NHỮNG QUAN ĐIỂM HIỆN ĐẠI VỀ VỊ TRÍ, VAI
TRÒ CỦA GIÁO DỤC- ĐÀO TẠO ĐỐI VỚI SỰ PHÁT
TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI
Đại hội lần thứ VII Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định
“Giáo dục và đào tạo phải được xem là quốc sách hàng
đầu để phát huy nhân tố con người, động lực trực tiếp của
sự phát triển”. Đó là một sự khẳng định hết sức đúng đắn
xuất phát từ lợi ích của nhân dân ta, đồng thời phù hợp với
chân lý phổ biến của lịch sử thế giới. Từ đó đến nay nhiều
hội nghị chuyên đề của Đảng tiếp tục ban hành các nghị
quyết về đổi mới, phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo.
Chính vì vậy mà sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước ta ngày
càng phát triển cả về quy mô và chất lượng. Tuy nhiên,
bên cạnh đó, ở nhiều địa phương đầu tư cho giáo dục vẫn
chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra cho việc nâng cao
dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất
nước. Mục tiêu và động lực chính của sự phát triển là con
người chưa được nhận thức một cách đầy đủ, Một lần
nữa chúng ta cùng nhau nhìn nhận lại vấn đề này từ quan
điểm của các nhà lãnh đạo trên thế giới về giáo dục.
1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin.
Bất kỳ ở một giai đoạn lịch sử nào, giáo dục - đào tạo luôn
đóng một vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển
của mỗi cá nhân, tập thể, cộng đồng, dân tộc và cả nhân
loại. Từ xa xưa các học giả, các nhà lãnh đạo, quản lý ở
trong nước và trên thế giới đã từng luận bàn rất nhiều xung
quanh vấn đề này. Theo C.Mác: Giáo dục - đào tạo “Tạo
ra cho nền kinh tế của một dân tộc những nhà khoa học,
chuyên gia, kỹ sư trên các lĩnh vực kinh tế và nhờ đó
những tri thức ấy mới có thể sáng tạo ra những kỹ thuật
tiên tiến, những công nghệ mới. Nếu chúng ta không có

Có thể nói những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về
giáo dục - đào tạo đã đề cập một cách sâu sắc, toàn diện cả
về lý luận và chiến lược xây dựng, phát triển một nền giáo
dục quốc dân không chỉ đối với các nước đi lên CNXH mà
với tất cả các quốc gia và dân tộc trên thế giới.
2. Tư tưởng Hồ Chí Minh.
Kế thừa truyền thống văn hoá lịch sử của dân tộc, tiếp thu
tinh hoa văn hoá của nhân loại mà điển hình là Chủ nghĩa
Mác-Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm và
đề cao vai trò của giáo dục - đào tạo. Tư tưởng Hồ Chí
Minh về giáo dục và đào tạo xuất phát từ mục đích cao cả
của sự nghiệp cách mạng mà người theo đuổi, thể hiện
nhất quán và xuyên suốt trong tư tưởng, trong cuộc đời
hoạt động của Người. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi con
người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định của sự nghiệp
cách mạng. Chính vì vậy mà toàn bộ tư tưởng và cuộc đời
hoạt động của người đều nhằm thực hiện mục tiêu giải
phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải
phóng con người, vì con người và cho con người. Người
từng nói: “Tôi chỉ có một ham muốn, ham muốn tột bậc là
làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được
hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai
cũng được học hành”.
Ngay sau khi cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công
Hồ Chủ tịch đã kêu gọi toàn dân đoàn kết chống: “Giặc
đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm” và ban hành sắc lệnh
thành lập Nha bình dân học vụ để tổ chức thực hiện việc
chống mù chữ. Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân
tộc yếu”. Do đó, “Muốn xây dựng CNXH phải biến một
đất nước dốt nát thành một nước có nền văn hoá cao,

Để đảm bảo cho sự nghiệp giáo dục phát triển, đào tạo nên
những lớp người vừa hồng, vừa chuyên, Chủ tịch Hồ Chí
Minh chỉ rõ vấn đề then chốt có ý nghĩa quyết định chất
lượng giáo dục là phải xây dựng được một đội ngũ đông
đảo người làm công tác giáo dục thực sự yêu nghề, yêu
người, hết lòng chăm sóc giáo dục học sinh, không ngừng
trau dồi đạo đức, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ,
xứng đáng là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.
Trong thư gửi hội nghị giáo dục toàn quốc (3/1965),
Người chỉ rõ: “Trách nhiệm nặng nề và vẻ vang của người
dạy học là: Chăm lo dạy dỗ con em của nhân dân thành
người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt,
người cán bộ tốt của nước nhà”. Người cho rằng sự
nghiệp “Trồng người” là rất lâu dài, khó khăn và rất quan
trọng. Do đó, trong một dịp đến thăm lớp bồi dưỡng chính
trị cho giáo viên toàn Miền Bắc (9/1958), Người căn dặn
“Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây; vì lợi ích trăm
năm thì phải trồng người”. Trong bức thư cuối cùng gửi
cho ngành giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 1968-
1969, Bác đã dạy “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp
tục thi đua dạy tốt và học tốt. Trên nền tảng giáo dục
chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt, phải phấn đấu nâng
cao chất lượng văn hoá và chuyên môn nhằm thiết thực
giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra và
trong một thời gian không xa, đạt những đỉnh cao của
khoa học kỹ thuật”.
Tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với
nhân cách cao đẹp của Người đã thể hiện vấn đề cơ bản
nhất, nổi bật nhất là vấn đề xây dựng và hoàn thiện con
người thông qua hoạt động giáo dục và tự giáo dục. Đối

Trong bài diễn văn sau lễ nhận chức trước hai viện của
quốc hội Mỹ sáng ngày 25/02/2009, tổng thống Obama
khẳng định “Trong nền kinh tế toàn cầu, nơi thứ có giá trị
nhất mà bạn có thể bán là tri thức của các bạn. Một nền
giáo dục tốt không chỉ là cơ hội mà là điều kiện tiên
quyết”. Để vực dậy nền kinh tế Mỹ đang rơi vào tình thế
khủng khoảng nghiêm trọng, ông tuyên bố “Đầu tư cho
giáo dục là thuốc kê đơn cho sự suy giảm kinh tế bởi
chúng ta biết các quốc gia có nền giáo dục mạnh hơn
chúng ta ngày nay sẽ có sức cạnh tranh mạnh hơn ngày
mai. Đó là lý do chính quyền mới muốn đảm bảo rằng,
mọi trẻ em phải được tiếp cận với giáo dục cạnh tranh và
hoàn chỉnh, từ ngày chúng được sinh ra cho tới ngày
chúng bắt đầu làm việc”. (Theo: Nước Mỹ sẽ trỗi dậy
mạnh hơn bao giờ hết – VietnamNet).
Trong cuộc đấu tranh tự khẳng định để phát triển của các
nước trên thế giới, theo kinh nghiệm của UNESCO, giáo
dục giữ vai trò to lớn, “Giáo dục có thể đóng một vai trò
năng động và xây xây dựng”.
Thật ra vai trò tác dụng của giáo dục đối với quá trình phát
triển của xã hội hiện đại đã được UNESCO xác định từ
lâu, UNESCO đã từng khuyến nghị 21 điều như sau:
- Giáo dục thường xuyên phải là nét chủ đạo của mọi
chính sách giáo dục trong những năm tới tại các nước
công nghiệp phát triển cũng như các nước đang phát triển.
- Giáo dục thường xuyên cho mọi lứa tuổi, trong suốt cuộc
đời, không chỉ bó hẹp trong phạm vi nhà trường - có nghĩa
là phải cải tổ toàn diện nền giáo dục. Giáo dục phải trở
thành phong trào quần chúng thực sự.
- Giáo dục phải được tiến hành và tiếp thu bằng nhiều cách

mỗi người.
- Phát triển nhanh chóng việc phát triển giáo dục người lớn
cả trong lẫn ngoài nhà trường phải là mục tiêu ưu tiên của
các chiến lược trong 10 năm tới.
- Mọi hoạt động xoá nạn mù chữ đều phải hướng vào mục
tiêu phát triển xã hội - kinh tế của đất nước.
- Đạo đức của giáo dục phải làm cho mỗi người trở thành
thầy dạy và người kiến tạo nên tiến bộ văn hoá của bản
thân mình.
- Khi soạn thảo và lập kế hoạch cho hệ thống giáo dục cần
tính đến các khả năng do các kỹ thuật mới đem lại.
- Các chương trình đào tạo thầy giáo cần triệt để sử dụng
các thiết bị giảng dạy mới nhất.
- Mọi sự khác biệt, chênh lệch về ngôi thứ giữa thầy giáo
các trường tiểu học, các trường kỹ thuật, các trường trung
học và giảng viên các trường đại học phải được huỷ bỏ.
- Thầy giáo phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục
nhiều hơn là chuyên gia truyền thụ kiến thức.
- Bên cạnh những giáo viên chuyên nghiệp phải viện đến
các trợ thủ có trình độ chuyên môn ở các ngành nghề
(công nhân, kỹ thuật viên, cán bộ ), phải viện đến cả sự
tham gia của học sinh, sinh viên - họ sẽ tự giáo dục trong
khi dạy người khác.
- Trái với thông lệ cổ truyền, việc giảng dạy phải thích
nghi với người học chứ không phải người học phải tuân
theo những quy định đã đặt ra sẵn trước khi giảng dạy.
- Người học và công chúng nói chung cần được có tiếng
nói nhiều hơn trong việc quyết định các vấn đề liên quan
đến giáo dục.
(Khuyến nghị của UNESCO về chiến lược giáo dục-