LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC
VÀ KĨ THUẬT VIỆT NAM
VIỆN KINH TẾ SINH THÁI
ỦY BAN NHÂN DÂN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
DỰ ÁN
“Đánh giá tiềm năng và tổ chức áp dụng mô hình trồng cây dược liệu
trên địa bàn huyện Sóc Sơn”
CHUYÊN ĐỀ
Quy trình kĩ thuật trồng cây dược liệu tại địa bàn huyện Sóc
Sơn
Cây Hà thủ ô Fallopia multiflora Haraldson
Người viết: KS. Tạ Văn Vạn
MỤC LỤC
1. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC
1.1. Cây hà thủ ô
Tên khoa học: Fallopia multiflora Haraldson
Họ rau răm: Polygonaceae
Tên vị thuốc: Hà Thủ ô
Tên khác: Dạ giao đằng (Tày), Địa khu lình (Thái)
1.2. Đặc điểm thực vật
Hà thủ ô là loài cây thân leo, sống nhiều năm. Lá mọc so le có cuống dài,
phiến lá hình tim dẹp, dài từ 5-8cm, rộng từ 2-5cm, cả hai mặt lá đều nhẵn. Lá
kèm mỏng, màu nâu nhạt, có cuống ngắn từ 1-3mm.
Hoa mọc thành chùm nhiều nhánh, cánh hoa màu trắng, nhị tám với ba nhị
hơi dài hơn. Bầu hình ba cạnh, vòi nhụy ngắn gồm ba cái rời nhau, hình mào gà,
rủ xuống.
Mùa hoa tháng 10, mùa quả tháng 11.
1.3. Điều kiện sinh thái và phân bố
Hà thủ ô mọc hoang ở các vùng núi như: Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Thanh

hành, tỏi, củ cải
Theo một số tài liệu nước ngoài, ở Ấn Độ, rễ hà thủ ô được dùng làm thuốc
bổ, chống bệnh scorbut, là đen râu tóc, ở Trung Quốc hà thủ ô sống có tác
dụng thông tiểu, giải độc tiêu ung, chữa cho phụ nữ sau đẻ, người bị ghẻ lở,
tràng nhạc hà thủ ô chế có tác dụng bổ gan thận, ích tinh huyết, dùng làm
thuốc an thần, tăng lực trong các trường hợp thân thể suy yếu, chóng mặt, tim
hồi hộp, nhức đầu, mất ngủ, suy nhược, thần kinh, còi xương, ở Nhật Bản hà
thủ ô được dùng chữa bệnh viêm da, mủ, lậu, nấm favut ở chân.
Theo y học hiện đại
Hà thủ ô có tác dụng dược lý: Tăng cường máu ở Thỏ, hà thủ ô có chứa
lecithin nên dùng cho các bệnh về thần kinh và suy nhược thần kinh. Hà thủ ô có
chứa anthraglycosid nên kích thích co bóp ruột, có tác dụng nhuận tràng, kích
thích tiêu hóa, cải thiện dinh dưỡng.
Tác dụng nội tiết kiểu oestrogen làm tăng cường trương lực tử cung trong
những thí nghiệm tử cung cô lập, làm tăng tiết sữa, chống viêm in vitro
Tác dụng nâng cao tỷ lệ sống sót, hoặc kéo dài thời gian cầm cự ở động vật
hoang dã bị tiêm nọc độc rắn, tác dụng ức chế co thắt cơ trơn ruột cô lập gây bởi
histamin và acetylcholin, tác dụng chống co thắt khí – phế quản, kéo dài thời
gian an toàn trong mô hình kí dung histamin
Tác dụng chống viêm trên các mô hình gây viêm thực nghiệm, gây phù cấp
tính và viêm mãn tính gây rỉ dịch màng phổi bằng tinh dầu thông, gây viêm dị
ứng và viêm đa khớp bằng BCG.
Bài thuốc lục vị tân phương có chứa Hà thủ ô và một số vị thuốc khác có
tác dụng làm tăng số lượng hồng cầu, lợi tiểu, nhuận tràng, giảm hoạt động của
động vật thí ngiệm, có độc tính rất thấp, trên lâm sàng, thuốc làm giảm sự mệt
mỏi, ăn ngon, đại tiện tốt
Chế phẩm Ramazoma bào chế từ phương thuốc Phù tang thế bảo có chứa
Hà thủ ô, điều trị trên bệnh nhân lớn tuooirgiups tăng cường thể lực, trí nhớ,
kích thích hoạt động trí lực
3. CHUẨN BỊ TRỒNG

Đất tốt: 30 x 40cm (3.5 cây/m
2)
) kể cả rãnh (hoặc 6,6 cây trên một mét
luống).
4.4. Kỹ thuật trồng
Đảo đều phân trong hốc, đặt dây chếch 4 – 5
o
, mắt mầm hướng lên trên,
lấp đất chặt chỉ để hở một mắt mầm phía trên, mốc đặt hai dây. Trồng xong phải
tưới nước đủ ẩm ngay cho đến khi cây mọc mầm đều.
5. CHĂM SÓC BẢO VỆ
5.1. Chăm sóc và quản lý đồng ruộng
Sau đó định kỳ tưới đủ ẩm ( một đến hai tuần / lần ) để cây sinh trưởng
tốt, yêu cầu đống ruộng luôn sạch cỏ dại. khi cây mọc cao 15cm cần cắm cọc
cao khoảng 1.5 – 1.7m. Nếu cây không leo được, cây sẽ bị chậm sinh trưởng ảnh
hưởng đén năng suất củ sau nay, dàn leo là yếu tố quan trọng nhất quyết định
đến năng suất và chất lượng dược liệu.
5.2. Phòng trừ sâu bệnh
Hà thủ ô ít bị sâu bệnh phá hại. ở miền đồi núi, hà thủ ô thường hay bị để
cắn gốc, có thể bắt bằng cách đổ nước vào hay làm bả cỏ non trộn lẫn thuốc diệt
côn trùng đặt trước của hang. Ngoài ra cũng có thể bị rệp hại ngọn cây non hoặc
bọ cánh cứng hại lá, có thể dùng thuốc trừ Mornitor, ofaatox phun nồng độ 0.2%
hoặc thuốc trừ sâu sinh học….
5.3. Chế độ luân canh hoặc xen canh
Cây hà thủ ô có thể luân canh với cây ngũ cốc hoặc các cây họ đậu, cũng
có thể trồng xen ở mép luống các cây đậu xanh hoặc tương.
6. THU HOẠCH, CHẾ BIẾN, BẢO QUẢN
6.1. Thu hoạch
Trong điều kiện trồng trọt, chăm bón tốt chỉ sau hai năm trồng hà thủ ô đã
cho thu hoạch dược liệu, năng suất có thể đạt được trên 20 tấn củ tươi/ ha.

quản.
7. MỘT SỐ BÀI THUỐC SỬ DỤNG HÀ THỦ Ô
Chữa tóc rụng, bạc sớm, hồi hộp, chóng mặt, ù tai, hoa mắt, đau mỏi lưng
khớp, táo bón: Hà thủ ô chế, sinh địa, huyền sâm, mỗi loại 20g, sắc uống hàng
ngày đến khi khỏi bệnh.
Chữa sơ cứng mạch máu, tăng huyết áo: Hà thủ ô, tang kí sinh, kỷ tử, ngưu
tất, sắc uống.
Chữa phong thấp, đau lưng, viêm dây thần kinh hông, vận động khó khăn:
Hà thủ ô, ngưu tất, cẩu tích, huyết giác, thiên niên kiện, bạch chỉ. Sắc uống
Chữa cao huyết áp ở bệnh nhân bị giãn tim, chón mặt, thở hổn hển, ra mồ
hôi, có triệu chứng ứ trệ máu: Cúc hoa trắng 6g, sinh địa 10g, đương quy 10g,
phục linh 6g, thạch xương bồ 6g, ngũ vị tử 10g, mạch môn 15g, táo ta 10g, chi
tử 3g, huyền sâm 10g, hà thu ô 15g, cam thảo 6g, đảng sâm 6g, sắc uống hàng
ngày.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Trung, Bùi Xuân Trường, Nguyễn Thượng Đông,
Đỗ Trung Đàm, Phạm Văn Hiệu, Vũ Ngọc Lô, Phạm Duy Mai, Phạm Kim
Mai, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Trần Đoàn. 1000 cây thuốc và động vật
làm thuốc ở Việt Nam, tập 1,2. NXB Khoa học & Kĩ thuật, 2006.
2. Võ Văn Chi (1997). Từ điển cây thuốc Việt Nam. NXB y học Hà Nội
3. Nguyễn Bá Hoạt, Nguyễn Duy Thuần (2006). Kỹ thuật trồng, sử dụng và chế
biến cây thuốc. NXB Nông nghiệp Hà Nội, 2005.
4. Nguyễn Bá Hoạt (2002). Nghiên cứu phát triển một số cây thuốc tham gia
chuyển đổi cơ cấu cây trồng vùng cao Sapa (Lào Cai). Luận án tiến sỹ
Nông nghiệp.
5. Nguyễn Văn Lan (1970). Kỹ thuật trồng cây dược liệu, tập 1
.
NXB Nông thôn
Hà Nội.
6. Đỗ Tất Lợi (2007). Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. NXB Y học Hà