Một số kinh nghiệm giúp học sinh lôùp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THCS & THPT BÀU HÀM

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH
LỚP 8, 9 LÀM TỐT DẠNG BÀI TẬP
TÍNH THEO PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC

Người thực hiện: Lê Quốc Thông
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lí giáo dục
- Phương pháp dạy học bộ môn: Hóa học
- Lĩnh vực khác

Có đính kèm:
Mô hình

Phần mềm

Phim ảnh

Hiện vật khác

Năm học: 2011 – 2012
Người thực hiện: Lê Quốc Thông

Trang 1



Trang 2


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 8, 9 LÀM TỐT DẠNG BÀI
TẬP TÍNH THEO PHƯƠNG TRÌNH HĨA HỌC
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Như chúng ta đã biết hố học là một mơn học rất mới mẻ, rất khó đối với học
sinh lớp 8, 9 .đặc biệt là phần bài tập tính theo phương trình hóa học, học sinh của
chúng ta rất lo lắng và rất nhiều học sinh khơng biết làm về phần này.
Vậy làm sao để học sinh bớt lo lắng và tự tin khi giải bài tập dạng này?
Để giải tốt bài tập hố học tính theo phương trình hóa học các em học sinh phải
nắm vững những kiến thức cơ bản trong chương trình quy định đồng thời nắm vững
kỹ năng kỹ xảo về lập CTHH, viết và cân bằng phương trình hố học, học thuộc
những cơng thức cần thiết để giải bài tập hố học …
Cứ cho rằng học sinh đã thuộc lòng những cơng thức những PTHH nhưng để giải
quyết một bài tốn hố học đối với các em cũng khơng đơn giản chút nào, vậy phải
làm sao đây ?
Vì những lí do đó tơi đã cố gắng theo khả năng để viết chun đề này nhằm giúp
các em học sinh có thể giải được bài tập tính theo phương trình hóa học . Tơi xin giới
thiệu chun đề " Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8, 9 làm tốt dạng bài tập
tính theo phương trình hóa học".
Mục đích của chun đề này là giúp các em có thêm kiến thức để làm tốt bài tập
hóa học, rèn luyện kĩ năng giải bài tập hố học giúp các em củng cố được những kiến
thức cơ bản liên quan đến bài tập hóa học để có cách giải nhanh, chính xác , bên cạnh
đó sẽ giảm bớt được lo sợ của học sinh, giúp các em tự tin hơn trên con đường học tập
của mình.

do đó học sinh không thể viết đúng CTHH và nếu không thể viết đúng CTHH thì khi
giải bài tập theo PTHH sẽ sai .
Làm thế nào để giúp học sinh viết đúng và chính xác đuợc CTHH của các sản
phẩm tạo thành trong các phản ứng . Muốn làm tốt điều đó yêu cầu học sinh phải :
-Nắm vững các KHHH của các nguyên tố
-Học thuộc lòng hoá trị của những nguyên tố thường gặp và hoá trị của các gốc
( hidroxit, axit ) giáo viên giới thiệu cho các em bài ca hóa trị, bài ca nguyên tử
khối
-Nắm vững các bước lập CTHH của hợp chất
Bài Ca Hoá Trị
Kali (K) , iot (I) , hidrô (H)
Natri (Na) với Bạc (Ag) , Clo (Cl) một loài
Là hoá trị I hởi ai!
Nhớ ghi cho kỉ khỏi hoài phân vân...
Magiê (Mg) kẽm (Zn) với thuỷ ngân (Hg)
Oxi (O) , đồng (Cu) , thiếc (Sn) thêm phần Bari (Ba)
Cuối cùng thêm chú Canxi (Ca)
Hoá trị II nhớ có gì khó khăn !
Bác nhôm hoá trị III lần.
In sâu trí nhớ khi cần có ngay.
Cacbon (C) , silic (Si) này đây
Có hoá trị IV không ngày nào quên.
Sắt (Fe) lắm lúc hay phiền?
II , III lên xuống nhớ liền ngay thôi.
Lại gặp nitơ (N) khó rồi
I , II , III , IV khi thời lên V.
Lưu huỳnh (S) lắm lúc chơi khăm
Người thực hiện: Lê Quốc Thông

Trang 4


+Gọi CTHH của sắt (III) Clorua :FexCly
+ Theo quy tắc hoá trị ta có : III.x = I.y
+Rút ra tỉ lệ
x
I
1
=
=
y III 3

+Chọn x,y là những số đơn giản nhất x = 1; y =3
+ CTHH : FeCl3
Ví dụ 2 : Lập CTHH của Crôm sunphat biết Crôm (III) , nhóm SO4(II)
III

II

+Crx(SO4)y
+Theo quy tắc hoá trị ta có : x.III = II.y
+ Rút ra tỉ lệ :
x II
2
=
=
y III 3

+Chọn x,y là x=2 , y=3
+CTHH :Cr2(SO4)3
Ví dụ 3 : Lập CTHH của Canxihiđrôxít biết Ca(II) ,và nhóm OH (I)

= =
y III 3 1

+ Chọn x=1 ,y = 1
+ CTHH :AlPO4
Lưu ý:
+ Lập cơng thức hóa học nhanh khi biết hóa trị:
A (a) và B(b) ( a, b lần lượt là hóa trị của A và B)
CTHH: AbBa : (a,b : tỉ số tối giản)
+ Cách viết nhanh CTHH trên cũng đúng với nhóm ngun tử
Ví dụ: Lập cơng thức hoa học của hợp chất Fe (III) và Cl (I)
FeCl3
B . CHỦ ĐỀ 2: LẬP PHƯƠNG TRÌNH HĨA HỌC
1/ Viết sơ đồ phản ứng
Muốn viết được sơ đồ phản ứng thì học sinh phải nắm được :
+ Chất nào là chất tham gia (chất phản ứng), chất nào là chất tạo thành (chất sản
phẩm)
+ Viết đúng CTHH ( Đã thực hiện ở chủ đề 1)
+ Nắm vững tinh chất hóa học của các chất
Nếu trên đề bài cho đầy đủ chất tham gia và tạo thành trong phản ứng thì việc
xác định chất tham gia chất tạo thành đơn giản, nhưng nếu đề bài chỉ cho chất tham

Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Trang 6


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

gia thì học sinh phải học tính chất hóa học của các chất mới viết được sơ đồ phản

BSCNN
VI
VI
VI
VI
Hệ số :
=6
=1
=2
=3
Vậy ta có :
6KOH
+ Al2(SO4)3 →
2Al(OH)3
+ 3K2SO4
Chú ý 1:
- Cách này chỉ dùng để cân bằng các PT của các PƯ trao đổi
- Khi tính hố trị tác dụng của nước ta cần phải cân nhắc sự hình thành của nước
để xác định hố trị .
Ví dụ 2 : Cân bằng PƯHH sau: Ba(OH)2+H3PO4 ----- > Ba3(PO4)2 + H2O
Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Trang 7


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

Ba(OH)2 + H3PO4 ----- > Ba3(PO4)2
+ H2O
Hố trị tác dụng II

ở hai vế với nhau .
2/ Cách 2
Chọn A với A là chất có mặt nhiều ngun tố hóa học nhất và có nhiều số
ngun tử lẻ nhiều nhất
Ta bắt đầu cân bằng từ A bằng số 2 ( nếu không được thay bằng số 4,6,8)
Sau đó ta cân bằng những chất còn lại trong PTHH theo A
Ví dụ 1
Cân bằng PƯHH sau: Fe + O2 ----- > Fe2O3
Hợp chất có nhiều ngun tố hóa học nhất và có số ngun tử lẻ nhiều
nhất là Fe2O3 đặt là A
Ta bắt đầu cân bằng từ A Fe2O3
Fe + O2 ----- >

4 Fe
PTHH : 4 Fe + 3 O2
Ví dụ 2

Fe2O3
2 Fe2O3

3O2
2 Fe2O3

Cân bằng PƯHH sau : FeS2 + O2 ----- > Fe2O3 + SO2

Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Trang 8




C.CHỦ ĐỀ 3: TÍNH THEO PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC
Các bài toán tính theo phương trình hóa học thì rất là nhiều loại và rất khó,
xong trong chun đề này tơi chỉ có một mong muốn giúp các học sinh có thể giải bài
tập tính theo PTHH mà các em hay gặp trong chương trình sách giáo khoa hoặc sách
bài tập, chứ khơng đi sâu vào các dạng bài tập khó .
I/ Một Số Bài Tập Cơ Bản
Muốn giải tốt bài tập hóa học thì theo tơi các em cần nắm vững các bước tiến
hành giải một bài tóan tính theo PTHH như sau:
+ Chuyển đổi khối luợng chất , thể tích chất khí họăc nồng độ mol chất thành số
mol chất
Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Trang 9


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lôùp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

+ Viết phương trình hóa học (Muốn viết đúng PTHH ngòai việc học sinh nắm
được tính chất hóa học của các chất học sinh còn phải nắm vững chủ đề 1,2 mà tôi đã
nêu ở trên )
+ Dựa vào phương trình hóa học để tìm số mol chất tham gia hoặc chất tạo thành
+ Tính tóan theo yêu cầu bài tóan
Chú ý: học sinh phải nắm được một số công thức chuyển đổi sau
- Chuyển đổi giữa khối lượng (m), thể tích (V), số mol (n) và số hạt.

Ví dụ 1:
Khử 8 g đồng (II) oxit bằng khí hiđro
a/ Tính khối lượng đồng thu được.
b/ Tính thể tích khí hiđro (đktc) cần dùng.


2

= n.22,4 = 0,1 . 22,4= 2,24 (l)

Ví dụ 2:
Đốt cháy hoàn toàn 16,8 g sắt trong khí oxi ,tạo thành oxit sắt từ
a/ Tính thể tích khí oxi cần dùng ở đktc.
Người thực hiện: Lê Quốc Thông

Trang 10


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

b/ Tính khối lượng oxit sắt tạo thành.
c/ Tính khối lượng KMnO4 cần dùng để điều chế lượng oxi dùng cho phản ứng
trên .
Giải

PTHH: 3Fe +

m 16,8
=
= 0,3mol
M
56

n Fe =



2mol

1mol

0,4 mol

0,2 mol

Khối lượng KMnO4 cần dùng
m KMnO4 = n.M = 0,4.158 = 63,2 (g)
II/ / Một số bài tập về tốn lượng dư
Trong trường hợp bài toán cho biết lượng của cả hai chất tham gia và yêu cầu
tính lượng chất tạo thành .Trong số hai chất tham gia phản ứng sẽ có một chất
phản ứng hết ,chất kia có thể phản ứng hết hoặc dư .Lượng chất tạo thành tính
theo chất phản ứng hết, do đó phải tính xem trong hai chất ban đầu chất nào phản
ứng hết .
Giả sử có phương trình tổng qt:
- Lập tỉ số:

n A nB
và
a
b

- So sánh tỉ số: nếu

n A nB


b/ Tính khối lượng oxit sắt từ được tạo thành.
Giải
nFe =

11, 2
16,8
= 0,5 mol
= 0,3 mol; nO2 =
22, 4
56

a/PTHH :

3Fe + 2O2  Fe3O4
3 mol

2mol

1 mol

0,3 mol 0,5 mol
Lập tỉ số:

0,3 0,5



5mol

0,2mol

0,165mol

Lập tỉ số

3,696

nO2= 22,4 = 0,165mol

2 mol

0,2 0,165
>
4
5

Ta thấy tỉ số mol P > tỉ số mol O2  photpho dư.
Theo phương trình phản ứng ta có: nP2O5 =

0,165.2
= 0,066mol
5

b. mP2O5 = 0,066. 142= 9,372g
III/ Một số bài tập về tốn hỗn hợp
Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Thành phần % của đồng trong hỗn hợp
% Cu =100% - 65% =35%
Ví dụ 2:
Hồ tan hồn tồn 11 g hỗn hợp gồm sắt và nhơm bằng một lượng axit clohidric
vào vừa đủ thu được 8.96 lít H2 (đktc)
Tính % khối lượng mỗi kim loại đã dùng
Giải
nH2 =
=0.4 mol
Gọi x, y lần lượt là số mol của Al và Fe đã dùng
2Al
+
6HCl
 2AlCl3 + 3H2
x
3x
Fe
+
2 HCl 
FeCl2
+ H2
y
2y
y
y
Người thực hiện: Lê Quốc Thơng
Trang 13


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

trước và sau khi áp dụng đề tài như sau:
Trước khi áp dụng
Lớp
Sỉ số
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
SL
%
SL
%
SL
%
SL
%
9A1
39
8
20.5
17
43.6
14
35.9
/
/
9A2
41
3
7.3

%
9A1
39
12
30.8
19
48.7
8
20.5
/
/
9A2
41
7
17.1
9
22.0
21
51.2
4
9.8
9A3
43
6
14.0
8
18.6
24
55.8
5

Hưng nhà xuất bản đại học quốc gia Thành Phố Hồ Chí Minh
4/ Sách 400 bài tập hóa học 9 của Ngô ngọc An
Người thực hiện

Lê Quốc Thơng
SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI
CỘNG HỊA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
TRƯỜNG THCS&THPT BÀU HÀM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Trảng Bom, ngày 15 tháng 05 năm 2012

Người thực hiện: Lê Quốc Thơng

Trang 15


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lôùp 8,9 làm tốt dạng bài tập tính theo phương trình hóa học

PHIẾU NHÂN XÉT , ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học: 2011 – 2012
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LỚP 8,9 LÀM TỐT DẠNG
BÀI TẬP TÍNH THEO PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC
Họ và tên tác giả: Lê Quốc Thông
Đơn vị: tổ Hóa - lí
Lĩnh vực: Hóa học
Quản lý giáo dục
Phương Pháp dạy học bộ môn: Hóa học
Phương pháp giáo dục
Lĩnh vực khác: ………………………

Người thực hiện: Lê Quốc Thông

Trang 16