Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NHẬN THỨC VỀ ĐỔI MỚI NỘI UNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN
NGHỆ THUẬT PHẦN ÂM NHẠC LỚP 1
Võ Thị Thu Trang
TRƯỜNG TIỂU HỌC DIỄN THÀNH
I- ĐẶT VẤN ĐỀ.
Kể từ những năm đầu thập kỷ thứ 9 của thế kỷ XX, trong chủ trương đường lối của
Đảng về đổi mới hệ thống giáo dục Quốc dân, bộ môn âm nhạc đã được xem là bộ môn
bắt buộc không thể thiết trong chương trình bậc giáo dục tiểu học. Bởi vì ca hát là nhu
cầu của trẻ. Trẻ em được ca hát, được tự hoạt động và nhận thức thế giới xung quanh
bằng cảm xúc, thông qua những hình tượng âm thanh, thông qua những lời ca tiếng hát,
những giai điệu đẹp phù hợp với lứa tuổi để được giáo dục về nhân cách, nâng cao
đức, trí, thể, mỹ, nâng cao trí nhạc cho mình. Âm nhạc ngày càng được xem là bộ môn
quan trọng trong việc phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh bậc tiểu học.
Bước sang thế kỷ XXI, để hoà nhập với sự phát triển giáo dục của các nước trong
khu vực và trên thế giới, Bộ giáo dục nước ta đã có nhiều chủ trương lớn, trong đó việc
thay sách giáo khoa cho học sinh đã được thực hiện trên địa bàn cả nước bắt đầu từ năm
học 2002 - 2003. Và cùng với các bộ môn khác, môn âm nhạc cũng đã được đổi mới cả
về sách giáo khoa, nội dung và phương pháp dạy học. Sự đổi mới qua một thời gian thực
hiện đã có nhiều kết quả đáng khích lệ. Song, dù có nhiều tính ưu việt thì nội dung và
phương pháp dạy mới cũng không thể áp dụng một cách rập khuôn cho toàn quốc được,
mà phải biết vận dụng linh hoạt phù hợp với từng địa bàn. Trong bài nhận thức của tôi
về vấn đề đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn âm nhạc có một vài kinh
nghiệm nhỏ, mong các đồng nghiệp tham khảo, bổ sung và chúng ta hãy cùng nhau đưa
môn âm nhạc đạt hiệu quả ngày càng cao trong dạy và học.
II- THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC MÔN ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG TIỂU
HỌC TRONG NHỮNG NĂM QUA.
1- Ưu điểm:
1
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu

2
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
lại mang quá nhiều tính mô phạm vào giờ dạy vốn được coi là nghệ thuật Tất cả
những điều đó đều ảnh hưởng đến sự ham muốn của học sinh và tất nhiên, hiệu qủa
môn học cũng đạt thấp.
- Về nội dung phương pháp: Nội dung chưa phù hợp với mức độ phát triển
nhận thức của học sinh lớp 1. Phương pháp chưa phát huy được tính sáng tạo, chủ
động linh hội của trẻ làm cho tiếp nhận âm nhạc của trẻ thấp so với thực tế xã hội.
Học sinh mới vào lớp 1, bàn tay còn quá bé nhỏ, trí óc còn non nớt, chưa quên được
những con búp bê, những chú ngựa gỗ những đồ chơi đầy màu sắc ở trường Mầm
non. Vậy mà lên lớp 1, ngoài việc học toán, học tiếng việt các em lại phải tiếp
nhận những kiến thức về nhạc lý như: Khuông nhạc, nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc
thì thật là một sự quá tải. Việc học hát vốn rất quan trọng trong bộ môn thường
được giáo viên giải quyết một cách quá nhanh chóng để dành thời gian cho việc dạy
phần nhạc lý. Đó chính là một sự bất cập.
- Cơ sở vật chất, thiết bị trường lớp còn thiếu thốn. Phòng riêng cho âm nhạc
chưa có, các loại đàn cần thiết, như đàn oóc - gan, đàn ghi ta thạm chí những nhạc
cụ gõ đệm như mõ, song loan, xúc xắc cũng chưa được mua sắm đầy đủ, trong các
lớp hầu hết chưa có hệ thống điện thuận lợi cho việc sử dụng đàn. Vì vậy, đã khá
nhiều trường mua sắm được đàn oóc - gan nhưng việc sử dụng chưa được thực hiện.
Như vậy tình trạng dạy suông là phần đa trên các địa bàn nông thôn và miền núi.
- Tất cả những vấn đề nêu trên dẫn đến tầm nhận thức về môn học của học sinh
chưa đồng đều. Đặc b iệt học sinh vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa càng bị hạn chế.
III. NHẬN THỨC CỦA BẢN THÂN VỀ SỰ ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC.
1. Những đổi mới về nội dung chương trình và sách giáo khoa.
- Nội dung môn nghệ thuật phần âm nhạc lớp 1 từ năm học 2002 - 2003 có hai
phần: Tập hát và phát triển khả năng nghe nhạc.
Trong khi đó, chương trình hát nhạc trước đây được xây dựng dựa trên ba phần
môn: Tập hát, tập nghe nhạc, tập đọc, ghi chép nhạc (hoặc nhạc lý xướng âm).

2. Đổi mới về phương pháp dạy học:
Việc đổi mới về nội dung chương trình tất yếu dẫ đến sẽ đổi mới phương pháp
dạy học. Phương pháp mới yêu cầu tập trung cao phần dạy hát. Phần phát triển khả
4
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
năng nghe nhạc chỉ yêu cầu nhẹ nhàng, thạm chí có những bài chỉ yêu cầu thực hiện
ở những địa bàn có điều kiện.
+ Về phương pháp tập hát:
Việc đổi mới phương pháp dạy học phần tập hát hiện nay cũng trên cơ sở kế
thừa các phương pháp cũ. Nhưng khi thực hiện yêu cầu các bước, chúng ta sẽ thấy
ngay tính ưu việt của nó.
- Bước 1: Giới thiệu bài hát.
Về phần này, chương trình cũ chỉ yêu cầu giới thiệu tên bài hát, tên tác giả.
Chương trình mới yêu cầu giáo viên phải tìm hiểu về nội dung bài, về tác giả, về
cấu trúc tác phẩm. Trong các đợt tập huấn ở Bộ, ở Sở Giáo dục, việc tìm lời giới
thiệu cho bài hát được đặc ra khá khắt khe. Người dạy không chỉ nói qua loa đại
khái mà phải dùng tranh ảnh minh hoạ để nói về nội dung bài hát, có thể dùng ảnh
tác giả để nói về tác giả. Học sinh phải nắm bắt nét chính của nội dung bài để thể
hiện tốt trong quá trình tập hát, học sinh vừa hát, viừa cảm nhận được cái hay, cái
đẹp của bài hát từ việc giới thiêu ban đầu.
Ví dụ: Khi giới thiệu bài "Bầu trời xanh" của nhạc sỹ Nguyễn Văn Quỳ, chúng
ta đưa ra một bức tranh về bầu trời bình yên, giữa những đám mây xanh chen lẫn
mây hồng là đàn chim bồ câu đang tung cánh. Dưới khung cảnh tươi đẹp đó, một
tốp học sinh đang tung tăng đến trường. Từ bức tranh này, chúng ta nói với học sinh
về giá trị cuộc sống hoà bình. Chắc hẳn rằng bức tranh cùng với những lời giới
thiếu của giáo viên sẽ giúp học sinh thể hiện bài hát với tình yêu hoà bình thiết tha,
say đắm và tất nhiên giá trị giáo dục, giá trị nhân văn sẽ từ đó mà nâng lên trong
từng giờ học.
- Bước 2: Hát mẫu.
Ngoài việc hát đúng, phương pháp mới yêu cầu giáo viên hát mẫu với những

của học sinh lớp 1. Phát hiện ngay những em hát "ê, a", "le, nhè", bẹt tiếng để uốn
nắn. Thường thì mỗi câu hát chúng ta hát mẫu hai lần, sau đó cho học sinh hát hai
lần, nếu thấy khá chính xác về giai điệu thì chuyển sang câu khác, nếu học sinh hát
còn sai thì dừng lại để sử sai.
- Bước 5: Luyện tập củng cố, nâng cao chất lượng tiếng hát.
Sau khi học sinh đã nắm được sơ bộ phần lời ca và giai điệu, chúng ta cho hcọ
sinh củng cố bằng cách hát kết hợp vỗ tay. Chương trình mới được tiến hành trong
6
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
hai tiết học mà không bị cắt xén bỡi yêu cầu khác nên học sinh và giáo viên có ráat
nhiều thời gian để thực hiện phần này. Chúng ta hướng dẫn cho học sinh vừa hát,
vừa vỗ tay theo phách, nhịp hoặc tiết tấu. Giờ học sẽ rất sinh động nếu chúng ta chia
lớp ra thành hai nhóm, một nhóm vừa hát vừa vỗ tay theo nhịp, một nhóm theo
phách (cùng tiến hành trong một lần hát). Với cách này, các em vừa thực hiện, vừa
lắng nghe nhau tạo ra không khí thi đua rất thú vị và bổ ích. Khi sử dụng nhạc cụ gõ
đệm, tránh tình trạng một tiết học sử dụng quá nhiều loại, gây ồn ào, nhàm chán.
- Bước 6: Luyện tập theo nhóm, tổ hoặc cá nhân.
Ở phần này chúng ta vừa cho luyện tập, vừa tạo không khí thi đua bằng cách
cho điểm miệng. Chú ý bao quát các đối tượng. Bên cạnh việc gọi các em khá, giỏi
đứng dậy hát, biểu diễn, chúng ta phải gọi những yếu để kịp thời sửa sai, uốn nắn.
- Hát kết hợp vận động phụ hoạ: Đây là bước mà học sinh và giáo viên rất hứng
thú, nếu chúng ta chuyên tâm và nhiệt tình. Không yêu cầu những động tác múa phức
tạp, cầu kỳ. Hãy cho tất cả học sinh đứng dậy nhìn theo tay của giáo viên làm mẫu
những động tác múa đơn giản. Ví dụ với bài: "Mời bạn vui múa ca" câu đầu đưa hai
tay lên miệng làm động tác "Chim ca líu lo". Sau đó đưa hai tay lên đầu làm biểu
tượng cánh hoa cho phần "Hoa như đón chào", tiếp theo đưa hai cánh tay vừa sang
phải, vừa sang trái đến chỗ "La la lá la, la la lá là" cho học sinh vừa nhún nhảy theo
nhịp, vừa gật đầu, hai tay chống hông. Câu cuối cùng chúng ta cho học sinh làm động
tác mời chào. Cái gây hứng thú cho học sinh chính là cái "Đều" và "vui". Những cánh
tay bé nhỏ cứ vẫy vẫy thật là đẹp mắt. Đừng phức tạp hoá vấn đề. Chúng ta hãy cứ hát

- Chương trình mới yêu cầu giáo viên chuyên phải sử dụng nhạc cụ là đàn oóc
- gan hoặc ghi ta trong các giờ dạy. Người ta có câu:
Hát không đàn như hoa không lọ
Đàn không hát như lọ không hoa
Vì vậy giáo viên chuyên càng cần phải trau dồi khả năng sử dụng nhạc cụ.
Ngoài ra tất cả các giáo viên phụ trách môn âm nhạc cũng như học sinh cần phải
trang bị các nhạc cụ gõ đệm đơn giản (mõ, trống nhỏ, song loan ). Lưu ý là khi sử
dụng nhạc cụ gõ đệm không được tham lam ôm đồm. Một tiết học chỉ sử dụng hai
loại nhạc cụ để vừa đỡ ồn ào, mất trật tự vừa có sự thay đổi theo từng tuần để tránh
nhàm chán cho học sinh.
8
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
12 bài hát cần có 12 bức tranh, ảnh minh hoạ. Chúng ta đã có rất nhiều tranh
ảnh ở thư viện, môi trường phù hợp với nội dung các bài hát. Ngoài ra chúng ta
cũng có thể giới thiệu chọ học sinh những tấm ảnh về chân dung các nhạc sỹ (nếu
có). Băng đài và các địa nhạc phục vụ cho bộ môn đã được Bộ Giáo dục cấp đầy đủ
đến các trường. Chúng ta chỉ việc sưu tầm các bài hát, bản nhạc để phục vụ cho một
số tiết học có yêu cầu "Nghe hát, nghe nhạc".
Việc sử dụng hợp lý, phong phú các thiết bị dạy học sẽ tạo cho giờ học thêm
sinh động, gây cho học sinh tâm lý yêu thích môn học.
4. Nhận xét chung về tính ưu việt của nội dung phương pháp dạy học mới
và việc vận dụng vào địa bàn Diễn Châu.
Như chúng ta đã phân tích về nội dung phương pháp dạy học mới cảu bộ môn
âm nhạc, nếu được áp dụng đúng, chúng ta tin rằng tất cả các giờ đều sẽ đạt hiệu
quả cao.
Ở phương pháp mới, tất cả học sinh đều được phát huy một cách tối đa tính
tích cực học tập. Với nội dung, phương pháp dạy này tôi nghĩ rằng chẵng có h ọc
sinh nào đứng ngoài cuộc. Học sinh học mà chơi, chơi mà học. Nhưng dù "chơi"
hay "học" thì những nội dung cảu chương trình thông qua phương pháp tốt sẽ tác
động tích cực đến các em làm cho các em thêm yêu trường, yêu lớp, yêu Thầy cô,

nội dung. Nhiều học sinh đã khiến giáo viên phải ngạc nhiên vì có những điệu múa
đẹp, có ý nghĩa. Hầu hết các đối tượng đều được hoạt động khi tiến hành vỗ tay, gõ
đệm theo phách, nhịp, tiết tấu hoặc trong các trò chơi.
Riêng tôi, trước đây năm nào được nhà trường phân dạy lớp 1 là năm đó tôi
cảm thấy mệt mỏi vì lượng kiến thức quá nặng so với các em. Muốn tập hát nhiều
nhưng lại sợ chương tình đọc nhạc, ghi chép nhạc không thực hiện được. Vì vậy cứ
tập hát cho nhanh, đủ để các em nắm được giai điệu là chuyển sang phần khác. Cho
nên, lời ca cứ trượt qua môi trường các em mà chưa kịp đọng lại ở tâm hồn. Từ
năm hcọ này, với tôi mỗi giờ lên lớp là một giờ vui. Vừa thấy giáo viên đến lớp, học
sinh đã reo mừng, háo hức. Mỗi lần nghe cô cất lên tiếng hát hoặc nghe tiếng đàn,
học sinh lại lắc lư, đung đưa người theo nhịp. Các em say sưa hát, say sưa thể hiện,
sáng tạo và các giờ học thực sự có hiệu quả cao. Giờ đây, mỗi khi hát tập thể là các
em biết hoà giọng cùng nhau, không hát trội giọng, không la hét. Khi hát cá nhân,
các em thể hiện tình cảm một cách vui tươi, trong sáng
10
Những kinh nghiệm về giáo dục - Diễn châu
Đặc biệt, các trò chơi âm nhạc chỉ có ở giờ học âm nhạc nay được các em đưa
ra sân trường trong các giờ chơi như trò: "Tay nào có, tay nào không". Các em hát
vang lên bài "Tập tầm vông" rồi cười như nắc nẻ khi các bạn doán sai, rồi cười ầm
lên khi đội mình đoán đúng. Và một trong số lớp học đã có bạn được mệnh danh là
"Nai Ngọc" vì có giọng hát hay (các em đã ngấm câu chuyện Nai Ngọc). Một vài
giờ học, tôi đã cho học sinh nghe hát dân ca, sau đó dặn các em học sinh về nhà nhờ
cha, mẹ, ông bà tập những bài hát dân ca các miền. Cho đến nay, ngoài việc hát tốt,
hát hay các bài hát trong chương trình lớp 1, "vốn" dân ca của học sinh lớp 1 trường
tôi đã "kha khá" và đây chính là niềm vui lớn của tôi - một giáo viên âm nhạc.
Tuy vậy, việc sử dụng nhạc cụ chưa được đầy đủ do điều kiện cơ sở vật chất
còn nghèo nàn. Một số trường chưa có đàn, nhiều trường chưa có hệ thông điện
phục vụ phục vụ cho việc giảng dạy âm nhạc. Việc dự giờ thăm lớp, việc kiểm tra
đánh giá tiết dạy chưa được diễn ra thường xuyên nên nhiều giáo viên chưa nhận ra
được điểm yếu, điểm mạnh của mình. Nhận thức được tầm quan trong của bộ môn

các em. Chúng ta dạy tốt bộ môn âm nhạc là chúng ta góp phần lớn trong việc hoàn
thiện nhân cách cho học sinh. Những lời ca trong sáng, lành mạnh vang lên từ
những cái miệng bé xíu, đáng yêu cho ta nhìn thấy tương lai rang ngời của đất nước.
Vì các em hôm nay chính là thế giới ngày mai. Các em biết thưởng thức cái hay, cái
đẹp thì chính các em sẽ là những người tạo cho cuộc sống xã hội ngày càng tươi đẹp
hơn.
Mong được nhiều ý kiến đóng góp của các bạn.
12