u d u n g c ủ a n h â n d â n , g ó p p h ầ n t h ú c đ ẩ y 3 ự aĂng đ ộ n g
c ủ a a ề n k i n h t ể q u ố c d â n v à t ạ o d i ề u k i ệ n c h o T i ệ c t h ự c h iẹ n
chính s á c h , x ã b -ộ i ỳ a ư ớ c t a a g s y ■uột t ố t ìa ơ n . H h ư n g aền k in h .
tế hàng h ó a v à c ơ c h ế t h ị t r ư ơ n g xét t ừ g ó c đ ộ c o n . n g ư ơ i T a
x ã ì i ộ i n g o à i m ặ t t í c h . c ự c c ò n . c ó m ặ t t i ồ u c ự c , a ó cũjQ g đ ã x ô
đ ẩ y n g ư ờ i t a t ớ i c h õ m n g b á i h à n g ix ó a , 3U £ tg b á i t i e n tệ,xem
l ơ i n h u ậ n l à t r ê n h ế t , b ấ t c ì i ấ p đ ạ o l ý , c o i t h ư ờ n g g iá t r ị
nhân vân. Do đó tro n g qúa trìn h, đ ồ i aiới Dang ta không ciuỉ
trương áp dụng aền k inh tế hàng hóa và cơ chế tioỊ trường với
b ấ t c ứ g i á n à o , a à á p d ạ n g a ề n k in h , t ế h à n g h ó s n h i ề u t h à n h ,
phần vận động theo cơ chế t h ị triỉơ ng , định hướng xã hô i chủ
ngixía có sự quản lý của NTià nước bằng lu ậ t pháp, bằng chính,
sáchy bằng kế hoach va cả Dằng công tá c g iáo duc đạo đức.
ỏ ’nước ta hiện, nay v ai t rò điều t i ế t , quản lý của Nh.à
nước còn ạ h i lu yếu, kém, lu ậ t pháp, kỷ Cữơng xã ỈLỘi chưa nghiếm
và c ò n n h i ề u 3Ơ h ở , n h i ề u t ệ n ạ n t i ê u c ự c đ a n g d i e n r a v à c ó

động của .ninh. đã chứa, đựng nguy ccr làm cho họ th ấ t b ạ i trong
sản. su ấ t, k in h do anh., thậm ch í làm cho ho nhá sản, icỉm 'aãm 3ư
pỉiát t r i ề n của sản xuất xã h ô i. 3Ở1 l i canh, tra n h tro ng th ờ i
đ ại ngày nay - t h ờ i đ ạ i quốc tế hóa n ền kinh, tể - người sản
xuất phái ìàm rs sản phẩm của mỉnia ch.ất lirợng t ố t, -aẫu mã đẹo,
giá thành. a ạ , đa dạng hc^p th ị h iế u agười t iê u dùng, vùra ~ĩớ± 3ỚC
m ua c ủ a c á c t ầ n g l ó p s ã h ộ i . N g ư ờ i b u ô n b á n p h ả i b a n g T ắ n .ni n h
t h ư ơ n g n g h i ệ p " v ừ a l ò n g k h á c ì i y, v ừ a l ò n g k h á c h đ i ” , t h ự c h i ệ n
t r l ẩ t lý " c h ữ t í n q ú y hơn v à n g , k h á c h a a n g l à t h ư ơ c g đ ể " , i i n h .
đ o s n ì i iiư ớ n g 7 8 0 n h ũ n g c á i x a b .ộ i c ầ n , b ả o lầm. ồ n l ị n h . 3ắ n
tế nở củrs, tiiị trường hàng b-óa ở axcơc ta tr à n ngập hàng nước
ngoài, chất lưqrng tố t, raẫu mã đẹp, giá rẻ , mua sắm tbnận tiệ n ,
là m c h o aguời t i ê u dùng cá q u y ề n và p h ả i l ự a c h ọ n h à n g t ố t ,
giá hạ, mẫu mã đẹp hợgr sở thích., thông còn cảnh. của th ờ i bao
cấp xếp hàng và pỉiải chấp. olĩận những th ứ mà mỉnh kiông muốn.
Nên người 3ản xuất, kinh doanh nào đáp ứng đưcrc ỵần cầu đó
t h i t h à n h , c ổ n g , s ả n s n ấ t k i a h d o a n h , c ủ a Ì1Ọ đ ư ợ c g i ữ T Ũ n g v à
phát tr iề n , 1 <7± niraận của họ ngày càng tầng lên , góp phần
thúc đầy sản 3Kất xã hôi phát tr iề n . Ngược l ạ i sẽ th ấ t b ại dẫn
đ ế n p h á s ả n , h ọ m ấ t c ơ h ộ i là m ă n , s ả n 2 u ấ t xã hội khô ũg ồ n
định, làm ch.0 nền vinh tế nước ta phụ thnộc vào nước ngoài t
gây tâ m l ý 3-ùng b á i h à n g n g o ạ i c h o n g u ờ l t i ê u d ù n g . H iệ n t ư ợ n g
nàỵ là nJaân tố làm CỈ10 sản xuất kìLÔng ồn định, không phát
tr i ề n , hoăc phát t r i ể n th iế u lành, manh., tăng truởng kinh tế
không gắn liề n với tiế n bô và công bằng xà hô i.
s ể 3 ẳ n x u ấ t ỗ n đ i n h , p h á t t r i ề n l à n h m ạ n h , b ề n v ừ n g ,
tăng trưởng kinh tế gằn l i l n với tiế n bộ và cong bằng xấ h ội,
n g o à i v i ệ c t á n g c ư ờ n g 3 ự q u ả n l ý c ủ a N hà n u ớ c , v i ệ c g i á o d ụ c
xây dựng aiôi trương Tẳn hóa lan h -nạnh., xây dụng con người mới
th ấ m n h u ầ n t í n h , n h â n răn, nhẵn b ả n , c o n n g ư ờ i c ó đ ẹ o đ ứ c g iữ

aực đ ạ o đức t r o n g xà a ộ i a i ậ n a a y của cnúng t a l à q u a n điềm
tìL ự c t i ẽ n c ủ a c h ủ n g h ĩ a jl á c - L ê n ± n . 78 H ồ 2h í M i n h . ĩ h e o q u a n
điểm đó, nhũng chuẩn Bực đẹo iức th i ch nợp 'loi TỚi siaúng ta
a iệ n nay "đó là những g ì góp pixầa . . . io àn iế t t ấ t cà n_h.ữn£
người lao động oiiuAg quanh, g i a i cấp vò aản đang sáng tạo ra
xã nội mới của ohững người cộng sản." (7 tran g 252), niiằm thực
ÌLÌện .nục t iê u " iâ n g iầ u , auớc .nạnh., xấ nôi ccng bầ^g,T ấii Tiinii" .
- 18 -
lục đích t h ậ t s ự c ủ a n ề n đ ạ o đ ứ c a à chúng t a c ầ n x â y d ụ n g ,
" n ó k ì i ô n g p h ả i v ỉ d a n h , v ọ n g c ủ a c á n h â a , mà T Ỉ l ợ i í c h a in x Q g
c ủ a D a n g , c ủ a d â a t ô c , c ủ a l o à i a g i r ờ i M ( 1 3 t » a a g 3 5 ) . P h ấ n i ấ u
t h ự c h i ệ n t h ắ n g l ợ i c ô n g c u ộ c đ ồ i m ớ i c ủ a đ ấ t n ư ớ c d o D a n g
k ỉ i ở i x ư ớ n g v à l ã n iL d ạ o , t h ự c a i ệ n đ ẩ y a h a n h . s ự n g h i ệ p p ia ấ t
t r i ể n đ ấ t n u ớ c , cLạt t ớ i B ụ c t i ê u " d â n g i ầ u , n ư ớ c tn a n h . xã i ô i
c ô n g h a n g , van a ~ in h , n h â n . d â n ấm a o , n ạ n h p h ú c " đ ó l à lư ơ n g
t â m , đ ạ o đ ứ c c ủ a c h ú n g t a h i ệ n a s y . C h u ầ a n ự c đ § 0 đ ứ c c a o a h ấ t
l à t h ự c h i ệ n l ỵ t ư ở n g " k h ô n g c ó g i q u ỵ hơn đ ộ c l ậ p t ư d o 11 -
l ý t ư ở n g m à n h â n d â n đ ã t ỉ i e o đ u ổ i t ừ n g à n đ ờ i n a y .
L ý t ư ở n g đ ạ o đ ứ c c ủ a c i n i a g t a qu jết đ ịn h , n ộ i đ u n g q u a n
t r ọ n g n h ấ t c ủ a n h ũ n g c h u ẩ n a iự c đ a o đ ứ c , q u y đ ịn h , n g h í a rụ
t h i ê n g l i ê n g n ỉx ấ t c ủ a m ỗ i n g ư ờ i.
T h e o a u a n đ iể m t h ự c t i ễ n v ề đ § 0 đ ứ c c ử a B ấ c H o t h ì đ ạ o
đ ứ c c ủ a c i n í n g t a k h .ô n g đ ó n g k ỉu u a g t r o n g 3 ự !,t ừ t â m , t í n h d ư ỡ n g "
đ ễ t ỉ m t h ấ y " s ự " y ê n ồ n " , " t h a n h , k h i ế t ” c ủ a m ộ t t â m h ồ n k h é p
k í n t r ư ớ c c u ộ c đ ơ i " d â u b ể " , q u a y l ư n g l ạ i c u ô c s ố n g , t r ố n
tr á n h những g a i góc của aó ; cũng khôug p hải là sự " tu nhắn,
t í c h đ ứ c 1’ đ ể đ ư ợ c " d ắ c l ô c , l ắ c t h ọ ” h a y ở " h i ề n " c ố t d ể " s ặ c
l à n h " h o à n t o à n v ì l ọ ú í c h c á a iL â n , c ũ n g k h c n g d ừ n g l ạ i ở c h .ổ
c ó " t h i ệ n t â m , t h i ệ n c h í ' 1 m o n g m u ố n đ i ề n t ố t l à n h , a h ư n g l ạ i
b ấ t lự c tro n g hàũh động, dái th ứ đạo lức ấy không giú p 'li cho

ứm đ ư ợ c n h ữ n g y ê u c ầ u ấ y , c o n n g ư ờ i m ớ i t ự t h ể n g h i ệ m m ỉr ừ i,
rd nh th à nh dần iần được phẩm ciiất dạo đức cần “iL iế t. Do đó
p h ả i k ế t h ọ D m ộ t c á c h t ế i a ii ữ n g b i ệ n p iié p t ư t ư ả n g 76 3 ự
tá c đọng thực t iễ n ; Kất nợp lý lu ậ n v ớ i thự c t i In , l ò i nói
vớ i v iệ c làm , 13h ả i “ laỗog .aiLất còng tá c tư tixởns 7 ớ i công tsc
tổ cnức , 7ớ i zh£nh sách, phá? lu ậ t củ2 Nhà nước . 'ĩiệ u rủa
- 20 -
- 21 -
c ủ a g i á o d ụ c l à ở c h 5 ì c ế t i< 7 P t ố t à a y k h ô n g t ố t à a i n á t đ ó .
ryị nh 'nướng và n i u c hỉn h i§o đức xà à ôi là jê u cầ u cấp
bich. đang đ ậ t ra và g iá o dục đạo đức nhằm xây dụng con người
mới h iên nay đang là nhiệm vụ quen tro n g đối v ớ i aước t a , đề
g i 5 g ìn và phát huy tr u y ề n th ốn g rUaân văn, đạo lức t ố t dẹp của
d â n t ộ c , t h ự c h i ệ n t h ắ n g l t j ã m ụ c t i ê u v ề c o n n g ư ờ i c ủ a Dẳng đ ề
r a . G iá o dục đạo đức dang có yêu cầu aiới - Têu cầu bổ sung c á c
cituần mực đạo đức, để có k h á i niệm, đạo đức và các chuẩn niưc đạo
đ ứ c t h í c h , h ợ p v ớ i đ i ề u k i ệ n n ề n k i n h t ế n h i ề u t h à n h p h ầ n ỷ n ư ớ c
ta ìxLện naỵ và pỉiải tim ra h ìn h th ứ c , biên, pháp g iá o dục có kếz
qủs . Tấn đồ đ ặ t r a sẽ được g iả i quyết cụ th ể ti ế p tiieo chương
h a i c ủ a l u ậ n á n *