1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
NGUYỄN VĂN CÔNG THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
Ở TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Thu Hà HÀ NỘI - 2012 3
MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các bảng MỞ ĐẦU
1
1.3.1.
Đặc điểm tỉnh Bắc Giang
21
1.3.2.
Cơ cấu tổ chức và hiện trạng đội ngũ cán bộ, công chức của
cơ quan thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang
22
1.3.3.
Các yếu tố ảnh hưởng đến thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang
25
Chương 2: THỰC TRẠNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở TỈNH BẮC GIANG
28
2.1.
Tình hình thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang
28
2.1.1.
Kết quả thi hành án dân sự trong một số năm (từ năm 2009
đến năm 2011)
29
2.1.2.
Tình hình tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự
31
4
2.1.3.
Về lập hồ sơ đề nghị xét miễn, giảm thi hành án
32
2.1.3.
Về công tác phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với tòa
Nhóm giải pháp giải quyết tình trạng quá tải công việc
65
3.4.
Tăng cường phối hợp và nâng cao hiệu quả hoạt động của
Ban chỉ đạo thi hành án dân sự các cấp
67
3.5.
Tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan tư pháp và
chính quyền cơ sở
68
3.6.
Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra tiến độ của thủ trưởng
đơn vị
70
3.7.
Một số giải pháp khác
72
KẾT LUẬN
76
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
78
5
Danh môc c¸c b¶ng
thi hành án dân sự như: Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khóa IX ngày 03/02/2004 về tập trung thực hiện tốt công
tác thi hành án, nhất là thi hành án dân sự, khắc phục cơ bản tình trạng tồn
đọng kéo dài; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về
Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm
2010, định hướng đến năm 2020:
Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động
của các cơ quan tư pháp phù hợp với mục tiêu, định hướng chiến
lược cải cách tư pháp; xác định đúng, đủ quyền năng và trách nhiệm
pháp lý cho từng cơ quan, chức danh tư pháp
7
Cải cách mạnh mẽ các thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng
dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ, nhưng thuận
tiện, bảo đảm sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt
động tư pháp [20].
Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến
lược cải cách tư pháp đến năm 2020:
Tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ tư pháp
hợp lý, khoa học và hiện đại về cơ cấu tổ chức và điều kiện, phương
tiện làm việc; trong đó, xác định Tòa án có vị trí trung tâm và xét
xử là hoạt động trọng tâm
Từng bước thực hiện việc xã hội hóa và quy định những
hình thức, thủ tục để giao cho tổ chức không phải là cơ quan nhà
nước thực hiện một số công việc thi hành án
Nghiên cứu chế định thừa phát lại; trước mắt, có thể tổ chức
thí điểm tại một số địa phương, sau vài năm, trên cơ sở tổng kết,
đánh giá thực tiễn sẽ có bước đi tiếp theo [21].
Thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng, Hội đồng Nhà nước
trước đây, nay là Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Thi
nước, công tác thi hành án dân sự ở Bắc Giang trong những năm gần đây
cũng có những chuyển biến tích cực. Đặc biệt năm 2009, đã giải quyết xong
4.146 việc/4.461 việc có điều kiện thi hành, đạt 93% (thi hành xong hoàn toàn
3.648 việc/4.461 việc có điều kiện thi hành, đạt 82%); số tiền đã giải quyết
được 19.056.960.000 đồng/22.062.131.000 đồng, đạt 86,3% (số tiền thực thu
14.936.118.000 đồng/22.062.131.000 đồng, đạt 68%); tăng 588 việc và
3.128.636.000 đồng số việc và tiền đã giải quyết xong so với cùng kỳ năm
9
2008. Bên cạnh những thành quả đó, công tác thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc
Giang còn gặp nhiều khó khăn do đặc điểm tình hình của địa phương, lượng
án tồn đọng qua các năm còn nhiều và ngày càng tăng như năm 2008 chưa
giải quyết được 303 việc có điều kiện thi hành (thi hành chưa xong hoàn toàn
718 việc có điều kiện thi hành), năm 2009 chưa giải quyết 315 việc có điều
kiện thi hành (thi hành chưa xong 843 việc có điều kiện thi hành)
Đây là vấn đề rất bức xúc đặt ra trong công tác thi hành án dân sự ở
tỉnh Bắc Giang hiện nay. Thực trạng này, một phần xuất phát từ nguyên nhân:
ý thức tuân thủ pháp luật của một số bộ phận nhân dân nói chung và một số
cơ quan, tổ chức, các nhà quản lý doanh nghiệp và cá nhân (kể cả chính
quyền địa phương) còn yếu kém. Mặt khác, do chưa có sự phối hợp đồng bộ,
chặt chẽ giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật, cũng như cơ quan hữu quan trong
quá trình thi hành án; cơ sở pháp lý về tổ chức và hoạt động thi hành án dân
sự chưa được hoàn thiện, hệ thống các văn bản pháp lý về thi hành án dân sự
chưa đầy đủ, chậm được bổ sung, sửa đổi kịp thời; cơ chế quản lý và cơ chế
thi hành án hiện nay không hợp lý, gây cản trở và làm giảm hiệu quả công tác
thi hành án nói chung và thi hành án dân sự nói riêng.
Với tất cả những lý do nêu trên, việc chọn đề tài "Thực trạng và giải
pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang" làm
luận văn thạc sĩ luật học là cấp thiết và có ý nghĩa thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
luật, chưa có công trình nào nghiên cứu vấn đề thực trạng và giải pháp thi
hành án dân sự của một địa phương nhất định, dựa trên điều kiện kinh tế, xã
hội của địa phương để có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả
trong công tác thi hành án ở địa phương.
11
3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
3.1. Mục tiêu
Mục tiêu tổng quát của đề tài là tìm ra các luận cứ khoa học và thực
tiễn cho việc đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành
án dân sự tỉnh Bắc Giang.
3.2. Nhiệm vụ
Để đạt được mục tiêu đã đề ra cần phải thực hiện các nhiệm vụ cụ thể
sau đây:
- Làm rõ những cơ sở lý luận về thi hành án dân sự.
- Đánh giá đúng đắn và toàn diện về thực trạng về thi hành án dân sự
ở tỉnh Bắc Giang
- Phân tích nguyên nhân của thực trạng đó.
- Đưa ra những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án
dân sự.
4. Phạm vi nghiên cứu
"Thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân
sự ở tỉnh Bắc Giang" là một đề tài cụ thể tại tỉnh Bắc Giang, nhưng có tính
khái quát cao, nội dung rất rộng, phong phú và phức tạp. Vì vậy, trong khuôn
khổ luận văn thạc sĩ luật học, tác giả tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về thi
hành án dân sự nói chung, thực tiễn thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang nói
riêng; đánh giá và làm rõ thực trạng về công tác thi hành án dân sự tại tỉnh
Bắc Giang và từ đó rút ra những giải pháp cụ thể trong công tác thi hành án
dân sự nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự ở tỉnh Bắc Giang trong giai
đoạn hiện nay.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
Ở TỈNH BẮC GIANG
1.1. Khái niệm, bản chất và vai trò của thi hành án dân sự
1.1.1. Khái niệm, bản chất của thi hành án dân sự
Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự bao gồm nhiều
giai đoạn khác nhau như xét xử, thi hành án dân sự Việc giải quyết vụ việc
dân sự tại tòa án tuy rất quan trọng nhưng mới chỉ là giai đoạn đầu của quá
trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Trong giai đoạn này, tòa
án mới chỉ làm rõ tình tiết của vụ việc dân sự và áp dụng quy phạm pháp luật
quyết định quyền và nghĩa vụ của các đương sự. Quyền và nghĩa vụ của các
đương sự trong vụ việc dân sự đã được tòa án quyết định muốn trở thành hiện
thực thì phải thông qua việc thi hành án. Trong đó người có quyền thi hành án
yêu cầu người có nghĩa vụ thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ thi hành án của
họ đối với mình và người có nghĩa vụ thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ của
mình vì lợi ích của người có quyền thi hành án. Thậm chí người phải thi hành
án muốn tự nguyện thi hành án cũng phải làm đơn đề nghị cơ quan thi hành
án cho thi hành bản án. Do vậy, theo nghĩa chung thì thi hành án dân sự là
thực hiện bản án, quyết định dân sự của tòa án.
Thi hành án dân sự xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của tòa
án. Tuy vậy, theo nghĩa một thuật ngữ pháp lí thì còn có các quan điểm khác
nhau về thi hành án dân sự.
+ Quan điểm thứ nhất cho rằng: thi hành án dân sự là một dạng của
hoạt động hành chính, bởi thi hành án dân sự là hoạt động mang tính điều
hành và chấp hành mà điều hành và chấp hành là đặc trưng của hoạt động
14
hành chính. Mặt khác, thi hành án dân sự ở nước ta lại không do toà án - cơ
hành tư pháp tổ chức.
+ Quan điểm thứ hai cho rằng: thi hành án dân sự là một dạng hoạt động
không thể phụ thuộc nhiều vào chủ thể thực hiện nó. Theo quan điểm này, thì
thi hành án dân sự gắn liền với hoạt động xét xử, mang tính tài sản, độc lập và
do cơ quan tư pháp có thẩm quyền tổ chức thực hiện.
Qua nghiên cứu, có thể thấy quan điểm thứ ba là có cơ sở khoa học
hơn cả.
Thi hành án dân sự gắn liền với hoạt động xét xử vì xét xử và thi hành
án dân sự là hai mặt của quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
đương sự. Xét xử là tiền đề của thi hành án, không có xét xử thì không có thi
hành. Ngược lại, thi hành án tiếp nối với xét xử làm cho bản án, quyết định
hiệu lực trên thực tế nên có tác dụng củng cố kết quả xét xử.
Thi hành án dân sự mang tính tài sản - đặc trưng của quan hệ dân sự.
Trên thực tế, phần lớn các bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi hành đều
quyết định các vấn đề về tài sản như chia thừa kế, trách nhiệm bồi thường
thiệt hại ngoài hợp đồng v.v… Thông qua thi hành án dân sự, người phải thi
hành án phải thực hiện các nghĩa vụ về tài sản của họ và người được thi hành
án dân sự sẽ nhận được các quyền, lợi ích về tài sản.
Thi hành án dân sự mang tính độc lập - đặc trưng của hoạt động tư
pháp. Thi hành án là quá trình diễn ra phức tạp, trong đó cơ quan thi hành án
dân sự thường phải chịu áp lực, tác động từ nhiều phía. Để bảo đảm hiệu quả
của thi hành án dân sự thì cơ quan thi hành án dân sự và chấp hành viên phải
được độc lập và không cá nhân, cơ quan, tổ chức nào được can thiệp trái pháp
luật vào quá trình thi hành án dân sự. Vì vậy, khác với các văn bản pháp luật
quy định về thi hành án dân sự được ban hành trước, Pháp lệnh Thi hành án
16
dân sự năm 2004 và Luật Thi hành án dân sự đã quy định cơ quan thi hành án
dân sự tách khỏi các cơ quan tư pháp địa phương, không phụ thuộc về tổ chức
và quản lí của các cơ quan này.
Thi hành án dân sự do cơ quan thi hành án dân sự - cơ quan tư pháp tổ
chức thực hiện. Việc thực hiện quyền tư pháp của Nhà nước do nhiều cơ quan
trong bản án, quyết định hành chính của tòa án, bản án, quyết định dân sự của
tòa án nước ngoài, quyết định của trọng tài nước ngoài được tòa án công nhận
và cho thi hành ở Việt Nam, quyết định xử lí vụ việc cạnh tranh có liên quan
đến tài sản của bên phải thi hành án của hội đồng xử lí vụ việc cạnh tranh và
quyết định của trọng tài thương mại Việt Nam. Vì vậy, theo nghĩa pháp lí thì
thi hành án dân sự là một dạng hoạt động tư pháp trong việc thực hiện bản
án, quyết định dân sự của tòa án và các quyết định của các cơ quan, tổ chức
khác được đưa ra thi hành theo quy định của pháp luật.
1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của thi hành án dân sự
Thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói
chung và quá trình giải quyết vụ án nói riêng. Bản án, quyết định của Tòa án
chỉ thực sự có giá trị khi được thi hành trên thực tế. Hoạt động thi hành án là
công đoạn cuối cùng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp
hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và pháp chế xã hội
chủ nghĩa; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà
nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu
quả của bộ máy nhà nước. Chính vì vậy, Hiến pháp năm 1992 đã quy định rõ:
"Các bản án và quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải
được các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, các đơn vị vũ
trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng; những người và đơn vị hữu quan
phải nghiêm chỉnh chấp hành" [27].
18
* Thi hành án dân sự góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương an toàn xã
hội, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
Công tác thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng có một ý
nghĩa, vai trò quan trọng trong hoạt động Nhà nước. Thông qua hoạt động thi
hành án, những phán quyết của Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí
của Nhà nước được trở thành hiện thực, công lý xã hội được thực hiện. Quá
trình giải quyết một vụ án chỉ kết thúc khi bản án quyết định của Tòa án được
* Thi hành án dân sự góp phần nâng cao ý thức pháp luật của
nhân dân
Đặc thù của thi hành án dân sự là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ
động, phát huy trách nhiệm của Chấp hành viên, cơ quan thi hành án và sự chỉ
đạo của chính quyền địa phương, sự phối hợp các cơ quan tổ chức có liên
quan và sự đồng tình của quần chúng, tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao ý
thức trách nhiệm của cộng đồng. Trong hoạt động thi hành án dân sự, thi hành
án không chỉ là hoạt động nghiệp vụ riêng của cơ quan thi hành án, Chấp
hành viên mà còn là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa
phương, đoàn thể xã hội và mọi thành viên trong cộng đồng. Thông qua công
tác thi hành án, ý thức pháp luật của nhân dân, vai trò, trách nhiệm của các cơ
quan, tổ chức được nâng lên.
1.2. Một số khái niệm trong thi hành án dân sự
1.2.1. Việc thi hành án dân sự
Việc thi hành án dân sự, cụm từ này trong Từ điển tiếng Việt cũng
như các văn bản pháp luật về thi hành án dân sự chưa có khái niệm chính
thức, song theo qui định của pháp luật về thi hành án dân sự hiện hành và ngữ
pháp tiếng Việt, cho thấy:
20
Theo ngữ pháp tiếng Việt thì cụm từ "thi hành" là một động từ để chỉ
hành động hoặc không hành động; "án dân sự" để chỉ bản án, quyết định dân
sự theo quy định của pháp luật về dân sự và tố tụng dân sự;
Căn cứ pháp luật để thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự ban hành
Quyết định thi hành án dân sự là Điều 35, 36 Luật Thi hành án dân sự năm
2008, Điều 5 Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ về
qui định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Thi hành án dân sự, Điều 2
Thông tư liên tịch số 14/2010/TTLT-BTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 26/7/2010
của Bộ Tư pháp - Tòa án nhân dân tối cao - Viện Kiểm sát nhân dân tối cao
và Quyết định dân sự trong Bản án, quyết định được thi hành theo qui định tại
quan thi hành án do Chấp hành viên quyết định theo thẩm quyền nhằm buộc
đương sự phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án,
quyết định của tòa án, được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án
có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành trong thời hạn do Chấp
hành viên ấn định hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành
án tẩu tán, hủy hoại tài sản.
Để áp dụng được biện pháp cưỡng chế thi hành án, cần phải hội đủ
các điều kiện sau đây: Người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ về tài
sản hoặc phải thực hiện hành vi theo bản án, quyết định của Tòa án, quyết
định của Trọng tài, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ
việc cạnh tranh; người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không
tự nguyện thi hành án.
Biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự chỉ được áp dụng khi người
phải thi hành án có nghĩa vụ và hành vi phải thực hiện theo quyết định của cơ
22
quan có thẩm quyền, nhất là có thái độ và hành vi không tự nguyện thi hành
án khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án. Theo khoản 6, Điều 3
Luật Thi hành án dân sự năm 2008, có điều kiện thi hành án là trường hợp
người phải thi hành án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản; tự
mình hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án.
Cưỡng chế thi hành án dân sự là một biện pháp nghiêm khắc nhất, do
đó, Chấp hành viên trong quá trình tổ chức thi hành án không được áp dụng
một cách tùy tiện mà phải tuân thủ những nguyên tắc nhất định. Các nguyên
tắc đó là:
- Chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế được pháp luật quy định, bao
gồm: 1. Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của
người phải thi hành án. 2. Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án. 3. Kê
biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ
ba giữ. 4. Khai thác tài sản của người phải thi hành án. 5. Buộc chuyển giao
hành án. Việc đồng ý hoãn phải lập thành văn bản ghi rõ thời hạn hoãn, có
chữ ký của các bên. Trong thời gian hoãn thi hành án do có sự đồng ý của
người được thi hành án thì người phải thi hành án không phải chịu lãi suất
chậm thi hành án;
+ Người phải thi hành các khoản nộp ngân sách nhà nước không có tài
sản hoặc có tài sản nhưng giá trị tài sản đó không đủ chi phí cưỡng chế thi
hành án hoặc có tài sản nhưng tài sản thuộc loại không được kê biên;
+ Tài sản kê biên có tranh chấp đã được Tòa án thụ lý để giải quyết;
+ Việc thi hành án đối với bản án, quyết định có văn bản giải thích
những nội dung mà bản án, quyết định tuyên chưa rõ trong thời hạn 15 ngày,
24
kể từ ngày nhận được yêu cầu của đương sự hoặc của cơ quan thi hành án dân
sự. Trường hợp vụ việc phức tạp thì thời hạn trả lời không quá 30 ngày, kể từ
ngày nhận được yêu cầu.
+ Việc thi hành án đối với bản án, quyết định đang có trả lời kiến nghị
của cơ quan thi hành án dân sự về việc xem xét lại bản án, quyết định của Tòa
án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm trong thời hạn 45 ngày, kể từ ngày
nhận được kiến nghị.
Việc ra quyết định hoãn thi hành án do Thủ trưởng cơ quan thi hành
án dân sự ra quyết định thi hành án thực hiện. Khi có căn cứ hoãn thi hành án
thì chấp hành viên chịu trách nhiệm thi hành án đề nghị thủ trưởng cơ quan
thi hành án dân sự ra quyết định hoãn thi hành án. Thủ trưởng cơ quan thi
hành án dân sự ra quyết định hoãn thi hành án bằng văn bản trong thời hạn 05
ngày làm việc, kể từ ngày có căn cứ hoãn thi hành án.
Hậu quả pháp lý của hoãn thi hành án:
+ Sau khi có quyết định hoãn thi hành án, các hoạt động thi hành án
dân sự được tạm ngừng lại.
+ Trường hợp vụ việc đã được thi hành một phần hoặc đã được thi
hành xong thi cơ quan thi hành án dân sự phải có văn bản thông báo ngay cho
án dân sự. Khoản thu nộp ngân sách nhà nước được xét miễn, giảm là các
khoản nghĩa vụ được xác định trong bản án, quyết định của tòa án như tiền
phạt, án phí và các khoản thu nộp ngân sách nhà nước khác đã ấn định trong
bản án, quyết định của tòa án.
Vì vậy, miễn nghĩa vụ thi hành án dân sự là trường hợp người phải thi
hành khoản thu nộp ngân sách nhà nước được tòa án có thẩm quyền quyết
định không phải nộp toàn bộ số tiền hoặc phần còn lại của số tiền mà đáng ra
họ phải nộp cho ngân sách nhà nước.
Copyright: Tài liệu đại học ©