Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sử dụng khái niệm “Lớp cảnh” trong bài dạy
Vẽ tranh Đề tài phong cảnh ở môn Mỹ thuật THCS.
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh của đề tài:
Từ thực trạng về những khó khăn gặp phải trong quá trình thực hiện đến
việc giải quyết khắc phục và những thành công đạt được trong giảng dạy và học
tập môn Mỹ thuật của thầy cô giáo và học sinh trường THCS Bình Thịnh năm học
2009 - 2010 vừa qua; về việc áp dụng thành công và hiệu quả khái niệm “Lớp
cảnh” vào giảng dạy phân môn Vẽ tranh đề tài Phong cảnh, tôi thực hiện đề tài
này và qua đây mong nhận được sự chia sẻ, trao đổi và góp ý thêm của các đồng
nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn.
2. Lý do chọn đề tài:
Khi giảng dạy bài vẽ tranh phong cảnh, người giáo viên thường hướng dẫn
học sinh thực hiện vẽ bài giống như cách tiến hành tất cả các bài vẽ tranh đề tài
sinh hoạt khác. Trên thực tế bài vẽ tranh phong cảnh có những sự khác biệt nhất
định so với bài vẽ tranh đề tài sinh hoạt thông thường dẫn đến học sinh gặp lúng
túng trong khi thực hành bài vẽ dẫn đến hiệu quả giảng dạy và học tập của thầy cô
giáo và học sinh chưa cao. Qua thực tế nhiều năm giảng dạy, tìm hiểu học sinh,
nghiên cứu tài liệu và rút kinh nghiệm cho bản thân tôi thấy cần phải áp dụng khái
niệm “Lớp cảnh” vào trong bài giảng của phân môn Vẽ tranh đề tài Phong cảnh.
3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:
Trong điều kiện cho phép về khả năng của bản thân cũng như giới hạn về số
lượng học sinh của trường THCS Bình Thịnh nơi tôi đã áp dụng thể nghiệm, nay
tôi không tham vọng giải quyết nhiều vấn đề mà chỉ tập trung nêu bật khái niệm
“Lớp cảnh” để áp dụng vào việc giảng dạy bài Vẽ tranh đề tài Phong cảnh ở
chương trình Mỹ thuật THCS được hiệu quả hơn.
Năm học 2009-2010 1
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
4. Mục đích nghiên cứu:

* Vẽ tranh về đề tài Phong cảnh như: Phong cảnh quê hương; Cảnh đẹp đất
nước, vv
Từ trước tới nay trong khi dạy bài vẽ tranh phong cảnh cho học sinh, ở bước
hướng dẫn học sinh tìm bố cục cho bài vẽ, người giáo viên chỉ quen dùng khái
niệm mảng chính, mảng phụ như khi hướng dẫn ở các bài vẽ tranh đề tài sinh
hoạt bình thường mà không đề cập đến một khái niệm rất quan trọng đó là “lớp
cảnh”, dẫn đến việc học sinh lúng túng, khó khăn trong tìm bố cục và hình ảnh để
đưa vào bài vẽ cho phù hợp, sinh động và hiệu quả hơn.
Ví dụ: Bài vẽ tranh Đề tài Phong cảnh ở tiết 4 lớp 7, đây là bài vẽ đầu tiên
trong chương trình Mỹ thuật THCS về loại đề tài này. Ở bài học này sách giáo
khoa và sách giáo viên không nêu khái niệm hay hướng dẫn về cách tìm mảng hình
trong bài học. Đây là một thiếu sót quan trọng.
2. Thực trạng của vấn đề:
Tôi đã bắt gặp nhiều học sinh tỏ ra băn khoăn lúng túng khi thực hiện bài vẽ
và đặt câu hỏi: Ở bài vẽ tranh đề tài sinh hoạt thì có các nhóm nhân vật rất rõ ràng,
rành mạch, còn ở bài vẽ tranh phong cảnh thì không biết phải quy các hình ảnh vào
các nhóm ra sao? Tình huống này đã thúc đẩy tôi quyết định tìm hiểu và giải đáp
bằng được thắc mắc của các em nhằm cải thiện chất lượng dạy học. Từ việc so
sánh sự giống và khác nhau của hai thể loại tranh này:
Năm học 2009-2010 3
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
So sánh giữa tranh đề tài sinh hoạt và tranh đề tài phong cảnh:
Tranh đề tài sinh hoạt Tranh đề tài Phong cảnh
Giống
Đều là tranh vẽ có nội dung là một đề tài nào đó Đều là tranh vẽ có nội dung là một đề tài nào đó
Khác
Hình ảnh con người là trọng tâm, là nội dung chính.
Hình ảnh các cảnh vật, sinh vật khác chỉ là phụ họa
làm nổi bật nội dung chính.
Cảnh vật là nội dung chính


Khó phân biệt đâu là mảng chính đâu là mảng phụ
Đôi khi trọng tâm bức tranh không năm ở phần dễ quan sát nhất (tháp Rùa)
Năm học 2009-2010 5
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
Từ đó, người giáo viên trong khi giảng dạy cũng như người học cần xác
định rõ và tập trung thể hiện đúng đối tượng của từng thể loại tranh cụ thể (Viễn
cảnh hay cận cảnh), loại nào thì cần tập trung diễn tả đối tượng nào cho phù hợp.
Trong thực tế khi ta quan sát phong cảnh ta có thể nhìn thấy các đối tượng
đang ở vị trí nào trong trường nhìn tầm mắt mình: trái, phải, trên, dưới (thuộc về
mặt phẳng), ở gần hay ở xa (thuộc về không gian). Đối tượng ở vị trí nào, trái,
phải, trên hay dưới thì người vẽ có thể xác định được rõ ràng. Còn có những đối
tượng nằm ở khoảng cách gần xa nào đó thì người xem không thể xác định được
chính xác rõ ràng nhất để có thể chọn một đối tượng làm hình ảnh chính cho bài
vẽ. Ngoài ra, phong cảnh cũng bao gồm các yếu tố chiều rộng, chiều cao và chiều
sâu, trải dài và bắt đầu từ mắt người quan sát cho đến tận chân trời. Có những đối
tượng nằm trải dài từ ngay dưới chân người quan sát đến tận đường tầm mắt nên
rất khó để quy định chúng vào mảng, nhóm hay lớp nào cho phù hợp.
Ví dụ: Một dòng sông chảy quanh co uốn khúc trên cánh đồng về phía xa,
một con đường thẳng tắp chạy tít về đường chân trời, hoa cỏ mọc trên những ngọn
đồi phía xa, cùng với những hàng cây trên đó Nếu xem chúng là một đối tượng
chính thì khi diễn tả sẽ rất khó để quy chúng vào mảng, nhóm hay lớp nào được.
Vậy nên ta chỉ có thể dựa vào khoảng cách xa gần mà phân chia các đối
tượng ra thành từng lớp. Cảnh có thể có từ 2 đến rất nhiều lớp khác nhau. Trên mỗi
lớp có thể có từ 2 đến rất nhiều đối tượng (hình ảnh). Để đơn giản chúng ta có thể
quy định thành có 3 lớp:
Minh họa các lớp cảnh
Năm học 2009-2010 6
Lớp sau
Lớp giữa

đúng các hình ảnh chính cần diễn tả để bài vẽ có trọng tâm, biết chọn cảnh
phụ minh họa cho bài vẽ được đẹp và sinh động hơn.
3.3. Cách sắp xếp lớp cảnh vào trong bài vẽ: Lớp cảnh ở giữa chính là
mảng chính cho bức tranh, không nhất thiết phải nằm chính giữa bức tranh
Năm học 2009-2010 7
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
nhưng cũng không nên để nó bị lệch lên xuống hoặc sang phải sang trái quá
nhiều. Không nên để nó quá to hay quá nhỏ làm lệch bố cục tranh.
3.4. Vẽ hình vào lớp cảnh: Hình ở các lớp cảnh thường đan xen, ăn sang
phần với nhau thì bài vẽ mới được hài hòa và tự nhiên hơn. Không nhất thiết
phải rõ ràng tách bạch trong từng lớp cảnh để tránh sự đơn điệu, cứng nhắc
cho bài vẽ.
3.5. Vẽ màu vào lớp cảnh: Màu sắc trong các lớp cảnh phải phù hợp với
không gian xa gần theo phối cảnh. Cần chú ý diễn tả ở lớp chính để làm nổi
bật trọng tâm bài vẽ.
Trên đây là một khái niệm mới được đưa ra để áp dụng vào bài vẽ tranh
phong cảnh, nếu được người giáo viên sử dụng trong khi giảng dạy và hướng dẫn
học sinh tìm bố cục và thể hiện hình ảnh thì học sinh sẽ dễ hiểu và có một cách tư
duy khoa học và sáng tạo hơn. Từ đó học sinh có thể thể hiện được những bài vẽ
có bố cục hợp lý, bài vẽ sẽ có được không gian và phối cảnh màu sắc phù hợp và
đẹp hơn.
4. Hiệu quả của SKKN:
Trong năm học 2009-2010 ở trường THCS Bình Thịnh tôi đã áp dụng sáng
kiến này để truyền thụ cho học sinh các khối 7-8-9. Kết quả và chất lượng học tập
các bài vẽ tranh phong cảnh được nâng lên rõ rệt. Cụ thể được thể hiện trong bảng
so sánh sau:
Trước khi áp dụng:
Khối Loại chưa đạt Loại đạt Loại khá Loại giỏi
Khối 7 30% 40% 25% 5%
Khối 8 20% 30% 40% 10%

hình ảnh, đối tượng vào bài vẽ, tránh được sự bế tắc trong khi tìm chọn hình ảnh
thể hiện.
- Khái niệm “lớp cảnh” giúp học sinh củng cố thêm kiến thức về luật xa gần
và cách phối cảnh, cách sử dụng màu sắc vào bài vẽ của mình.
- Khái niệm “lớp cảnh” đòi hỏi người giáo viên phải thực sự đầu tư nghiên
cứu, tìm hiểu từ thực tế, bằng lòng yêu nghề, yêu trẻ, biết quan tâm tới từng thắc
mắc nhỏ của các em học sinh.
2. Khả năng ứng dụng, triển khai:
Nếu được quan tâm đúng mức trong giảng dạy thì khái niệm “lớp cảnh” rất
khả thi và hiệu quả trong việc áp dụng vào loại bài dạy vẽ tranh phong cảnh.
3. Những kiến nghị, đề xuất:
- Nhà trường có kế hoạch ngoại khóa cho học sinh THCS tìm hiểu thêm về
môn Mỹ thuật.
Năm học 2009-2010 10
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
Tài liệu tham khảo:
1. Phương pháp giảng dạy Mỹ thuật - Nhà xuất bản Giáo dục, 1995.
2. Sách giáo khoa Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 - Nhà xuất bản Giáo dục.
3. Sách giáo viên Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 - Nhà xuất bản Giáo dục.
4. Thực hành Mỹ thuật 6, 7, 8, 9 - Nhà xuất bản Giáo dục.
5. Giáo dục thẩm mỹ. Đỗ Xuân Hoà - Nhà xuất bản Giáo dục, 1998.
6. Đổi mới phương pháp dạy học Mỹ thuật ở trường phổ thông. Trịnh Đức
Minh - Sở GD và ĐT Hà Nội
7. Tự học vẽ (Phạm Viết Song)
8. Phương pháp giảng dạy (Nguyễn Quốc Toản)
Năm học 2009-2010 11
Phòng giáo d ụ c và đào t ạ o Đ ứ c Th ọ Sáng ki ế n kinh nghi ệ m
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Sử dụng khái niệm “Lớp cảnh” trong bài dạy
Vẽ tranh Đề tài phong cảnh ở môn Mỹ thuật THCS.