1
Khoá luận tốt nghiệp
mở đầu
1 - lý do chọn đề tài
Học sinh Tiểu học có độ tuổi từ 6 -11 tuổi, đây là giai đoạn học sinh
có nhiều biến đổi trong nhận thức, trí tuệ và trong tâm sinh lý của trẻ. Hơn
nữa, trong giai đoạn này nhận thức của trẻ chủ yếu là nhận thức cảm tính,
nhận thức lý tính cha phát triển, t duy trực quan còn chiếm u thế, t duy tởng t-
ợng còn hạn chế. ở trẻ cha có khả năng tập trung chú ý lâu dài vào đối tợng,
do cơ thể trẻ cha hoàn thiện về các chức năng sinh lý, vì vậy các em dễ mệt
mỏi, chán nản, dễ hng phấn say mê nhng cũng dễ bị kích động bi quan. Trẻ ở
độ tuổi này rất dễ bị hiểu động, tò mò thích khám phá nhng lại thiếu khả năng
tự kiềm chế bản thân mình.
Chúng ta biết rằng nội dung hình học ở Tiểu học nói chung, ở lớp 4,5
nói riêng chiếm khối lợng kiến thức lớn, trừu tợng, nó đòi hỏi ngời học sinh
phải có sự t duy, tởng tợng và liên kết khá cao. Những bài toán hình học thờng
khô khan, khó giải quyết bằng các thao tác t duy cụ thể. Vậy làm thế nào để
các em có những giờ học hình sôi nổi, nhẹ nhàng mà vẫn lĩnh hội đợc tri thức.
Trải qua nhiều năm nghiên cứu, các nhà giáo dục đã tìm ra một phơng pháp
(PP) phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mà vẫn đảm bảo cho trẻ đáp
ứng mục tiêu môn học. Đó chính là PP trò chơi một trong những PP dạy
học theo hớng tích cực của học sinh. PP trò chơi là một phơng pháp dạy học
(PPDH) sử dụng đến các hình thức của trò chơi để qua đó giúp học sinh lĩnh
hội , khám phá tri thức. Từ đó hình thành nên những kĩ năng, kĩ xảo cần thiết.
Trò chơi là một hình thức học tập nhẹ nhàng, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh vào
các hoạt động học tập tích cực, sáng tạo. Các em vừa có thể đợc vui chơi, giải
trí nhng lại lĩnh hội đợc kiến thức trong giờ học. Sự đan xen giữa chơi mà
học , học mà chơi nó giúp học sinh giảm tải đi những giờ học tẻ nhạt,
căng thẳng , mệt mỏi và từ đó hình thành nên ở học sinh lòng say mê tinh thần
tự khám phá tri thức. Đây là điều cần thiết phải hình thành ở học sinh trong
quá trình dạy học. Đúng nh nhà tâm lý học ngời Nga B.C.Grê-nhi-xkai-a đã

1.2. Đặc điểm môn Toán ở Tiểu học
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
3
Khoá luận tốt nghiệp
1.3. Đặc điểm phơng pháp dạy học ở Tiểu học
1.4.Vai trò của trò chơi trong việc giáo dục học sinh Tiểu học
1.5. Kết luận
Chơng 2: Môn toán 4, 5 và cách tổ chức trò chơi trong dạy học nội
dung hình học
2.1. Môn Toán lớp 4,5
2.2. Cách tổ chức trò chơi trong dạy học nội dung hình học 4,5
2.3. Kết luận
Chơng 3: Tìm hiểu việc sử dụng phơng pháp trò chơi trong dạy học
nội dung hình học lp 4, 5
3.1.Tìm hiểu việc sử dụng phơng pháp trò chơi học tập trong dạy học
nội dung hình học lớp 4,5
3.2. Một số ý kiến đề xuất
3.3. Giải pháp
3.4.Kết luận
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
4
Khoá luận tốt nghiệp
nội dung
Chơng 1: Cơ sở lý luận
1.1. Đặc điểm nhận thức của học sinh cuối bậc Tiểu học
Quá trình nhận thức của học sinh Tiểu học phân chia thành hai giai
đoạn: Giai đoạn đầu ứng lớp 1.2.3 (từ 6- 9 tuổi), ở giai đoạn này học sinh
nhận thức cảm tính là chủ yếu, t duy hết sức cụ thể, giai đoạn sau ứng lớp 4.5 (
từ 9- 11 tuổi), ở giai đoạn này hệ thống tín hiện thứ hai phát triển nhng còn ở
mức độ thấp. Khả năng phân tích của học sinh còn kém, các em thờng tri giác

sắp xếp xen kẽ này đợc quán triệt trong cấu trúc chung của toàn bộ chơng
trình và sách giáo khoa, nó cũng đợc thể hiện trong từng bài, từng tiết. Trong
mỗi bài, thì việc giải các bài toán hình học lại chiếm một thời lợng khá lớn, đó
là hình thức hoạt động chủ yếu trong hoạt động nhận thức của học sinh.
Các bài toán hình học nói riêng và các bài toán toán học nói chung đây
là phơng tiện rất hiệu quả và không thể thay thế trong việc giúp học sinh nắm
vững tri thức, phát triển t duy và hình thành kĩ năng, kĩ xảo, ứng dụng kiến
thức vào thực tiễn.Vì vậy, tổ chức có hiệu quả việc dạy giải các bài toán toán
học có vai trò quan trọng đối với việc dạy học toán ở Tiểu học và các chơng
trình học ở phổ thông.
1.3. Đặc điểm Phơng pháp dạy học Tiểu học
1.3.1. Khái niệm phơng pháp dạy học
PPDH là PP đợc xây dựng và vận dụng vào một quá trình cụ thể, đó là
quá trình dạy học. Vì vậy PPDH là tổ hợp những cách thức hoạt động của giáo
viên và học sinh nhằm đạt đợc các mục tiêu dạy học .
PPDH toán là sự vận dụng một cách hợp lý các PPDH theo đặc trng
môn toán.
Các PPDH phải nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đó là :
- Trang bị cho học sinh hệ thống tri thức khoa học phổ thông cơ bản,
hiện đại, phù hợp với thực tiễn đất nớc và hệ thống những kỹ năng kỹ xảo tơng
ứng.
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
6
Khoá luận tốt nghiệp
- Phát triển ở các em năng lực hoạt động trí tuệ trên cơ sở đó hình thành
ở các em cơ sở thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức của con
ngời mới.
Nh vậy PPDH là tổ hợp những cách thức hoạt động của thầy và trò
trong quá trình dạy học, đợc tiến hành dới vai trò chủ đạo của thầy nhằm thực
hiện tốt nhiệm vụ dạy học.

+ PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề
+ PP thảo luận nhóm
+ PP trò chơi
* u điểm của PPDH theo hớng tích cực
Dạy học theo hớng tích cực thì dù ở thời điểm nào vai trò và hoạt động
của ngời học cũng luôn đợc tập trung và chú ý hay nói cách khác đây là cách
dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Mặt khác, dạy học theo PP này đòi hỏi
học sinh phải tự mình tìm ra trí thức mới ngời học phải tự học, tự rèn luyện
nắm vững tri thức để vận dụng linh hoạt vào những tình huống cụ thể của học
sinh. So với PPDH truyền thống, PPDH tích cực có nhiều u điểm nổi bật ta tìm
hiểu qua bảng so sánh sau:
Bảng số 1
Đối tợng
so sánh
Chỉ tiêu so sánh
PPDH theo
hớng tích cực
PPDH truyền thống
1.Mục tiêu dạy học
Chuẩn bị cho học sinh
thích ứng, hoà nhập với
xã hội, phát triển cộng
đồng tôn trọng nhu cầu,
lợi ích khả năng của học
sinh
Giáo viên có nhiệm vụ
truyền đạt hết kiến thức
quy định trong chơng
trình sách giáo khoa
2.Nội dung dạy học

học sinh và tập thể lớp.
- Giao tiếp trò trò
nổi lên.
- Giáo viên khuyến khích
học sinh nêu ý kiến cá
nhân về vấn đề học tập.
- Học sinh tự lấy ví dụ,
giáo viên giúp các em tự
giải quyết bài tập theo
nhiều dạng khác nhau.
- Tập trung vào hoạt
động của giáo viên
- Giáo viên trình bày cặn
kẽ nội dung bài học ,cố
gắng truyền thụ vốn
kinh nghiệm và sự hiểu
biết của bản thân cho
học sinh
- Học sinh thụ động lắng
nghe và ghi chép đúng
lời thầy giảng.
- Giáo viên huy động
vốn kiến thức của mình
để xây dựng bài giáo án
thiết kế theo đờng thẳng
đồng loạt cho cả lớp chủ
động thực hiện giáo án
đã chuẩn bị.
- Giao tiếp thầy- trò
nổi lên

- Nhiều giờ học đợc tiến
hành trong phòng thí
nghiệm, ngoài trời, vờn
thực nghiệm, cuộc sống
xung quanh
- Bài học chỉ đợc tiến
hành trong lớp học,
điểm thu hút học sinh
chỉ là bảng đen và giáo
viên.
- Bài học đợc bố trí theo
hớng học sinh, mặt đối
mặt thuận lợi cho việc
thảo luận của từng chủ đề
- Học sinh ngồi theo
dãy, hớng lên bảng cố
định
5. Đánh giá xếp loại
-HS tự đánh giá về kết
quả học tập của mình, có
sự đánh giá lẫn nhau về
mức độ đạt đợc mục tiêu
của từng phần kết hợp với
đánh giá của giáo viên.
- Giáo viên là ngời duy
nhất có quyền đánh giá
kết quả học tập của học
sinh. Chỉ tiêu đánh giá
thờng chú ý nhiều đến
khả năng ghi nhớ và tái

động, không khô khan nhàm chán. Học sinh đợc lôi cuốn vào quá trình luyện
tập một cách tự nhiên, hứng thú và có tinh thần trách nhiệm. Vì vậy, hiệu quả
học tập của học sinh tăng lên. Nh vậy có thể nói rằng qua trò chơi, trẻ em dần
dần phát triển cả về thể chất lẫn trí tuệ, đúng nh A.X. Makarenkô nói: Trẻ em
trong trò chơi nh thế nào thì phần lớn nó sẽ nh thế trong công việc khi nó lớn
lên. Trò chơi trở thành một hoạt động sống không thể thiếu đợc đối với trẻ
em.
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
11
Khoá luận tốt nghiệp
1.5.Kết luận: Qua đó, ta thấy rằng PP trò chơi học tập thuộc nhóm PPDH tích
cực góp phần đổi mới các PPDH. Nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của
học sinh Tiểu học, phù hợp với nội dung của các môn học nh : Toán, Tự
nhiên- Xã hội, đạo đức, Tiếng việt ở Tiểu học. PP trò chơi có vai trò rất quan
trọng trong dạy học, nó tạo cho học sinh một phong cách học tập riêng, tự lập
và sáng tạo.
Chơng 2:
Môn toán 4, 5 và cách tổ chức trò chơi
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
12
Khoá luận tốt nghiệp
trong dạy học nội dung hình học
2.1. Môn toán lớp 4, 5
2.1.1. Vị trí vai trò toán 4, 5
Ta có thể nhận thấy rằng toán 4 mở đầu cho giai đoạn mới của học sinh
Tiểu học. Bởi vì ta biết theo chơng trình Tiểu học mới hiện nay bậc Tiểu học
chia thành 2 giai đoạn.
+ Giai đoạn 1: từ lớp 1đến lớp 3 ( ứng với độ tuổi từ 6 đến 9 tuổi) đây là
giai đoạn học tập cơ bản.
+ Giai đoạn 2 : lớp 4 đến lớp 5 ( ứng với độ tuổi từ 9 đến 11) đây là giai

hơn so với các lớp trớc.
Nh vậy, toán lớp 5 sẽ giúp học sinh đạt đợc những mục tiêu dạy học
toán, không chỉ ở lớp 5 mà ở toàn cấp Tiểu học.
2.1.2. Nội dung hình học lớp 4, 5
2.1.2.1. Nội dung hình học lớp 4
Dạy học các yếu tố hình học toán 4 bao gồm những nội dung chính
sau:
- Góc nhọn, góc tù, góc bẹt
- Hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song
- Vẽ hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song
- Thực hành vẽ hình chữ nhật, hình vuông
- Giới thiệu hình bình hành, diện tích hình bình hành
- Giới thiệu hình thoi, diện tích hình thoi
2.1.2.2. Nội dung hình học lớp 5
Dạy học các yếu tố hình học lớp 5 bao gồm những nội dung chủ yếu sau:
- Hình tam giác, diện tích hình tam giác
- Hình thang, diện tích hình thang
- Hình tròn, đờng tròn, diện tích chu vi hình tròn
- Hình hộp chữ nhật , diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích
hình hộp chữ nhật.
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
14
Khoá luận tốt nghiệp
- Hình lập phơng ,diện tích xung quanh,diện tích toàn phần, thể tích của
hình lập phơng.
- Giới thiệu hình trụ, giới thiệu hình cầu
- Ôn tập , hệ thống hoá các yếu tố hình học cuối cấp Tiểu học
2.1.3. Mục tiêu nội dung hình học lớp 4,5
2.1.3.1. Mục tiêu nội dung hình học lớp 4
- Nhận biết góc nhọn, góc tù, góc bẹt, hai đờng thẳng vuông góc, hai

thuật ngữ chỉ một dạng hoạt động giải trí tự nguyện của mọi ngời tạo ra sự
sảng khoái, th giãn về thần kinh, tâm lý thì trò chơi là sự vui chơi có nội dung
có tổ chức của nhiều ngời, có quy định luật lệ mà ngời tham gia phải tuân thủ
theo. Nếu vui chơi của cá nhân đợc tổ chức dới dạng trò chơi thì nó sẽ mang
lại ý nghĩa giáo dục rèn luyện đối với ngời chơi đặc biệt là đối với thiếu niên
nhi đồng và sẽ có tác dụng góp phần hình thành nên những phẩm chất nhân
cách cho trẻ.
Tóm lại, trò chơi là một hoạt động của con ngời nhằm mục đích trớc
tiên và chủ yếu là vui chơi giải trí, th giãn sau những giờ làm việc căng thẳng,
nhng qua trò chơi ngời chơi còn có thể đợc rèn luyện thể lực, rèn luyện các
giác quan tạo cơ hội giao lu với mọi ngời, cùng hợp tác với bạn bè, đồng đội
trong nhóm, tổ
Trò chơi có những đặc trng cơ bản sau:
- Trò chơi là một loại hình hoạt động sống của con ngời cũng nh hoạt
động học tập, lao động
- Trò chơi có chủ đề, có nội dung nhất định, có nguyên tắc nhất định mà
ngời tham gia phải tuân thủ theo.
- Trò chơi vừa mang tính chất vui chơi, giải trí vừa có ý nghĩa giáo dỡng
và giáo dục lớn lao đối với con ngời.
2.2.1.2. Những bài tập có dạng trò chơi hình học cơ bản
Dạng 1: Củng cố về dạng toán nhận biết
+ Lớp 4 : Nhận biết về
- Các góc: góc nhọn, góc tù, góc bẹt, góc vuông
- Hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song
- Hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, hình thoi
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
16
Khoá luận tốt nghiệp
+ Lớp 5 : Nhận biết hình thang, hình hộp chữ nhật, hình lập phơng, hình trụ,
hình cầu, các dạng hình tam giác.

10 1010
17
Khoá luận tốt nghiệp
Ví dụ 3: Trò chơi gấp bìa
Cho hình vẽ sau:
Trong các hình b, c, d, e, f hình nào là sản phẩm của việc gấp tấm bìa
hình a
Mục đích : rèn cho học sinh khả năng t duy trong việc triển khai các mặt của
hình lập phơng
Đáp án: t duy học sinh sẽ nhận thấy hình f là phù hợp
Dạng 2: Củng cố kĩ năng thực hành vẽ hình
+ Lớp 4: Vẽ hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song, vẽ
hình chữ nhật, hình vuông
+ Lớp 5: Vẽ tất cả các hình đã học, vẽ đờng cao trong tam giác, đờng
cao hình thang
Ví dụ 1: Trò chơi sau : Kẻ hai đờng thẳng vào một hình tam giác đã cho để đ-
ợc một hình chữ nhật và ba hình tam giác.
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
10
10
10
10
10
10 10
10 1010
10
10
10
10
10

2
3
19
Khoá luận tốt nghiệp
Mục đích: Rèn kĩ năng nhận dạng, thực hành vẽ hình tròn, hình vuông
Dạng 3: Dạng toán củng cố về khái niệm, công thức tính diện tích và thể tích
các hình
+ Lớp 4: Chu vi, diện tích hình bình hành, hình thoi
+ Lớp 5: Diện tích tam giác, diện tích hình thang, diện tích hình tròn,
diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích của hình lập phơng, hình
hộp chữ nhật.
Ví dụ 1: Chia hình chữ nhật thành 4 hình tam giác có diện tích bằng nhau.
Mục đích: Củng cố công thức về diện tích hình tam giác
Đáp án: Ta dựa vào nguyên tắc sau:
- Hai tam giác có cùng chiều cao và số đo của đáy bằng nhau thì diện
tích bằng nhau
- Hai tam giác có chung đáy vá số đo của chiều cao bằng nhau thì diện
tích bằng nhau
Ta có 12 cách chia nh sau:

Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
2
1
3
4 5
6
7 8 9
20
Khoá luận tốt nghiệp
Ví dụ 2: Trò chơi chia bánh

Mục đích: củng cố công thức tính thể tích, rèn trí tởng tợng t duy lô gíc
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
22
Khoá luận tốt nghiệp
10 cm
Đáp án: học sinh t duy lôgic sẽ nhận thấy ngay rằng thể tích của hòn đá chính
bằng thể tích khối nớc bị hòn đá chiếm chỗ ( thể tích phần nớc dâng lên)
Từ đó tính thể tích phần nớc dâng lên so với mực nớc ban đầu
Ta có: chiều cao của khối nớc dâng( hình hộp chữ nhật) là
7 5 = 2 (cm)
Thể tích của khối nớc dâng là:
10 x 10 x 2 = 400 ( cm
3
)
Do vậy thể tích của viên đá là : 400cm
3
Mở rộng: giáo viên có thể yêu cầu học sinh so sánh thể tích của 2 viên đá có
hình dạng khác nhau (bằng cách áp dụng bài giải trên ta thả 2 viên đá vào 2 bể
nớc giống hệt nhau, sau đó nhận xét phần khối nớc bị viên đá chiếm chỗ)
2.2.2. Cách tổ chức trò chơi
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
5 cm
7 cm
Mực nớc
10 cm
23
Khoá luận tốt nghiệp
2.2.2.1. Những tiền đề quan trọng để thực hiện tốt hoạt động vui chơi nói
chung và hoạt động trò chơi nói riêng trong dạy học nội dung hình học ở Tiểu
học

sinh lý vì vậy các em dễ mệt mỏi và chán nản. Nhng nếu đợc khích lệ các em
cũng rất dễ xúc động, dễ hng phấn, xuất hiện những biểu hiện nhiệt tình Đây
là một trong những điểm cần lu ý khi tiến hành các hoạt động vui chơi cho trẻ
em.
- Đặc điểm về năng lực ,hoạt động trí tuệ :trẻ em thờng hiếu động, thích
các loại hình hoạt động mang tính chất vui chơi giải trí .Tuy nhiên khả năng
kiềm chế và thao tác tay chân của các em còn vụng về, cha linh hoạt.
- Đặc điểm nhận thức và t duy của trẻ em :ở trẻ em nhận thức cảm tính
là chủ yếu, nhận thức lý tính cha phát triển, t duy trực quan chiếm u thế, t duy
trừu tợng còn hạn chế, trẻ cha có khả năng chú ý lâu dài, có trí nhớ tốt nhng
gắn với ghi nhớ máy móc, ghi nhớ cụ thể.
Trên đây là những đặc điểm tâm sinh lý học sinh Tiểu học, hiểu và nắm
vững những đặc điểm này sẽ là điều kiện để đảm bảo sự thành công của việc
dạy học theo hớng vui chơi.
2.2.2.2. Nguyên tắc lựa chọn và tổ chức trò chơi cho học sinh Tiểu học
Trò chơi nói chung và trò chơi học tập nói riêng có vai trò quan trọng
trong việc nâng cao hiệu quả học tập. Song muốn phát huy đợc vai trò đó, việc
lựa chọn và tổ chức trò chơi cho trẻ em cần tuân theo những nguyên tắc nhất
định.
a) Nguyên tắc lựa chọn trò chơi
- Đảm bảo tính giáo dục
- Đảm bảo phù hợp với trình độ, năng lực trí tuệ học sinh Tiểu học,
không quá khó hoặc quá đơn giản.
- Đảm bảo phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn của lớp học, tr-
ờng học (về quỹ thời gian, không gian và các phơng tiện cần thiết cho trò
chơi )
b) Nguyên tắc tổ chức trò chơi
Vũ Thị Giang Lớp k30A Giáo dục Tiểu học
25
Khoá luận tốt nghiệp