GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
BẢN TĨM TẮT ĐỀ TÀI

- Tên đề tài: RÈN LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT BÀI VĂN TỰ SỰ CHO
HỌC SINH LỚP 9.
- Họ và tên giáo viên: Trần Thị Kim Sa.
- Đơn vị cơng tác : Trường THCS Thị Trấn.
1. Lý do chọn đề tài :
- Trong nhà trường THCS, mơn Ngữ văn ngồi việc trang bị cho học sinh những tri
thức để đánh giá đúng các vấn đề văn học, tạo cho học sinh khả năng khám phá vẻ đẹp
của tác phẩm văn học còn có nhiệm vụ giúp học sinh hình thành và phát triển khả năng
sản sinh văn bản mới (nói và viết).
- Học sinh đã được học kiểu bài văn tự sự trong suốt chương trình cấp học với nhiều
cấp độ khác nhau. Chương trình Ngữ văn lớp 9 tiếp tục rèn luyện cho các em kĩ năng
làm văn tự sự ở mức cao hơn là kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm và nghị luận.
- Thực tế vì nhiều lí do, học sinh lớp 9 ở trường mà tơi trực tiếp giảng dạy vẫn còn
nhiều hạn chế khi làm kiểu bài này. Đề tài “Rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho
học sinh lớp 9” phân tích thực trạng chất lượng bài viết, đề ra kinh nghiệm, phương
pháp giảng dạy, cách thức rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự, góp phần nâng cao chất
lượng dạy học bộ mơn.
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu :
a/ Đối tượng:
Giáo viên dạy Ngữ văn và học sinh lớp 9 trường THCS Thị Trấn - Châu Thành
năm học 2009- 2010 và 2010-2911. Cụ thể là:
- Thực trạng về phương pháp giảng dạy của giáo viên và bài viết văn tự sự của
một số học sinh.
- Những giải pháp chủ yếu để rèn luyện kĩ năng, nâng cao chất lượng .
b/ Phương pháp :
Trên cơ sở nghiên cứu tài liệu, phân tích đối chiếu với thực trạng đưa ra những
đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng.
3. Giải pháp rèn kĩ năng làm văn nghị luận văn học cho học sinh:

+ Ngày càng nhiều học sinh có sự tìm tòi sáng tạo, thể hiện sự cảm nhận, óc quan
sát tinh tế khi viết bài văn tự sự, vận dụng kết hợp tốt các phương thức biểu đạt.
+ Rất ít bài viết còn mắc các lỗi chính tả, dùng từ. Tình trạng viết câu sai ngữ
pháp, khơng phân đoạn hay tách đoạn tùy tiện cũng giảm đáng kể, biết sử dụng dấu câu
hợp lí, phân biệt lời kể và lời thoại rõ ràng.
5. Phạm vi áp dụng:
Giải pháp nêu ra trong đề tài đã được người viết áp dụng có hiệu quả ở lớp 9A
1

và 9A
2
trường THCS Thị Trấn năm học 2010-2011. Có thể đây cũng là kinh nghiệm
hữu ích cho giáo viên dạy Ngữ văn 9 nói chung đang quan tâm đến vấn đề này.
Châu Thành, ngày 5 tháng 4 năm 2011
Người thực hiện

Trần Thị Kim Sa

Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
2
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
A.MỞ ĐẦU
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong nhà trường nói chung, trong trường THCS nói riêng, Ngữ văn là mơn học
trang bị cho học sinh những tri thức để đánh giá đúng các vấn đề văn học (bao gồm: tác
phẩm, tác giả, các q trình văn học… ), có nghĩa là góp phần tạo cho học sinh khả
năng khám phá vẻ đẹp của tác phẩm văn học trong việc tiếp nhận cũng như khả năng
biết đánh giá đúng đắn, khoa học các hiện tượng.
Song song với nhiệm vụ trên là q trình giúp học sinh hình thành và phát triển khả
năng sản sinh văn bản mới (nói và viết).

Do thời gian và điều kiện của bản thân, trong phạm vi giải pháp, tơi tập trung đề
cập đến:
- Những cơ sở lý luận để nghiên cứu giải pháp.
- Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
- Thực trạng bài viết văn tự sự của học sinh, thực trạng q trình giảng dạy của
giáo viên.
- Những giải pháp rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9 đạt kết
quả cao.
4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện giải pháp tơi đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
a. Nghiên cứu tài liệu :
Nghiên cứu tài liệu nghiệp vụ dạy học mơn Ngữ văn lớp 9, sách giáo khoa, sách
giáo viên, ý kiến của các nhà nghiên cứu, các nhà quản lí giáo dục, quản lý chun
mơn, các giáo viên giỏi trong tồn quốc trên các bài viết đăng trên các tạp chí khoa
học…
b. Phân tích đối chiếu :
Phân tích đối chiếu u cầu giữa chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng đối với học sinh
lớp 9 bậc THCS với những bài viết thực tế của học sinh, tìm ra những hạn chế chủ yếu
của học sinh khi viết bài tự sự.
c. Giả thuyết khoa học:
Đưa ra những giải pháp, những đề xuất có tính khoa học để giáo viên vận dụng vào
việc rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự cho học sinh nhằm phát huy khả năng tư duy,
khám phá, sáng tạo, năng lực giao tiếp.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
4
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
B. NỘI DUNG

1. CƠ SỞ LÝ LUẬN :
Từ năm 1998, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai dự án phát triển giáo dục

sinh đối với những sự việc, hiện tượng trong đời sống gia đình và xã hội, qua đó bồi
dưỡng cho các em những tình cảm tốt đẹp.
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
5
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được những bài văn
hay. Bài văn hay trước hết phải là viết đúng (đúng theo nghĩa tương đối, nghĩa là trong
khn khổ nhà trường). Hay và đúng có mối quan hệ mật thiết với nhau. Bài văn hay
trước hết phải đúng u cầu của đề bài, đúng những kiến thức cơ bản, hình thức trình
bày đúng quy cách…, đồng thời phải thể hiện sự sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú
mà vẫn chân thật, sinh động. Tuy nhiên, giúp học sinh làm được như thế khơng phải là
dễ.
Năm 2008, Bộ Giáo dục tiếp tục triển khai cho giáo viên trên tồn quốc một số
vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn, trong đó phương pháp giảng dạy
phân mơn Tập làm văn được chú trọng nhiều nhất cũng đã mở ra nhiều hướng suy nghĩ
mới, giúp cho giáo viên giảng dạy tốt hơn nếu biết tự nghiên cứu và vận dụng sáng tạo
hơn.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
a. Thực tiễn của vấn đề nghiên cứu:
- Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học mơn Ngữ văn 9 nói chung, phân mơn Tập
làm văn nói riêng đã dược quan tâm rất nhiều. Với sự chỉ đạo của các cấp quản lí
chun mơn, về cơ bản đại đa số giáo viên đã nắm được phương pháp, vận dụng sáng
tạo theo tình hình địa phương và theo đối tượng học sinh. Tuy nhiên thực tế vẫn còn
nhiều giáo viên thực hiện chưa đúng chức năng, chưa tích cực nghiên cứu, tìm ra
phương pháp giảng dạy đạt hiệu quả cao, dẫn đến chất lượng học tập của học sinh chưa
được nâng lên, trong đó chất lượng bài viết văn tự sự rất đáng quan tâm. Kết quả các
bài kiểm tra và thi học kì đạt rất thấp, chất lượng bài làm của học sinh giỏi chưa thật
xuất sắc.
- Đi sâu vào tìm hiểu thực trạng chúng ta có thể thấy được sự hạn chế trong
phương pháp giảng dạy của giáo viên lẫn phương pháp tự học, tự nghiên cứu của của

Có giáo viên chọn phương pháp bình giảng trong tiết cung cấp kiến thức về kiểu bài,
chưa chú trọng các phương pháp thực hành trong giờ luyện tập, ra bài tập về nhà…
- Giáo viên chưa nghiên cứu kĩ chuẩn kiến thức - kĩ năng, xác định đầy đủ mục
đích u cầu cần đạt, kĩ năng cần rèn luyện trong từng bài. Việc bố trí thời lượng cho
tiết dạy chưa hợp lý, chưa dành nhiều thời gian cho thực hành, giáo viên khó có thể rèn
luyện kĩ năng cho học sinh.
- Việc chấm bài của giáo viên cũng còn nhiều thiếu sót. Đơi khi giáo viên chỉ cho
học sinh biết điểm, có bài chấm khơng có lời phê nào hoặc phê bài còn qua loa, chưa
cẩn thận, chưa cụ thể. Đa số giáo viên phê bài rất chung chung, nhận xét khái qt.
Nhiều lời phê, nhận xét bên lề bài viết chưa giúp học sinh thấy được cụ thể lỗi sai của
mình mà sửa. Các em khơng biết phải làm như thế nào khi bị nhận xét là “kể chuyện
chưa cụ thể, chân thực”, hoặc “chuyện chưa có ý nghĩa sâu sắc”, “khơ khan”. Các em
cũng khơng rõ lý do tại sao, vì lẽ gì mà đoạn văn, câu văn của mình bị phê là “lủng
củng”, “câu q”, “tối nghĩa”, cũng khơng hiểu có khi chỗ này “dùng từ” là nghĩa làm
sao (sai hay đúng ? Nếu sai thì sai thế nào?), chỗ kia “diễn đạt” là trục trặc hay trơi
chảy, chỗ nọ một từ gạch chân là hay hay dở? Như thế rất khó giúp học sinh hiểu rõ mà
tự sửa được, rút kinh nghiệm được.
- Những giờ trả bài tiến hành khơng thống nhất theo chun đề mà ngành chun
mơn đã triển khai. Đa số giáo viên thực hiện khơng mấy cơng phu . Giáo án trả bài của
giáo viên thường soạn qua qt, khơng ghi rõ những lỗi cần phải sửa trên lớp, hoặc có
thì cũng khơng ghi rõ cách sửa; lỗi nhặt từ bài làm của học sinh khơng tiêu biểu khó có
thể rèn luyện những kĩ năng cần thiết nhất định. Có giáo viên trả bài rồi mới nhận xét
ưu khuyết điểm, hướng dẫn học sinh sửa chữa.
+ Về phía học sinh:
- Chưa coi trọng bộ mơn so với các mơn khoa học tự nhiên nên chưa đầu tư, chưa
có thái độ học tập đúng đắn; chưa có thói quen chuẩn bị bài trước khi đến lớp, chưa
chịu khó đọc các tài liệu tham khảo thêm để mở rộng kiến thức.
- Trước một đề bài văn tự sự, các em ít chịu khó suy nghĩ, tưởng tượng sáng tạo, mà
chỉ đọc lống thống, phóng bút viết tràng giang đại hải, khơng cần xác định phải kể
theo trình tự nào, các tình tiết nào cần phải kể rõ ràng, cụ thể, tình tiết nào nên lượt

hạn chế ở việc thể hiện nội tâm nhân vật do khơng hiểu rõ quy luật tâm lí, bộc lộ cảm
xúc thiếu tự nhiên, thậm chí dẫn đến những sự việc hoặc kết thúc vơ lí. Kết hợp yếu tố
nghị luận chưa khéo léo, tế nhị, làm giảm đi giá trị của câu chuyện.
+ Thực hiện nhiệm vụ từng phần trong bố cục ba phần của bài làm văn chưa đầy
đủ. Ví dụ khi viết phần mở bài, u cầu học sinh phải giới thiệu chung về câu chuyện,
nhân vật được kể, hồn cảnh xảy ra câu chuyện, nhưng nhiều em lại đi thẳng vào diễn
biến cốt truyện như các nhà văn thực thụ, được “phá cách”, và đơi khi cũng khơng cần
nêu lên suy nghĩ, ấn tượng gì của mình trong phần kết bài ( chỉ kết thúc câu chuyện).
Như thế sẽ làm cho ý nghĩa bài văn bị dàn trải, lại chưa mở ra được hướng suy nghĩ cho
người đọc.
+ Kĩ năng dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, lối diễn đạt, cách hành văn còn nhiều hạn
chế. Đặc biệt, nhiều em chưa biết cách trình bày bài văn tự sự, ngắt đoạn khơng đúng
chỗ, khơng phân biệt lời thoại với lời kể.
b. Sự cần thiết của đề tài :
Đề tài có tác dụng giúp giáo viên Ngữ văn đối chiếu giữa lý luận với thực tế chất
lượng bộ mơn mình giảng dạy, đặc biệt là chất lượng làm văn tự sự của học sinh lớp
mình phụ trách, vận dụng những giải pháp tối ưu để nâng cao chất lượng, giải quyết
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
8
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
một phần tình hình học sinh học yếu kém bộ mơn Ngữ văn như hiện nay, cũng là góp
phần quan trọng vào việc rèn luyện kĩ năng sống, kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
3. NỘI DUNG VẤN ĐỀ:
a. Đặt vấn đề:
- u cầu chủ yếu của tập làm văn tự sự ở lớp 9 là củng cố tri thức và kĩ năng đã
được học ở các lớp dưới, đồng thời nâng cao hơn kĩ năng viết bài. Qua đó bồi dưỡng
năng lực quan sát, nhận thức và giáo dục tình cảm cho học sinh trước những sự việc,
con người trong đời sống xung quanh.
- Hơn nữa, chương trình Ngữ văn mới coi phần tập làm văn là sự tổng hợp của
ngơn ngữ và văn (tích hợp ngang) và ngun tắc ơn cũ - hiểu mới (tích hợp đồng tâm),

học sinh phải vận dụng cả kiến thức, kĩ năng về Văn học, Tiếng Việt. Do vậy, dạy học
tập làm văn khơng thể tách rời hai phân mơn này. Căn cứ vào chương trình, chuẩn kiến
Người thực hiện: Trần Thò Kim Sa
9
GPKH: Rèn luyện kó năng viết bài văn tự sự cho học sinh lớp 9
thức – kĩ năng, giáo viên phải chú ý vận dụng tích hợp các phân mơn một cách thường
xun, nhuần nhuyễn và linh hoạt. Trong đó, Tập làm văn vẫn đóng vai trò chủ đạo.
* Dạy học phân mơn Tập làm văn:
Để rèn luyện tốt kĩ năng làm bài văn tự sự cho học sinh, việc hướng dẫn tìm hiểu lý
thuyết là rất quan trọng. Trước hết giáo viên cần cho học sinh nắm lại những kiến thức
đã học về kiểu bài, sau đó mới hình thành kĩ năng về Văn học, Tiếng Việt, làm văn theo
u cầu của tồn cấp THCS. GV cần cho học sinh ơn lại thế nào là văn tự sự, các yếu tố
quan trọng, cơ bản trong văn tự sự như tình huống, cốt truyện, nhân vật, nhấn mạnh vai
trò của người kể chuyện và ngơn ngữ kể.
Đối với kiểu bài tự sự, học sinh đã được học những kiến thức và kĩ năng cơ bản từ
lớp 6 và được nâng cao hơn ở lớp 8 (kết hợp yếu tố miêu tả và biểu cảm). Trong
chương trình lớp 9, làm văn tự sự đạt đến u cầu cao nhất, có sự kết hợp gần như tất
cả các phương thức biểu đạt. Nếu ở các lớp dưới, bài làm văn tự sự phải đạt mức độ
đúng thì đến lớp 9, bài văn này khơng chỉ phải “đúng” mà còn thực sự “hay”. u cầu
nâng cao kĩ năng viết bài văn tự sự được trình bày qua các đơn vị bài học chủ yếu là:
Miêu tả trong văn bản tự sự; Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự; Nghị luận trong
văn bản tự sự; Đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm trong văn bản tự sự; Người
kể chuyện trong văn bản tự sự...Và giáo viên sẽ từng bước củng cố, hướng dẫn học
sinh hồn thiện kĩ năng làm bài ở Bài viết văn tự sự (Bài viết số 2 và số 3)
Trước khi đi vào tìm hiểu và rèn luyện kĩ năng thực hành vận dụng các yếu tố trên
vào bài văn tự sự, giáo viên cần giúp học sinh nắm lại kiến thức cơ bản về văn tự
sự.VD: Thế nào là văn tự sự ? (Văn bản chủ yếu dùng phương thức tự sự – là phương
thức trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫn đến sự việc kia, để từ đó nêu lên
một ý nghĩa nào đó); các yếu tố quan trọng khơng thể thiếu trong văn bản tự sự là gì ?
(sự việc, nhân vật, cốt truyện, ngơi kể…). Sau đó giúp các em hiểu rõ vai trò, tác dụng