Tỷ giá hối đoái
MỤC LỤC
Chương 1 Tổng quan lý luận về tỷ giá hối đoái và chính sách tỷ giá hối
đoái
1.tỷ giá hối đoái
1.1 tỷ giá hối đoái là gì
1.2 các loại tỷ giá trên thị trường
1.3 Vai trò của tỷ giá hối đoái trong nền kinh tế mở
1.4 Các yếu tố cơ bản tác động đến tỷ giá hối đoái
1.5 Tầm quan trọng của tỷ giá hối đoái
2.Chính sách tỷ giá hối đoái và những tiền đề ,mục tiêu cho việc hoạch
định chính sách tỷ giá hối đoái
2.1 Chính sách tỷ giá hối đoái
2.2 Lựa chọn chế độ TGHĐ
Chương 2 Sự ảnh hưởng của chính sách tỷ giá hối đoái tới tốc độ phát
triển kinh tế của Việt Nam
1.Sự hình thành và vận động của tỷ giá cùng chính sách TGHĐ trong
giai đoạn trước tháng 3/1989 thời kế hoạch hoá , tập trung kinh tế.
2.Sự vận động của tỷ giá và chính sách TGHĐ từ tháng 3/1989 đến nay,
thời kì nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường với định hướng xã hội
chủ nghĩa.
2.1.Giai đoạn từ 1989-1992.
2.2.Giai đoạn cố định tỷ giá 1993-1996
2.3.giai đoạn từ tháng 7/1997 đến ngày 26/2/1999
2.4.Giai đoạn từ 26/2/1999 đến nay
Chương 3 Một số giải pháp và kiến nghị
1.Một số nhận định chung
2. Định hướng về điều hành chính sách tỷ giá của NHNNVN.
3.Một số giải pháp .
Tỷ giá hối đoái
LỜI MỞ ĐẦU
Chương 3 Một số giải pháp và kiến nghị
2
2
Tỷ giá hối đoái
NỘI DUNG
Chương 1
TỔNG QUAN LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CHÍNH
SÁCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI.
1. Tỷ giá hối đoái.
1.1 Tỷ giá hối đoái là gì?
Khái niệm của tỷ giá hối đoái rất phức tạp có thể tiếp cân nó từ những
góc độ khác nhau.
Xét trong phạm vi thị trường của một nước ,các phương tiện thanh
toán quốc tế được mua và bán trên thị trường hối đoái bằng tiền tệ
quốc gia của một nước theo một tỷ giá nhất định .Do đó có thể hiểu tỷ
giá là giá cả của một đơn vị tiền tệ một được biểu hiện bằng số lượng
đơn vị tiền tệ của nước khác hay là bằng số lượng ngoại tệ nhận được
khi đổi một đơn vị nội tệ hoặc bằng số lượng nội tệ nhận được khi đổi
một đơn vị ngoại tệ .Các nước có giá trị đồng nội tệ thấp hơn giá trị
ngoại tệ thường sử dụng cách thứ hai .Chẳng hạn ở Việt Nam người ta
thường nói đến số lượng đồng Việt nam nhận được khi đổi một đồng
USD ,DEM hay một FFR …Trong thực tế ,cách sử dụng tỷ giá như
vậy thuận lợi hơn .Tuy nhiên trong nghiên cứu lý thuyết thì cách định
nghĩa thứ nhất thuận lợi hơn
Tỷ giá hối đoái còn được định nghĩa ở khía cạnh khác ,đó là quan hệ
so sánh giữa hai tiền tệ của hai nước với nhau . Một đồng tiền hay một
lượng đồng tiền nào đó đổi được bao nhiêu đồng tiền khác được gọi là
tỷ lệ giá cả trao đổi giữa các đồng tiền với nhau hay gọi tắt là tỷ giá
hối đoái hay ngắn gọn là tỷ giá .Như vậy ,trên bình diện quốc tế ,có
thể hiểu một cách tổng quát : tỷ giá hối đoái là tỷ lệ giữa giá trị của
lượng tiền trong nước thu được khi bán một lượng vàng nhập khẩu có
giá trị một đơn vị ngoại tệ.
Tỷ giá là tỷ lệ so sánh giữa các đồng tiền với nhau . Do đó muốn so
sánh giá trị giữa các đồng tiền với nhau ,cần phải có vật ngang giá
chung làm bản vị để so sánh .Tiền tệ là vật ngang giá chung để biểu
hiện giá trị của các hàng hoá ,nhưng giờ đây đến lượt cần so sánh giá
cả giữa các đồng tiền với nhau lại phải tìm một vật ngang giá chung
làm bản vị để so sánh.
1.2 Các loại tỷ giá thông dụng trên thị trường
Để nhận biết được tác động của tỷ giá hối đoái đối với các hoạt động của
nền kinh tế nói chung ,hoạt động xuất nhập khẩu nói riêng ,người ta thường
phân loại tỷ giá theo các tiêu thức sau đây :
*dựa trên tiêu thức là đối tượng quản lý :
Tỷ giá chính thức : đây là loại tỷ giá được biết dến nhiều nhất và là tỷ giá
được nêu trên các phương tiện thông tin đại chúng do ngân hàng công bố
4
4
Tỷ giá hối đoái
chính thức trên thị trường để làm cơ sở tham chiếu cho các hoạt động giao
dịch , kinh doanh ,thống kê…
Tỷ giá thị trường : tỷ giá được hình thành thông qua các giao dịch cụ thể
của các thành viên thị trường .
Tỷ giá danh nghĩa : là tỷ lệ giữa giá trị của các đồng tiền so với nhau
,đồng này đổi được bao nhiêu đồng kia .
Tỷ giá thực: là tỷ giá phản ánh tương quan giá cả hàng hoá của hai nước
được tính theo một trong hai loại tiền của hai nước đó hoặc là giá trị tính
bằng cùng một đồng tiền của hàng xuất khẩu so với giá hàng nhập khẩu..v.v..
*dựa trên kỹ thuật giao dịch : cơ bản có hai loại tỷ giá :
Tỷ giá mua/bán trao ngay, kéo theo việc thay đổi ngay các khoản tiền
Tỷ giá mua/bán kỳ hạn ,kéo theo việc trao đổi các khoản tiền vào một ngày
quan trọng đối với mỗi quốc gia vì trước tiên nó tác động trực tiếp tới giá cả
hàng hoá xuất nhập khẩu của chính quốc gia đó.Khi đồng tiền của một quốc
gia tăng giá(Tăng trị giá so với đồng tiền khác)thì hàng hoá nước đó ở nước
ngoài trở thành đắt hơn và hàng hoá nước ngoài tại nước đó trở nên rẻ
hơn.Ngược lại khi đồng tiền một nước sụt giá,hàng hoá của nước đó tại nước
ngoài trở nên rẻ hởn trong khi hàng hoá nước ngoài tại nước đó trở nên đắt
hơn(các yếu tố khác không đổi).Tỷ giá tác động đến hoạt động xuất nhập
khẩu vì vậy nó tác động tới cán cân thanh toán quốc tế,gây ra thâm hụt hoặc
thặng dư cán cân.
Thứ hai,TGHĐ và sản lượng, công ăn việc làm, lạm phát.Tỷ giá hối đoái
không chỉ quan trọng là vì tác động đến ngoại thương ,mà thông qua đó tỷ
giá sẽ có tác động đến các khía cạnh khác của nền kinh tế như mặt bằng giá
cả trong nước ,lạm phát khả năng sản xuất , công ăn việc làm hay thất
nghiệp…
Với mức tỷ giá hối đoái 1USD =10500VND của năm 1994 thấp hơn mức
1USD = 13500VND của năm 1998 ,tức tiền Việt Nam sụt giá và nếu
giả định mặt bằng giá thế giới không đổi ,thì không chỉ có xe con khi nhập
khẩu tính thành tiền Việt Nam tăng giá mà còn làm tất cả các sản phẩm nhập
khẩu đều rơi vào tình trạng tương tự và trong đó có cả nguyên vật liệu ,máy
móc cho sản xuất . Nếu các yếu tố khác trong nền kinh tế là không đổi,thì
điều này tất yếu sẽ làm mặt bằng giá cả trong nước tăng lên . Nếu tỷ giá hối
đoái tiếp tục có sự gia tăng liên tục qua các năm ( đồng nội tệ Việt Nam liên
tục mất giá ) có nghĩa lạm phát đã tăng . Nhưng bên cạnh đó , đối với lĩnh
vực sản xuất chủ yếu dựa trên nguồn lực trong nước ,thì sự tăng giá của hàng
nhập khẩu sẽ giúp tăng khả năng cạnh tranh cho các lĩnh vực này , giúp phát
triển sản xuất và từ đó có thể tạo thêm công ăn việc làm , giảm thất
nghiệp ,sản lượng quốc gia có thể tăng lên . Ngược lại , nếu các yếu tố khác
không đổi thì lạm phát sẽ giảm ,khả năng cạnh tranh của các lĩnh vực trong
nước cũng có xu hướng giảm ,sản lượng quốc gia có thể giảm ,thất nghiệp
của nền kinh tế có thể tăng lên … nếu tỷ gá hối đoái giảm xuống ( USD
giảm về lâu dài.
-Ưa thích hàng nội so với hàng ngoại. Nếu sự ham thích của người
nước ngoài về mặt hàng trong nước tăng lên thì cầu về hàng nội sẽ tăng lên
làm đồng nội tệ tăng giá,bởi hàng nội địa vẫn bán được nhiều ngay cả với
giá cao hơn của đồng nội tệ.Cầu đối với hàng xuất của một nước tăng lên
làm cho đồng tiền nước đó giảm giá.
1.5 Tầm quan trọng của tỷ giá.
Bất kì một quốc gia nào cũng luôn luôn tìm cách để đạt được hai mục
tiêu lớn của nền kinh tế : Đó là mục tiêu cân bằng ngoại (cân băng ngoại
thương) và mục tiêu cân bằng nội(cân bằng sản lượng,công ăn việc làm và
lạm phát)
7
7
Tỷ giá hối đoái
Ta biết rằng, tỷ giá tác động đến giá cả tương đối của hàng hoá trong
nước và hàng hoá nước ngoài . Khi đồng tiền của một nước tăng giá ( Tăng
giá trị so với đồng tiền khác ) thì hàng hoá nước đó tại nước ngoài trở lên đắt
hơn và hàng hoá nước ngoài trở lên rẻ hơn(giá nội địa tại hai nước giữ
nguyên ) . Ngược lại, khi đồng tiền của một nước sụt giá , hàng hoá nước đó
tại nước ngoài trở lên rẻ hơn trong khi hàng hoá nước ngoài tại nước đó trở
lên đắt hơn.
Từ đó tỷ giá ảnh hưởng tới quá trình sản xuất và xuất nhập khẩu của
các quốc gia và trở thành yếu tố chính ảnh hưởng tới việc thực hiện 2 mục
tiêu lớn của nền kinh tế . Điều này có thể nhận thấy một cách rõ ràng khi
xem xét nền kinh tế Việt Nam. Hiện nay,đồng VND đang được coi là tăng
giá tương đối so với các đồng tiền trong khu vực ( do đồng tiền của các nước
này giảm giá so với đồng USD ) nên giá cả của hàng Việt Nam trên thị
trường quốc tế đang cao hơn so với hàng hoá cùng chủng loại của các nước
trong khu vực dẫn đến bị cạnh tranh một cách gay gắt và thực tế là tổng kim
ngạch xuất khẩu của nước ta trong năm 2000 và mấy tháng đầu năm 2001 là
và đầu tư. Chính phủ cần ngăn chặn các đợt lên hay xuống phát triển đột
ngột của tổng cầu để duy trì một mức giá cả ổn định, có thể dự kiến trước
được. Vì vậy, tỷ giá hối đoái được xem như là một công cụ đắc lực, hỗ trợ
hiệu quả cho Chính phủ trong việc điều chỉnh giá cả, đặc biệt là trong nền
kinh tế, xu thế hội nhập quốc tế như hiện nay.
*Mục tiêu cân bằng ngoại : Khái niệm "cân bằng ngoại" khó xác định
hơn nhiều so với "cân bằng nội", nó chủ yếu là sự cân đối trong "tài khoản
vãng lai". Trên thực tế người ta không thể xác định được "tài khoản vãng lai"
nên cân bằng, thâm hụt hay thặng dư bao nhiêu chỉ có thể thống nhất rằng:
không nên có một sự thâm hụt hay thặng dư quá lớn mà thôi. Tuỳ thuộc vào
điều kiện kinh tế, chính trị xã hội của một quốc gia mà Chính phủ phải có
cách để điều chỉnh tỷ giá hối đoái của họ cho phù hợp, hiệu quả, chủ yếu tác
động vào các hoạt động xuất nhập khẩu và đầu tư xuyên quốc gia.
2.1.3 Các công cụ của chính sách tỷ giá hối đoái.
-Phương pháp lãi suất chiết khấu : Đây là phương pháp thường sử
dụng để điều chỉnh tỷ giá hối đoái trên thị trường.Với phương pháp này, khi
tỷ giá hối đoái đạt đén mức báo động cần phải can thiệp thì NHTƯ nâng cao
lãi suất chiết khấu . Do lãi suất chiết khấu tăng nên lãi suất trên thị trường
cũng tăng lên . Kết quả là vốn vay ngắn hạn trên thị trường thế giới sẽ dồn
vào để thu lãi suất cao hơn . Nhờ thế mà sự căng thẳng về nhu cầu về ngoại
tệ sẽ bớt đi , làm cho tỷ giá không có cơ hội tăng nữa. Lãi suất do quan hệ
cung cầu của vốn vay quyết định . Còn tỷ giá thì do quan hệ cung cầu về
ngoại tệ quyết định . Điều này có nghĩa là những yếu tố để hình thành tỷ giá
và lãi suất là không giống nhau , do vậy mà biến động của lãi suất không
nhất thiết kéo theo sự biến động của tỷ giá.
-Các nghiệp vụ của thị trường hối đoái : Thông qua các nghiệp vụ
mua bán ngoại tệ điều chỉnh tỷ giá hối đoái là một trong những biện pháp
quan trọng nhất của nhà nước để giữ vững ổn định sức mua của đồng tiền
quốc gia . Đây là biện pháp trực tiếp tác động vào tỷ giá hối đoái . Việc mua
bán ngoại tệ được thực hiện trên nguyên tắc diễn biến giá cả ngoại tệ trên thị
giá vàng của GBP so với USD là: GBP/USD = 5.
Trong chế độ bản vị vàng, khi việc đúc tiền vàng , đổi tiền ra vàng và
xuất nhập khẩu vàng được thực hiện tự do thì tỷ giá hối đoái tách khỏi ngang
giá vàng là rất ít vì nó bị giới hạn bởi các điểm vàng. Thực hiện xuất nhập
khẩu vàng sẽ quay quanh "điểm vàng". Giới hạn lên xuống của tỷ giá hối
đoái là ngang giá vàng cộng (hoặc trừ) chi phí vận chuyển vàng giữa các
nước hữu quan. Điểm cao nhất của tỷ giá hối đoái gọi là "điểm xuất vàng" vì
vượt quá giới hạn này, vàng bắt đầu "chảy ra khỏi nước". Điểm thấp nhất
của tỷ giá hối đoái là "điểm nhập vàng" vì xuống dưới giới hạn này, vàng bắt
đầu "chảy vào trong nước".
10
10
Tỷ giá hối đoái
Nhờ có đặc điểm trên, chế độ bản vị vàng có tính ổn định cao, tiền tệ
không bị mất giá, tỷ giá ít biến động, cán cân thương mại tự động cân bằng.
Chế độ này có khả năng tự điều tiết khối lượng tiền tệ trong lưu thông mà
không cần đến sự can thiệp của Nhà nước, do đó nó có tác động tích cực đối
với nền kinh tế tư bản chủ nghĩa trong giai đoạn đầu phát triển. Đây cũng là
thời kỳ phát triển rực rỡ của thương mại quốc tế.
Tuy nhiên chế độ bản vị vàng tồn tại không lâu, đến 1914 nó sụp đổ do hàng
loạt các nguyên nhân sau:
- Do xu thế phát triển kinh tế thế giới không đồng đều khiến cho một số
nước công nghiệp phát triển ngày càng giàu lên, dự trữ vàng lớn do xuất
khẩu được nhiều hàng hoá. Còn ở các nước kém phát triển kho vàng ngày
càng cạn kiệt do phải nhập khẩu hàng hoá. Do đó, thế giới được chia thành
hai khối: các nước kinh tế phát triển và các nước kinh tế kém phát triển.
- Lạm hành việc phát hành tiền vàng, các Chính phủ đã chi tiêu quá lớn dẫn
đến việc dự trữ vàng trong kho nhà nước không đủ để đảm bảo cho việc đổi
tiền phù hiệu ra tiền vàng, làm cho công chúng có tâm lý sử dụng tiền phù
hiệu và cất tiền vàng đi. Ai có vàng không đúc tiền vàng nữa mà dùng để đổi
hội nghị tại Bretton Woods (Mỹ) tháng 7/1944 để bàn bạc xây dựng hệ thống
tiền tệ và thanh toán chung. Hội nghị được đánh giá là hội nghị thành công
nhất thế kỷ. Tại đây 56 nước ký tên hiệp định chấp nhận thành lập Quỹ tiền
tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và một chế độ tỷ giá hối đoái
mới. Theo chế độ này, các nước cam kết duy trì giá trị đồng tiền của mình
theo đồng USD hoặc theo nội dung vàng trong phạm vi biến động không quá
± 1% tỷ giá đăng ký chính thức tại quỹ. Nếu các nước tự thay đổi tỷ giá mà
không được sự đồng ý của IMF thì sẽ bị phạt cấm vận. NHTW các nước
phải can thiệp vào thị trường tiền tệ nước mình để giữ cho tỷ giá nước mình
không thay đổi bằng cách mua bán đồng USD. Điều này cũng có nghĩa là
các nước phải cùng nhau bảo vệ giá trị cho đồng USD. Đổi lại, Mỹ cam kết
ổn định giá vàng ở mức 35USD/ounce vàng ( biến động giá cả không quá 24
cent/ounce). USD là đồng tiền chủ chốt số 1 với tiêu chuẩn giá cả 1USD =
0,88714 gram vàng.
Ví dụ: Trên cơ sở so sánh hàm lượng vàng: 1USD = 5,55 FRF thì NHTW
Pháp phải duy trì tỷ giá ở mức 1USD = 5,4945 FRF (5,55*99%) đến 1USD
= 5,6055 FRF (5,5*101%).
Trong thời kỳ đầu cứ 1USD giấy phát hành ra đã có từ 4 đến 8 USD
vàng bảo đảm. Lượng vàng đảm bảo đồ sộ như vậy nên cả thế giới tư bản
chỉ lo có vàng để đổi lấy USD mà mua hàng Mỹ chứ không quan tâm đến
việc USD có đổi lấy vàng được không. Chính vì vậy, các nước có xu hướng
chuyển đổi từ dự trữ vàng sang dự trữ USD để tiết kiệm chi phí. USD đã trở
thành tài sản dự trữ quốc tế của các nước vì Mỹ cam kết với các NHTW rằng
sẽ chuyển đổi không hạn chế USD ra vàng. Các nước ngày càng mở rộng
thương mại với Mỹ, gia tăng dự trữ USD của họ, khiến cho sức hút USD ra
ngoài ngày càng tăng. Tổng khối lượng USD trên toàn thế giới vào cuối năm
1944là 28,5 tỷ USD, thì đến cuối năm 1968 đã lên đến gần 100 tỷ USD.
Trong 25 năm độc quyền phát hành tiền tệ, Mỹ đã lợi dụng đồng USD để thu
hút của cải các nơi trên thế giới về tay mình. Hàng trăm tỷ USD được thả
lang thang đi khắp các nước mà không có gì bảo đảm, gây ra lạm phát USD.
dự trữ vàng của Mỹ giảm sút nhanh chóng. Trước những diễn biến phức tạp
của tình hình trong nước và thế giới, tổng thống Mỹ Nixon sau 2 lần tuyên
bố phá giá: Lần 1(tháng8/1971) 1USD = 0,81gram vàng ròng và 42 USD =
1ounce vàng, lần 2 (tháng 3/1973) 1USD = 0,7369 gram vàng ròng và 45
USD = 1 ounce vàng. Đồng USD bị phá giá (-10%) thì chế độ tỷ giá hối đoái
cố định Bretton Woods hoàn toàn sụp đổ.
2.2.1.1.3. Nhận định chung về chế độ tỷ giá cố định:
Đây là chế độ tỷ giá hối đoái mà ở đó Nhà nước, cụ thể là NHTW
tuyên bố sẽ duy trì tỷ giá giữa đồng tiền của quốc gia mình với một hoặc một
số đồng tiền nào đó ở một mức độ nhất định. ở đây, NHTW đóng vai trò điều
13
13
Copyright: Tài liệu đại học ©