GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI

- Tên đề tài: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI NGHỊ LUẬN TÁC
PHẨM VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 9.
- Họ và tên giáo viên: Trần Thò Kim Sa.
- Đơn vò công tác : Trường THCS Thò Trấn.
1. Lý do chọn đề tài:
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy môn Ngữ văn được các cấp quản lí
giáo dục và giáo viên đã và đang tổ chức thực hiện bước đầu cũng đã đạt được
một số kết quả nhất đònh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình cảm thụ tác phẩm
văn học của học sinh lớp 9 ở trên lớp cũng như khả năng cảm thụ, viết bài nghò
luận tác phẩm văn học của các em còn nhiều hạn chế. Đề tài phân tích thực trạng
và đề ra giải pháp rèn luyện kó năng viết bài cho học sinh lớp 9 để giải quyết tình
hình kém chất lượng của học sinh như hiện nay.
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu :
a/ Đối tượng:
Giáo viên dạy Ngữ văn và học sinh lớp 9 trường THCS Thò Trấn - Châu
Thành, một số bài viết của học sinh lớp 9 về nghò luận văn học. Cụ thể là:
- Thực trạng về phương pháp giảng dạy của giáo viên và bài viết của một
số học sinh.
- Những giải pháp chủ yếu để rèn luyện kó năng, nâng cao chất lượng .
b/ Phương pháp :
Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, phân tích đối chiếu với thực trạng đưa ra
những đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng.
3. Giải pháp rèn kó năng làm văn nghò luận văn học cho học sinh:
Làm tập làm văn nghò luận văn học là huy động tổng hợp kiến thức Văn học,
Tiếng Việt, Tập làm văn.
Giáo viên:
- Đổi mới phương pháp theo hướng tích cực hóa hoạt động dạy của giáo viên,
học của học sinh, linh động trong việc sử dụng phương pháp, tổ chức tốt các hình

Giải pháp nêu ra trong đề tài đã được người viết áp dụng có hiệu quả ở lớp
9A
1
và 9A
2
trường THCS Thò Trấn năm học 2009- 2010. Có thể đây cũng là kinh
nghiệm hữu ích cho giáo viên dạy Ngữ văn 9 nói chung đang quan tâm đến vấn
đề này.
Châu Thành, ngày 5 tháng 4 năm 2010
Người thực hiện

Trần Thò Kim Sa

Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
2
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
A. MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Chúng ta - những người làm công tác giảng dạy nói chung và trực tiếp giảng
dạy bộ môn Ngữ văn nói riêng luôn băn khoăn, trăn trở trước chuẩn kiến thức,
chuẩn kó năng của chương trình giáo dục đổi mới ở từng bậc học và khả năng tiếp
thu, trình độ thực tế của học sinh. Nhiều cuộc hội thảo về phương pháp, nhiều
buổi sinh hoạt chuyên đề bộ môn được các cấp quản lý giáo dục tổ chức phần nào
cũng đònh hướng được cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên.
Bởi vì việc đổi mới dạy học phải bắt đầu từ việc tự đổi mới tư duy, quan niệm và
cách làm việc của chính bản thân người thầy giáo. Sự đổi mới đó thể hiện qua sự
thay đổi trong phương pháp giảng dạy, kế hoạch tổ chức một giờ học cho học sinh.
Nhìn chung về phía người thầy đã được chuẩn bò một cách chu đáo.
Tuy nhiên, nói đến đổi mới phương pháp dạy học, nhất là môn văn phải
được hiểu là sự đổi mới đồng bộ đối với những hạn chế chủ quan của cả thầy lẫn

đề cập đến:
- Những cơ sở lý luận để nghiên cứu giải pháp.
- Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
- Thực trạng bài viết nghò luận tác phẩm văn học của học sinh, thực trạng
quá trình giảng dạy của giáo viên.
- Những giải pháp rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học
cho học sinh lớp 9 đạt kết quả cao.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện giải pháp tôi đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
a. Nghiên cứu tài liệu :
Nghiên cứu tài liệu nghiệp vụ dạy học môn Ngữ văn lớp 9, sách giáo khoa,
sách giáo viên, ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lí giáo dục, quản lý
chuyên môn, các giáo viên giỏi trong toàn quốc trên các bài viết đăng trên các
tạp chí khoa học…
b. Phân tích đối chiếu :
Phân tích đối chiếu yêu cầu giữa chuẩn kiến thức, chuẩn kó năng đối với học
sinh lớp 9 bậc THCS với những bài viết thực tế của học sinh, tìm ra những hạn
chế chủ yếu của học sinh khi viết bài nghò luận tác phẩm văn học.
c. Giả thuyết khoa học:
Đưa ra những giải pháp, những đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận
dụng vào việc rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh
nhằm phát huy khả năng tư duy, sáng tạo, đa dạng trong cách cảm, cách hiểu của
các em trước những tác phẩm văn học.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
4
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
B. NỘI DUNG

1. CƠ SỞ LÝ LUẬN :
Từ năm 1998, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai dự án phát triển giáo

phẩm văn học, học sinh chẳng những đã có một vốn khá phong phú về kiến thức
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
5
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
văn học ( tác phẩm, thể loại…) mà còn được nâng cao dần về năng lực cảm thụ ,
phân tích, bình giá, tác phẩm… Đó là một thuận lợi. Nhưng mặt khác, cũng cần
nắm vững yêu cầu và mức độ cần đạt của kiểu bài nghò luận về tác phẩm trong
chương trình.
Tập làm văn 9 không đồng nhất yêu cầu và mức độ phân tích tác phẩm
trong chương trình văn học và khi làm bài tập làm văn.
Tác phẩm văn học bao giờ cũng là một tổng thể hoàn chỉnh giữa nội dung
và phương thức biểu đạt, tức là nghệ thuật. Nghò luận về tác phẩm là trình bày
những nhận xét, đánh giá của mình về giá trò nội dung và nghệ thuật của một tác
phẩm cụ thể. Những nhận xét, đánh giá ấy phải xuất phát từ ý nghóa ( cốt truyện,
nhân vật, cảm xúc…) và nét đặc sắc về nghệ thuật ( xây dựng tình huống, nhân
vật, từ ngữ, hình ảnh…) của tác phẩm mà người viết phát hiện và khái quát. Bài
nghò luận về tác phẩm phải có bố cục chặt chẽ, mạch lạc, lập luận thuyết phục,
lời văn chuẩn xác, gợi cảm. Như vậy, để làm tốt bài nghò luận về tác phẩm, giáo
viên cần cho học sinh hiểu rõ tính chất tổng hợp của kiểu bài này
Giáo sư Lê Trí Viễn cũng có lời nhắn nhủ: “ Dạy văn lấy cảm làm đầu”.
Người GV dạy HS làm bài văn nghò luận về tác phẩm không thể nghèo nàn cảm
xúc. Cho nên hướng gợi ý HS trình bày những cảm nhận, đánh giá tác phẩm phải
xuất phát từ những rung cảm thẩm mó chân thật. Đồng thời phải biết kết hợp linh
hoạt nhiều phép lập luận ( giải thích, chứng minh, phân tích…), phát huy tính tích
cực, sáng tạo của cá nhân, không gò ép theo khuôn mẫu. Vì vậy, nếu ai đó tự cho
rằng mình đã gợi đầy đủ các ý tưởng của tác phẩm qua từng trang truyện, từng
dòng thơ thì chưa hẳn là một GV dạy tốt, nắm chắc phương pháp hướng dẫn HS
cách làm bài văn nghò luận về tác phẩm.
Năm 2008, Bộ Giáo dục tiếp tục triển khai cho giáo viên trên toàn quốc
một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn, trong đó phương pháp

văn bản, nhưng giáo viên chưa vận dụng tối đa các tình huống giao tiếp, cho học
sinh thực hành ít nên nhiều em viết sai chính tả, dùng từ đặt câu chưa đúng ngữ
nghóa, ngữ pháp. Đây là những kiến thức quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng
bài văn.
- Giờ tập làm văn học sinh chưa được học đến nơi đến chốn. Giáo viên chưa có
cách giúp học sinh hiểu rõ kiến thức SGK bằng những ví dụ mẫu linh hoạt sáng
tạo, có tác dụng khắc sâu kiến thức vì thực tế SGK vẫn còn một số bài trừu tượng,
khó hiểu đối với học sinh. Giáo viên chưa chú ý đúng mức đến việc phát huy tinh
thần tích cực chủ động của học sinh trước một bài lý thuyết văn nghò luận tác
phẩm văn học, cung cấp kiến thức cơ bản về kiểu bài trước khi tạo lập văn bản
hoặc bài thực hành luyện tập, luyện nói, nhiều học sinh nêu lên những vấn đề rất
hay song giáo viên đã bỏ lỡ cơ hội để biểu dương. Khi phát động trao đổi tranh
luận, có học sinh nêu những ý kiến sai, giáo viên chưa đưa ra “lực nắn” cần thiết,
vì thế khả năng tư duy của học sinh không được phát huy.
- Giáo viên ít nghiên cứu sách giáo viên và tham khảo thiết kế, các tài liệu bồi
dưỡng có liên quan nên chưa có đònh hướng tốt nhất khi quyết đònh sử dụng
phương pháp giảng dạy phù hợp cho từng bài thuộc các kiểu bài nghò luận văn
học.
- Việc xác đònh các phương pháp dạy tập làm văn cũng chưa chính xác. Có
giáo viên chọn phương pháp bình giảng trong tiết cung cấp kiến thức về kiểu bài,
chưa vận dụng các phương pháp thực hành trong giờ luyện tập …
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
7
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
- Giáo viên chưa nghiên cứu để tìm ra nét khác biệt cơ bản giữa nghò luận tác
phẩm truyện ( hoặc đoạn trích ) với nghò luận về đoạn thơ, bài thơ để từ đó hình
thành kiến thức cho học sinh khi làm một bài cụ thể theo thể loại.
- Giáo viên chưa nghiên cứu kó mục đích yêu cầu cần đạt, kó năng cần rèn
luyện trong từng bài mà người biên soạn đưa vào trong SGK từ bài hình thành lý
thuyết mới đến luyện tập thực hành hoàn chỉnh kiểu bài. Việc bố trí thời lượng

được ở một điểm nào mà đề bài yêu cầu.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
8
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
- Nhiều bài văn chưa đạt yêu cầu do chưa biết cách viện dẫn, dẫn chứng nghèo
nàn, thiếu chính xác và không theo trình tự.
- Học văn nghò luận văn học mà chưa biết cách phân biệt thể loại, kiểu bài.
- Thiếu năng lực phân tích cần thiết, chưa thấy được cái hay, cái đẹp có thật
trong văn chương do không chú ý trong giờ đọc- hiểu văn bản. Vì vậy làm văn
phân tích chỉ là sự suy diễn một cách nôm na, thiếu chính xác, không sâu sắc.
- Về ngữ pháp, các em viết câu không hoàn chỉnh, trong bài viết có nhiều câu
què, câu cụt, câu tối nghóa. Tình trạng mắc lỗi chính tả, ngữ pháp, dùng từ sai là
phổ biến. Có bài viết từ đầu đến cuối các em không sử dụng dấu câu nào hoặc sử
dụng không đúng.
* Những hạn chế chủ yếu khi học sinh viết bài nghò luận văn học:
- Cảm thụ tác phẩm, đoạn thơ, bài thơ chưa sâu sắc do chưa chòu khó đọc tác
phẩm, chưa thuộc thơ, chưa nắm vững nội dung, nghệ thuật, cái hay, cái độc đáo
của tác phẩm truyện hoặc đoạn trích, chưa nắm cảm xúc, tình cảm của tác giả
trong tác phẩm thơ trữ tình, chưa biết cách tiếp cận tác phẩm theo thể loại, chưa
có cách cảm thụ riêng…
- Chưa nắm chi tiết, thậm chí khái quát yêu cầu khi tạo lập văn bản nghò luận
cho cả hai loại nghò luận về tác phẩm truyện và nghò luận về đoạn thơ, bài thơ. Do
đó khi tạo lập văn bản các em thường mắc các khuyết điểm sau:
+ Phân tích đề chưa đúng, tìm không ra ý để viết nên phải kể lòng vòng câu
chuyện hoặc diễn xuôi bài thơ, đoạn thơ.
+ Thực hiện nhiệm vụ từng phần trong bố cục ba phần của văn nghò luận
chưa đầy đủ. Ví dụ khi viết phần mở bài, yêu cầu là giới thiệu khái quát tác giả,
tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác và bước đàu nêu đánh giá sơ bộ của mình về nội
dung và nghệ thuật của tác phẩm nhưng có học sinh giới thiệu không sót một chi
tiết nào về tác giả (theo chú thích SGK) và đa số chưa rút ra được khái quát giá trò

lượng, giải quyết một phần tình hình học sinh học yếu kém bộ môn Ngữ văn như
hiện nay.
3. NỘI DUNG VẤN ĐỀ:
a. Đặt vấn đề:
- Yêu cầu chủ yếu của tập làm văn nghò luận văn học là củng cố tri thức và kó
năng đã được học ở tiết đọc hiểu văn bản và tiếng Việt. Sách giáo khoa coi phần
tập làm văn là sự tổng hợp của ngôn ngữ và văn (tích hợp ngang) và nguyên tắc
ôn cũ - hiểu mới (tích hợp đồng tâm), đảm bảo truyền thụ tri thức có hệ thống
khoa học (tích hợp dọc).
- Khi làm bài tập làm văn, học sinh phải huy động tổng hợp kiến thức tiếng
Việt để viết đúng chính tả, câu đúng ngữ pháp, phù hợp với phong cách văn bản
nhằm đạt được yêu cầu của đề bài và để có một bài văn hoàn chỉnh, phần văn
bản giúp học sinh có kiến thức để trình bày vốn hiểu biết của mình. Bên cạnh đó,
việc nắm vững phương pháp làm văn là yêu cầu không thể thiếu được.
Như vậy Tập làm văn nói chung, nghò luận văn học nói riêng là môn học mang
tính thực hành toàn diện tổng hợp và sáng tạo, có vò trí đặc biệt trong chương trình
ngữ văn. Vì thế giáo viên phải dạy tốt, học sinh phải học tốt ở tất cả các phân
môn Tập làm văn, Văn học, Tiếng Việt để chuẩn bò tốt cho việc thực hành tổng
hợp này.
b. Một số giải pháp rèn luyện kó năng viết bài nghò luận văn học cho học
sinh lớp 9:
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
10
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
* Đối với bản thân giáo viên:
- Giáo viên cần thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực
hóa các hoạt động nhận thức của học sinh. Tăng cường tổ chức các hoạt động cho
các em, chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp học và tự học một cách
chủ động, tăng cường hoạt động cá nhân với nhóm, làm cho các em tự đánh giá
được năng lực và kết quả làm văn của mình.

Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
11
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
hướng dẫn các bước làm bài trên cơ sờ phân tích mẫu, để HS vận dụng vào thực
hành luyện tập, cụ thể là:
 Hướng dẫn tìm hiểu đề:
Đề bài văn nghò luận không bao giờ đồng nhất một dạng đề đơn điệu. Chủ
yếu ở lớp 9 thường gặp 3 dạng đề cơ bản sau:
- Dạng đề 1: Suy nghó , cảm nhận về nhân vật, tác phẩm hoặc một khía
cạnh của nhân vật, tác phẩm (đoạn trích).Ví dụ:
+ Suy nghó về nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của Kim
Lân.(SGK Ngữ văn 9 trang 65)
+ Cảm nhận và suy nghó của em về tình cảm cha con trong bài thơ
“Nói với con” của Y Phương.(SGK Ngữ văn 9 trang 80)
- Dạng đề 2: Phân tích đặc điểm nhân vật, tác phẩm hoặc một khía cạnh
về nhân vật, tác phẩm (đoạn trích). Ví dụ:
+ Phân tích diễn biến cốt truyện trong truyện ngắn “Làng” của Kim
Lân.(SGk Ngữ văn 9 trang 65)
+ Phân tích khổ thơ đầu trong bài “Sang thu” của Hữu Thỉnh. (SGK
Ngữ văn 9 trang 80)
- Dạng đề 3: Phân tích để nêu ra nhận xét hoặc làm sáng tỏ một vấn đề.
Ví dụ:
+ Suy nghó về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ qua nhân vật
Vũ Nương trong truyện Người con gái Nam Xương .(SGK ngữ văn 9 trang 65)
+ Cảm nhận về hình ảnh thế hệ trẻ Việt Nam trong kháng chiến
chống Mỹ qua bài thơ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật.
GV cần giúp HS phân biệt rõ yêu cầu của từng dạng đề: Suy nghó về nhân
vật, tác phẩm hoặc một khía cạnh về nhân vật, tác phẩm là nghiên về cảm nhận
chủ quan của người viết về nhân vật, tác phẩm hay một khía cạnh nào đó về nhân
vật, tác phẩm ( không nhất thiết phải phân tích đầy đủ từng đặc điểm của nhân

?- Tác giả của tác phẩm sẽ nghò luận là ai? Có những nét gì nổi bật trong cuộc
đời và sự nghiệp sáng tác? Sống trong thời kì nào? Có nét riêng, nét độc đáo gì về
phong cách cá nhân? (Chuyên sáng tác về mảng đề tài nào? Sự nghiệp sáng tác
ra sao?)
?- Tác phẩm trên được trích từ đâu? Được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Tác
phẩm được đánh giá như thế nào? Có phải là tác phẩm tiêu biểu cho sự nghiệp
sáng tác văn chương của tác giả không?…
(?) Câu hỏi tìm hiểu giá trò nội dung:
?- Đề bài gồm mấy ý? Ý nghóa cụ thể, ý nghóa khái quát là gì? Những ý nào
tập trung biểu hiện chủ đề, tư tưởng, tình cảm của tác phẩm? Nội dung có thể
hiện những vấn đề lớn, bức xúc mà xã hội quan tâm hoặc những tình cảm phổ
biến, tiêu biểu của đời sống con người hay không? Có giá trò nhân văn như thế
nào?
?- Nhân vật chính của truyện là ai? Đại diện cho từng lớp con người nào trong
xã hội? Có những nét tính cách nào? Nét tính cách nào là tiêu biểu nhất? Nét tính
cách đó được thể hiện qua những chi tiết nào? (diện mạo, cử chỉ, lời nói, hành
động, tưởng tình cảm, nội tâm,…). Cảm xúc chủ yếu trong từng đoạn, khổ thơ là
gì? Cảm xúc ấy được biểu hiện như thế nào? Qua những từ ngữ, hình ảnh nào?…
(?) Câu hỏi tìm hiểu giá trò nghệ thuật:
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
13
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
?- Tác phẩm được viết theo phong cách nào? Có nét gì sáng tạo riêng, độc đáo
trong nghệ thuật (tạo tình huống, bố cục, xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, thể loại
thơ, hình ảnh tu từ…)
? Tác phẩm trên có tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật của tác giả không?
Có thể hiện được bản lónh sáng tạo của một nhà thơ, nhà văn đầy tài năng, tâm
huyết của một thời đại, một trào lưu văn học không?
(?) Câu hỏi gợi mở những hướng xem xét mới:
?- Có thể so sánh, đối chiếu với những tác giả, tác phẩm nào để phân tích tác

 Hướng dẫn viết đoạn và liên kết đoạn:
Từ dàn ý sẵn có, các em có thể viết thành đoạn văn, bài văn hoàn chỉnh.
Giáo viên hướng dẫn viết từng đoạn tiêu biểu:
* Đoạn mở bài:
Nguyên tắc khi mở bài là cần phải nêu đúng vấn đề đặt ra trong đề bài, chỉ
được phép nêu những ý khái quát (không được lấn sang phần thân bài: giảng giải,
minh họa hay nhận xét, đánh giá ý kiến nêu trong đề bài)
Có nhiều cách mở bài. Có thể dùng cách mở bài trực tiếp (giới thiệu ngay
vấn đề cần nghò luận) hoặc mở bài gián tiếp (nêu ra những ý kiến có liên quan
đến vấn đề cần nghò luận: từ khái quát đến cụ thể, so sánh đối chiếu, tương đồng,
tương phản…).
Ví dụ: Có thể dùng các cách mở bài sau đây cho đề bài: “ Suy nghó về nhân
vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân”.
Cách trực tiếp:
“Nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim Lân là người nông dân
có tinh thần yêu làng quyện với lòng yêu nước, lòng trung thành với kháng chiến
và lãnh tụ. Đó là nét mới trong đời sống tình cảm của người nông dân Việt Nam
thời kì đầu cuộc kháng chiến chống Pháp đã để lại trong lòng người đọc những
ấn tượng sâu sắc.”
Cách gián tiếp: (có thể giới thiệu thêm nhiều cách)
“ Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Kim Lân là một gương mặt độc đáo
. Do hoàn cảnh sống của mình, ông am hiểu sâu sắc sinh hoạt, tâm lý của người
nông dân. Kim Lân được xem là nhà văn của nông thôn, của người dân quê Việt
Nam với những vẻ đẹp mộc mạc mà đậm đà. “Làng” là một truyện ngắn đặc sắc
nhất của Kim Lân. Tác phẩm này được viết trong thời kì đầu của cuộc kháng
chiến chống Pháp, thể hiện một cách sinh động vẻ đẹp của tình yêu làng, lòng
yêu nước ở người nông dân. Ai đến với “Làng”cũng khó quên được ông Hai -
một nhân vật nông dân mang những nét đẹp thật đáng yêu qua ngòi bút khắc
họa tài tình của Kim Lân.”
Sau khi đã hướng dẫn cụ thể cho HS các cách mở bài trên, giáo viên tiến hành

tấm lòng yêu nước cao đẹp của người nông dân này . Như nhà văn Ê-ren-bua có
nói: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu đồng quê trở nên lòng yêu nước”. Ông
Hai đúng một con người như thế – một con người thiết tha yêu làng, vì yêu làng
nên ông yêu nước, kính yêu cụ Hồ, quyết trung thành với kháng chiến. Đó chính
là nét đẹp mới trong đời sống tình cảm của người nông dân Việt Nam thời kì đầu
cuộc kháng chiến chống Pháp.”
Giữa các luận điểm, đoạn văn cần có sự kiên kết, chuyển tiếp một cách linh
hoạt, uyển chuyển, tránh gò bó, máy móc, công thức.
* Đoạn kết bài:
Đoạn kết bài phải thể hiện đúng quan điểm đã trình bày ở phần thân bài.Chỉ
nêu những ý nhận xét, đánh giá khái quát, không trình bày lan man hay lặp lại ý
diễn giải, minh họa, cụ thể, chi tiết, cũng không nên lặp lại nguyên văn lời lẽ của
phần mở bài. Khác với mở bài, phần kết bài thiên về đánh giá, tổng kết vấn đề.
Có nhiều cách kết bài, có thể là tóm tắt, khẳng đònh lại giá trò nội dung, nghệ
thuật của tác phẩm; có thể là tổng hợp những cảm nhận sâu sắc về nhân vật, tình
cảm, tác giả, tác phẩm ; có thể là liên tưởng đến các vấn đề khác có liên quan.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
16
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
Ví dụ: Đánh giá nhân vật và khẳng đònh giá trò tác phẩm.
“ Ông Hai trong truyện ngắn Làng là một nhân vật tạo ấn tượng sâu sắc đối với
người đọc. Qua truyện này, bằng những tình huống, chi tiết chân thật, thú vò,
bằng nghệ thuật miêu tả tâm lý sinh động, Kim Lân đã đem đến cho chúng ta
một hình tượng hấp dẫn về người nông dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến
chống Pháp. Tình yêu thiết tha, sự gắn bósâu nặng với làng quê, đất nước của
nhân vật ông Hai luôn luôn có ý nghóa giáo dục thấm thía đối với các thế hệ bạn
đọc.”
+ Đối với tiết Luyện tập làm bài nghò luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn
trích), giáo viên vừa củng cố tri thức về yêu cầu, cách làm bài vừa qua luyện tập
giúp học sinh thành thạo thêm kó năng tìm ý, lập ý, kó năng viết bài hoàn chỉnh.

- Trong các giờ học tiếng Việt, giáo viên cần giúp học sinh hiểu và vận dụng
kiến thức vào những hoàn cảnh giao tiếp cụ thể, ôn tập củng cố các kiến thức về
câu, cách sử dụng dấu câu, cách dựng đoạn và liên kết đoạn, cách dùng từ chính
xác, rèn luyện cách viết đúng chính tả …
- Giáo viên ra đề kiểm tra nghò luận tác phẩm truyện hoặc đoạn thơ, bài thơ
phải đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng, tính thực tế theo ma trận, đảm bảo
chuẩn kiến thức, chuẩn kó năng. Đề bài phải đánh giá cho được học sinh ở nhiều
phương diện nhất là biết vận dụng kiến thức và kó năng làm bài, vận dụng linh
hoạt, nhuần nhuyễn các thao tác phân tích, giải thích, chứng minh, bình luận, có kó
năng làm bài tập làm văn về bố cục, diễn đạt, ngữ pháp, chính tả…
- Thực hiện chấm bài nghiêm túc. Muốn rèn luyện kó năng viết bài tập làm
văn, giáo viên phải biết học sinh còn hạn chế ở mặt nào. Bài viết của học sinh thể
hiện rõ nhất các kó năng làm bài tập làm văn nói chung như bố cục, diễn đạt, ngữ
pháp, chính tả, kó năng nghò luận văn học nói riêng, sử dụng nhuần nhuyễn các
thao tác phân tích, giải thích, chứng minh, bình luận… Trong quá trình chấm bài
giáo viên đối chiếu bài viết của học sinh với tất cả những yêu cầu ấy để cho học
sinh lời nhận xét trên bài làm chính xác, giúp các em nhận thức đúng sai, rút ra
kinh nghiệm để viết bài đạt kết quả tốt hơn trong những lần sau. Tránh không phê
gì hoặc chỉ gạch chân các lỗi.
- Giáo viên cần thực hiện tốt tiết trả bài viết cho học sinh theo chuyên đề của
Sở Giáo dục đã triển khai ở các năm học trước. Các bước, các nội dung phải tiến
hành trong tiết này là:
1. Đề bài (ghi lại đề bài đã cho kiểm tra).
2. Phân tích đề (yêu cầu học sinh xác đònh thể loại, vấn đề cần nghò luận).
3. Lập dàn bài (giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng dàn bài hoàn chỉnh).
4. Nhận xét chung về bài làm (những ưu điểm, khuyết điểm).
5. Sửa lỗi phổ biến (dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, diễn đạt, chính tả, cách trình
bày các luận điểm…): giáo viên chọn những lỗi tiêu biểu, nêu ra và hướng
dẫn học sinh tự sửa chữa, rút kinh nghiệm cho bài viết sau.
6. Củng cố về nội dung và phương pháp.

cảm xúc, suy nghó thể hiện những cảm thụ riêng của bản thân trước một tác phẩm
văn học hay một nội dung vấn đề nào đó của tác phẩm.
Tóm lại muốn giỏi văn nghò luận về tác phẩm văn học, học sinh phải thực sự
yêu thích môn văn, tích cực, tự giác. Phải tha thiết yêu cuộc sống, yêu cái đẹp;
phải biết vui buồn trước cuộc sống của con người. Toán học là trụ cột của khoa
học tự nhiên,văn học là trụ cột của khoa học xã hội. Một khi đã học tốt toán,văn
thì các môn khác chắc chắn sẽ học tốt. Người học có quyết tâm và sự kiên trì rèn
luyện thì hiệu quả sẽ cao.
c. Kết quả:
Với tâm huyết giảng dạy thật tốt kiểu bài phân tích tác phẩm văn học, qua
tích lũy một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh phương pháp làm bài, quan tâm
đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn và chú ý rèn luyện kó năng viết bài
nghò luận văn học cho học sinh lớp 9, chất lượng bài viết của học sinh các lớp do
chính tôi trực tiếp giảng dạy được nâng lên rõ rệt. Biểu hiện cụ thể ở các mặt sau:
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
19
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
+ Đa số bài làm của các em đều đáp ứng được yêu cầu của đề về nội dung,
thể loại.
+ Nắm vững hơn phương pháp làm văn nghò luận về tác phẩm, rất ít bài viết
lan man hoặc sơ lược, nghèo ý. Biết xác đònh các luận điểm và trình bày luận cứ
rõ ràng, chặt chẽ, thuyết phục hơn.
+ Ngày càng nhiều học sinh có sự cảm thụ sâu sắc về tác phẩm, có sự tìm
tòi sáng tạo và tinh tế khi viết bài nghò luận, không còn gượng ép, máy móc hay
khuôn sáo.
+ Rất ít bài viết còn mắc các lỗi chính tả, dùng từ. Tình trạng viết câu sai
ngữ pháp, không phân đoạn hay tách đoạn tùy tiện cũng giảm đáng kể . Nhiều em
tránh được lối diễn đạt rườm rà, không rõ ràng, súc tích.
Sau đây là kết quả thống kê chất lượng bài viết kiểm tra nghò luận văn học
của học sinh lớp 9A

giáo viên và học sinh đều phải có sự nỗ lực nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo. Giáo
viên phải nghiên cứu kó bài dạy, tích cực đầu tư nhiều hơn trong việc đổi mới
phương pháp, đổi mới các hình thức tổ chức và sử dụng phương tiện dạy học, học
sinh phải hứng thú, tích cực, là chủ thể thực sự của quá trình học tập.
- Không có một kinh nghiệm nào là duy nhất có thể chung cho mọi người.
Không có một phép lạ dễ dàng nào để đi đến sự thành công. Nếu mỗi giáo viên
không ngừng học tập, kiên trì tích lũy kinh nghiệm thì chất lượng sẽ ngày càng
cao hơn.
2. Hướng phổ biến và áp dụng giải pháp:
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
21
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
Bản thân tôi mới được giảng dạy chương trình thay sách Ngữ văn lớp 9 trong
hai năm học gần đây, nhưng làm thế nào để nâng cao chất lượng bài viết văn
nghò luận về tác phẩm văn học cho học sinh là vấn đề tôi đặc biệt quan tâm và có
sự tìm tòi, nghiên cứu kó qua kinh nghiệm giảng dạy của các bạn đồng nghiệp,
qua bài viết của nhiều đối tượng học sinh trong các lần kiểm tra và thi học kì, có
sự đối chiếu giữa lý luận đổi mới phương pháp với thực tiễn. Vì vậy, đề tài có thể
không chỉ có ích cho tôi mà cũng rất cần thiết cho giáo viên giảng dạy bộ môn
Ngữ văn 9 đang quan tâm đến vấn đề này.
3. Hướng nghiên cứu tiếp của giải pháp:
Do thời gian, điều kiện nghiên cứu còn hạn chế, đề tài chỉ xin nêu ra một vài
giải pháp để rèn luyện kó năng viết văn nghò luận về tác phẩm văn học cho học
sinh lớp 9 mà bản thân tôi nghiên cứu, tích lũy được. Việc trình bày còn mang
tính chủ quan của người viết nên chắc chắn có nhiều vấn đề cần tranh luận.
Hướng tới, nếu được phổ biến và mở rộng phạm vi nghiên cứu, tổng hợp kinh
nghiệm của nhiều người thì đề tài sẽ hoàn chỉnh và có giá trò khoa học cao hơn.
Kính mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của Hội đồng khoa học các
cấp và quý đồng nghiệp để kinh nghiệm được hoàn thiện hơn.
Châu Thành, ngày 5 tháng 4 năm 2010

4. Tài liệu tham khảo soạn kó năng làm văn nghò luận của Vụ Giáo dục trung
học.
5. Phương pháp làm bài văn nghò luận tác phẩm văn học 9 của Hoàng Đức
( NXB GD Thành phố Hồ Chí Minh )

Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
24
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài nghò luận tác phẩm văn học cho học sinh lớp 9
PHIẾU ĐIỂM
TIÊU CHUẨN NHẬN XÉT ĐIỂM
Tiêu chuẩn 1
( Tối đa 25 điểm)
Tiêu chuẩn 2
( Tối đa 50 điểm)
Tiêu chuẩn 3
( Tối đa 25 điểm)
- Tổng cộng:……….điểm.
- Xếp loại:…………
……………, ngày……tháng… .năm 2010.
Họ tên giám khảo 1:……………………………….chữ kí………………
Họ tên giám khảo 2:……………………………….chữ kí………………
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
25