I. Một số khái niệm cần giải quyết
Trước hết chúng ta cần hiểu, thế nào là vi phạm hành chính (VPHC).
VPHC là là hành vi do cá nhân hoặc tổ chức thực hiện với lỗi cố ý hoặc vô ý, vi
phạm các qui định của pháp luật về trật tự quản lý Nhà nước mà không phải là
tội phạm và theo qui định của pháp luật phải bị xử phạt VPHC. Như vậy, xử
phạt VPHC là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền, căn cứ vào các quy
định của pháp luật hiện hành để áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính và
các biện pháp hành chính khác (trong trường hợp cần thiết, theo qui định của
pháp luật) đối với các hành vi VPHC mà các tổ chức, cá nhân đó thực hiện.
Khoản 3 Điều 3 pháp lệnh xử lý VPHC năm 2002 (đã được sửa đổi bổ sung
năm 2008 - Pháp lệnh số 04/2008/UBTVQH12, sau đây gọi là pháp lệnh xử lý
VPHC năm 2008) qui định: “Việc xử lý VPHC phải do người có thẩm quyền
tiến hành theo đúng quy định của pháp luật.”
Như vậy, chúng ta có thể hiểu, thẩm quyền xử phạt VPHC là khả năng
được áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính trong giới hạn nhất định do
pháp luật qui định cho cá nhân hoặc tổ chức có; thẩm quyền xử phạt VPHC của
chủ thể nào đó được xác định bằng quyền hạn mà pháp luật qui định cho chủ
thể đó được áp dụng các biện pháp, hình thức xử phạt với mức độ được xác
định cụ thể. Việc phân định thẩm quyền, xác định đúng chủ thể có quyền trong
việc xử lý VPHC là điều cần thiết nhằm bảo đảm công tác xử phạt VPHC được
chính xác, đảm bảo tính pháp chế.
Theo qui định của pháp luật hiện hành thì công tác xử phạt VPHC cũng
phải tuân theo các thủ tục do luật định; vì đặc tính chung của các hoạt động của
Nhà nước là phải tuân theo những thủ tục pháp lý nhất định. Thủ tục xử phạt
VPHC không chỉ đảm bảo cho hoạt động của Nhà nước tiến hành hợp lý mà
còn bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, tập thể và Nhà nước. Theo
qui định của pháp lệnh xử lý VPHC năm 2008 thì việc ra quyết định hành
chính được tiến hành theo hai thủ tục sau:
- Một là, thủ tục xử phạt đơn giản: Gọi là thủ tục đơn giản vì theo thủ tục
này, khi phát hiện hành vi VPHC, người có thẩm quyền xử phạt ra quyết định
xử phạt ngay. Điều kiện để áp dụng thủ tục này là hành vi VPHC phải đơn giản

kịp thời, hiệu quả; tác động đến ý thức tuân thủ pháp luật của các cá nhân, tổ
chức; đưa pháp luật bám sát với thực tế đời sống, tuân thủ nguyên tắc pháp chế;
đồng thời góp phần vào thiết lập một trật tự quản lý hành chính chung tiên tiến.
1. Tính hợp lý của pháp luật về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành
chính
a. Sự hợp lý
Các qui định về thẩm quyền xử phạt VPHC hợp thành hệ thống pháp luật
tương đối phức tạp. Chúng chủ yếu được đặt ra trong Pháp lệnh xử lý VPHC
năm 2008, các nghị định qui định chi tiết một số điều của pháp lệnh xử lý
VPHC và các nghị định xử phạt VPHC trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước.
Ngoài ra, có thể tìm thấy các qui định về thẩm quyền xử phạt VPHC trong một
số đạo luật.
Nghiên cứu hệ thống các qui định hiện hành liên quan đến thẩm quyền
xử phạt VPHC cho thấy các chức danh có thẩm quyền xử phạt đã được qui định
tương đối đầy đủ. Ở các cấp, các ngành, các lĩnh vực quản lý nhà nước đều có
chức danh được trao thẩm quyền tiến hành hoạt động này. Đó là điều kiện quan
trọng bảo đảm phát hiện nhanh chóng và xử lý kịp thời mọi trường hợp vi
phạm, đáp ứng đòi hỏi của nguyên tắc thứ nhất trong xử lý vi phạm hành chính
là “Mọi vi phạm hành chính phải được phát hiện kịp thời và phải bị đình chỉ
ngay…” (khoản 1 Điều 3 – Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2008).
Các hình thức xử phạt được qui định khá phong phú (tại Điều 12 Pháp lệnh xử
lý VPHC năm 2008), đảm bảo tính đa dạng trong hình thức xử phạt để phù hợp
với từng trường hợp, từng hành vi vi phạm cụ thể. Trong đó, thẩm quyền phạt
tiền và cảnh cáo được trao cho mọi chủ thể được qui định trong pháp lệnh, điều
này cho thấy sự linh hoạt của pháp luật, đảm bảo cho công tác xử phạt của các
chủ thể này đối với các VPHC luôn được chủ động, tiến hành nhanh chóng, kịp
thời. Đặc biệt thẩm quyền áp dụng hình thức phạt tiền được sử dụng thường
xuyên và đem lại kết quả cụ thể đóng góp cho ngân sách nhà nước. Thông qua
hoạt động này, các chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC đã góp phần quan
2

nhiệm của cấp dưới trong những vụ việc cụ thể. Chẳng hạn như qui định về
nguyên tắc xác định thẩm quyền tại Điều 42, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành
chính năm 2008, chúng ta thấy thẩm quyền xử phạt VPHC được xác định theo
ba tiêu chí là: xác định thẩm quyền xử phạt theo thẩm quyền quản lý, theo mức
tiền phạt tối đa và theo hình thức, mức xử phạt. Việc qui định nguyên tắc xác
định thẩm quyền xử phạt này cho thấy pháp luật quan tâm đến việc vừa bảo
đảm tính nhanh chóng, kịp thời vừa bảo đảm tính chính xác, tuân thủ pháp chế
trong công tác xử phạt VPHC. Ở đây, pháp luật dự liệu khá đầy đủ các trường
hợp VPHC để phân định chủ thể có thẩm quyền xử phạt; thể hiện qua việc cho
phép xác định thẩm quyền xử phạt VPHC giữa những người có thẩm quyền
quản lý thuộc các ngành, các lĩnh vực khác nhau; xác định thẩm quyền đối với
từng hành vi vi phạm cụ thể nhằm phân định thẩm quyền xử phạt giữa những
người có thẩm quyền xử phạt trong cùng lĩnh vực, ngành quản lý; xác định
thẩm quyền xử phạt trong trường hợp một người thực hiện nhiều hành vi vi
phạm hành chính. Đặc biệt, tại điểm c khoản 3 Điều 42 qui định: “Nếu các
hành vi thuộc thẩm quyền xử phạt của nhiều người thuộc các ngành khác nhau,
thì quyền xử phạt thuộc Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền xử phạt
3
nơi xảy ra vi phạm”; qui định này của pháp lệnh là hợp lý, nhằm tránh việc tách
nhỏ vi phạm để xử lý. Ủy ban nhân dân là cấp có thẩm quyền chung, quản lý tất
cả các lĩnh vực trong địa phương mình, do đó việc xác định chủ tịch Ủy ban
nhân dân có thẩm quyền xử phạt đối với trường hợp một người thực hiện nhiều
vi phạm thuộc nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau là tạo điều kiện để việc xử
phạt VPHC được nhanh chóng, kịp thời và chính xác.
Nhìn chung, các qui định hiện hành đi theo hướng trao thẩm quyền xử
phạt VPHC gắn với thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả do
VPHC gây ra (trừ các chức danh có thẩm quyền xử phạt VPHC ở cấp thấp). Ví
dụ: theo qui định của Pháp lệnh xử lý VPHC năm 2008, chủ tịch xã ngoài việc
được trao thẩm quyền áp dụng các hình thức xử phạt chính là cảnh cáo và phạt
tiền thì còn được trao thẩm quyền áp dụng biện pháp buộc khôi phục lại tình

hành ủy quyền, đó là người có thẩm quyền xử phạt chỉ được ủy quyền cho cấp
phó trực tiếp của mình, việc ủy quyền phải được thể hiện thành văn bản và
người được ủy quyền không được ủy quyền tiếp. Những qui định này của pháp
4
luật đảm bảo cho công tác tiến hành xử phạt phải được thực hiện bằng trách
nhiệm của cá nhân, tránh trường hợp đùn đẩy, thoái thác.
b. Sự không hợp lý
Bên cạnh tính hợp lý và thể hiện khả năng dự liệu của pháp luật, hệ
thống những qui định về thẩm quyền xử phạt VPHC cũng bộc lộ không ít
những điểm chưa hợp lý:
Các qui định về thẩm quyền xử phạt VPHC được thể hiện trong một số
lượng văn bản quy phạm pháp luật khiến cho việc theo dõi để thực hiện không
đơn giản. Hơn nữa, các văn bản này do nhiều cơ quan và người có thẩm quyền
ban hành vào những thời điểm khác nhau, dưới những hình thức khác nhau, có
hiệu lực pháp lý khác nhau và phạm vi thi hành khác nhau cho nên mâu thuẫn,
chồng chéo, trùng lặp trong hệ thống là không thể tránh khỏi.
Việc qui định các chức danh có thẩm quyền xử phạt chủ yếu được tiến
hành theo phương pháp liệt kê. Ưu điểm của phương pháp này là chỉ ra cụ thể
những người có thẩm quyền xử phạt và các hình thức xử phạt, các biện pháp
hành chính khác mà họ được quyền áp dụng. Đó là bảo đảm quan trọng cho
việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và tránh hiện tượng
tùy tiện trong xử phạt. Tuy nhiên, phương pháp này cũng có điểm yếu của nó
bởi mỗi khi có cơ quan quản lý chuyên ngành mới được thành lập lại xuất hiện
nhu cầu bổ sung chức danh có thẩm quyền xử phạt. Trong tiến trình cải cách
hành chính hiện nay thì nhu cầy này xuất hiện tương đối thường xuyên mà việc
sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh xử lý VPHC lại không thể tiến hành thường xuyên
được. Để đáp ứng nhu cầu đó, một số văn bản có hiệu lực pháp lý thấp hơn đã
đặt ra những qui định về thẩm quyền xử phạt không phù hợp với Pháp lệnh xử
lý VPHC.
Nghiên cứu các qui định về ủy quền xử phạt VPHC cho thấy Pháp lệnh