TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VÃN
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HA NỘI
PHẠM TUÂN KHẢI
Cơ s ơ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẺN
CỦA VIỆC ĐỔI MỚI TỔ CHỨC
VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA
NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP QUYỂN
MẢ SỐ : 5.05.01
LUẬN ÁN PHÓ TIẾN sĩ KHOA HỌC LUẬT
• • •
Người hướng dẫn khoa học :
l.NGUYỀN NIÊN,
Phó Giáo sư, Phó Tiến sĩ
Vụ trưỏng Vụ Pháp cbế VPCP
2. LÊ BÌNH VỌNG,
Phó Tiến sĩ luật học,
Vự-kr-ừềng Vụ Pháp chế
Thanh tra Nhà nựớc.
„ J > _
Hà Nội 1996
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
Chương I : THANH TRA - CHỨC NĂNG THIẾT YÊU
CỦA QUẢ LÝ NHÀ NƯỚC.
I. Khái niệm, đặc điểm và phạm vi hoạt động của
thanh tra
1.1. Khái niệm thanh tra
1.2. Đặc điểm của thanh tra
1.2.1. Thanh tra gắn liền với quản lý Nhà nước
1.2.2. Thực hiện quyền lực Nhà nước trong quá trình thanh

48
48
48
51
53
55
55
56
58
61
63
64
67
70
74
74
81
92
92
93
97
102
107
107
110
110
116
124
127
127

Hoạt động của thanh tra Nhà nước
Nhận xét vê mặt pháp luật hiện hành tổ chức và hoạt
động của thanh tra Nhà nước
Thực trạng tổ chức và hoạt động cùa thanh tra Nhà
nước
Kết quả đạt được của tổ chức và hoạt động của thanh
tra Nhà nước
Về tổ chức của thanh tra Nhà nước
Về hoạt động của thanh tra Nhà nước
Những tồn tại trong tổ chức và hoạt động của thanh
tra Nhà nước
Những tồn tại về mặt tổ chức
Những tồn tại về mặt hoạt động
PHẦN MỞ ĐẨU
I. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỂ TÀI
Công cuộc đổi mới toàn diện ỏ nước ta hiện nay đòi hỏi Đảng và
Nhà nước phải "tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt nam, trọng tâm cải cách một bước nền hành chính0
[52].
Mục tiêu của cải cách nền hành chính Nhà nước là xây dựng một
nến hành chính trong sạch, vững mạnh và hiện đại, thực hiện tốt
đường lối, chinh sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quản lý có
hiệu lực và hiệu quả mọi mặt đời sống xã hội, thực hiện dán giàu nước
mạnh, xã hội công bằng văn minh. Mục tiêu ấy đặt ra nhiều vấn đề
cần quan tâm giải quyết, trong đó rất quan trọng là việc củng cố, hoàn
thiện các chức năng quản lý Nhà nước, các chu trình của quản lý điều
hành, các phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật trong quản lý
Nhà nước nhằm nâng cao năng lực của bộ máy Nhà nước và hạn chế
đến mức thấp nhất những vi phạm pháp luật trong quản lý Nhà nước.
Là một trong những phương thức đảm bảo pháp chế và kỷ luật

tranh chống các biểu hiện sai trái, vi phạm kỷ luật trong quản lý Nhà
nước và "đóng góp một cách tích cực nhất để tham gia vào cải cách bộ
máy hành chính của Nhà nước ta" [75].
3
Vì vậy, nghiên cứu toàn diện vấn để lý luận và thực tiễn của hoạt
động thanh tra dưới các khía cạnh vị trí, vai trò, chức nàng của thanh
tra trong quản lý Nhà nước, bản chất, đặc điểm, các hình thức, phương
pháp của thanh tra Nhà nước cũng như những bất cập về mặt pháp lý
đối với tô chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước Việt Nam, từ đó
đề xuất những giải pháp thực tiễn cần thiết nhằm đổi mới tô chức và
hoạt động thanh tra trong tình hình hiện nay là vấn để rất bức xúc.
II. TÌNH HÌNH NGHIÊN c ứ u VẤN ĐỂ T ổ CHỨC
VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NHÀ NƯỎC.
Cho đến nay, đã có một số công trình trong nước và nước ngoài
nghiên cứu về vấn để này. Đó là các công trình khoa học của các tác
giả như : Evschorina Turoxep (Liên xô cũ), Schwacke, Christoph
Reichard, Stainov, Bretzinger, Jaworsky v.v
Trong sách báo pháp lý ồ Việt Nam: vấn để đổi mới tô chức và
hoạt động của thanh tra Nhà nước còn ít được nghiên cứu một cách có
hệ thống. Công trình khoa học cấp Bộ vê "đổi mới tô chức và hoạt động
Thanh tra trong điều kiện nền kinh tế nhiêu thành phần theo co' chế
thị trường của tập thê tác giả; các chuyên khảo "Hỏi và đáp vê Pháp
lệnh thanh tra", "Tìm hiểu Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân",
"Một số vấn đề vê tài phán hành chính ỏ Việt Nam" của Phó tiến sĩ Lê
Bình Vọng; Thanh tra Nhà nước - phương thức riêng đảm bảo pháp
chẽ và kỷ luật trong quản lv Nhà nước của Phó tiến sĩ Nguyễn cửu
Việt (trong giáo trình Luật hành chính Việt Nam) là sự tìm hiểu bước
đầu có hệ thống dưới khía cạnh pháp lý đối với tổ chức và hoạt động
thanh tra. Ngoài ra còn hàng loạt các bài báo được đăng trên các tạp
chí Thanh tra, tạp chí Nhà nước và Pháp luật, các báo ở Trung ương

5
rút ra nhùng kiến nghị nhằm đôi mới tô chức, hoạt động của thanh tra
Nhà nước, nâng cao địa vị pháp lý của thanh tra Nhà nước trong điều
kiện cải cách nền hành chinh Nhà nước hiện nay.
Đối tượng nghiên cứu của đê tài rất rộng lớn, tác giả luận án
không có tham vọng đi sáu vào tất cả các khía cạnh của nó mà chi tập
trung nghiên cứu, lý giải những vấn đề quan trọng nhất.
Để đạt được mục đích đó, luận án có nhũng nhiệm vụ sau :
- Nghiên cứu khái niệm bản chất, đặc điểm của thanh tra Nhà
nước, phân biệt thanh tra Nhà nước với hoạt động giám sát của Quốc
hội, kiểm sát của Viện Kiểm sát nhân dán, giám sát của Tòa án nhân
dân và giám sát của nhân dân lao động thông qua các tô chức xã hội.
- Phán tích về phương diện lý luận và thực tiễn vấn đề vị trí, vai
trò của thanh tra trong quan lý Nhà nước, mối quan hệ khảng khít với
tư cách là một chức nàng thiết yếu của thanh tra đối với quản lý Nhà
nước.
- Nghiên cứu các hình thức, phương pháp và phạm vi tác động của
thanh tra Nhà nước; lịch sử hình thành và phát triển của thanh tra
Nhà nước qua từng giai đoạn.
- Phân tích tô chức và hoạt động của thanh tra Nhà nước theo
pháp luật hiện hành, những bất cập của pháp luật hiện hành về thanh
tra và những kiến nghị nhằm đổi mới tổ chức và hoạt động của thanh
tra Nhà nước trong thời gian tới.
IV. NHỮNG ĐIỂM MÔI CỦA LUẬN ÁN
Đây là công trình chuyên khảo đầu tiên trong khoa học pháp lý
Việt Nam nghiên cứu tương đối toàn diện và hệ thống vấn để tổ chức
và hoạt động của thanh tra Nhà nước cả trên bình diện lý luận cũng
6
như thực tiền của quá trình xáv dựng và hoàn thiện những vấn để
pháp lý đối với đế tài trên. Luân án có những điểm mới sau :

trình nghiên cứu, trình bày, tác giả luận án cô gắng lý giải vấn để co
sỏ' lý luận và thực tiễn của việc đổi mới tô chức và hoạt động của thanh
tra Nhà nước theo các quan điểm : hệ thống, lịch sử, thực tiễn và trong
mối liên hệ với các hiện tượng pháp lý cũng như các yếu tô cơ bản
trong đòi sống thực tiễn sự tồn tại phát triển của thanh tra Nhà nước.
Tác giả cũng cố gắng nghiên cứu và phân tích những quan điểm khác
nhau trong sách báo pháp lý ở nước ngoài vào Việt Nam có liên quan
đến đê tài nghiên cứu. Những ý tưởng được thể hiện thông qua các
luận điểm trong luận án được phát triển dựa trên các công trình
nghiên cứu co bản của các nhà khoa học pháp lý trong và ngoài nước.
Phương pháp nghiên cứu của luận án được sử dụng trong quá
trình nghiên cứu là : trừu tượng khoa học, đi từ cái chung đến cái
riêng, phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê so sánh pháp luật,
phương pháp phân tích thuần tuý quy phạm và phương pháp xã hội
học cụ thể.
VI. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THựC TIẺN c ủ a l u ậ n á n
Những kết luận và kiến nghị của luận án có ý nghĩa quan trọng
về mặt thực tiễn và pháp lý đối với yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt
động của thanh tra Nhà nước. Việc tìm kiếm một mô hình thanh tra
Nhà nước và trao cho tổ chức này thẩm quyển tương ứng sẽ có tác
dụng to lớn trong việc cải cách bộ máy thanh tra phù hợp với yêu cầu
tinh giản và nâng cao hiệu quả hoạt động của chúng. Đồng thời, những
kiến nghị về việc hoàn thiện pháp luật về thanh tra cũng là những yêu
8
cầu cần phải khẩn trương sửa đổi Pháp lệnh thanh tra và các vàn bản
pháp luật có liên quan đến tô chức, quyển hạn, nhiệm vụ của thanh
tra Nhà nước, góp phần hoàn thiện pháp luật vê thanh tra, đặc biệt là
đối với việc sửa đổi Pháp lệnh thanh tra và Pháp lệnh khiếu nại tố cáo
của công dân.
Bên cạnh đó, luận án có thể được sử dụng như một tài liệu tham

10
mục đích nhất định. Kiểm tra là "xem xét tình hình thực tê để đánh
giá, nhận xét” [168] để chỉ hoạt động của một chủ thể tác động vào đối
tượng (có thể trực thuộc hoặc không trực thuộc) ỏ đây, kiểm tra được
hiểu theo 2 nghĩa : Theo nghĩa rộng, kiểm tra chỉ các hoạt động của
các tô chức xã hội, các đoàn thể, Đảng cộng sản và của công dân như :
kiểm tra của Đảng, kiểm tra của các tỏ chức xã hội khác (trong đó có
kiểm tra nhân dân), kiểm tra của công dân đối với hoạt động của bộ
máy Nhà nước. Theo nghĩa này, tính quyển lực trong kiểm tra bị hạn
chế vì các chủ thể thực hiện kiểm tra không có quyền áp dụng trực
tiếp những biện pháp cưỡng chế Nhà nước. Kết quả của kiểm tra chỉ
dừng lại ở mức "kiến nghị, đề nghị" và tác động có tính dư luận vào
hoạt động mà đối tượng bị kiểm tra (sự lên án, phê bình từ phía xã
hội) từ đó cần phải có sự chân chỉnh, rút kinh nghiệm trong quá trình
hoạt động của đối tượng kiểm tra. Ví dụ Đảng cộng sản Việt Nam
kiểm tra hoạt động của bộ máy Nhà nước thông qua các thành viên
của Đảng trong bộ má}7 Nhà nước, qua việc báo cáo hoạt động của các
co quan trong bộ máy Nhà nước trước các cấp ủy Đảng từ Trung ương
đến địa phương. Qua đó, Đảng đưa ra những nhận xét, đánh giá ưu
khuyết điểm và đề ra những phương hướng khắc phục. (Đôi khi có sự
kỷ luật Đảng đối với cán bộ giữ các cương vị trong bộ máy Nhà nước)
nhưng đây không phải là trách nhiệm kỷ luật trong quản lý mà là kỷ
luật theo Điều lệ Đảng (một tổ chức chính trị - xã hội đặc biệt).
Kiểm tra theo nghĩa hẹp là ầoạt động của chủ thê nhàm tiến
hành để xem xét, xác minh một việc gì đó của đối tượng bị quản lý
xem có phù hợp hay không phù hợp với trạng thái định trước (kiểm tra
phương tiện giao thông, kiểm tra hành lý ), theo nghĩa này, kiểm tra
với tư cách là một chức nàng của quản lý, thực hiện một số biện pháp
cưỡng chế Nhà nước nhất định. Ví dụ khi nói vê nhiệm vụ và quyền
hạn của Bộ Nội vụ trong việc bảo đảm trật tự an toàn giao thông

12
nông ỏ Cộng hòa dán chu Đức bao gổm các hoạt động kiểm tra của
viên chức, công nhân, nóng dán trong các xí nghiệp, hợp tác xã và các
nông trường quốc doanh' [207]. "Trong quản lý Nhà nước, thanh tra
và kiểm tra là chức nàng chung của. quản lý Nhà nước, tức là mối
quan hệ ngiiỢc chiểu trong chu trình quản lý nhằm phân tích, đánh
giá, theo dõi nhùng phương pháp quản lý đã đề xuất từ đầu” [178].
Với tư cách là chức nàng, là giai đoạn của quản lý nhà nước, khái
niệm thanh tra và kiểm tra có những nét tương đông như đã nêu trên
và bởi lẽ "phạm vi kiểm tra, thanh tra bao hàm mọi vấn đề thuộc mọi
ngành và lĩnh vực quản lý" [99] cho nên trong hoạt động thực tiễn và
sách báo chính trị pháp lý người ta có thê hiểu kiểm tra và thanh tra
là cùng một loại hoạt động giống nhau vể bản chất - kiểm tra và thanh
tra đều có một mục đích, yêu cầu chung là xem xét, đánh giá một sự
vật, hiện tượng (là đối tượng của kiểm tra và thanh tra) từ đó rút ra
kết luận đúng, sai để có biện pháp phát huy, uốn nắn, chấn chỉnh.
Song, chúng có những điểm không trùng hợp nhau :
- Thanh tra là hoạt động kiểm tra của cơ quan Nhà nước cấp trên
đôi với co' quan Nhà nước cấp dưới (mang tính trực thuộc) và là một bộ
phận của cơ quan hành pháp).
- Kiểm tra là hoạt động của cơ quan Nhà nước, nói chung (bao
gồm kiểm tra nội bộ, tự kiểm tra) của các tổ chức quần chúng, đoàn
thể, đối với hoạt động của các cơ quan Nhà nước. Tổ chức quần chúng
có thể kiểm tra hoạt động của co' quan Nhà nước, nhưng sự kiểm tra
của các tổ chức quần chúng không thê mang tính trực thuộc phục
tùng, mang tính thú' bậc trong quá trình kiểm tra các co' quan quản lý
Nhà nước.
- Kiểm tra là co sở, là hoạt động thường xuyên phục vụ cho các
cuộc thanh tra. Trong khi đó, hoạt động thanh tra rất rộng, vừa có
tính chất Nhà nước, vừa có tính quần chúng. Nhưng khi đã có quyết

14
chúng nhàm tiêu diệt cái thú co dại chu nghía quan liêu " [33]. ở
nước ta, trong các Nghị quyết của Đảng, các Hiến pháp 1980, 1992
cũng xem thanh tra và kiểm tra như là những mặt, phương diện của
quản lý Nhà nước, có chung mục đích, thực hiện cùng một chức nảng
của co quan quản lý Nhà nước : Hiến pháp 1980 để cập đến quyền
hạn và nhiệm vụ của Chính phu, khoản 15, Điều 107 quy định :
"Chính phủ tổ chức và lảnh đạo công tác thanh tra và kiểm tra của
nhà nước"; tương tự, khoản 7, Điểu 112 Hiên pháp 1992 cũng quy
định : "Chính phủ tô chức và lãnh đạo công tác kiểm kê công tác
thanh tra và kiểm tra Nhà nước, chống quan liêu tham nhũng trong
bộ máy Nhà nước, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân";
thông báo Hội nghị lần thú 8 chi rò : "tàng cường công tác thanh tra,
kiểm tra để mọi thành phần kinh tế kinh doanh đúng pháp luật. "v.v
như vậy, xét theo tính chất, mục đích của quản lý Nhà nước, với tư
cách là chức năng không thể hiểu được của quản lý Nhà nước, thanh
tra và kiểm tra có thể được hiểu trong mối quan hệ giữa "cái chung"
và "cái riêng". Xét theo thuật ngữ kiểm tra (Kontrolle), thanh tra
(Inspection) thì 2 thuật ngữ này có thê phản biệt theo nguồn gốc về
mặt lịch sử : Quá trình phát triển của xã hội từ khi chưa có Nhà nước
đến khi xuất hiện Nhà nước thì tác động của chúng đối với xã hội và
Nhà nước có khác nhau về mức độ thực hiện quyên năng : "Thanh tra
và kiểm tra là những chức nảng, những mặt của quản lý nói chung,
chúng liên hệ, tác động lẫn nhau và trong mối tương quan với quản lý
Nhà nước thì thanh tra giữ vai trò trực tiếp, bởi chính trong quá trình
thanh tra, ưu thế vê tính quyền lực Nhà nước được thể hiện hơn so với
kiểm tra" [195].
Theo chúng tôi, thuật ngữ kiểm tra tồn tại trước thanh tra. Từ
khi xuất hiện loài người (con người có ý thức), quan hệ giữa con người
với nhau tồn tại trong quá trình sản xuất, phân phối của cải vật chất

như một công cụ hữu hiệu để bao vệ quyền lợi và thực hiện chuyên
chính của giai cáp thông trị đối với giai Cấp bị trị.
Là một bộ phận của quản lý Nhà nước, cho nên bản chất của
thanh tra cũng bị chi phối bởi bản chất giai cấp của Nhà nước. Hay
nói cách khác, trong các Nhà nước có giai cấp đối kháng, thanh tra
phục vụ quyền lợi của giai cấp thông trị. Trong các xã hội bóc lột,
thanh tra Nhà nước do giai cấp bóc lột thực hiện. Bởi lẽ, tư liệu sản
xuất trong các xã hội đó do thiểu sô người bóc lột chiếm hữu, vì vậy
quyển thanh tra chi thuộc một nhóm người chuvên trách thực hiện.
Dưới chủ nghĩa tư bản, nơi mà nền dán chủ cao hơn bất kỳ nển dản
chủ nào trước đó thì cũng không phải là để phục vụ cho lợi ích chung
của toàn thê xã hội mà chỉ là phục vụ lợi ích của các nhà tư bản: "Bất
cứ sụ kiểm tra mang tính nhận thức xã hội nào vào các quá trình sản
xuất xã hội đều là đụng chạm đến quyền tư hữu thiêng liêng, của
quyền kinh doanh tư nhán và quyền tự do của cá nhân các nhà tư
bản" [4].
Những "ông quan thanh tra" trong các xã hội bóc lột đểu xa lạ với
quần chúng và có "uy quyền đặc biệt" đối với xã hội, và chỉ nhằm phục
vụ lợi ích ích kỷ của số ít người chiếm hữu tư liệu sản xuất.
Ngày nay, chủ nghĩa tư bản đã bước sang giai đoạn phát triển
mới, lợi ích cá nhân của các nhà tư sản vẫn cần được bảo vệ như một
"báu vật" thiêng liêng, chi phối toàn bộ các hoạt động dân chủ trong
đồi sống chính trị của họ. Nhà triết học Jacques Derrida - người Pháp
có viết : "Trên thực tế, quyền lực quốc tế vẫn chịu sự giám sát của
những Nhà nước - dân tộc hùng mạnh của những tập đoàn tư bản
khoa học kỹ thuật, tư bản tựơng trưng và tư bản tài chính, tư bản Nhà
nước và tư bản tư nhân" [71].
17
Dưới chủ nghĩa xã hội, khi tư liệu sản xuất đã thuộc về nhân dân
lao động - những ngiíòi chủ của đất nước, nhản dân lao động bầu ra bộ

Do sự lựa chọn hệ tư tưỏng khac nhau, mỗi Quốc gia có quan điểm
khác nhau vê quản lý Nhà nước, đặt ra mục đích quản lý khác nhau
qua từng giai đoạn lịch sử. từ đó định ra có chế quản lý, tiêu chuẩn,
phương thức đánh giá hiệu quả quan lý phù hợp với hoạt động quản lý
của quốc gia mình. Vì vậv, mỗi một quốc gia có cách tiếp cận khác
nhau vê thanh tra : 0 Cộng hòa Pháp, người ta quan niệm rằng quản
lý là "cai trị", "trông coi" trong đó có chức nàng thanh tra. Thanh tra
là xem xét sự việc diễn ra đúng với các vàn bản pháp luật đã ban hành
hay không ? Sự thanh tra này được tiến hành bằng việc các cơ quan
hành chính thực hiện "kiểm tra nội bộ" theo thứ bậc hành chính (kiểm
tra của Thủ trương đối với nội bộ co quan, nhân viên cấp dưới). Nhưng
khi công việc phải kiểm tra tro nên quá nhiều, phức tạp, phạm vi lớn
thi phải sử dụng những nhán viên chuyên môn gọi là "thanh tra viên''.
Đó là hoạt động kiểm tra từ bén ngoài đối với đối tượng bị thanh tra,
xem xét các sự việc theo cơ chế "cứng", áp dụng nhiều biện pháp
nghiệp vụ chuyên môn. Thanh tra viên ở Pháp (chủ yếu là thanh tra
Bộ) không thực thuộc đơn vị mình thanh tra, không tham dự vào việc
chỉ đạo điểu hành của ban lãnh đạo Bộ. Đây là nguyên tắc cơ bản của
hệ thống thanh tra ở Pháp. Trên co sở nguyên tắc này, xuất hiện khái
niệm "Tổng thanh tra" là co' quan nằm ngoài, độc lập với các cơ quan
chức năng của bộ, chỉ trực thuộc Bộ trưởng, chịu trách nhiệm thanh
tra toàn bộ các vấn đế thuộc quyền quản lý của Bộ trưởng trong phạm
vi cả nước.
Theo cách thức tô chức thực hiện quyển lực của nhà nước Hoa
Kỳ, trước đây có khái niệm "Tổng giám sát" (General Accouting
office ). Cơ quan này trực thuộc Quốc hội do 1 Tổng Thanh tra phụ
trách bao gồm hàng ngàn nhán viên và có các Vản phòng ỏ các địa
19
phương và nước ngoài, có quan Tổng giám sát thực hiện các chức năng
giám sát - cao nhất và phạm vi thanh tra rộng lớn nhằm đánh giá hoạt

soát, kiểm tra thường xuvên, định kỳ nhằm rút ra nhũng nhận xét,
kết luận cần thiết để kiến nghị với các co quan Nhà nước khắc phục
những nhược điểm, phát huy ưu điểm, góp phần nâng cao hiệu quả
quản lý Nhà nước [77], Thanh tra được dùng để chi một bộ phận hoạt
động gắn liền với quản lý Nhà nước của Nhà nước Việt Nam qua từng
thòi kỳ lịch sử :
Thời kỳ phong kiến : Trong các triều đại từ đời Lý, Trần, Lê, với
tên gọi "Ngự Sử đài" (chức quan tương tự như Tổng thanh tra ngày
nay) đã xuất hiện và có tác dụng giúp nhà Vua trong việc xem xét các
việc hệ trọng của Triều đình. Đòi nhà Lý (năm 1029) Vua Lý Thái Tôn
đã phong các chức Tả, Hữu gián nghị đại phu với tư cách là những
viên quan có quyền can gián Vua khi Vua mắc phải sai lầm, và "đã đặt
hai bên Tả hữu thềm rồng (tức Long Trì) hai lầu chuông đối nhau để
nhân dân ai có việc kiện tụng, oan uổng thì đánh chuông lên". Đến
thời nhà Trẩn đã đặt ra chức quan "Ngự sử" có quyển tiền trảm hậu
tấu và là chức quan duy nhất có quyền can gián nhà Vua. Thời Lê có
hàm "gián nghị đại phu" cho bất cú một bể tôi nào dám nói thẳng, nói
đúng sự thật [55], Thòi nhà Trịnh (Trịnh Doanh 1747) cũng "đặt
chuông mõ ở cửa phủ đường để ngiíời tài tự tiến cử và người bị ức hiếp
đến khiếu nại" [60]
Hiến pháp 1946 - Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ
cộng hoà ra đời chưa áp dụng thuật ngữ "thanh tra". Bộ máy nhà nước
được xây dựng mang nặng màu sắc của Hiến pháp Tư sản”. Mặc dù có
sự phân chia 3 quvền Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp nhưng không
21
phải là phán chia độc lập các quyền trên mà là phản công, phán nhiệm
trên co sở "tất câ quyền bính trong nước là của toàn thê nhân dân Việt
Nam' (Điểu thứ 1), float động thanh tra, kiểm tra chưa được giao hản
cho một cò quan cụ thê nào, mà chỉ giành quyền "kiểm soát" duy nhất
cho Ban Thường vụ của Nghị Viện đối với Chính phủ : " Khi Nghị viện

thi hành các thông tư và chỉ thị ấy" (Điều 76) và " ủ y ban hành chính
các cấp quản lý công tác hành chính ra quyết định chỉ thị và kiểm
tra việc thi hành quvết định, chi thị ấy". Việc xem xét khái niệm
thanh tra, kiểm tra ở đây đã được mỏ' rộng, không phải chi là thanh
tra, điều tra xem xét các vụ vi phạm pháp luật của các co quan, nhán
viên ủ y ban nhân dân hoặc của Chính phủ mà còn được mở rộng trong
việc giám sát, thanh tra các hoạt động xây dựng, ban hành, thực hiện
vãn bản pháp quy. Đây là một tiến bộ mới trong việc xem xét, mở rộng
phạm vi của khái niệm thanh tra theo Hiến pháp 1959 [117].
Hiến pháp do Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
khóa VI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 18/12/1980 đã áp dụng rộng rãi
thuật ngữ "thanh tra" ; hoạt động thanh tra đã được Hiến pháp quy
định cho các cơ quan "chấp hành và hành chính Nhà nước cao nhất"-
Hội đồng Bộ trưởng. Khoản 15 Điều 10 quy định Hội đồng Bộ tníỏng
có quyền hạn và nhiệm vụ : " tổ chức và lãnh đạo công tác thanh tra
và kiểm tra của Nhà nước"; và "Chủ tịch Hội đổng Bộ trưởng có quyền
hạn và nhiệm vụ : " tô chức và lãnh đạo công tác thanh tra và kiểm
tra của nhà nước"; và "Chủ tịch Hội đổng Bộ trưởng -lãnh đạo công tác
của Hội đổng Bộ trưỏng, đôn đốc, kiểm tra việc thi hành những quyết
định của Quốc hội, Hội đồng Nhà nước, Hội đổng Bộ trưởng (Điểu
110); vê ủ y ban nhản dân, Điều 124 quy định " ủ y ban nhân dân các
cấp, chiểu theo quyển hạn do luật định, ra những quyết định, chỉ thị