Trường THCS Ninh Điền Sáng kiến kinh nghiệm môn Hóa học 8
BẢN TĨM TẮT ĐỀ TÀI
* Tên sáng kiến kinh nghiệm: “Hướng dẫn học sinh giải tốt bài tập tính theo
phương trình hóa học thơng qua việc giảng dạy mơn Hóa 8 ở trường THCS Ninh
Điền”
* Người thực hiện: Dương Thị Hồng Vân
* Đơn vị: Trường THCS Ninh Điền
1. Lý do chọn đề tài :
Năm học 2010-2011 là năm thứ 5 tồn ngành giáo dục hưởng ứng cuộc vận động
“hai khơng” với 4 nội dung. Là một giáo viên tâm huyết với nghề tơi ln trăn trở phải
làm thế nào để thực hiện tốt cuộc vận động này. Do đó tơi đã cố gắng đề cập đến vấn đề
nhằm giúp các em học sinh nâng cao chất lượng học tập, có thể giải được các dạng bài
tập lập phương trình hóa học và tính theo phương trình hóa học một cách đơn giản hơn,
dễ hiểu hơn. Đây chính là lí do trong nội dung đề tài này: “Hướng dẫn học sinh giải tốt
bài tập tính theo phương trình hóa học thơng qua việc giảng dạy mơn Hóa 8 ở
trường THCS Ninh Điền”
2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Đối tượng: Học sinh khối 8
Phương pháp nghiên cứu:
- §iỊu tra thùc tr¹ng, thùc tÕ gi¶ng d¹y
- Nghiªn cøu tµi liƯu
- Ứng dơng thĨ nghiƯm
- Xây dựng các phương pháp nghiên cứu giải bài tập hóa học dựa trên cơ sở đổi
mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh “lấy học sinh làm trung
tâm”.
3. Đề tài đưa ra giải pháp mới :
Ngay từ đầu năm học tơi đã định hướng và thực hiện giải pháp này nhằm giúp
học sinh hiểu và biết cách giải một bài tốn tính theo phương trình hóa học, từ đó khơi
dậy niềm tin và hứng thú cho học sinh trong tiết học, giúp các em có một kiến thức cơ
bản, phát triển tư duy, óc sáng tạo của học sinh khi giải bài tập hóa học đồng thời tạo
điều kiện cho học sinh chủ động tiếp thu bài học và đạt kết quả khả quan trong học tập.

khi người Thầy giúp học sinh hiểu được bài tập Hóa học, như là nguồn kiến thức để các
em tìm tòi, phát hiện kiến thức, kỹ năng .
Bản thân tơi là giáo viên trực tiếp giảng dạy mơn hố học tơi thấy mơn hố học là
mơn học rất mới mẻ, rất khó, nhất là với học sinh lớp 8. Là năm đầu làm quen với mơn
học này, học sinh rất lo lắng và rất nhiều em khơng biết làm bài tập tớnh tốn. Trong
chương trình Hóa học lớp 8 đổi mới có rất nhiều dạng bài tập. Trong đó dạng bài tập tính
theo phương trình hóa học là một dạng bài tập khó và có nhiều ứng dụng trong thực tế
đời sống.
Muốn các em giải quyết tốt những bài tập tính theo phương trình hóa học là một
việc làm rất cần thiết và cũng cần rất nhiều sự đầu tư, chuẩn bị kỹ lưỡng chu đáo của
giáo viên. Có được nền tảng cơ bản về những kỹ năng tính tốn, giải bài tập Hóa học nói
chung về những dạng bài tập tính phương trình hóa học nói riêng vững chắc, sẽ là cơ sở
giúp các em sẽ học tốt hơn, nâng cao ở các lớp trên sau này về bộ mơn Hóa học.
Năm học 2010-2011 là năm thứ 5 tồn ngành giáo dục hưởng ứng cuộc vận động
“hai khơng” với 4 nội dung. Là một giáo viên tâm huyết với nghề tơi ln trăn trở phải
làm thế nào để thực hiện tốt cuộc vận động này. Do đó tơi đã cố gắng theo khả năng để
đề cập đến vấn đề nhằm giúp các em học sinh nâng cao chất lượng học tập, có thể giải
được các dạng bài tập lập phương trình hóa học và tính theo phương trình hóa học một
cách đơn giản hơn, dễ hiểu hơn. Chính vì thế tơi chọn và nghiên cứu đề tài: “Hướng dẫn
học sinh giải tốt bài tập tính theo phương trình hóa học thơng qua việc giảng dạy
mơn Hóa 8 ở trường THCS Ninh Điền” nhằm từng bước khắc sâu kiến thức cho các
em vận dụng kiến thức lí thuyết vào giải bài tập tính theo phương trình hóa học.
GV thực hiện: Dương Thò Hồng Vân Trang 2
Trường THCS Ninh Điền Sáng kiến kinh nghiệm môn Hóa học 8
II. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
 Học sinh lớp 8 .
 Những tài liệu, sách tham khảo về các dạng bài tập tính theo phương trình hóa
học.
III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Qua nhiều năm giảng dạy bộ mơn Hóa học lớp 8, tơi nhận thấy học sinh lớp 8 nói

pháp dạy học, khắc phục lối truyền đạt kiến thức một chiều, rèn luyện nếp tư duy của
người học”. Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay chính là hướng tới việc dạy tốt và
học tốt theo cách lấy người học làm trung tâm của q trình dạy học. Muốn vậy, giáo
viên cần phải hiểu và vận dụng tốt các phương pháp tích cực trong mỗi tiết dạy.
- Cơng văn số 7201/GDTrh tháng 8 năm 2004 của Bộ giáo dục và đào tạo đưa ra
các u cầu về phương pháp dạy học của bộ mơn Hóa học cụ thể:
+ Giáo viên cần thể hiện rõ vai trò là người tổ chức, điều khiển cho học sinh
hoạt động một cách chủ động, sáng tạo.
+ Giáo viên chú ý định hướng, tổ chức hoạt động học tập, qua đó giúp học sinh
tự lực khám phá những kiến thức mới, tạo điều kiện cho học sinh khơng chỉ lĩnh hội
được nội dung kiến thức mà còn nắm được phương pháp đi đến kiến thức đó.
+ Giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tập luyện và vận dụng tốt những kiến
thức đã học để có thể rút ra được kinh nghiệm học tập bộ mơn.
- Thực hiện nghị quyết số 40 / 2000 / QH10 ngày 09 / 12 / 2000 của Quốc hội
khóa X của Thủ tướng chính phủ về đổi mới chương trình giáo dục phổ thơng, đã khẳng
định mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thơng là “Xây dựng nội dung
chương trình, phương pháp giáo dục tồn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng u cầu phát triển
của nguồn nhân lực phục vụ cho cơng nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, phù hợp với
thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thơng ở các nước
đang phát triển trong khu vực và trên thế giới”.
- Chương trình giáo dục phổ thơng ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-
BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nêu : Phải phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng mơn học,
rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm
vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh nhằm xây dựng tư cách và trách nhiệm
cơng dân cho học sinh.
2. Quan niệm đổi mới phương pháp dạy học Hóa học
Đổi mới phương pháp dạy học Hóa học ở Trường THCS dựa trên cơ sở quan
niệm tích cực hóa hoạt động của học sinh và lấy học sinh làm trung tâm trong q trình
dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học được đặt ra do u cầu đổi mới mục tiêu giáo

quyết vấn đề một cách khách quan trung thực trên cơ sở phân tích khoa học, có ý thức
trách nhiệm với bản thân, với xã hội và cộng đồng, ý thức vận dụng những tri thức hóa
học vào cuộc sống.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN
1. Thực trạng của việc dạy và học Hóa học ở trường THCS Ninh Điền
* Thuận lợi:
- Được sự quan tâm của hiệu trưởng nhà trường, tổ chun mơn và sự quan tâm
nhiệt tình của đồng nghiệp.
- Trường được ngành cung cấp đầy đủ thiết bị dạy học.
- Các em học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, thuận lợi cho việc chuẩn bị bài và
làm bài tập trong sách giáo khoa.
- Đa số các em có ý thức học tập khá tốt, nhiều em tích cực hoạt động trong giờ
học, tham gia xây dựng bài.
* Khó khăn:
Qua q trình trực tiếp giảng dạy, trao đổi với giáo viên trong tổ chun mơn cũng
như trò chuyện với học sinh về vấn đề học tập bộ mơn, kết hợp với các thơng tin thu thập
được qua kiểm tra kiến thức từ học sinh đã cho thấy những vấn đề sau:
- Nhiều học sinh còn thụ động, chưa có thái độ tích cực xây dựng bài, chưa có
hứng thú trong học tập. Một số học sinh ít tập trung vào tiết học mà thể hiện thái độ thờ
ơ, tỏ ra nhàm chán, chỉ chống chế để chép bài cho qua.
- Kiến thức học sinh khơng đồng đều, khả năng tiếp thu khác nhau.
- Học sinh viết phương trình phản ứng chưa đúng, khơng cân bằng được phương
trình mà đây là cơ sở để giải bài tốn tính theo phương trình hóa học.
- Các em chưa xác định được u cầu đề bài cho, chưa nắm vững cơng thức tính
tốn, cũng như tiến trình giải bài tập tính theo phương trình hóa học.
- Tiết giải bài tập thường hay khơ khan, nhiều học sinh chưa chăm, kỹ năng giải
bài tập tính tốn còn yếu .
* Ngun nhân:
- Đa số học sinh là con em nhà nơng dân, điều kiện kinh tế gia đình còn khó khăn
nên nên ngồi giờ học các em còn phụ giúp gia đình, mặc khác vẫn còn một số phụ

biết áp dụng cơng thức và các bước tiến trình giải một bài tập theo phương trình hóa học,
đây là chỗ hỏng vơ cùng quan trọng nếu khơng khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn
đến việc học mơn Hóa học sau này.
Đứng trước thực trạng trên, làm thế nào để giúp các em nắm vững kiến thức, là
giáo viên trực tiếp giảng dạy tơi ln trăn trở phải tìm ra giải pháp thích hợp để học sinh
học tốt hơn. Bởi vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để học sinh nắm được phương pháp
giải bài tập tính theo phương trình hóa học một cách thành thạo, đây là vấn đề mà giáo
viên dạy Hóa học rất quan tâm.
2. Giải quyết vấn đề
2.1. Phương pháp hình thành kỹ năng giải bài tập hóa học định lượng:
Cùng với việc hình thành khái niệm hố học, HS cần được thực hiện giải một hệ
thống bài tập theo sơ đồ định hướng sau:
- Nghiên cứu đầu bài, xác định những dữ kiện đầu bài đã cho và u cầu
cần xác định.
- Xác định hướng giải.
- Trình bày lời giải.
- Kiểm tra lời giải
Việc giải bài tập hố học theo sơ đồ định hướng là rất quan trọng, giúp học sinh
giải quyết vấn đề một cách khoa học.
GV thực hiện: Dương Thò Hồng Vân Trang 6
Trường THCS Ninh Điền Sáng kiến kinh nghiệm môn Hóa học 8
Việc lựa chọn và xây dựng những bài tập hố học nội dung có nhiều cách giải,
có cách giải ngắn gọn, thơng minh, đóng vai trò quan trọng đối với việc hình thành kỹ
năng giải bài tập hố học định lượng. Đặc biệt, các bài tập u cầu vận dụng kiến thức,
kỹ năng để giải quyết một số vấn đề thực tiễn học tập hố học.
2.2. u cầu cần thiết để giải bài tập tính theo phương trình hóa học:
Để đạt được kết quả tốt, giáo viên và học sinh cần thực hiện tốt các u cầu sau :
a/ Đối với học sinh :
- Sử dụng thành thạo cơng thức liên hệ giữa số mol, khối lượng, khối lượng mol,
thể tích khí và thể tích 1mol khí ở đktc.

- Bao qt lớp, sử dụng thích hợp và sáng tạo các đồ dùng dạy học, thiết bị có sẵn
phục vụ cho việc dạy và học được tốt hơn.
GV thực hiện: Dương Thò Hồng Vân Trang 7
M
m
n =
Khối lượng
chất (m)
Thể tích chất
khí
nV .4,22
=
Mnm .=
4,22
V
n =
Số mol chất
(n)
Trường THCS Ninh Điền Sáng kiến kinh nghiệm môn Hóa học 8
2.3. Phương pháp tiến hành giải các dạng bài tập tính theo phương trình hóa
học:
2.3.1/ Dạng 1 : Bài tốn tính theo số mol
TÝnh khèi lỵng (hoặc thể tích chất khí ở đktc) cđa chÊt nµy khi ®· biÕt lỵng
(hc thĨ tÝch khÝ) cđa mét chÊt kh¸c trong ph¶n øng.
Học sinh nắm được khối lượng hoặc thể tích của một chất là như thế nào từ đó tìm
khối lượng hoặc thể tích của chất và các cơng thức có liên quan.
2.3.1.1/ Xác định khối lượng của một chất.
a. C¸c bíc thùc hiƯn:
Trước tiên giáo viên giúp học sinh nhớ lại các cơng thức:
- Tìm khối lượng mol của chất.

m
Zn
= 32,5 gam
+ Tính m
HCl
= ?
- Muốn tính m
HCl
thì phải có n
HCl
mà đề chưa cho n
HCl
. Phải tìm nZn trước sau đó suy
ra số mol n
HCl
.
- Giáo viên u cầu học sinh cho biết cơng thức tính n
Zn.
Giải :
Số mol Zn :
PTHH: Zn + 2HCl → ZnCl
2
+ H
2
↑
Theo PT: 1mol 2mol 1mol
Theo đề bài: 0,5mol
GV thực hiện: Dương Thò Hồng Vân Trang 8
)(5,0
65