Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Mở đầu
Nền kinh tế nớc ta trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội là nền kinh tế
thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa. Đại hội lần thứ VI của Đảng (1986) đã đề
ra đơng lối đổi mới toàn diện đất nớc, trong đó phát triển kinh tế hàng hóa
nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo
định hớng xã hội chủ nghĩa. Chủ trơng này đợc Đại hội VII, VIII, IX của Đảng
tiêp tục khẳng định và bổ sung, và làm rõ thêm. Trong quá trình thực hiện chính
sách kinh tế nhiều thành phần, Đảng ta luôn khẳng định thành phần kinh tế Nhà
nớc mà cốt lõi là hệ thống doanh nghiệp nhà nớc đóng vai trò chủ đạo trong nền
kinh tế quốc dân, là lực lợng vật chất quan trọng và công cụ để nhà nớc định h-
ớng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế.
Thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng, hơn 10 năm qua, từ năm 1991 đến
nay, Chính phủ đã đẩy mạnh công cuộc đổi mới và tiến hành sắp xếp lại thành
phần kinh tế quốc doanh nhằm nâng cao hiệu quả của khu vực này. Kết quả là
kinh tế nhà nớc đã vợt qua những thử thách, đứng vững và không ngừng phát
triển, góp phần quan trọng vào thành tựu to lớn của sự nghiệp đổi mới và phát
triển đất nớc; đa nớc ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, chuyển sang thời
kì đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc.
Tuy vậy vấn đề nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế nhà nớc trong nền
kinh tế thị trờng Đại hội xã hội chủ nghĩa ở nớc ta hiện nay vẫn là vấn đề bức
xúc. Vì vậy, việc tăng cờng nghiên cứu vấn đề này là việc làm hết sức cần thiết.
Với ý nghĩa đó, em chọn đề tài Kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng
định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta hiện nay làm đề tài Đề án kinh tế chính
trị của mình. Tuy nhiên do có những hạn chế về trình độ, nhận thức, nguồn
thông tin nên những vấn đề đ ợc đề cập trong đề án này không tránh khỏi
những thiếu sót.
Với ý thức cầu thị, em rất mong nhận đợc sự giúp đỡ, chỉ dẫn của thầy về
những thiếu sót trong quá trình thực hiện đề tài. Em xin chân thành cảm ơn.
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Yếu tố thứ ba là hệ thống dự trữ, tài nguyên, đất đai, vùng biển, vùng
trời thuộc quyền sở hữu nhà nớc. Qua sự sở hữu đã làm cho nhà nớc thực sự là
chủ thể kinh tế mạnh không chỉ có khả năng tham gia vào các quá trình kinh tế
mà còn có thể đóng vai trò điều tiết định hớng và kiểm soát các quá trình kinh
tế đó.
Yếu tố thứ t là hệ thống dịch vụ nhà nớc kể cả dịch vụ thu phívà dịch vụ
không thu phí nh dịch vụ của ngân hàng nhà nớc, dịch vụ hải quan, dịch vụ thị
trờng vốn Với việc cung cấp các dịch vụ này làm cho tiềm lực kinh tế của nhà
nớc đợc nâng lên bội phần.
Nh vậy, thành phần kinh tế nhà nớc đợc hiểu theo nghĩa rộng rãi hơn
nhiều so với quan niệm cho rằng chỉ nên giới hạn thành phần kinh tế ở các
doanh nghiệp nhà nớc. Với cách hiểu nh vậy ta có thể đồng thời tái sản xuất đợc
trong quá trình sản xuất và giữ vững định hớng xã hội chủ nghĩa.
Trong đó doanh nghiệp nhà nớc là cốt lõi; giữ vị trí then chốt, đi đầu
trong ứng dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật và công nghệ, nêu gơng về năng suất,
chất lợng, hiệu quả kinh tế xã hội và chấp hành pháp luật
2. Tính tất yếu giữ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc.
Trong quá trình thực hiện nền kinh tế nhà nớc nhiều thành phần, Đảng ta
luôn khẳng định nền kinh tế nhà nớc mà cốt lõi là hệ thống doanh nghiệp nhà n-
ớc đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân, là lực lợng vật chất quan
trọng và công cụ để nhà nớc định hớng và điều tiết vĩ mô nền kinh tế.
Về mặt lý luận, vai trò chủ đạo do thành phần kinh tế đại diện cho phơng
thức sản xuất mới đang dần thay thế phơng thức sản xuất cũ đảm nhiệm. Trong
nền kinh tế nhiều thành phần định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta vai trò chủ
đạo tất yếu đợc đặt lên vai thành phần kinh tế nhà nớc.
Phơng thức sản xuất chủ nghĩa mà chúng ta đang hớng tới sẽ là sự giải
phóng quảng đại quần chúng nhân dân lao động khỏi áp bức bóc lột. Do đó nhà
nớc và thành phần kinh tế nhà nớc đại diện cho lợi ích của nhân dân lao động.

và giữ gìn trên thực tế bản chất xã hội chủ nghĩa của nhà nớc.
Ngoài ra trong nền kinh tế thị trờng nớc ta hiện nay, cũng có những
doanh nghiệp nhà nớc giữ vai trò độc quyền nhất định giúp cho hệ thống kinh tế
vừa theo đuổi lợi nhuận, vừa đạt hiệu quả xã hội và quốc phòng an ninh. Các
doanh nghiệp nhà nớc còn tập trung xây dựng những ngành trọng điểm, là nơi
đợc đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng. Doanh nghiệp nhà nớc còn hoạt động ngoài
mục tiêu lợi nhuận, đó là những mục tiêu xã hội nh quốc phòng an ninh, ý nghĩa
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
nhân đạo Doanh nghiệp nhà n ớc hoạt động trong lĩnh vực này giúp nâng cao
phúc lợi xã hội, khắc phục sự khác biệt giữa các vùng qua đó làm tăng tinh thần
hòa hợp cộng đồng và ý thức đoàn kết dân tộc.
Một trong bốn nguy cơ mà Đảng ta chỉ rõ trong Đại hội IX: Tụt hậu xa
hơn về kinh tế so với nhiều nớc trong khu vực và trên thế giới. Do vậy kinh tế
nhà nớc là thành phần tất yếu giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân
phải gánh vác những vai trò nhiệm vụ hết sức nặng nề.
3. Vai trò của kinh tế nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã
hội chủ nghĩa ở nớc ta.
Trong hơn 10 năm qua, Đảng và nhà nớc ta đã thực hiện nhiều chủ trơng,
biện pháp tích cực nhằm đổi mới và nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nớc. Trong
bối cảnh kinh tế phức tạp, nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn gay gắt. Kinh tế
nhà nớc mà cốt lõi là doanh nghiệp nhà nớc đã vợt qua những thử thách đứng
vững và không ngừng phát triển, góp phần quan trọng vào thành tựu to lớn của
sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nớc.Đa nớc ta ra khỏi tình trạng khủng
hoảng kinh tế xã hội, chuyển sang thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa theo định hớng xã hội chủ nghĩa.
3.1. Tính hai mặt trong vai trò kinh tế nhà nớc.
Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc đợc biểu hiện khá rõ ràng:
-Trớc tiên, về mặt lơng mà nói thì kinh tế nhà nớc phải nắm bắt đợc một
số lợng cần thiết bắt buộc các nguồn lực quan trọng là tài sản công và doanh

bảo định hớng chính trị. đã lựa chọn
Nếu không xây dựng đợc một cơ sở kinh tế mà nền tảng kinh tế là kinh tế
nhà nớc và kinh tế tập thể vững chắc thì chế độ chính trị. đó sẽ không đứng
vững, nh tòa nhà dựng trên nền móng yếu. Chúng ta quyết tâm xây dựng một
nền tảng nh vậy, từ yếu tố thành mạch, từ yếu tố ít hiệu quả ít hiệu quả đến hiệu
quả hơn.
Các doanh nghiệp nhà nớc là những doanh nghiệp có tính xơng cốt của
nền kinh tế, hệ thônhg đó có vai trò định hớng chính trị. Xã hội cho toàn bộ nền
kinh tế. Chúng ta xác định xây dựng chế độ kinh tế xã hội chủ nghĩa, mặc dù
khuyến khích phát triển kinh tế nhiều thành phần nhng vai trò của mỗi thành
phần kinh tế à không giống nhảutong việc xây dựng chế độ xã hội mới. Các
doanh nghiệp nhà nớc phải nắm giữ những vị trí quan trọng nhất, những tài chỉ
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
huy của nền kinh tế, điều chỉnh đợc các thành phần kinh tế khác và giữ quyền
chi phối quyết định thuộc về nhà nớc đảm bảo định hớng xã hội chủ nghĩa của
đất nớc.
Tất nhiên chúng ta phải ngày càng nâng cao tính hiệu quả của kinh tế
nhà nớc, làm nó ngày cacngf đóng vai trò thúc đẩy các thành phần kinh tế khác
và toàn bộ kinh tế phát triển.
3.3. Vai trò kinh tế xã hội của thành phần kinh tế nhà nớc.
Nghị quyết Đại hội lần thứ 3 ban chấp hành TW Đảng khóa IX đã xác
định Doanh nghiệp nhà nớc đã chi phối đợc các ngành, các lĩnh vực then chốt
và sản phẩm thiết yếu của nền kinh tế; góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nớc
thực hiện đợc vai trò chủ đạo, ổn định và phát triển kinh tế xã hội, tăng thế và
lực cho đất nớc. Doanh nghiệp nhà nớc chiếm tỉ trọng lớn trong tổng sản phẩm
trong nớc, trong tổng thu ngân sách,kim ngách xuất khẩu và công trình hợp tác
đầu t với nớc ngoài, là lực lợng quan trọng trong thực hiện chính sách xã hội,
khắc phục hậu quả thiên tai, đảm bảo nhiều sản phẩm, dịch vụ công ích thiết
yếu cho xã hội, quốc phòng, an ninh. Doanh nghiệp nhà nớc ngày cacngf thích

nhiệm vụ xã hội lớn, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các vùng lạc
hậu. Với mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội mang lại những điều tốt đẹp cho
con ngời và vì con ngời những nghĩa vụ xã hội đặt ra cho nhà nớc không chỉ rất
năng nề mà ngay trong mỗi bớc phát triển của những nhiệm vụ đó phải từng bớc
đợc giải quyết. Hơin nữa do đặc thù của đất nớc vừa trải qua cuộc kháng chiến
lâu dài và gian khổ; ác liệt, chịu bao hi sinh và mất mát trong chiến tranh, hàng
triệu thơng binh, gia đình liết sĩ, những vùng căn cứ cách mạng, những vùng
sâu, vùng xa nhiều khó khăn Tất cả đòi hỏi nhà n ớc phải có chính sách đãi
ngộ, có sự quan tâm giúp đỡ. Đặc biệt trong lĩnh vực công ích, những lĩnh vực
phục vụ cho tòan bộ nền kinh tế quốc đânh bình thờng nh: kết cấu hạ tầng, vận
tải hàng hóa hoặc đảm bảo cho an ninh quốc phòng Với các lĩnh vực này
không thể kinh doanh đơn thuần nhằm mục tiêu lợi nhuận. Đảm bảo các mục
tiêu xã hội và nhiệm vụ phổ biến của kinh tế nhà nớc ở hầu hết các nớc trên thế
giới. Nhng có thể nói ở nớc ta, nhiệm vụ đó cũng nặng nề, khó khăn và cũng
gay gắt hơn. Điều đó do điều kiện lịch sử đặc rhù và định hớng con đờng phát
triển của chunhgs ta chi phối
Thứ t: Kinh tế nhà nớc cụ thể là các doanh nghiệp nhà nớc góp phần
quan trọng vào tích lũy, đóng góp vào gân sách nhà nớc, tổng sản phẩm trong n-
ớc, kim ngạch xuất khẩu và công trình hợp tác đầu t với nớc ngoài (năm 2000
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
đóng góp 39,5% GDP, 39,2% tổng thu ngân sách, trên 50% kim ngạch xuất
khẩu cả nớc)
Thứ năm: Kinh tế nhà nớc của ta còn có sứ mênh rất lớn là tạo điều kiện
và thúc đẩy toàn bộ quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc. Các nhà
kinh điển của chủ nghĩa Mac-Lênin đã nói rất nhiều đến vai trò quyết định của
công nghiệp trong quá trình cải tạo nông nghiệp và các ngành kinh tế khác. Đặc
biệt ở nớc ta từ sản xuất nhỏ, lạc hậu, nông nghiệp đi lên sản xuất lớn xã hội xn
thì vai trò của công nghiệp càng to lớn. Vai trò của kinh tế nhà nớc trong sự
ngiệp công nghiệp hóa hiện đại hóađợc thể hiện trên bốn yếu tố sau:

thành phần kinh tế đó với bản chất kinh tế vốn có của nó nếu không có những
tác động điều chỉnh có hiệu lực hình thànhì những yếu tố tự phát sẽ trỗi dậy và
hậu quả sẽ khó lờng hết đợc. Tuy nhiên thành phần kinh tế nhà nớc luôn là đội
quân chỉ huy hùng mạnh dợc nhà nớc sử dụng để tác động và điều khiển nền
kinh tế hàng hóa nhiều thành phần. Đay không chỉ đơn thuần là vai trò về kinh
tế kĩ thuật mà có ý nghĩa của nó lớn hơn nhiều. Vợt ra ngoài phạm vi của những
yếu tố kinh tế kĩ thuật.
Xác định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc theo những nội dung trên
đây sẽ giúp chúng ta định hớng đúng việc sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nớc,
tổ chức kinh tế nhà nớc hiện có, định hớng cho đầu t của ngân hàng nhà nớc và
thiết lập các định chế yểm trợ cho sự phát triển chung.
II. Thực trạng của kinh tế nhà nớc trong quá trình đổi
mới kinh tế ở nớc ta.
1. Những mặt tích cực của kinh tế nhà nớc trong thời gian qua.
Thực hiện đờng lối đổi mới của Đảng, hơn 10 năm qua, hơn 10 năm qua
từ năm 1991 đến nay Chính phủ đã đẩy mạnh công cuộc đẩy mạnh thành phần
kinh tế nhà nớc, trong đó cốt lõi là hệ thống doanh nghiệp nhà nớc nhằm nâng
cao hiệu quả của thành phần kinh tế này.
Trong bối cảnh thế giới có nhiều phức tạp và nền kinh tế còn nhiều khó
khăn gay gắt, kinh tế nhà nớc đã vợt qua những thử thách, đứng vững và không
ngừng phát triển, góp phần lớn vào thành tựu to lớn của sự nghiệp đổi mới và
phát triển đất nớc, đa đất nớc ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, chuyển
sang thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nớc. Nh hội nghị lần
thứ ba ban chấp hành TW Đảng khóa 9 đã khẳng định: Doanh nghiệp nhà nớc
đã chi phối đợc các ngành, lĩnh vực then chốt và sản phẩm thiết yếu của nền
10
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
kinh tế; góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nớc thựcc hiện đợc vai trò chủ đạo,ổn
định và phát triển kinh tế xã hội, tăng thế và lực của đất nớc.
Trong hơn 10 năm qua kinh tế nhà nớc nói chung và doanh nghiệp nhà n-