GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
BẢN TĨM TẮT ĐỀ TÀI

- Tên đề tài: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI NGHỊ LUẬN TÁC
PHẨM VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 9.
- Họ và tên giáo viên: Trần Thị Kim Sa.
- Đơn vị cơng tác : Trường THCS Thị Trấn.
1. Lý do chọn đề tài:
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy mơn Ngữ văn được các cấp quản lí giáo
dục và giáo viên đã và đang tổ chức thực hiện bước đầu cũng đã đạt được một số kết
quả nhất định. Tuy nhiên, thực tế cho thấy q trình cảm thụ tác phẩm văn học của học
sinh lớp 9 ở trên lớp cũng như khả năng cảm thụ, viết bài nghị luận tác phẩm văn học
của các em còn nhiều hạn chế. Đề tài phân tích thực trạng và đề ra giải pháp rèn luyện
kĩ năng viết bài cho học sinh lớp 9 để giải quyết tình hình kém chất lượng của học sinh
như hiện nay.
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu :
a/ Đối tượng:
Giáo viên dạy Ngữ văn và học sinh lớp 9 trường THCS Thị Trấn - Châu Thành,
một số bài viết của học sinh lớp 9 về nghị luận văn học. Cụ thể là:
- Thực trạng về phương pháp giảng dạy của giáo viên và bài viết của một số học
sinh.
- Những giải pháp chủ yếu để rèn luyện kĩ năng, nâng cao chất lượng .
b/ Phương pháp :
Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, phân tích đối chiếu với thực trạng đưa ra những
đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng.
3. Giải pháp rèn kĩ năng làm văn nghị luận văn học cho học sinh:
Làm tập làm văn nghị luận văn học là huy động tổng hợp kiến thức Văn học,
Tiếng Việt, Tập làm văn.
Giáo viên:
- Đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động dạy của giáo viên, học
của học sinh, linh động trong việc sử dụng phương pháp, tổ chức tốt các hình thức hoạt

Giải pháp nêu ra trong đề tài đã được người viết áp dụng có hiệu quả ở lớp 9A
1
và 9A
2
trường THCS Thị Trấn năm học 2009- 2010. Có thể đây cũng là kinh nghiệm
hữu ích cho giáo viên dạy Ngữ văn 9 nói chung đang quan tâm đến vấn đề này.
Châu Thành, ngày 5 tháng 4 năm 2010
Người thực hiện

Trần Thị Kim Sa

A.MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Chúng ta - những người làm cơng tác giảng dạy nói chung và trực tiếp giảng dạy
bộ mơn Ngữ văn nói riêng ln băn khoăn, trăn trở trước chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ
năng của chương trình giáo dục đổi mới ở từng bậc học và khả năng tiếp thu, trình độ
thực tế của học sinh. Nhiều cuộc hội thảo về phương pháp, nhiều buổi sinh hoạt
chun đề bộ mơn được các cấp quản lý giáo dục tổ chức phần nào cũng định hướng
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
2
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
được cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên. Bởi vì việc đổi mới dạy
học phải bắt đầu từ việc tự đổi mới tư duy, quan niệm và cách làm việc của chính bản
thân người thầy giáo. Sự đổi mới đó thể hiện qua sự thay đổi trong phương pháp giảng
dạy, kế hoạch tổ chức một giờ học cho học sinh. Nhìn chung về phía người thầy đã
được chuẩn bị một cách chu đáo.
Tuy nhiên, nói đến đổi mới phương pháp dạy học, nhất là mơn văn phải được
hiểu là sự đổi mới đồng bộ đối với những hạn chế chủ quan của cả thầy lẫn trò. Người
thầy giảng dạy đúng hướng, đúng cách , đạt mục đích cao nhất là dạy văn để dạy
người. Trò phải suy nghĩ nhiều hơn, tích cực chủ động trong hoạt động nhận thức, cảm

4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện giải pháp tơi đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
a. Nghiên cứu tài liệu :
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
3
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
Nghiên cứu tài liệu nghiệp vụ dạy học mơn Ngữ văn lớp 9, sách giáo khoa, sách
giáo viên, ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lí giáo dục, quản lý chun
mơn, các giáo viên giỏi trong tồn quốc trên các bài viết đăng trên các tạp chí khoa
học…
b. Phân tích đối chiếu :
Phân tích đối chiếu u cầu giữa chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng đối với học sinh
lớp 9 bậc THCS với những bài viết thực tế của học sinh, tìm ra những hạn chế chủ yếu
của học sinh khi viết bài nghị luận tác phẩm văn học.
c. Giả thuyết khoa học:
Đưa ra những giải pháp, những đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng
vào việc rèn luyện kĩ năng viết bài nghị luận tác phẩm văn học cho học sinh nhằm phát
huy khả năng tư duy, sáng tạo, đa dạng trong cách cảm, cách hiểu của các em trước
những tác phẩm văn học.
B. NỘI DUNG

1. CƠ SỞ LÝ LUẬN :
Từ năm 1998, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai dự án phát triển giáo dục
THCS nhằm đổi mới một cách tồn diện bậc học này. Thực hiện Nghị quyết số
40/2000/QH khóa 10 ngày 9/12/2000 của Quốc hội, tháng 9 năm 2002, cả nước bắt
đầu dạy học theo chương trình và SGK THCS mới bắt đầu từ lớp 6. Mơn Ngữ văn là
một trong những mơn học có vị trí hết sức quan trọng trong hệ thống các mơn học của
nhà trường phổ thơng cũng là mơn học có nhiều thay đổi nhất trong việc đổi mới
chương trình, SGK, phương pháp đến đánh giá kết quả học tập. Nhiều vấn đề được đặt
ra khi phải tiếp cận một chương trình mới, trong đó vấn đề đổi mới phương pháp nâng

Tác phẩm văn học bao giờ cũng là một tổng thể hồn chỉnh giữa nội dung và
phương thức biểu đạt, tức là nghệ thuật. Nghị luận về tác phẩm là trình bày những
nhận xét, đánh giá của mình về giá trị nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm cụ thể.
Những nhận xét, đánh giá ấy phải xuất phát từ ý nghĩa ( cốt truyện, nhân vật, cảm
xúc…) và nét đặc sắc về nghệ thuật ( xây dựng tình huống, nhân vật, từ ngữ, hình
ảnh…) của tác phẩm mà người viết phát hiện và khái qt. Bài nghị luận về tác phẩm
phải có bố cục chặt chẽ, mạch lạc, lập luận thuyết phục, lời văn chuẩn xác, gợi cảm.
Như vậy, để làm tốt bài nghị luận về tác phẩm, giáo viên cần cho học sinh hiểu rõ tính
chất tổng hợp của kiểu bài này
Giáo sư Lê Trí Viễn cũng có lời nhắn nhủ: “ Dạy văn lấy cảm làm đầu”. Người
GV dạy HS làm bài văn nghị luận về tác phẩm khơng thể nghèo nàn cảm xúc. Cho nên
hướng gợi ý HS trình bày những cảm nhận, đánh giá tác phẩm phải xuất phát từ những
rung cảm thẩm mĩ chân thật. Đồng thời phải biết kết hợp linh hoạt nhiều phép lập luận
( giải thích, chứng minh, phân tích…), phát huy tính tích cực, sáng tạo của cá nhân,
khơng gò ép theo khn mẫu. Vì vậy, nếu ai đó tự cho rằng mình đã gợi đầy đủ các ý
tưởng của tác phẩm qua từng trang truyện, từng dòng thơ thì chưa hẳn là một GV dạy
tốt, nắm chắc phương pháp hướng dẫn HS cách làm bài văn nghị luận về tác phẩm.
Năm 2008, Bộ Giáo dục tiếp tục triển khai cho giáo viên trên tồn quốc một số
vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn, trong đó phương pháp giảng dạy
phân mơn Tập làm văn được chú trọng nhiều nhất cũng đã mở ra nhiều hướng suy
nghĩ mới, giúp cho giáo viên giảng dạy tốt hơn nếu biết tự nghiên cứu và vận dụng
sáng tạo hơn.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
a. Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu:
- Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn 9 nói chung, phân mơn
Tập làm văn nói riêng đã dược quan tâm rất nhiều. Với sự chỉ đạo của các cấp quản lí
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
5
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
chun mơn, về cơ bản đại đa số giáo viên đã nắm được phương pháp, vận dụng sáng

khơng được phát huy.
- Giáo viên ít nghiên cứu sách giáo viên và tham khảo thiết kế, các tài liệu bồi
dưỡng có liên quan nên chưa có định hướng tốt nhất khi quyết định sử dụng phương
pháp giảng dạy phù hợp cho từng bài thuộc các kiểu bài nghị luận văn học.
- Việc xác định các phương pháp dạy tập làm văn cũng chưa chính xác. Có giáo
viên chọn phương pháp bình giảng trong tiết cung cấp kiến thức về kiểu bài, chưa vận
dụng các phương pháp thực hành trong giờ luyện tập …
- Giáo viên chưa nghiên cứu để tìm ra nét khác biệt cơ bản giữa nghị luận tác phẩm
truyện ( hoặc đoạn trích ) với nghị luận về đoạn thơ, bài thơ để từ đó hình thành kiến
thức cho học sinh khi làm một bài cụ thể theo thể loại.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
6
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
- Giáo viên chưa nghiên cứu kĩ mục đích u cầu cần đạt, kĩ năng cần rèn luyện
trong từng bài mà người biên soạn đưa vào trong SGK từ bài hình thành lý thuyết mới
đến luyện tập thực hành hồn chỉnh kiểu bài. Việc bố trí thời lượng cho tiết dạy chưa
hợp lý, chưa dành nhiều thời gian cho thực hành, giáo viên khó có thể rèn luyện kĩ
năng cho học sinh.
- Việc ra đề kiểm tra, đề thi của giáo viên hiện nay cũng còn nhiều điều cần bàn.
Một số giáo viên khơng nghiên cứu kĩ chương trình, khơng xây dựng được ma trận đề,
khơng nắm chắc u cầu của từng kiểu văn bản sẽ dẫn đến ra đề khơng chuẩn mực,
khơng đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng, tính thực tế. Đề bài khơng có tác dụng
gợi tư duy sáng tạo khi cảm thụ văn học của học sinh.
- Việc chấm bài cũng có nhiều thiếu sót. Thường là giáo viên chỉ cho học sinh biết
điểm, có bài chấm khơng có lời phê nào hoặc phê bài còn dễ dãi, chưa cẩn thận, chưa
cụ thể. Đa số giáo viên phê bài rất chung chung, nhận xét khái qt. Nhiều lời phê,
nhận xét bên lề bài viết chưa giúp học sinh thấy được cụ thể lỗi sai của mình mà sửa.
Các em khơng rõ lý do tại sao, vì lẽ gì mà đoạn văn, câu văn của mình bị phê là “lủng
củng”, “câu q”, “tối nghĩa”, “chung chung”, cũng khơng hiểu có khi chỗ này “dùng
từ” là nghĩa làm sao ( sai hay đúng ? Nếu sai thì sai thế nào?), chỗ kia “diễn đạt” là

chưa thuộc thơ, chưa nắm vững nội dung, nghệ thuật, cái hay, cái độc đáo của tác
phẩm truyện hoặc đoạn trích, chưa nắm cảm xúc, tình cảm của tác giả trong tác phẩm
thơ trữ tình, chưa biết cách tiếp cận tác phẩm theo thể loại, chưa có cách cảm thụ
riêng…
- Chưa nắm chi tiết, thậm chí khái qt u cầu khi tạo lập văn bản nghị luận cho cả
hai loại nghị luận về tác phẩm truyện và nghị luận về đoạn thơ, bài thơ. Do đó khi tạo
lập văn bản các em thường mắc các khuyết điểm sau:
+ Phân tích đề chưa đúng, tìm khơng ra ý để viết nên phải kể lòng vòng câu
chuyện hoặc diễn xi bài thơ, đoạn thơ.
+ Thực hiện nhiệm vụ từng phần trong bố cục ba phần của văn nghị luận chưa
đầy đủ. Ví dụ khi viết phần mở bài, u cầu là giới thiệu khái qt tác giả, tác phẩm,
hồn cảnh sáng tác và bước đàu nêu đánh giá sơ bộ của mình về nội dung và nghệ
thuật của tác phẩm nhưng có học sinh giới thiệu khơng sót một chi tiết nào về tác giả
(theo chú thích SGK) và đa số chưa rút ra được khái qt giá trị của tác phẩm để làm
tiền đề cho lập luận tổng - phân - hợp của cả bài viết. Khi gặp đề bài phát biểu cảm
nghĩ về nhân vật và nội dung vấn đề của tác phẩm như “Em hãy nêu cảm xúc và suy
nghĩ của mình về nhân vật bé Thu và tình cảm cha con trong chiến tranh sau khi học
xong truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng”, học sinh chưa biết giới
thiệu cảm xúc suy nghĩ chung ở phần mở bài, triển khai làm rõ ở phần thân bài, khẳng
định ở phần kết bài.
+ Việc triển khai bài viết ở phần thân bài bằng cách nêu các luận điểm và làm rõ
luận điểm bằng các luận cứ cũng khơng thực hiện được. Đây là hạn chế phổ biến nhất
của học sinh. Thường các em khơng xây dựng được luận điểm hoặc sắp xếp tùy tiện
khơng hợp lý, chặt chẽ, trình bày luận cứ dài dòng, lộn xộn, khơng tiêu biểu, chính
xác, thậm chí chưa nắm rõ ngun tắc nghị luận tác phẩm thơ và tác phẩm truyện. Cảm
thụ về tác phẩm hay nhân vật của các em chưa phong phú, chưa sâu sắc, các em chưa
mạnh dạn nêu cảm thụ riêng của bản thân trong q trình nghị luận.
+ Cách lập luận trong phần thân bài chưa chặt chẽ.
+ Phần thân bài chưa giải quyết được hoặc giải quyết chưa hết nhiệm vụ đặt ra ở
phần mở bài. Đơi khi học sinh làm sai thể loại, lạc đề.

lớp 9:
* Đối với bản thân giáo viên:
- Giáo viên cần thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hóa
các hoạt động nhận thức của học sinh. Tăng cường tổ chức các hoạt động cho các em,
chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp học và tự học một cách chủ động, tăng
cường hoạt động cá nhân với nhóm, làm cho các em tự đánh giá được năng lực và kết
quả làm văn của mình.
- Nắm chắc các phương pháp giảng dạy nhằm tích cực hóa các hoạt động của người
học. Các bước lên lớp cần linh động. Cần chú ý đến hoạt động giao tiếp. Đây là một
biện pháp quan trọng nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh trong việc tạo
lập văn bản, phát huy vai trò chủ thể của học sinh một cách thực sự.
- Phân bố cân đối thời gian giữa dạy lý thuyết và thực hành, quan tâm nhiều đến các
thao tác rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Học sinh là chủ thể làm chủ mọi thao
tác dưới sự hướng dẫn của giáo viên, tránh áp đặt làm giảm khả năng suy nghĩ, sáng
tạo của các em.
- Để rèn luyện tốt kĩ năng làm bài nghị luận văn học cho học sinh, việc hướng dẫn
tìm hiểu lý thuyết là rất quan trọng. Trước hết giáo viên cần cho học sinh nắm lại
những kiến thức đã học ở vòng I, sau đó mới hình thành kĩ năng về văn học, tiếng
Việt, làm văn theo u cầu của tồn cấp THCS. GV cần cho học sinh ơn lại thế nào là
văn nghị luận, các kiểu nghị luận và khẳng định điều quan trọng nhất của văn bản nghị
luận là luận điểm, luận cứ và lập luận. Giáo viên rèn kĩ năng hình thành luận điểm, sắp
xếp luận cứ làm rõ luận điểm, lập luận chặt chẽ cho bài viết. Kĩ năng này hiện nay học
sinh rất yếu. Ngồi ra, giáo viên cần rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng các thao
tác nghị luận: giải thích, chứng minh, bình luận, phân tích sao cho nhuần nhuyễn.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
9